Sprawa T‑644/14

ADR Center SpA

przeciwko

Komisji Europejskiej

Pomoc finansowa – Program ogólny „Prawa podstawowe i wymiar sprawiedliwości” na lata 2007–2013 – Program szczegółowy „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” – Skarga o stwierdzenie nieważności – Decyzja stanowiąca tytuł egzekucyjny – Artykuł 299 TFUE – Właściwość organu wydającego akt – Zasada dobrej administracji – Żądanie obciążenia Komisji obowiązkiem zapłaty należności pozostałej do rozliczenia na podstawie umów o udzielenie dotacji – Częściowa zmiana kwalifikacji skargi – Klauzula arbitrażowa – Właściwość Sądu – Koszty kwalifikowalne

Streszczenie – wyrok Sądu (pierwsza izba w składzie powiększonym) z dnia 20 lipca 2017 r.

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Właściwość sądu Unii – Żądania wydania nakazu wobec instytucji – Niedopuszczalność

   (art. 263 TFUE, 266 TFUE)

2. Postępowanie sądowe – Wniesienie sprawy do Sądu na podstawie klauzuli arbitrażowej – Umowy o udzielenie dotacji zawarte w ramach szczegółowego programu w dziedzinie praw podstawowych i wymiaru sprawiedliwości – Decyzja stanowiąca tytuł egzekucyjny – Skarga mająca na celu stwierdzenie nieważności tej decyzji i uzyskanie od Komisji zapłaty należności pozostałej do rozliczenia na podstawie umów o udzielenie dotacji – Częściowa zmiana kwalifikacji skargi o stwierdzenie nieważności na skargę dotyczącą sporu o charakterze umownym – Przesłanki

   [art. 263 TFUE, 272 TFUE; regulamin postępowania przed Sądem (1991), art. 44 § 1 lit. c)]

3. Postępowanie sądowe – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne – Określenie przedmiotu sporu – Zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów – Skarga o naprawienie szkód wyrządzonych przez instytucję Unii – Brak wskazówek co do charakteru i zakresu poniesionej szkody oraz związku przyczynowego – Niedopuszczalność

   [statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 21, art. 53 akapit pierwszy; regulamin postępowania przed Sądem (1991), art. 44 § 1 lit. c)]

4. Skarga o stwierdzenie nieważności – Skarga na decyzję stanowiącą tytuł egzekucyjny – Decyzja podlegająca zaskarżeniu na podstawie art. 263 TFUE – Dopuszczalność – Zarzuty dotyczące postanowień umownych i właściwego prawa krajowego – Niedopuszczalność

   (art. 263 TFUE, 272 TFUE, 299 TFUE)

5. Budżet Unii Europejskiej – Pomoc finansowa Unii – Obowiązek przestrzegania przez beneficjenta warunków przyznania pomocy – Finansowanie ograniczone jedynie do wydatków faktycznie poniesionych – Dowiedzenie faktycznego poniesienia zadeklarowanych kosztów – Rozłożenie ciężaru dowodu

   (art. 317 TFUE)

6. Komisja – Kompetencje – Wykonanie budżetu Unii – Wierzytelności Unii wynikające z umowy zawartej przez jedną z instytucji – Odzyskanie w drodze decyzji stanowiącej tytuł egzekucyjny – Dopuszczalność – Naruszenie prawa do skutecznego środka prawnego – Brak

   (art. 263 TFUE, 272 TFUE, 299 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 966/2012, art. 79 ust. 2)

7. Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty podlegające zaskarżeniu – Pojęcie – Akty wywołujące wiążące skutki prawne – Nota obciążeniowa wydana przez instytucje stwierdzająca istniejącą wierzytelność i pozbawiona charakteru egzekucyjnego – Wyłączenie – Decyzja stanowiąca tytuł egzekucyjny w celu odzyskania wierzytelności – Zaliczenie

   (art. 263 TFUE, 272 TFUE, 299 TFUE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 966/2012, art. 79 ust. 2)

8. Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Zakres

   (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47)

1.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 56)

2.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 59–62)

3.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 65, 66)

4.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 70, 71)

5.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 93, 96, 103, 106)

6.  Zarówno art. 299 TFUE, jak i art. 79 ust. 2 rozporządzenia nr 966/2012 w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii przyznają Komisji kompetencję do wydania decyzji stanowiącej tytuł egzekucyjny w celu odzyskania wierzytelności wynikającej z umowy, bez względu na okoliczność, że wierzytelność, o której mowa, jest związana z wykonaniem umów o udzielenie dotacji, a więc ma charakter umowny. Ani bowiem art. 299 TFUE, ani art. 79 ust. 2 tego rozporządzenia nie wprowadzają rozróżnienia ze względu na to, czy wierzytelność, której ustalenie zostało sformalizowane w drodze decyzji stanowiącej tytuł egzekucyjny, ma charakter umowny, czy pozaumowny.

   Ponadto przyznanie Komisji kompetencji do wydawania jednostronnych aktów w celu odzyskania wierzytelności wynikającej z umowy nie narusza art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, ponieważ dany kontrahent ma możliwość skutecznego zaskarżenia takiego jednostronnego aktu. Temu bowiem kontrahentowi przysługuje – pod warunkiem, że dana umowa zawiera klauzulę arbitrażową w rozumieniu art. 272 TFUE – możliwość wniesienia skargi do sądu Unii, której podstawą prawną może być zarówno art. 263 TFUE, jak i art. 272 TFUE. W ramach tej skargi ów kontrahent może nie tylko zakwestionować legalność decyzji Komisji, podnosząc zarzuty oparte na traktacie lub jakimkolwiek przepisie odnoszącym się do jego stosowania, ale także podnieść zarzuty i argumenty oparte na umowie lub prawie, któremu umowa ta podlega, i zwrócić się do sądu Unii o rozstrzygnięcie co do istoty istniejącego między tym kontrahentem a Komisją sporu dotyczącego materii umownej, w wykonaniu przyznanego mu w tym względzie w art. 272 TFUE nieograniczonego prawa orzekania.

   (zob. pkt 197, 198, 209, 213)

7.  W odróżnieniu bowiem od wystawionej przez Komisję noty obciążeniowej, która w kontekście stosunku o charakterze umownym stanowi akt niepodlegający zaskarżeniu w drodze skargi o stwierdzenie nieważności, decyzja stanowiąca tytuł egzekucyjny w celu odzyskania wierzytelności wynikającej z umowy bezsprzecznie stanowi akt zaskarżalny w drodze tego rodzaju skargi, ponieważ zmierza do wywarcia wiążących skutków prawnych, które wykraczają poza wiążący strony stosunek umowny i prowadzą do wykonywania prerogatyw władzy publicznej przyznanych Komisji działającej jako organ administracyjny. W istocie charakter prawny decyzji stanowiącej tytuł egzekucyjny określają nie postanowienia zawartych przez Komisję umów o udzielenie dotacji czy przepisy prawa, któremu umowy te podlegają, ale art. 299 TFUE i art. 79 ust. 2 rozporządzenia nr 966/2012 w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii.

   W tym względzie skoro decyzja stanowiąca tytuł egzekucyjny w celu odzyskania wierzytelności wynikającej z umowy stanowi akt podlegający zaskarżeniu w drodze skargi o stwierdzenie nieważności, to ryzyko niezgodnego z prawem rozszerzenia zakresu jurysdykcji sądu orzekającego w przedmiocie legalności, nie powstaje, ponieważ sąd orzekający w sprawach dotyczących umów, czyli sąd Unii, rozpatrujący skargę wniesioną na podstawie art. 272 TFUE, nie posiada w każdym razie kompetencji do przeprowadzenia kontroli legalności takiego aktu.

   (zob. pkt 207, 208)

8.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 210, 211)