Sprawa C‑405/16 P

Republika Federalna Niemiec

przeciwko

Komisji Europejskiej

Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 28 marca 2019 r.

Odwołanie – Pomoc państwa – Pomoc przyznana mocą niektórych przepisów zmienionej niemieckiej ustawy dotyczącej energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (EEG z 2012 r.) – Pomoc na rzecz producentów energii elektrycznej EEG i dopłata EEG dla odbiorców energochłonnych – Decyzja uznająca pomoc za częściowo niezgodną z rynkiem wewnętrznym – Pojęcie „pomocy państwa” – Korzyść – Zasoby państwowe – Publiczna kontrola zasobów – Środek zbliżony do podatku od zużycia energii elektrycznej

Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Pomoc z zasobów państwowych – Polityka publiczna dotycząca wspierania producentów energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii – Środki generowane przez dopłatę nałożoną na dostawców energii elektrycznej i zarządzane wspólnie przez jednostki znajdujące się pod kontrolą państwa – Opłata, która nie jest porównywalna do podatku – Brak uprawnienia państwa do rozporządzania środkami – Brak kontroli publicznej nad podmiotami zarządzającymi środkami – Wyłączenie

(art. 107 ust. 1 TFUE)

(zob. pkt 64–87)

Streszczenie

Trybunał Sprawiedliwości stwierdza nieważność decyzji Komisji, zgodnie z którą niemiecka ustawa o energii odnawialnej z 2012 r. (EEG 2012) zawierała pomoc państwa

W wyroku Niemcy/Komisja (C‑405/16 P), ogłoszonym w dniu 28 marca 2019 r., Trybunał uwzględnił, po pierwsze, odwołanie wniesione przez Niemcy od wyroku Sądu z dnia 10 maja 2016 r., Niemcy/Komisja (T‑47/15, EU:T:2016:281), w którym Sąd oddalił jako bezzasadną skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji (UE) 2015/1585 z dnia 25 listopada 2014 r. ( 1 ), a po drugie, stwierdził nieważność spornej decyzji. Trybunał, w przeciwieństwie do Komisji i Sądu, orzekł, że środki przyjęte przez Niemcy na rzecz producentów energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych i gazowych kopalni (zwanej dalej „energią elektryczną EEG”) ( 2 ) nie mogą zostać uznane za pomoc państwa, gdyż nie obejmują zasobów państwowych.

EEG z 2012 r., której celem było zapewnienie producentom energii elektrycznej EEG ceny wyższej od ceny rynkowej, obejmowała w szczególności spoczywający na wszystkich operatorach sieci obowiązek zakupu energii elektrycznej EEG według stawek ustalonych w ustawie oraz sprzedaży na rynku za pośrednictwem giełdę energii elektrycznej. Jeżeli uzyskana w ten sposób cena nie pozwalała im na pokrycie ciężaru finansowego zakupu po cenach określonych w ustawie, wówczas mechanizm nazywany „dopłatą EEG” umożliwiał im wprowadzenie wymogu od dostawców zaopatrujących odbiorców końcowych, aby przekazywali im różnicę w zależności od sprzedanej ilości. Dostawcy ci mieli natomiast możliwość, lecz nie obowiązek przerzucenia dopłaty EEG na klientów końcowych.

Komisja uznała w spornej decyzji w szczególności, że przyjęte w ten sposób środki, które były niezgodne z prawem w zakresie, w jakim nie zostały jej zgłoszone ( 3 ), stanowiły pomoc państwa, lecz były one jednak zgodne z rynkiem wewnętrznym, z zastrzeżeniem wykonania przez Niemcy zobowiązania. W swoim wyroku Sąd orzekł w szczególności, że Komisja słusznie uznała, iż EEG z 2012 r. wiązała się z wykorzystaniem zasobów państwowych. Zdaniem Sądu mechanizmy EEG z 2012 r. miały bowiem przede wszystkim na celu wprowadzenie w życie polityki publicznego wsparcia producentów energii elektrycznej EEG. Ponadto środki generowane przez dopłatę EEG, które pozostawały pod dominującym wpływem ze strony władz publicznych i były zrównane z podatkiem, pociągałyby za sobą zasoby państwowe. Wreszcie, podmioty powołane do zarządzania tym mechanizmem nie działały na ich własny rachunek i w sposób swobodny, lecz jako podmioty administrujące pomocą przyznaną w drodze środków państwowych.

W niniejszej sprawie Trybunał uważa, że zarówno Sąd w zaskarżonym wyroku, jak i Komisja w spornej decyzji dopuściły się naruszenia prawa, uznając, iż sporne środki pociągały za sobą wykorzystanie zasobów państwowych.

W tym względzie Trybunał stwierdza przede wszystkim, że skoro ustawa EEG z 2012 r. nie nakłada obowiązku przerzucenia dopłaty EEG na klientów końcowych, Sąd nie mógł uznać, że była ona „zbliżona z punktu widzenia skutków do podatku obciążającego zużycie”. Sąd ten następnie uważa, że nie wykazano, iż państwo posiadało uprawnienie do rozporządzania środkami finansowymi generowanymi przez dopłatę EEG, ani że sprawowało ono kontrolę publiczną nad podmiotami odpowiedzialnymi za zarządzanie tymi środkami. Z jednej strony bowiem Sąd ograniczył się do wykazania, że władze publiczne wywierały dominujący wpływ na fundusze wygenerowane z dopłaty, bez wyciągania wniosku, że państwo było w stanie dysponować tymi środkami, to znaczy decydować o przeznaczeniu innym niż przewidziane przez EEG z 2012 r. Z drugiej strony, o ile okoliczności ustalone przez Sąd pozwalały z pewnością przyjąć, że władze publiczne sprawowały kontrolę nad prawidłowym wykonaniem EEG z 2012 r., o tyle nie pozwalały one jednak na stwierdzenie istnienia publicznej kontroli środków generowanych przez dopłatę EEG.

Z tych samych względów Trybunał orzekł, że Komisja nie wykazała, iż korzyści przewidziane w EEG z 2012 r. obejmowały zasoby państwowe i w związku z tym stanowiły pomoc państwa, a w konsekwencji stwierdził nieważność spornej decyzji.

( 1 ) Decyzja Komisji (UE) 2015/1585 z dnia 25 listopada 2014 r. w sprawie systemu pomocy SA.33995 (2013/C) (ex 2013/NN) [wdrożonej przez Niemcy w celu wspierania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych i odbiorców energochłonnych] (Dz.U. 2015, L 250, s. 122, zwana dalej „sporną decyzją”).

( 2 ) Gesetz zur Neuregelung des Rechtsrahmens für die Förderung der Stromerzeugung aus erneuerbaren Energien (ustawa w sprawie nowego określenia ram prawnych promowania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych) (BGBl 2011 I, s. 1634, zwana dalej „EEG z 2012 r.”). Ustawę tę stosowano jedynie w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 lipca 2014 r., a następnie zastąpiono ją EEG z 2014 r., zatwierdzoną decyzją Komisji z dnia 27 lipca 2014 r.

( 3 ) Artykuł 108 ust. 3 TFUE.