Keywords
Summary

Keywords

1. Prawa podstawowe – Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego

(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7)

2. Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – Rozporządzenie nr 2201/2003 – Prawo do pieczy

(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7, 24; rozporządzenie Rady nr 2201/2003, art. 2 pkt 11)

Summary

1. Z art. 52 ust. 3 karty praw podstawowych Unii Europejskiej wynika, że w zakresie, w jakim zawiera ona prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w europejskiej konwencji praw człowiek, ich znaczenie i zakres są takie same jak praw przyznanych przez tę konwencję. Postanowienie to nie stanowi jednak przeszkody, aby prawo Unii przyznawało szerszą ochronę. W odniesieniu do art. 7 karty, zgodnie z którym każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się, jego brzmienie jest identyczne z brzmieniem art. 8 ust. 1 konwencji, poza tym, że używa wyrażenia „korespondencji” zamiast „komunikowania się”. Pamiętając o tym, art. 7 karty zawiera prawa odpowiadające prawom gwarantowanym w art. 8 ust. 1 konwencji. Należy więc nadać art. 7 karty takie samo znaczenie i zakres, jakie przyznaje się art. 8 ust. 1 konwencji, tak jak interpretuje go Europejski Trybunał Praw Człowieka.

(por. pkt 53)

2. Wykładni rozporządzenia nr 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie nr 1347/2000, należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi ono na przeszkodzie temu, by prawo państwa członkowskiego uzależniało uzyskanie prawa do pieczy nad dzieckiem przez ojca niebędącego mężem matki tego dziecka od uzyskania przez ojca orzeczenia właściwego sądu krajowego przyznającego mu takie prawo, które może sprawić, że uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka przez matkę zostanie uznane za bezprawne w rozumieniu art. 2 pkt 11 rozporządzenia.

W istocie rozporządzenie nr 2201/2003 nie reguluje kwestii, komu powinno przysługiwać prawo do pieczy nad dzieckiem, mogące sprawić, że uprowadzenie dziecka stanie się bezprawne w rozumieniu art. 2 pkt 11, lecz w zakresie wyznaczenia osoby, której takie prawo do pieczy przysługuje, odsyła do prawa państwa członkowskiego, w którym dziecko bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem miało miejsce zwykłego pobytu. To zatem prawo państwa członkowskiego ma decydujące znaczenie dla ustalenia warunków nabycia przez biologicznego ojca prawa do pieczy nad dzieckiem w rozumieniu art. 2 pkt 9 tego rozporządzenia, uzależniając ewentualnie nabycie tego prawa od uzyskania orzeczenia właściwego sądu krajowego o jego przyznaniu. W konsekwencji rozporządzenie nr 2201/2003 należy interpretować w ten sposób, że bezprawność uprowadzenia dziecka do celów stosowania tego rozporządzenia zależy wyłącznie od istnienia prawa do pieczy przyznanego na mocy prawa krajowego, z którego naruszeniem to uprowadzenie miało miejsce.

Artykuły 7 i 24 karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie sprzeciwiają się takiej wykładni.

W istocie o ile dla potrzeb stosowania rozporządzenia w celu ustalenia, czy uprowadzenie dziecka, wywiezionego przez matkę do innego państwa członkowskiego, było bezprawne, biologiczny ojciec dziecka powinien mieć prawo – przed uprowadzeniem – do wystąpieniu do sądu krajowego i zażądania, by została mu przyznana piecza nad dzieckiem, co stanowi istotę prawa biologicznego ojca do życia prywatnego i rodzinnego w takim kontekście, o tyle okoliczność, że biologicznemu ojcu, w odróżnieniu od matki, nie przysługuje automatycznie piecza nad dzieckiem w rozumieniu art. 2 owego rozporządzenia nie narusza istoty jego prawa do życia prywatnego i rodzinnego, o którym mowa w art. 7 karty praw podstawowych Unii Europejskiej, o ile zachowane jest jego prawo do wystąpieniu do właściwego sądu by zostało mu przyznane prawo do pieczy.

Stwierdzenia tego nie podważa okoliczność, że w razie niepodjęcia kroków przez takiego ojca w stosownym czasie może się okazać, że nie będzie możliwe uzyskanie przez niego – w przypadku uprowadzenia dziecka przez matkę do innego państwa członkowskiego – powrotu dziecka do państwa, w którym miało poprzednio miejsce zwykłego pobytu. Takie bowiem uprowadzenie stanowi zgodne z prawem wykonywanie przez matkę, której przysługuje piecza nad dzieckiem, własnego prawa do swobodnego przemieszczania się, o którym mowa w art. 20 ust. 2 lit. a) TFUE, oraz prawa do ustalenia miejsca pobytu dziecka, co nie pozbawia ojca biologicznego możliwości skorzystania z jego prawa do złożenia wniosku mającego na celu uzyskanie prawa do pieczy nad tym dzieckiem lub prawa do osobistej z nim styczności. Tak więc uznanie, na podstawie art. 2 pkt 11 rozporządzenia nr 2201/2003, że biologicznemu ojcu przysługuje piecza nad dzieckiem mimo braku przyznania mu takiego prawa zgodnie z prawem krajowym, nastąpiłoby wbrew wymogom pewności prawa oraz wbrew niezbędnej ochronie praw i wolności innych osób w rozumieniu art. 52 ust. 1 karty praw podstawowych Unii Europejskiej – w niniejszej sprawie praw matki. Takie rozwiązanie mogłoby też naruszyć art. 51 ust. 2 owej karty.

Ponadto biorąc pod uwagę wielką różnorodność związków niebędących małżeństwem, jak i wynikających z nich relacji między rodzicami a dziećmi, która przekłada się na zróżnicowane uznawanie zakresu i podziału odpowiedzialności rodzicielskiej w państwach członkowskich, art. 24 karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w związku z którym powinien być odczytywany art. 7 owej karty, nie stoi na przeszkodzie temu, by dla potrzeb stosowania rozporządzenia nr 2201/2003 piecza nad dzieckiem została przyznana, co do zasady, wyłącznie matce, a ojciec mógł uzyskać prawo do pieczy jedynie na podstawie orzeczenia sądu. Taki wymóg pozwala bowiem właściwemu sądowi krajowemu na podjęcie decyzji w przedmiocie pieczy nad dzieckiem jak i w przedmiocie prawa do osobistej z nim styczności z uwzględnieniem wszystkich istotnych informacji, w szczególności okoliczności narodzin dziecka, charakteru relacji między rodzicami jak i między każdym z nim a dzieckiem, a także zdolności każdego z rodziców do wywiązania się z obowiązków związanych z pieczą nad dzieckiem. Uwzględnienie tych informacji pozwala chronić najlepszy interes dziecka zgodnie z art. 24 ust. 2 karty.

(por. pkt 43, 44, 55, 57-59, 62-64; sentencja)