Sprawa C-364/11

Mostafa Abed El Karem El Kott i in.

przeciwko

Bevándorlási és Állampolgársági Hivatal

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Fővárosi Bíróság)

„Dyrektywa 2004/83/WE — Minimalne normy dotyczące warunków przyznania statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej — Bezpaństwowcy pochodzenia palestyńskiego, którzy rzeczywiście korzystali z pomocy Agencji Narodów Zjednoczonych dla Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie (UNRWA) — Prawo tych bezpaństwowców do uznania ich za uchodźców na podstawie art. 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie dyrektywy 2004/83 — Przesłanki stosowania — Ustanie pomocy UNRWA „z jakichkolwiek powodów” — Dowód — Konsekwencje dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy — Uprawnienie, aby ipso facto stać się beneficjentami tej dyrektywy — Automatyczne uznanie za „uchodźcę” w rozumieniu art. 2 lit. c) tej dyrektywy i nadanie statusu uchodźcy na podstawie jej art. 13”

Streszczenie – wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 19 grudnia 2012 r.

1. Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Warunki przyznania statusu uchodźcy – Osoba korzystająca z ochrony lub pomocy agencji Narodów Zjednoczonych innych niż Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców – Wyłączenie możliwości uzyskania statusu uchodźcy – Ustanie tej pomocy – Stosowanie dyrektywy – Warunki

   (dyrektywa Rady 2004/83, art. 12 ust. 1 lit. a) zdania pierwsze, drugie)

2. Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Warunki przyznania statusu uchodźcy – Osoba korzystająca z ochrony lub pomocy agencji Narodów Zjednoczonych innych niż Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców – Wyłączenie możliwości uzyskania statusu uchodźcy – Ustanie tej pomocy – Uznanie tego statusu – Warunki

   (dyrektywa Rady 2004/83, art. 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie)

1.  Artykuł 12 ust. 1 lit. a) zdanie pierwsze dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony, oraz zawartości przyznawanej ochrony, należy interpretować w ten sposób, że podstawa wyłączenia możliwości uzyskania statusu uchodźcy odnosi się nie tylko do osób, które aktualnie korzystają z pomocy organu lub agencji Narodów Zjednoczonych, lecz również do tych, które rzeczywiście korzystały z tej pomocy krótko przed złożeniem wniosku o udzielenie azylu w państwie członkowskim, pod warunkiem jednak, że pomoc ta nie ustała w rozumieniu zdania drugiego owego ust. 1 lit. a).

   Zgodnie z tym ostatnim przepisem ustanie ochrony lub pomocy organu lub agencji Narodów Zjednoczonych innych niż Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców „z jakichkolwiek powodów”, która uprawnia zainteresowane osoby aby ipso facto stać się beneficjentami dyrektywy 2004/83”, odnosi się też do sytuacji, w której osoba, która rzeczywiście korzystała z tej ochrony lub pomocy, przestaje z niej korzystać z przyczyn pozostających poza jej kontrolą i niezależnych od jej woli. W istocie aby podstawa wyłączenia możliwości uzyskania statusu uchodźcy przestała znajdować zastosowanie, użyte w art. 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie dyrektywy 2004/83 sformułowanie „[j]eśli taka ochrona lub pomoc ustała z jakichkolwiek powodów” należy odnosić przede wszystkim do rzeczywistego zaprzestania udzielania pomocy przez organ lub agencję Narodów Zjednoczonych, nie zaś do całkowitego zaprzestania działania tej agencji. Istotnie samo nieprzebywanie na obszarze działań tego organu lub agencji lub dobrowolne jego opuszczenie nie oznacza, że pomoc ustała. Jeżeli podjęcie takiej decyzji jest uzasadnione przyczyn całkowicie niezależnych od woli danej osoby, sytuacja taka może prowadzić do stwierdzenia, że pomoc, z której osoba ta korzystała, ustała w myśl art. 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie dyrektywy 2004/83.

   Właściwe organy krajowe państwa odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosku o udzielenie azylu złożonego przez taką osobę winne są ustalić, na podstawie indywidualnej oceny każdego wniosku, czy osoba ta została zmuszona do opuszczenia obszaru działań tego organu lub tej agencji, co ma miejsce, w przypadku gdy bezpieczeństwo osobiste tej osoby było poważnie zagrożone, zaś właściwy organ lub właściwa agencja nie miały możliwości zapewnienia jej na tym obszarze warunków do życia zgodnych z zadaniami, których wykonanie zostało jej powierzone.

   (por. pkt 52, 57, 59, 61, 63–65; pkt 1 sentencji)

2.  Artykuł 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony, oraz zawartości przyznawanej ochrony, należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy właściwe organy państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosków o azyl ustaliły, iż wnioskodawca spełnia wymóg ustania ochrony lub pomocy Agencji Narodów Zjednoczonych dla Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie (UNRWA), uprawnienie, aby ipso facto „stać się beneficjentami tej dyrektywy”, implikuje konieczność uznania wnioskodawcy przez to państwo członkowskie za uchodźcę w rozumieniu art. 2 lit. c) tej dyrektywy i automatycznego przyznania mu statusu uchodźcy, pod warunkiem że do wnioskodawcy tego nie znajdują zastosowania art. 12 ust. 1 lit. b) lub art. 12 ust. 2 i 3 tej dyrektywy.

   W istocie sformułowanie „uprawnienie, aby ipso facto stać się beneficjentami tej dyrektywy” należy interpretować zgodnie z art. 1 ust. D akapit drugi konwencji genewskiej, czyli w sposób pozwalający zainteresowanym osobom „ipso facto” korzystać z systemu tej konwencji i z jej „dobrodziejstw. W związku z tym uprawnienie powstałe wskutek ustania pomocy UNRWA oraz okoliczność, że podstawa wyłączenia możliwości uzyskania statusu uchodźcy przestała znajdować zastosowanie, nie mogą ograniczać się tylko do możliwości ubiegania się przez zainteresowaną osobę o uzyskanie statusu uchodźcy na podstawie art. 2 lit. c) dyrektywy 2004/83, gdyż opcja ta była już otwarta dla każdego obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca znajdującego się na terytorium jednego z państw członkowskich. Jednakże okoliczność, iż dana osoba może ipso facto stać się beneficjentem wspomnianej dyrektywy w rozumieniu jej art. 12 ust. 1 lit. a), nie oznacza przyznania jej bezwarunkowego prawa do uzyskania statusu uchodźcy. Zatem osoba, która nie może ipso facto stać się beneficjentem dyrektywy 2004/83, nie musi wykazywać, że obawia się prześladowania w rozumieniu jej art. 2 lit. c), choć musi złożyć wniosek o uzyskanie statusu uchodźcy, który musi być rozpatrzony przez właściwe organy państwa członkowskiego odpowiedzialnego za jego rozpatrzenie. W ramach oceny owego wniosku organy te muszą zbadać nie tylko to, czy wnioskodawca rzeczywiście korzystał z pomocy UNRWA i czy pomoc ta ustała, lecz również to, czy w przypadku owego wnioskodawcy nie zachodzi którakolwiek z podstaw wyłączenia określonych w art. 12 ust. 1 lit. b) lub w art. 12 ust. 2 i 3 tej dyrektywy.

   (por. pkt 71, 72, 75, 76, 81; pkt 2 sentencji)

Sprawa C-364/11

Mostafa Abed El Karem El Kott i in.

przeciwko

Bevándorlási és Állampolgársági Hivatal

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Fővárosi Bíróság)

„Dyrektywa 2004/83/WE — Minimalne normy dotyczące warunków przyznania statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej — Bezpaństwowcy pochodzenia palestyńskiego, którzy rzeczywiście korzystali z pomocy Agencji Narodów Zjednoczonych dla Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie (UNRWA) — Prawo tych bezpaństwowców do uznania ich za uchodźców na podstawie art. 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie dyrektywy 2004/83 — Przesłanki stosowania — Ustanie pomocy UNRWA „z jakichkolwiek powodów” — Dowód — Konsekwencje dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy — Uprawnienie, aby ipso facto stać się beneficjentami tej dyrektywy — Automatyczne uznanie za „uchodźcę” w rozumieniu art. 2 lit. c) tej dyrektywy i nadanie statusu uchodźcy na podstawie jej art. 13”

Streszczenie – wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 19 grudnia 2012 r.

1. Kontrole graniczne, azyl i imigracja — Polityka azylowa — Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej — Dyrektywa 2004/83 — Warunki przyznania statusu uchodźcy — Osoba korzystająca z ochrony lub pomocy agencji Narodów Zjednoczonych innych niż Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców — Wyłączenie możliwości uzyskania statusu uchodźcy — Ustanie tej pomocy — Stosowanie dyrektywy — Warunki

   (dyrektywa Rady 2004/83, art. 12 ust. 1 lit. a) zdania pierwsze, drugie)

2. Kontrole graniczne, azyl i imigracja — Polityka azylowa — Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej — Dyrektywa 2004/83 — Warunki przyznania statusu uchodźcy — Osoba korzystająca z ochrony lub pomocy agencji Narodów Zjednoczonych innych niż Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców — Wyłączenie możliwości uzyskania statusu uchodźcy — Ustanie tej pomocy — Uznanie tego statusu — Warunki

   (dyrektywa Rady 2004/83, art. 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie)

1.  Artykuł 12 ust. 1 lit. a) zdanie pierwsze dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony, oraz zawartości przyznawanej ochrony, należy interpretować w ten sposób, że podstawa wyłączenia możliwości uzyskania statusu uchodźcy odnosi się nie tylko do osób, które aktualnie korzystają z pomocy organu lub agencji Narodów Zjednoczonych, lecz również do tych, które rzeczywiście korzystały z tej pomocy krótko przed złożeniem wniosku o udzielenie azylu w państwie członkowskim, pod warunkiem jednak, że pomoc ta nie ustała w rozumieniu zdania drugiego owego ust. 1 lit. a).

   Zgodnie z tym ostatnim przepisem ustanie ochrony lub pomocy organu lub agencji Narodów Zjednoczonych innych niż Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców „z jakichkolwiek powodów”, która uprawnia zainteresowane osoby aby ipso facto stać się beneficjentami dyrektywy 2004/83”, odnosi się też do sytuacji, w której osoba, która rzeczywiście korzystała z tej ochrony lub pomocy, przestaje z niej korzystać z przyczyn pozostających poza jej kontrolą i niezależnych od jej woli. W istocie aby podstawa wyłączenia możliwości uzyskania statusu uchodźcy przestała znajdować zastosowanie, użyte w art. 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie dyrektywy 2004/83 sformułowanie „[j]eśli taka ochrona lub pomoc ustała z jakichkolwiek powodów” należy odnosić przede wszystkim do rzeczywistego zaprzestania udzielania pomocy przez organ lub agencję Narodów Zjednoczonych, nie zaś do całkowitego zaprzestania działania tej agencji. Istotnie samo nieprzebywanie na obszarze działań tego organu lub agencji lub dobrowolne jego opuszczenie nie oznacza, że pomoc ustała. Jeżeli podjęcie takiej decyzji jest uzasadnione przyczyn całkowicie niezależnych od woli danej osoby, sytuacja taka może prowadzić do stwierdzenia, że pomoc, z której osoba ta korzystała, ustała w myśl art. 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie dyrektywy 2004/83.

   Właściwe organy krajowe państwa odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosku o udzielenie azylu złożonego przez taką osobę winne są ustalić, na podstawie indywidualnej oceny każdego wniosku, czy osoba ta została zmuszona do opuszczenia obszaru działań tego organu lub tej agencji, co ma miejsce, w przypadku gdy bezpieczeństwo osobiste tej osoby było poważnie zagrożone, zaś właściwy organ lub właściwa agencja nie miały możliwości zapewnienia jej na tym obszarze warunków do życia zgodnych z zadaniami, których wykonanie zostało jej powierzone.

   (por. pkt 52, 57, 59, 61, 63–65; pkt 1 sentencji)

2.  Artykuł 12 ust. 1 lit. a) zdanie drugie dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony, oraz zawartości przyznawanej ochrony, należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy właściwe organy państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosków o azyl ustaliły, iż wnioskodawca spełnia wymóg ustania ochrony lub pomocy Agencji Narodów Zjednoczonych dla Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie (UNRWA), uprawnienie, aby ipso facto „stać się beneficjentami tej dyrektywy”, implikuje konieczność uznania wnioskodawcy przez to państwo członkowskie za uchodźcę w rozumieniu art. 2 lit. c) tej dyrektywy i automatycznego przyznania mu statusu uchodźcy, pod warunkiem że do wnioskodawcy tego nie znajdują zastosowania art. 12 ust. 1 lit. b) lub art. 12 ust. 2 i 3 tej dyrektywy.

   W istocie sformułowanie „uprawnienie, aby ipso facto stać się beneficjentami tej dyrektywy” należy interpretować zgodnie z art. 1 ust. D akapit drugi konwencji genewskiej, czyli w sposób pozwalający zainteresowanym osobom „ipso facto” korzystać z systemu tej konwencji i z jej „dobrodziejstw. W związku z tym uprawnienie powstałe wskutek ustania pomocy UNRWA oraz okoliczność, że podstawa wyłączenia możliwości uzyskania statusu uchodźcy przestała znajdować zastosowanie, nie mogą ograniczać się tylko do możliwości ubiegania się przez zainteresowaną osobę o uzyskanie statusu uchodźcy na podstawie art. 2 lit. c) dyrektywy 2004/83, gdyż opcja ta była już otwarta dla każdego obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca znajdującego się na terytorium jednego z państw członkowskich. Jednakże okoliczność, iż dana osoba może ipso facto stać się beneficjentem wspomnianej dyrektywy w rozumieniu jej art. 12 ust. 1 lit. a), nie oznacza przyznania jej bezwarunkowego prawa do uzyskania statusu uchodźcy. Zatem osoba, która nie może ipso facto stać się beneficjentem dyrektywy 2004/83, nie musi wykazywać, że obawia się prześladowania w rozumieniu jej art. 2 lit. c), choć musi złożyć wniosek o uzyskanie statusu uchodźcy, który musi być rozpatrzony przez właściwe organy państwa członkowskiego odpowiedzialnego za jego rozpatrzenie. W ramach oceny owego wniosku organy te muszą zbadać nie tylko to, czy wnioskodawca rzeczywiście korzystał z pomocy UNRWA i czy pomoc ta ustała, lecz również to, czy w przypadku owego wnioskodawcy nie zachodzi którakolwiek z podstaw wyłączenia określonych w art. 12 ust. 1 lit. b) lub w art. 12 ust. 2 i 3 tej dyrektywy.

   (por. pkt 71, 72, 75, 76, 81; pkt 2 sentencji)