EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52014DC0440
COMMUNICATION FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS GREEN ACTION PLAN FOR SMEs Enabling SMEs to turn environmental challenges into business opportunities
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW PLAN DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH DLA MŚP Umożliwienie MŚP przekształcenia wyzwań związanych z ochroną środowiska w możliwości biznesowe
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW PLAN DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH DLA MŚP Umożliwienie MŚP przekształcenia wyzwań związanych z ochroną środowiska w możliwości biznesowe
/* COM/2014/0440 final */
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW PLAN DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH DLA MŚP Umożliwienie MŚP przekształcenia wyzwań związanych z ochroną środowiska w możliwości biznesowe /* COM/2014/0440 final */
Wprowadzenie
i kontekst W trakcie posiedzenia Rady Europejskiej w marcu 2014 r.
wyraźnie stwierdzono, że Europa potrzebuje silnej i konkurencyjnej bazy
przemysłowej, zarówno pod względem produkcji, jak i inwestycji, jako jednego z
najważniejszych czynników wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.
Zasobooszczędność[1] jest jednym z głównych
czynników konkurencyjności przedsiębiorstw, ponieważ z doniesień wynika, iż
przeciętnie 40 % kosztów europejskich przedsiębiorstw to koszty surowców, a
jeśli liczyć wydatki na energię i wodę, koszty te wynoszą nawet 50 % łącznych
kosztów produkcji. Dla porównania, koszty pracy stanowią 20 % łącznych kosztów
produkcji[2].
Rada Europejska zaapelowała również o prowadzenie stałych działań na rzecz
obniżenia kosztów energii ponoszonych przez końcowych odbiorców energii, w
szczególności przez stałe inwestowanie w efektywność energetyczną i zarządzanie
popytem w obrębie całego łańcucha wartości oraz na etapie badań i rozwoju. Zwiększenie zasobooszczędności istotnie wymaga połączenia podejścia
opartego na łańcuchu wartości z wprowadzeniem złożonych rozwiązań technicznych
na poziomie przedsiębiorstwa. Szacuje się, że zwiększenie zasobooszczędności w
całym łańcuchu wartości spowodowałoby zmniejszenie potrzeb w zakresie
materiałów o 17–24 % do roku 2030[3].
Co więcej, 60 % wszystkich odpadów w UE nie podlega aktualnie recyklingowi ani
kompostowaniu, ani też nie jest ponownie używanych[4], co
wskazuje na utratę wielkiej ilości cennych zasobów i znacznych możliwości
biznesowych dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)[5], które
mogłyby wykorzystywać i sprzedawać ekologiczne produkty, usługi i rozwiązania.
Możliwości biznesowe można stworzyć również przez włączenie większej liczby
modeli biznesowych opartych na obiegu zamkniętym i zielonych technologii do
działalności istniejących i przyszłych MŚP we wszystkich branżach, także w
branży usług. W strategii „Europa 2020” przedstawiono jeden z priorytetów
UE zakładający wprowadzenie zrównoważonej gospodarki i wyznaczenie ambitnych
celów w dziedzinie klimatu i efektywności energetycznej. W programie Small
Business Act dla Europy[6] podkreślono, że UE i
państwa członkowskie powinny umożliwić MŚP przekształcenie wyzwań związanych z
ochroną środowiska w nowe możliwości. W planie ekologicznych działań (ang. Green
Action Plan – GAP) wyraźnie przedstawiono kierunki i ramy wsparcia, jakiego
UE zamierza udzielić MŚP we współpracy z państwami członkowskimi i regionami,
aby przedsiębiorstwa te mogły skorzystać z możliwości biznesowych wynikających
z przejścia do zielonej gospodarki[7]. W inicjatywie tej w
sposób przejrzysty przedstawiono szereg nowych lub zmienionych środków
ukierunkowanych na MŚP na szczeblu europejskim. Celem GAP jest 1) zwiększenie
efektywności energetycznej europejskich MŚP, 2) wspieranie zielonej przedsiębiorczości,
3) wykorzystanie potencjału bardziej ekologicznych łańcuchów wartości i 4)
ułatwianie zielonym MŚP dostępu do rynku[8]. Program ten stanowi
uzupełnienie komunikatu pt. „Inicjatywa w zakresie zielonego
zatrudnienia: pełne wykorzystanie potencjału tworzeniu miejsc pracy zielonej
gospodarki”, w którym zaproponowano plan działania na rzecz tworzenia
zielonych miejsc pracy w całej UE, komunikatu pt. „Możliwości zasobooszczędności
w sektorze budowlanym”, pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym i
przeglądu celów w zakresie gospodarowania odpadami (ang. „Waste Target
Review”). Celem omawianego planu jest wkład w reindustrializację
Europy, zgodnie z postulatem przedstawionym w komunikacie w sprawie odrodzenia
przemysłu europejskiego (COM(2014) 14) i wspieranym przez Radę Europejską,
przez zwiększanie konkurencyjności MŚP i wspieranie rozwoju zielonej
przedsiębiorczości we wszystkich europejskich regionach, przede wszystkim ze
względu na fakt, że między branżami i państwami członkowskimi występują znaczne
różnice pod względem zasobooszczędności. Niniejszy plan działań opiera się na planie działania w
zakresie ekoinnowacji („Eco-AP”)[9], w którym określono
kierunki polityki ekoinnowacji oraz przewidziano środki finansowe w ramach
strategii „Europa 2020”. Liczne działania i instrumenty zawarte w Eco-AP mają
duże znaczenie dla MŚP, np. europejska tablica wyników innowacji, Obserwatorium
Ekoinnowacji, Europejskie Forum Ekoinnowacji, europejskie partnerstwa
innowacyjne oraz instrumenty finansowe na rzecz ekoinnowacji w ramach programu
„Horyzont 2020”. W związku z powyższym działania, o których mowa w planie
ekologicznych działań i w Eco-AP, uzupełniają się i są źródłem znaczącej
synergii. Na etapie wdrażania zapewniona zostanie odpowiednia koordynacja obu
planów. Plan ekologicznych działań skupia się na działaniach na
szczeblu europejskim, które zostały opracowane tak, aby uzupełniać istniejące
zielone inicjatywy na rzecz wspierania MŚP na szczeblu krajowym i regionalnym
oraz aby te inicjatywy wzmocnić[10]. Przedmiotowy plan
powstał w konsultacji z zainteresowanymi podmiotami w państwach członkowskich
prowadzącymi działalność w odnośnej dziedzinie i będzie wdrażany we współpracy
z tymi podmiotami. W większości państw członkowskich i w wielu regionach istnieją
specjalne organizacje i instrumenty, które wspierają MŚP w dziedzinach objętych
niniejszym planem, również dzięki finansowaniu ze środków polityki regionalnej.
Wsparcie to polega na udzielaniu informacji, budowaniu potencjału, propagowaniu
współpracy i tworzenia sieci kontaktów, finansowaniu bezpośrednim, ułatwianiu
dostępu do finansowania itp. W niniejszym planie przedstawiono szereg celów i wymieniono
działania, które będą realizowane na szczeblu europejskim zgodnie z
wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2014–2020[11]. Wszystkie te działania są nowymi lub zmienionymi wersjami poprzednich
działań, które uwzględniają możliwości biznesowe wynikające z
zasobooszczędności i dostępu do ekologicznych rynków[12].
Działania te opierają się również na wynikach konsultacji publicznych na temat planu ekologicznych
działań, które to konsultacje odbyły się w ostatnim kwartale 2013 r.[13]. Szczegółowe informacje o działaniach wymienionych w
niniejszym komunikacie, wraz z odniesieniem do właściwych im programów
wsparcia, takich jak europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, COSME,
„Horyzont 2020”, Erasmus+, LIFE czy stosownego instrumentu partnerstwa, będą
regularnie zamieszczane na stronie internetowej Dyrekcji Generalnej ds.
Przedsiębiorstw i Przemysłu Komisji Europejskiej pod adresem[14] http://wcmcom-ec-europa-eu-wip.wcm3vue.cec.eu.int:8080/enterprise/policies/sme/public-
consultation-green-action-plan/index en.htm I.
Ekologizacja MŚP w celu zwiększenia ich konkurencyjności i zrównoważonego
charakteru Zwiększenie zasobooszczędności MŚP daje znaczne możliwości
zmniejszenia kosztów produkcji i zwiększenia wydajności. Z obliczeń wynika, że
dzięki lepszemu wykorzystaniu zasobów europejskie przedsiębiorstwa mogłyby
zaoszczędzić łącznie 630 mld EUR rocznie[15]. Zbyt mało MŚP jest
jednak świadomych tych możliwości. Ponadto nie otrzymują one wystarczającego
wsparcia w dążeniu do oszczędności kosztów dzięki większej zasobooszczędności.
Sytuacja ta może doprowadzić nie tylko do rosnących różnic w wydajności między
europejskimi przedsiębiorstwami, które zwiększają swą zasobooszczędność, a
tymi, które nie prowadzą działań w tym kierunku, lecz także obniżyć ogólną
konkurencyjność przedsiębiorstw w Europie, a także zmniejszyć szanse wielu MŚP
na zajęcie odpowiedniego miejsca w światowych łańcuchach wartości. Dlaczego jest to istotne
dla MŚP? Europejskie MŚP są zazwyczaj świadome znaczenia
zasobooszczędności, gdyż 75 % z nich odczuło wzrost kosztów materiałów w
ostatnich pięciu latach. Co najmniej 93 % unijnych MŚP prowadzi przynajmniej
jedno działanie służące zwiększeniu zasobooszczędności, w większości przypadków
będące środkiem o niskim koszcie. Niemniej jednak tylko 42 % MŚP, które wprowadzają
środki na rzecz większej zasobooszczędności, udało się zmniejszyć koszty
produkcji[16].
W związku z tym konieczne jest udzielenie MŚP wskazówek dotyczących
opłacalności inwestycji na rzecz zasobooszczędności. Co więcej, między poziomami zasobooszczędności w przemyśle
wytwórczym w poszczególnych państwach członkowskich występują znaczne różnice.
Poziomy zużycia energii i wytwarzania odpadów w poszczególnych gałęziach
produkcji znacznie różnią się w konkretnych przedsiębiorstwach produkcyjnych w
różnych państwach europejskich[17]. Zwiększenie zasobooszczędności wymaga specjalistycznej
wiedzy, której MŚP zazwyczaj nie posiadają, w związku z czym potrzebują one
doradztwa, aby określić długoterminowe korzyści z wprowadzenia innowacji do
swoich procesów i do swojej organizacji służących zwiększeniu
zasobooszczędności. Ponadto zdarza się, że MŚP starające się o środki na duże
inwestycje w zwiększenie zasobooszczędności, które wymagają finansowania z
góry, dowiadują się, iż pośrednicy finansowi uważają je za przedsięwzięcie
wysokiego ryzyka. Ważne jest zatem przede wszystkim zachęcanie MŚP, za pomocą
skierowanych do nich kampanii informacyjnych, do zasięgania odpowiednich porad
dotyczących zasobooszczędności, a w drugiej kolejności – świadczenie im usług
doradztwa w regionie, w którym prowadzą działalność. Komisja wyznaczyła szereg celów, które powinny zostać
osiągnięte w wyniku niżej wymienionych działań. 1. Udzielanie europejskim MŚP
praktycznych informacji, porad i wsparcia dotyczących zwiększenia w opłacalny sposób
ich zasobooszczędności § Europejskie Centrum
Doskonałości w dziedzinie Zasobooszczędności, które ma powstać w 2015 r. w
oparciu o potwierdzone doświadczenia państw członkowskich w zwiększaniu
zasobooszczędności, będzie doradzało MŚP i wspierało je w działaniach na rzecz
większej zasobooszczędności, bezpośrednio i za pomocą sieci partnerów w
poszczególnych europejskich regionach; stanie się ono punktem odniesienia w
dziedzinie efektywności i opłacalności różnych sposobów zwiększania
zasobooszczędności w całej UE. Centrum będzie również informowało MŚP o
krajowych strategiach, programach i działaniach w przedmiotowej dziedzinie i o
wsparciu dla MŚP oraz, w stosownych przypadkach, kierowało MŚP do odpowiednich
strategii, programów i działań na szczeblu krajowym. §
Za
pomocą badania Eurobarometru
„MŚP, zasobooszczędność i zielone rynki” oceniany
będzie rozwój sytuacji w dziedzinie zasobooszczędności w MŚP w całej Europie i
Stanach Zjednoczonych, w celu dalszego kształtowania polityki w tej dziedzinie. § Europejska Sieć
Przedsiębiorczości (EEN)[18]
zostanie poproszona o 1) zorganizowanie europejskiej kampanii na rzecz
zasobooszczędności obejmującej działania upowszechniające wśród MŚP wiedzę na
temat korzyści i możliwości związanych z zasobooszczędnością (udzielanie
informacji na stronach internetowych, w mediach społecznościowych, prezentacje
podczas imprez, również tych organizowanych przez istniejące sieci, imprezy B2B
(organizowane przez firmy dla firm)) oraz 2) świadczenie usług doradztwa dla
MŚP w dziedzinie zasobooszczędności. § Komisja będzie wspierać
instytucje zarządzające europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi
w propagowaniu projektów w dziedzinie zasobooszczędności oraz możliwości
biznesowych związanych z rynkami ekologicznymi, zwłaszcza przez informowanie o
udanych projektach i narzędziach w całej UE. 2. Wspieranie skutecznych
mechanizmów transferu technologii ekologicznych § Wprowadzanie tych
technologii na rynek jest jednym z głównych priorytetów związanych z rozwojem
MŚP w zielonej gospodarce. W bazie danych Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości
dotyczących transferu technologii, zawierającej ponad 23 000 profili, nadal
będzie zatem prowadzona aktualizacja klasyfikacji słów kluczowych odnoszących
się do zasobooszczędności i technologii związanych z klimatem, aby lepiej
dopasować podaż do popytu wśród MŚP. § Ponadto zaangażowani
zostaną partnerzy wspomnianej sieci, aby zapewnić ścisłą współpracę między
poszczególnymi grupami sektorowymi zajmującymi się zasobooszczędnością w celu
ułatwienia wymiany informacji i przekazywania najlepszych praktyk. 3.
Ułatwianie
dostępu do finansowania działań na rzecz zwiększenia zasobooszczędności i
efektywności energetycznej w MŚP § Szereg stron internetowych
Komisji Europejskiej skierowanych do MŚP zostanie uaktualnionych tak, aby
lepiej były na nich widoczne informacje na temat ochrony środowiska, unijnego
finansowania działań na rzecz zwiększania zasobooszczędności oraz
niefinansowego wsparcia dostępnego dla MŚP. §
Europejski
Bank Inwestycyjny (EBI) będzie udostępniał, przez pośredników finansowych i za
pomocą Mechanizmu finansowania kapitału naturalnego, środki na działania w celu
zwiększenia zasobooszczędności związane z usługami ekosystemowymi i
przystosowywaniem się do zmiany klimatu. §
Za
pomocą instrumentów prywatnego finansowania projektów służących efektywności
energetycznej (PF4EE) można wspierać m.in. MŚP i większe spółki o średniej
kapitalizacji, które realizują inwestycje w zakresie efektywności energetycznej
na małą skalę i które mogą wykorzystać oszczędności energii do spłaty pożyczek
udzielonych z góry. §
Utworzona
zostanie sieć oraz wspólnota publicznych i prywatnych finansistów i inwestorów,
którzy wspierają ekoinnowacje. § W
ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskiego
Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR) na lata 2014–2020 wspierana będzie
konkurencyjność MŚP, w tym zwiększenie ich efektywności energetycznej,
wykorzystania przez nie energii ze źródeł odnawialnych oraz ich
zasobooszczędności, ponieważ cele te uznano za priorytety inwestycyjne. Takie
inwestycje mogą zatem zostać wybrane przez państwa członkowskie i regiony do
finansowania ze środków EFRR i EFMR. II. Zielona przedsiębiorczość dla firm jutra Zapobieganie szkodom w środowisku oraz ich
naprawianie, a także przechodzenie do gospodarki niskoemisyjnej to wyzwania
społeczne, które dają jednocześnie przedsiębiorstwom nowe możliwości biznesowe.
Ekoinnowacje – podobnie jak inne rodzaje innowacji – wymagają jednak
odpowiednich warunków, aby mogły się rozwijać, a innowacyjnym podmiotom w tej
dziedzinie potrzebne jest wsparcie w opracowywaniu przez nie nowych koncepcji
oraz dostęp do finansowania niezbędny do wprowadzenia tych koncepcji w życie.
Rozwój zielonej przedsiębiorczości wymaga bliskości instytucji oferujących
wiedzę specjalistyczną, a także dostępności wykwalifikowanej siły roboczej i
takich powiązań między branżami, które sprzyjają współpracy międzysektorowej.
Są to warunki powstawania klastrów ekoinnowacyjnych. Dlaczego jest to istotne dla MŚP? MŚP potrzebują przyjaznego otoczenia biznesu, w którym
można łatwo opracowywać, finansować i wprowadzać na rynek ekologiczne
koncepcje. Kwestia zielonej przedsiębiorczości powinna być poruszana już w
szkołach, ewentualnie w szkołach wyższych, aby kształtować mentalność
przyszłych zielonych przedsiębiorców. Do zielonej przedsiębiorczości powinno
się również zachęcać, pomagając potencjalnym przedsiębiorcom w określeniu
możliwości biznesowych wynikających z przejścia do gospodarki zasobooszczędnej
i niskoemisyjnej, w tym także przez nowe, twórcze formy współpracy między
przedsiębiorstwami a środowiskiem akademickim. Wspierać należy wszelkie formy
innowacji na rzecz zielonej przedsiębiorczości. Zielonej przedsiębiorczości
sprzyjają bowiem nowe koncepcje biznesowe, które łączą zasobooszczędność z
kreatywnością, takie jak nowe zjawisko upcyklingu – kombinacja
recyklingu i projektowania. Co więcej, należy dołożyć wysiłków, aby wykorzystać
powstałe w wyniku badań naukowych zielone technologie, których możliwość
zastosowania w praktyce została dowiedziona. W tym kontekście konieczne jest
wspieranie MŚP w badaniu możliwości wykorzystania ekoinnowacyjnych koncepcji
biznesowych do celów naukowych lub technicznych, gdyż wiele MŚP nie ma środków
niezbędnych do podjęcia takich działań. Komisja wyznaczyła szereg celów, które powinny zostać
osiągnięte w wyniku niżej wymienionych działań. 1. Wspieranie wszelkich form ekoinnowacji, również
nietechnologicznych § Instrument dotyczący MŚP w
ramach programu „Horyzont 2020” pomoże MŚP w zbadaniu naukowej lub technicznej
wykonalności oraz potencjału handlowego ekoinnowacyjnych koncepcji, tak aby
mogły powstać nowe przedsiębiorstwa. Pozytywna ocena wykonalności biznesowej
umożliwi finansowanie działań demonstracyjnych. MŚP już teraz mogą starać się o
to finansowanie w ramach specjalnych zaproszeń dotyczących ekoinnowacji i
dostaw surowców, ekoinnowacyjnej produkcji i przetwarzania żywności oraz
innowacji w zakresie niskoemisyjnego i wydajnego systemu energetycznego. § W
programie „Horyzont 2020”, w ramach działań dotyczących wyzwania społecznego
„Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i
surowce”, udziela się wsparcia na rzecz osiągnięcia celów omawianego planu
ekologicznych działań pod względem zwiększenia zasobooszczędności przez stosowanie
systemowego podejścia do ekoinnowacji i wprowadzenie gospodarki o obiegu
zamkniętym. Uwzględnia się wszelkie formy innowacji i różne rodzaje
działalności – od badań naukowych i demonstracji do wprowadzenia na rynek,
koordynacji i tworzenia sieci kontaktów. § Z
pomocą środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR),
Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFFROW) i
Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR) na lata 2014–2020 wspierać
się będzie konkurencyjność MŚP, ze szczególnym uwzględnieniem efektywności
energetycznej i odnawialnych źródeł energii. Cele te uznano za priorytety
inwestycyjne, które państwa członkowskie i regiony powinny uwzględnić w swoich
programach operacyjnych. 2. Ułatwianie współpracy partnerskiej przedsiębiorstw,
rozwoju umiejętności i wiedzy na rzecz zielonej przedsiębiorczości §
W
komunikacie pt. „Inicjatywa na rzecz
zielonego zatrudnienia – wykorzystywanie potencjału
zielonej gospodarki w tworzeniu miejsc pracy” przedstawiono kompletny plan działania na rzecz rozwoju
umiejętności służących ekologizacji gospodarki. §
Inicjatywy
takie jak program weryfikacji technologii środowiskowych (ang. Environmental
Technology Verification – ETV), który jest obecnie wdrażany jako program
pilotażowy UE, ułatwią udzielanie wysokiej jakości informacji o ekoinnowacji i
ekoinnowacyjnych MŚP, aby zwiększyć wiarę w powodzenie przedsięwzięć i
zmniejszyć ryzyko inwestycyjne. § W ramach programu LIFE
wspierane będą nowe modele biznesowe służące zasobooszczędności i efektywności
energetycznej w MŚP. § Organom publicznym i
partnerstwom publiczno-prywatnym wspierającym rozwój ekologicznych rynków i
zwiększanie zasobooszczędności przyznawana będzie Europejska Nagroda Promocji
Przedsiębiorczości za wysiłki na rzecz zielonej przedsiębiorczości. 3. Lepsze wykorzystanie możliwości
klastrów w rozwoju ekoinnowacyjnych MŚP § Zasobooszczędność będzie
oddzielnym tematem szkoleń w ramach Programu doskonalenia klastrów (ang. Cluster
Excellence Programme – COSME – na lata 2014–2020), którego celem jest pełne
uświadomienie menedżerom klastrów, jakie działania mogą podjąć w obrębie
klastrów w celu dodatkowego stymulowania ekoinnowacji i zwiększania
zasobooszczędności w uczestniczących MŚP i między nimi. III. Możliwości dla MŚP w bardziej ekologicznym łańcuchu
wartości Odnawianie urządzeń, naprawa, konserwacja, recykling i
ekoprojektowanie mogą z powodzeniem stać się czynnikami wzrostu gospodarczego i
tworzenia miejsc pracy i jednocześnie istotnie przyczynić się do rozwiązania
problemów związanych z ochroną środowiska. Przez innowacje, zmiany w
konstrukcji produktów, procesów produkcyjnych i modeli biznesowych
przedsiębiorstwa mogą zmniejszyć zużycie kosztownych surowców pierwotnych i
wytwarzać mniej odpadów. Odpady, które w UE nie są poddawane recyklingowi ani
kompostowaniu, ani nie są przeznaczone do ponownego użytku, stanowią 60 %
wszystkich odpadów[19] i dają MŚP możliwości
gospodarcze związane z międzybranżowymi łańcuchami wartości wykorzystującymi
zasoby w sposób bardziej wydajny. Gospodarka o obiegu zamkniętym[20] czy też gospodarka oparta
na symbiozie[21] ułatwia oszczędność
zasobów i kosztów przez maksymalizację czasu wykorzystywania zasobów, produktów
i komponentów. Lepsze i bardziej efektywne wykorzystywanie zasobów przez
zmniejszanie ilości odpadów i przekształcanie ich w nowe towary i usługi wymaga
ekoinnowacji oraz nowych usług pośrednictwa i usług brokerskich. MŚP i
przedsiębiorcy potrzebują sprzyjającego otoczenia, aby tworzyć nowe powiązania
między branżami, które umożliwią im przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym. Dlaczego jest to istotne dla
MŚP? Mimo dowodów na korzyści z innowacji, które zmniejszają
ilość odpadów, i zalet międzybranżowej współpracy dotyczącej łańcucha wartości
nadal występują przeszkody o charakterze regulacyjnym, instytucjonalnym,
technicznym i kulturowym, które stanowią bariery systemowe utrudniające
skuteczne działanie i utrzymywanie kontaktów przez przedsiębiorstwa, a zatem
również zwiększenie zasobooszczędności. Przykładowo, zużyte materiały sprzedaje
obecnie w UE innym przedsiębiorstwom 44 % dużych przedsiębiorstw, a wśród MŚP –
zaledwie 24 % przedsiębiorstw[22]. Jako że nierzadko wymaga
to specjalistycznej wiedzy i sieci kontaktów, MŚP często trudno jest zdobywać i
przekazywać wiedzę o zmniejszaniu ilości odpadów i zarządzaniu odpadami w celu
wykorzystania możliwości wynikających z ograniczonego wytwarzania odpadów i z
ponownego używania produktów, materiałów i odpadów w innych łańcuchach
wartości. Wysokie koszty transakcji i wstępne koszty inwestycji mogą dodatkowo
zmniejszać zainteresowanie transakcjami związanymi z ponownym wykorzystaniem i
recyklingiem zasobów, zwłaszcza że trudno jest z góry określić potencjalne
korzyści ze względu na brak doświadczenia i niepewność związaną ze zróżnicowaną
jakością, specyfikacjami i terminami dostawy. Ponadto wymiany w łańcuchu
wartości mogą stanowić wyzwanie natury technicznej, ponieważ niezbędne mogą się
okazać przekształcenia i dostosowania odpadów jako produkty uboczne, zanim
będzie można ponownie wprowadzić je do łańcucha wartości. Komisja
wyznaczyła szereg celów, które powinny zostać osiągnięte w wyniku niżej
wymienionych działań. 1.
Usunięcie
systemowych barier we współpracy dotyczącej międzybranżowego i międzynarodowego
łańcucha wartości, a także w tworzeniu i współpracy przedsiębiorstw, przez ułatwianie opracowywania modeli
biznesowych w dziedzinie usług oraz wspieranie ponownego
wykorzystywania materiałów, produktów i odpadów § Analiza barier systemowych
w stosowaniu przez MŚP modeli biznesowych opartych na obiegu zamkniętym,
efektywnym wykorzystaniu materiałów pochodzących ze strumieni odpadów i
procesów przemysłowych opartych na symbiozie. Jest to kluczowe dla podjęcia
optymalnych działań na szczeblu unijnym w celu wyeliminowania tych
niedociągnięć i wspierania roli MŚP w gospodarce o obiegu zamkniętym. 2.
Ułatwianie
współpracy międzybranżowej w celu propagowania gospodarki o obiegu zamkniętym § W ramach przewidzianego w
programie „Horyzont 2020” przyszłego działania na rzecz możliwych dzięki
klastrom projektom służącym nowym przemysłowym łańcuchom wartości co najmniej
75 % łącznego budżetu przeznaczone zostanie na wspieranie innowacji w MŚP.
Celem tego działania jest wspieranie międzybranżowej i międzyregionalnej
współpracy oraz innowacyjnych projektów realizowanych przez MŚP przez ich
lepsze włączenie do klastrów i poszczególnych łańcuchów wartości. § Europejskie Centrum
Monitorowania Klastrów dostarczy regionom dokładniejszych informacji na temat
geograficznego rozmieszczenia kompetencji w branżach ekologicznych, a także
określi i zbada międzysektorowe tendencje w zakresie powstawania klastrów, w
tym rozpoczynania przez nie działalności międzynarodowej, oraz tendencje w
zakresie transformacji przemysłowej obserwowane w branżach ekologicznych. § Wskazane zostaną mogące
posłużyć do demonstracji modelowe regiony, które stosują systemowe rozwiązania
ekoinnowacyjne. § W ramach programu LIFE
będzie się wspierać wykorzystywanie modeli biznesowych opartych na obiegu
zamkniętym i pokazywać ich korzyści dla MŚP. § Ustanowienie grupy
ekspertów skupiającej się na systemowym podejściu do ekoinnowacji w ramach
programu „Horyzont 2020”. IV. Dostęp zielonych przedsiębiorstw do rynku W strategicznym interesie UE leży właściwe podejście do
głównych wyzwań ekologicznych, takich jak zmiana klimatu. Ze względu na wysoki
wzrost gospodarczy i, w pewnych przypadkach, wczesne etapy industrializacji, w
wielu państwach na świecie bardzo szybko rośnie poziom zniszczenia środowiska i
szkodliwych emisji. Kluczowe będzie wspieranie tych państw w przechodzeniu do
zielonej gospodarki. UE odgrywa jednocześnie wiodącą rolę w dziedzinie
technologii ekologicznych i niskoemisyjnych, które dają wielkie możliwości
połączenia celów związanych ze zmianą klimatu i innych celów ochrony środowiska
z rozwojem wymiany handlowej, inwestycji i działalności gospodarczej
europejskich przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, we wspomnianych państwach. Dlaczego jest to istotne dla
MŚP? Międzynarodowe zobowiązania UE w zakresie np. współpracy
dotyczącej zmiany klimatu lub polityki sąsiedztwa oferują europejskim MŚP
posiadającym odpowiednią wiedzę specjalistyczną konkretne możliwości dostępu do
nowych rynków dla proponowanych przez te przedsiębiorstwa technologii,
produktów i usług służących skutecznemu zmniejszeniu emisji dwutlenku węgla. UE
ma jedną trzecią udziału w światowym rynku w branży ekologicznej i jest
eksporterem netto. Rynek ten rozszerza się o 5 % rocznie i oczekuje się, że
jego wielkość wzrośnie trzykrotnie do 2030 r.[23], co da niebagatelne
możliwości europejskim przedsiębiorstwom. W UE niewiele MŚP oferuje ekologiczne
technologie, produkty czy usługi w państwach poza UE. 87 % unijnych MŚP
prowadzi sprzedaż jedynie na własnym rynku krajowym[24]. Brak
działalności międzynarodowej tłumaczy się zwykle nieobecnością sprzyjających
warunków dostępu MŚP do rynków zagranicznych. MŚP mają większe szanse uczestnictwa w światowych
łańcuchach wartości, kiedy współpracują z innymi przedsiębiorstwami, niż kiedy
działają na własną rękę. Zwiększenie zasobooszczędności w Europie i wspieranie
MŚP w skutecznej integracji ze światowymi łańcuchami wartości wymaga
zacieśnienia współpracy międzynarodowej. Aby być konkurencyjnymi na rynku
światowym, MŚP prowadzące działalność związaną z zasobooszczędnością muszą
poszukiwać partnerów międzynarodowych nie tylko w celu sprzedaży, ale także z
myślą o pozyskiwaniu surowców oraz zdobywaniu dostępu do badań naukowych,
wiedzy i umiejętności w całym łańcuchu wartości. Tego typu współpracę
umożliwiają często klastry, które działają jako prawdziwe odskocznie dla MŚP, z
jednej strony w celu uzyskania dostępu do rynków międzynarodowych, a z drugiej
– rozpoczęcia współpracy gospodarczej i zawiązania długoterminowych partnerstw
strategicznych wewnątrz łańcuchów wartości i w różnych łańcuchach jednocześnie.
Co więcej, MŚP mogą również wykorzystywać międzynarodowe kontakty i sieci już
ustanowione przez przedsiębiorstwa wielonarodowe, uczelnie wyższe i inne
instytucje w ramach tworzonych przez te podmioty klastrów. Komisja wyznaczyła szereg celów, które powinny zostać
osiągnięte w wyniku niżej wymienionych działań. 1. Wspieranie bardziej ekologicznego europejskiego
rynku wewnętrznego § Europejskie organizacje
normalizacyjne będą zachęcane do uwzględniania celów gospodarki o obiegu
zamkniętym przy ustanawianiu norm, aby kontynuować dotychczasowe starania
Komisji dotyczące włączenia aspektów środowiskowych do europejskiej
działalności normalizacyjnej[25]. 2. Ułatwianie dostępu zielonych przedsiębiorstw do
rynków międzynarodowych § Zawiązanie europejskich
strategicznych partnerstw klastrów wspierających powstawanie sojuszy między
klastrami z różnych branż celem opracowania wspólnej strategii międzynarodowej
działalności gospodarczej. Wspierane będzie powstawanie sojuszy w dziedzinie
technologii ekologicznych i ekoinnowacji. § Za pomocą międzynarodowych
misji kojarzących potencjalnych partnerów wspierana będzie współpraca w
dziedzinach zasobooszczędności i ekoinnowacji, misje te będą traktowane
priorytetowo w zależności od konkretnego przypadku, z uwzględnieniem specyfiki
państwa docelowego i potencjału wymiany handlowej. § Instrumenty finansowania w
ramach COSME wspierać będą zwłaszcza rozpoczynanie przez MŚP działalności
międzynarodowej przez stymulowanie ich rozwoju transgranicznego. 3.
Ułatwianie
stosowania zasobooszczędnych technologii w państwach partnerskich przez
współpracę z europejskimi MŚP §
W
ramach działania przedsiębiorstw na rzecz gospodarki niskoemisyjnej (ang. Low
Carbon Business Action) udzielana będzie pomoc techniczna w celu
rozpoczynania współpracy partnerskiej między unijnymi przedsiębiorstwami i
klastrami a przedsiębiorstwami i innymi potencjalnymi partnerami w krajach o
średnich dochodach oraz w celu opracowania wspólnych projektów mogących uzyskać
finansowanie od banków[26],
które to projekty odzwierciedlać będą interesy obu stron przy jednoczesnym
zachowaniu spójności polityki na rzecz rozwoju. ■
Rozpoczynanie nowej działalności gospodarczej opartej na technologiach
ekologicznych w państwach południowej części basenu Morza Śródziemnego przez
współpracę z europejskimi MŚP. V.
Zarządzanie Koncepcja i zarys Planu działań ekologicznych dla MŚP w
formie przedstawionej podczas konsultacji społecznych na temat przyszłej
polityki w dziedzinie MŚP, a przede wszystkim w trakcie konsultacji w sprawie
przedmiotowego planu, które miały miejsce w ostatnim kwartale 2013 r., uzyskały
szerokie poparcie administracji państw członkowskich i zainteresowanych MŚP,
które wzięły udział w konsultacjach[27]. Również sieć wysłanników
MŚP[28]
pozytywnie zareagowała na ten plan, doceniając jego wyraźne ukierunkowanie na
znaczenie wyzwań ekologicznych dla działalności gospodarczej. Ważne jest zatem
całościowe wdrożenie planu. Nieodzowne będzie w tym celu pełne polityczne
poparcie ze strony Komisji i państw członkowskich. Dlaczego jest to istotne dla MŚP? Znaczenie na szczeblu europejskim, z korzyścią dla MŚP, może
zostać zapewnione jedynie przez wydajne i skutecznie wdrożenie celów oraz
następnych działań zawartych w przedmiotowym planie. Komisja wyznaczyła szereg celów, które powinny zostać
osiągnięte w wyniku niżej wymienionych działań. 1.
Zapewnienie
monitorowania i aktualizacji działań podjętych przez Komisję na rzecz wsparcia
MŚP w przedmiotowej dziedzinie § Działania, w tym przyznane
im środki finansowe, związane z omawianym planem będą regularnie monitorowane w
dialogu z zainteresowanymi MŚP; oceniana również będzie skuteczność programów.
Aktualne informacje na temat tych działań zamieszczane będą na stronie
internetowej Komisji. § Przegląd
wyników MŚP[29] służy corocznemu
monitorowaniu i ocenie postępów państw członkowskich we wdrażaniu programu Small
Business Act dla Europy, w tym ich wyników w stosowaniu zasady IX programu
dotyczącej umożliwienia MŚP przekształcania wyzwań związanych z ochroną
środowiska w nowe możliwości; przegląd ten uzupełnia zatem monitorowanie
przestrzegania planu ekologicznych działań. 2. Wspierana będzie koordynacja, współpraca i wymiana
najlepszych praktyk na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym §
Mechanizm
zarządzania przewidziany w programie Small Business Act dla Europy,
który obejmuje przegląd wyników MŚP i sieć wysłanników MŚP, będzie wykorzystywany
jako platforma do wymiany najlepszych praktyk między państwami członkowskimi
dotyczących wspierania MŚP w przekształcaniu wyzwań związanych z ochroną
środowiska w nowe możliwości. W szczególności wspomniana sieć wysłanników MŚP
posłuży jako forum do dyskusji na temat wdrażania tych praktyk, wyników i
napotykanych przeszkód. §
Wprowadzona
zostanie koordynacja z grupą wysokiego szczebla ds. Eco-AP w celu zapewnienia
stałego przepływu informacji, spójności i lepszego wykorzystania synergii między
poszczególnymi inicjatywami. W stosownych przypadkach dążyć się będzie również
do koordynacji z grupami na szczeblu europejskim aktywnymi w innych dziedzinach
polityki, takich jak ochrona środowiska, zatrudnienie, edukacja, współpraca na
rzecz rozwoju itp. [1] Zasobooszczędność oznacza wykorzystywanie zasobów naturalnych w sposób
zrównoważony, przy jednoczesnym ograniczaniu skutków dla środowiska oraz
umożliwianiu wzrostu gospodarczego – dzięki względnemu oddzieleniu go od
zużycia materiałów. [2] „Guide to resource
efficiency in manufacturing: Experiences from improving resource efficiency in
manufacturing companies”. Europe INNOVA (2012). [3] Meyer, B. et al
(2011), „Macroeconomic modelling of sustainable development and the links
between the economy and the environment”. Ekspertyza dla Komisji Europejskiej
(DG ds. Środowiska), dostępna na stronie internetowej http://ec.europa.eu/environment/enveco/studies_modelling/pdf/report_macroeconomic.pdf [4] Statystyki
Eurostatu dotyczące odpadów (2011). [5] Zob. definicja
MŚP na stronie internetowej http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/facts-figures-analysis/sme- definition/index_en.htm [6] Dodatkowe informacje dostępne są na stronie internetowej http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/small-business-act/index_en.htm [7] Zielona gospodarka jest modelem gospodarki „sprzyjającej włączeniu
społecznemu, która zapewnia wzrost gospodarczy i rozwój, chroni zdrowie i
dobrostan człowieka, zapewnia godne miejsca pracy, zmniejsza nierówności, a
także inwestuje w różnorodność biologiczną, w tym w usługi ekosystemowe przez
nią zapewniane (kapitał naturalny) i chroni je ze względu na wartość
różnorodności biologicznej samej w sobie oraz jej fundamentalny wkład w
zapewnianie człowiekowi dobrostanu i dobrobytu gospodarczego” (definicja
pochodząca z decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1386/2013/UE z dnia 20
listopada 2013 r. w sprawie ogólnego unijnego programu działań w zakresie
środowiska do 2020 r. „Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej
planety”). [8] W Planie ekologicznych działań dla MŚP skupiono się na ogólnie pojętej
zasobooszczędności, nie analizując szczegółowo kwestii efektywności
energetycznej ani produkcji energii ze źródeł odnawialnych, które to
zagadnienia były już przedmiotem poszczególnych komunikatów Komisji i wniosków
ustawodawczych. [9] http://ec.europa.eu/environment/ecoap/index_en.htm [10] Przykładowo UE będzie wspierać działania istotne dla GAP w ramach
polityki spójności. Państwa członkowskie uzgodniły przeznaczenie ponad 100 mld
EUR z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na inwestycje w MŚP,
gospodarkę niskoemisyjną oraz badania naukowe i innowacje. [11] Przedstawione w niniejszym komunikacie działania nie mają wpływu na
budżet UE wykraczającego poza środki przewidziane już w oficjalnym
programowaniu finansowym Komisji. [12] W towarzyszącym niniejszemu komunikatowi dokumencie roboczym służb
Komisji zawarto wykaz tych działań, wskazując, w stosownych przypadkach, ramy
czasowe dotyczące ich wdrożenia w latach 2014–2020. [13] Sprawozdanie z wyników konsultacji publicznej dostępne jest na stronie
http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/public-consultation-green-action-plan/index_en.htm [14] Informacje te dotyczyć będą m.in. środków finansowych przydzielonych
tym działaniom oraz skuteczności działań, zgodnie z ustaleniami w sprawie
zarządzania planem działań ekologicznych. [15] „Guide to resource
efficiency in manufacturing: Experiences from improving resource efficiency in
manufacturing companies”. Europe INNOVA (2012). [16] Dane liczbowe
przedstawione w tym akapicie pochodzą z badania Flash Eurobarometr z 2013 r.
„MŚP, zasobooszczędność i zielone rynki” – ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_381_eapdf [17] Calogirou C.,
S. Y. Sørensen, P. B. Larsen, S. Alexopoulou et al. (2010), „SMEs and the
environment in the European Union”, PLANET SA i Duński Instytut Technologiczny,
publikacja DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu Komisji Europejskiej. http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/itemdetail.cfm?item_id=4711 [18] Dodatkowe informacje
dostępne są na stronie internetowej http://een.ec.europa.eu/ [19] Statystyki Eurostatu dotyczące odpadów (2011). [20] Zgodnie z jej zasadami wartość dodaną produktów zachowuje się możliwie
jak najdłużej oraz eliminuje się odpady. Zasoby zawarte w produktach
wykorzystywane są nawet po zakończeniu cyklu życia produktu, co przynosi
dodatkową wartość. [21] Gospodarka oparta na symbiozie opiera się na wykorzystywaniu produktów
ubocznych jednego przedsiębiorstwa czy branży (np. energii, wody, zasobów
logistycznych czy materiałów) przez inne. [22] Flash Eurobarometr z 2013 r. „MŚP, zasobooszczędność i zielone rynki”:
ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_381_eapdf [23] IDEA Consult,
ECORYS, 2009. Badanie na temat konkurencyjności unijnego przemysłu
ekologicznego, Federalne Ministerstwo Środowisko, Ochrony Przyrody i
Bezpieczeństwa Jądrowego, 2009, „Greentech - Made in Germany 2.0”. [24] Flash Eurobarometr z 2013 r. „MŚP, zasobooszczędność i zielone rynki”:
ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_381_eapdf [25] Starania te przyjęły m.in. formę komunikatu pt. „Włączenie aspektów
środowiskowych do działalności normalizacyjnej” (COM(2004) 130 final) i
komunikatu pt. „Strategiczna wizja w zakresie norm europejskich – Postęp w celu
poprawy i przyspieszenia zrównoważonego wzrostu gospodarki europejskiej do roku
2020”, COM(2011) 311 final). [26]Projekt taki ma
wystarczające podstawy finansowe i odpowiednią zawartość merytoryczną, aby
uzyskać finansowanie od kredytodawców instytucjonalnych. [27] Sprawozdanie z wyników konsultacji społecznej zamieszczono pod adresem
http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/public-consultation-green-action-plan/index_en.htm [28] Dodatkowe informacje
dostępne są na stronie internetowej http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/small-business-act/sme-envoy/index_en.htm [29] Dodatkowe informacje dostępne są na stronie internetowej
http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/facts-figures-analysis/performance-review/index_en.htm