This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 62024CC0376
Opinion of Advocate General Campos Sánchez-Bordona delivered on 11 September 2025.###
Opinia rzecznika generalnego Campos Sánchez-Bordona przedstawiona w dniu 11 września 2025 r.
Opinia rzecznika generalnego Campos Sánchez-Bordona przedstawiona w dniu 11 września 2025 r.
ECLI identifier: ECLI:EU:C:2025:701
- Date of document:
- 11/09/2025
- Form:
- Opinia rzecznika generalnego
- Advocate General:
- Campos Sánchez-Bordona
Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY
przedstawiona w dniu 11 września 2025 r.(1)
Sprawa C‑376/24
MT
przeciwko
Comité de direction de l’Autorité des Services et des Marchés Financiers (FSMA)
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour d’appel de Bruxelles (sąd apelacyjny w Brukseli, Belgia)]
Odesłanie prejudycjalne – Usługi finansowe – Rozporządzenie (UE) nr 596/2014 – Ujawnienie informacji poufnych i nadużycie na rynku – Bezprawny charakter ujawnienia informacji poufnych – Odstępstwa – Artykuł 10 – Ujawnienie informacji poufnych w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zawodu lub obowiązków – Artykuł 21 – Ujawnienie informacji poufnych w ramach działalności dziennikarskiej – Wolność prasy i wolność wypowiedzi – Rozpowszechnianie przez decydenta politycznego informacji poufnych o prywatyzacji przedsiębiorstwa publicznego
1. Spór leżący u podstaw rozpatrywanego w niniejszej sprawie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy ważności sankcji nałożonej na decydenta politycznego, który w wywiadach udzielonych w mediach ujawnił domniemaną informację poufną w rozumieniu dyrektywy 2003/6/WE(2) i rozporządzenia (UE) nr 596/2014(3).
2. Sporna informacja dotyczyła zbliżającej się prywatyzacji istotnego belgijskiego przedsiębiorstwa publicznego. Osoba, która podała tę informację do wiadomości publicznej, twierdzi, że działała w celu zainicjowania debaty dotyczącej tej kwestii budzącej powszechne zainteresowanie oraz w ramach wykonywania funkcji decydenta politycznego.
3. Istotą rozpatrywanego odesłania prejudycjalnego jest, z jednej strony, prawo podstawowe do wolności wypowiedzi i informacji (w niniejszej sprawie przysługujące decydentowi politycznemu) a, z drugiej strony, interes polegający na ochronie integralności rynków finansowych, odzwierciedlony w zakazie ujawniania informacji poufnych.
I. Ramy prawne
A. Prawo Unii
1. Dyrektywa 2003/6
4. Zgodnie z motywem 44 tej dyrektywy:
„Niniejsza dyrektywa respektuje prawa podstawowe i stosuje się do zasad uznanych w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej »Kartą«), w szczególności w jej art. 11 i w art. 10 europejskiej Konwencji praw człowieka (zwanej dalej »EKPC«). W tym zakresie niniejsza dyrektywa w żadnym stopniu nie uniemożliwia państwom członkowskim stosowania ich norm konstytucyjnych odnoszących się do wolności prasy i wolności słowa w mediach”.
5. Artykuł 2 stanowi:
„1. Państwa członkowskie zabraniają każdej osobie, określonej w akapicie drugim, posiadającej informacje wewnętrzne [poufne], wykorzystywania takich informacji poprzez nabywanie lub zbywanie lub próbę nabycia lub zbycia, na rachunek własny lub na rachunek strony trzeciej, bezpośrednio lub pośrednio, instrumentów finansowych, których informacje te dotyczą.
Akapit pierwszy ma zastosowanie do osób, które takie informacje posiadają:
[…]
c) z tytułu posiadanego dostępu do informacji poprzez zatrudnienie, wykonywanie swojego zawodu lub obowiązków; lub
[…]”.
6. Artykuł 3 stanowi:
„Państwa członkowskie zabraniają osobom podlegającym zakazowi ustanowionemu w art. 2:
a) ujawniania informacji wewnętrznych [poufnych] jakiejkolwiek innej osobie, jeżeli takie ujawnienie nie należy do normalnego trybu wykonywania przez te osoby czynności w ramach swojego [ich] zatrudnienia, zawodu lub obowiązków;
b) zalecania innej osobie lub nakłaniania jej, na podstawie informacji wewnętrznych [poufnych], do nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, do których odnoszą się te informacje”.
2. Rozporządzenie nr 596/2014
7. Motyw 77 ma następujące brzmienie:
„Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami uznanymi w Karcie […]. W związku z tym niniejsze rozporządzenie powinno być interpretowane i stosowane zgodnie z tymi prawami i zasadami. W szczególności kiedy niniejsze rozporządzenie odnosi się do przepisów regulujących wolność prasy i wolność wypowiedzi w innych mediach oraz do przepisów lub kodeksów regulujących zawód dziennikarza, należy uwzględnić te wolności, jako gwarantowane w Unii i państwach członkowskich oraz uznane zgodnie z art. 11 Karty i z innymi stosownymi przepisami”.
8. Artykuł 7 („Informacje poufne”) stanowi zasadniczo powtórzenie definicji zawartych w dyrektywach 2003/6 i 2003/124/WE(4).
9. Artykuł 8 („Wykorzystywanie informacji poufnych”) stanowi:
„1. Do celów niniejszego rozporządzenia wykorzystywanie informacji poufnej ma miejsce wówczas, gdy dana osoba znajduje się w posiadaniu informacji poufnej i wykorzystuje tę informację, nabywając lub zbywając, na własny rachunek lub na rzecz osoby trzeciej, bezpośrednio lub pośrednio, instrumenty finansowe, których informacja ta dotyczy. Wykorzystanie informacji poufnej w formie anulowania lub zmiany zlecenia dotyczącego instrumentu finansowego, którego informacja ta dotyczy, w przypadku gdy zlecenie złożono przed wejściem danej osoby w posiadanie informacji poufnej, również uznaje się za wykorzystywanie informacji poufnej. […]
[…]
4. Niniejszy artykuł ma zastosowanie do wszystkich osób będących w posiadaniu informacji poufnych z racji:
[…]
c) posiadania dostępu do informacji z tytułu zatrudnienia, wykonywania zawodu lub obowiązków; lub
[…].
Niniejszy artykuł ma także zastosowanie do wszystkich osób, które weszły w posiadanie informacji poufnych w okolicznościach innych niż wymienione w akapicie pierwszym, jeżeli osoby te wiedzą lub powinny wiedzieć, że są to informacje poufne.
[…]”.
10. Artykuł 10 („Bezprawne ujawnianie informacji poufnych”) stanowi:
„1. Do celów niniejszego rozporządzenia bezprawne ujawnienie informacji poufnych ma miejsce wówczas, gdy osoba znajduje się w posiadaniu informacji poufnych i ujawnia te informacje innej osobie, z wyjątkiem przypadków, gdy ujawnienie to odbywa się w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zatrudnienia, zawodu lub obowiązków.
Niniejszy ustęp ma zastosowanie do każdej osoby fizycznej lub prawnej w sytuacjach i okolicznościach, o których mowa w art. 8 ust. 4.
[…]”.
11. Artykuł 21 („Ujawnianie lub rozpowszechnianie informacji w środkach przekazu”) ma następujące brzmienie:
„Do celów art. 10 […], jeżeli informacje są ujawniane lub rozpowszechniane i jeżeli rekomendacje są sporządzane lub rozpowszechniane do celów(5) dziennikarskich lub do celów innych form wypowiedzi w środkach przekazu, takie ujawnianie lub rozpowszechnianie informacji podlega ocenie z uwzględnieniem zasad rządzących wolnością prasy i wolnością wypowiedzi w innych środkach przekazu oraz zasad lub kodeksów obowiązujących w zawodzie dziennikarza, chyba że:
a) odnośne osoby lub osoby blisko z nimi związane czerpią, bezpośrednio lub pośrednio, korzyści lub zyski z ujawniania lub rozpowszechniania przedmiotowych informacji; lub
b) ujawnienie lub rozpowszechnianie informacji odbywa się z zamiarem wprowadzenia rynku w błąd w kwestii podaży instrumentów finansowych, popytu na nie lub ich ceny”.
B. Prawo krajowe. Loi du 2 août 2002 relative à la surveillance du secteur financier et aux services financiers(6)
12. Artykuł 2 definiuje pojęcie „informacji poufnej” za pomocą takich samych sformułowań jak te użyte w dyrektywach 2003/6 i 2003/124, a co za tym idzie, w rozporządzeniu nr 596/2014.
13. Zgodnie z art. 25:
„§ 1. Zakazuje się każdemu:
1. kto posiada informację, o której wie lub powinien wiedzieć, że ma ona charakter poufny:
a) nabywania lub zbywania, lub podejmowania próby nabycia lub zbycia na rachunek własny lub na rzecz osoby trzeciej, bezpośrednio lub pośrednio instrumentów finansowych, których dotyczy ta informacja;
b) ujawniania takiej informacji jakiejkolwiek innej osobie, z wyjątkiem przypadków, gdy ujawnienie to odbywa się w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zatrudnienia, zawodu lub obowiązków;
[…]
4. rozpowszechniania informacji lub pogłosek za pośrednictwem mediów, Internetu lub innymi sposobami, które dają lub mogą dawać fałszywe lub wprowadzające w błąd wskazówki dotyczące instrumentów finansowych, jeżeli [dana osoba] wiedziała lub powinna była wiedzieć, że informacje te są fałszywe lub wprowadzające w błąd.
W przypadku dziennikarzy działających w ramach swojego zawodu takie rozpowszechnianie informacji powinno być oceniane z uwzględnieniem przepisów mających zastosowanie do ich zawodu, chyba że osoby te osiągają bezpośrednio lub pośrednio korzyści lub zyski z rozpowszechniania owych informacji”.
II. Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne
14. W 2016 r. Bpost, spółka akcyjna prawa publicznego, w której państwo posiadało ponad 50 % akcji, była głównym operatorem w sektorze pocztowym w Belgii, a jej akcje były notowane na brukselskiej giełdzie papierów wartościowych (Belgia) (Euronext).
15. MT był politykiem socjalistycznym odpowiedzialnym za wyznaczanie kierunków polityki. Był on ministrem w rządzie federalnym, któremu podlegały przedsiębiorstwa publiczne, od stycznia 2013 r. do października 2014 r. Po wyborach parlamentarnych w 2014 r. partia socjalistyczna przeszła do opozycji, a w 2016 r. MT zajmował kierownicze stanowiska w tej partii i w Union nationale des mutualités socialistes – Solidaris.
16. W 2015 r. nowy rząd belgijski był gotów zmniejszyć udział państwa w przedsiębiorstwach publicznych poniżej 50 %, co było przedmiotem debaty w belgijskim parlamencie. Przyjęcie nowej ustawy o przedsiębiorstwach publicznych w grudniu 2015 r.(7). zostało skrytykowane przez lidera związków zawodowych w następujący sposób opisany w belgijskim dzienniku: „przyjęcie wczoraj, w czwartek, przez Izbę projektu ustawy zezwalającej na prywatyzację, bez konieczności posiadania mniejszości blokującej, przedsiębiorstw publicznych notowanych na giełdzie papierów wartościowych, a mianowicie Bpost i Proximus, oznacza koniec przedsiębiorstw publicznych”(8).
17. Statut Bpost został zmieniony podczas walnych zgromadzeń zwyczajnego i nadzwyczajnego w dniu 11 maja 2016 r. w celu umożliwienia prywatyzacji Bpost(9). W dniu 12 maja 2016 r. belgijski dziennik, komentując wynik tych zgromadzeń akcjonariuszy, odniósł się do „prywatyzacji Bpost”(10).
18. W dniu 27 maja 2016 r. MT, w odpowiedzi na pytanie zadane w programie radiowym Matin Première na falach RTBF, wskazał, że Bpost w najbliższym czasie utraci swój publiczny charakter, i oświadczył, że „państwo sprzeda część swoich akcji […], jest to w istocie kwestia godzin”. Dodał on, że utrata statusu przedsiębiorstwa publicznego nastąpi w ramach operacji zbliżenia z innym europejskim operatorem pocztowym, ponieważ negocjowana jest sprzedaż 10 % akcji Bpost niderlandzkiemu operatorowi pocztowemu PostNL.
19. MT potwierdził i uzupełnił tę informację tego samego dnia dziennikarzowi portalu internetowego www.lavenir.net oraz w wywiadzie dla dziennika Le Soir.
20. W dniu 27 maja 2016 r. Bpost złożyła do Autorité belge des services et des marchés financiers (organu ds. usług i rynków finansowych, Belgia) (zwanego dalej „FSMA”) wniosek o zawieszenie notowania jej papierów wartościowych na giełdzie. Rozmowy w sprawie połączenia Bpost i PostNL utknęły w martwym punkcie i połączenie nie doszło do skutku(11).
21. W dniu 28 lipca 2016 r. FSMA wszczął postępowanie w sprawie oświadczeń MT, który został wezwany do przedstawienia uwag, podobnie jak SL, sekretarz generalny sektora pocztowego Centrale Générale des Services Publics (CGSP)(12).
22. Jak wynika z postanowienia odsyłającego(13), FSMA zarzucił MT, że w dniu 27 maja 2016 r. w godzinach porannych ujawnił on:
„a) w rozmowie z dziennikarzem radiowym podczas emitowanej na żywo na falach RTBF (belgijskiego radia i telewizji wspólnoty francuskiej) audycji Matin Première, a zatem wszystkim słuchaczom tej audycji, istnienie projektu bliskiej prywatyzacji Bpost; oraz
b) dziennikarzowi portalu internetowego www.lavenir.net, a zatem wszystkim czytelnikom artykułu zawierającego tę wypowiedź, informację, zgodnie z którą państwo czyni przygotowania do zbycia około dziesięciu procent swego udziału w kapitale akcyjnym Bpost w ramach zbliżenia z innym operatorem europejskim”.
23. Po wydaniu różnych decyzji wstępnych, bezskutecznie zaskarżanych przez MT, w dniu 11 maja 2023 r. komisja ds. sankcji przy FSMA ostatecznie postanowiła:
„[…]
2) stwierdzić, że MT naruszył art. 25 §1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 2 sierpnia 2002 r. poprzez ujawnienie informacji, o której wiedział lub powinien był wiedzieć, iż jest ona informacją poufną, przy czym do ujawnienia nie doszło w ramach wykonywania przez niego zatrudnienia, zawodu lub obowiązków;
3) na podstawie art. 72 §3 ustawy z dnia 2 sierpnia 2002 r. wymierzyć MT karę grzywny w kwocie 12 500 [EUR] […]”.
24. MT zaskarżył decyzję z dnia 11 maja 2023 r. do Cour d’appel de Bruxelles, section Cour des marchés (sądu apelacyjnego w Brukseli, wydziału ds. rynków, Belgia). FSMA sprzeciwił się tej skardze.
25. Zdaniem MT:
– nie naruszył on art. 25 ustawy z dnia 2 sierpnia 2002 r., ponieważ rozpowszechnianie informacji poufnych dotyczy ich ujawnienia „jakiejkolwiek innej osobie”, chyba że odbywa się ono w „normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zatrudnienia, zawodu lub obowiązków”. W jego przypadku podał on do wiadomości publicznej poufną informację w sposób ogólny i bez rozróżnienia, co tym bardziej świadczy o tym, że ujawnienie informacji w ten sposób nie miało na celu wprowadzenia w błąd inwestorów;
– zakaz ujawniania informacji poufnych nie ma zastosowania do osoby, która działa w ramach normalnego wykonywania swoich obowiązków, co miało miejsce w niniejszej sprawie;
– nawet gdyby przyjąć, że MT ujawnił informację poufną, miałoby do niego zastosowanie odstępstwo od zakazu rozpowszechniania tego rodzaju informacji (art. 21 rozporządzenia nr 596/2014), którego celem jest zagwarantowanie wolności wypowiedzi. Ujawnienie lub rozpowszechnianie informacji „w środkach przekazu” należy interpretować w ten sposób, że nie ogranicza się ono do upublicznienia informacji przez dziennikarzy;
– jego publiczne oświadczenia zostały złożone w ramach wykonywania jego obowiązków jako byłego ministra ds. przedsiębiorstw publicznych i członka biura krajowego partii socjalistycznej. Nie odniósł on z tego żadnej korzyści, wprost przeciwnie, a jego zamiarem nie było wprowadzenie rynku w błąd. Ponadto były to oświadczenia niezbędne do wykonywania jego obowiązków i prowadzenia działalności politycznej oraz stanowią one korzystanie z jego wolności wypowiedzi chronionej na mocy art. 11 Karty i art. 10 EKPC.
26. Zdaniem FSMA:
– artykuł 21 rozporządzenia nr 596/2014 zawiera odstępstwo od zakazu rozpowszechniania informacji poufnych, który ma zastosowanie wyłącznie do dziennikarzy lub co najwyżej do ujawnienia dokonanego w celach dziennikarskich, a zatem może dotyczyć tylko osób, które, choć nie wykonują zawodu dziennikarza, wykażą, że wykonują równoważną pracę, równoważny zawód lub równoważne obowiązki;
– odstępstwo to nie może obejmować wypowiedzi lub oświadczeń osób, które powołują się na status polityka i które działają „w celach politycznych”;
– ujawnienie transakcji, do której przeprowadzenia przygotowywała się Bpost, nie było ani niezbędne ani proporcjonalne do celów opozycji „politycznej” skierowanej przeciwko rządowej „polityce” prywatyzacji przedsiębiorstw publicznych. MT mógł wyrazić sprzeciw wobec prywatyzacji belgijskiego przedsiębiorstwa publicznego w sposób inny niż ujawnienie informacji poufnych;
– odstępstwo przewidziane w art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 wymaga istnienia ścisłego związku między ujawnieniem informacji poufnej a wykonywaniem przez daną osobę jej zatrudnienia, zawodu lub obowiązków.
27. W tym kontekście Cour d’appel de Bruxelles, section Cour des marchés (sąd apelacyjny w Brukseli, wydział ds. rynków) zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy art. 3 dyrektywy 2003/6 w związku z art. 11 i 52 Karty […], z art. 10 EKPC oraz z zasadą równości, w zakresie, w jakim przepis ten dotyczy zakazu »ujawniania informacji poufnych jakiejkolwiek innej osobie, jeżeli takie ujawnienie nie należy do normalnego trybu wykonywania przez […] osoby [posiadające informacje poufne] czynności w ramach swojego [ich] zatrudnienia, zawodu lub obowiązków«, należy interpretować jako zakaz ujawniania informacji poufnej w środkach przekazu (w radiu i na portalach internetowych wydawców prasy drukowanej) przez osobę, która ma status polityka, byłego ministra i członka partii opozycyjnej i wypowiada się w środkach przekazu w takim charakterze, oraz która poprzez rozpowszechnienie tej informacji chce wywołać publiczną debatę dotyczącą kwestii budzącej powszechne zainteresowanie, aby poddać krytyce projekt prywatyzacji, mimo że jej obowiązki w normalnym trybie nie obejmują tego rodzaju rozpowszechniania informacji poufnych w środkach przekazu?
2) Czy art. 21 rozporządzenia […] nr 596/2014 […] w związku z tymi samymi zasadami, które zostały przytoczone w poprzedzającym pytaniu, należy interpretować w ten sposób, że jego zakres stosowania ogranicza się do ujawniania lub rozpowszechniania informacji poufnych przez dziennikarzy, czy też ma on również zastosowanie do ujawniania lub rozpowszechniania informacji poufnych w środkach przekazu przez osobę będącą politykiem, byłym ministrem i członkiem partii opozycyjnej, która poprzez to rozpowszechnienie chce wywołać publiczną debatę dotyczącą kwestii budzącej powszechne zainteresowanie, aby poddać krytyce projekt prywatyzacji?”.
III. Postępowanie przed Trybunałem
28. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpłynął do Trybunału w dniu 28 maja 2024 r.
29. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez MT, FSMA i Komisję Europejską, które to podmioty wzięły udział w rozprawie w dniu 22 maja 2025 r.
IV. Ocena
30. Na oba pytania prejudycjalne można udzielić łącznej odpowiedzi. Na wstępie należy ustalić, który przepis prawa Unii ma zastosowanie ratione temporis w niniejszej sprawie.
A. Mające zastosowanie przepisy
31. Sąd odsyłający powołuje się zarówno na dyrektywę 2003/6, jak i na rozporządzenie nr 596/2014.
32. Artykuły 10 i 21 rozporządzenia nr 596/2014 mają zastosowanie od dnia 3 lipca 2016 r.(14). W chwili domniemanego ujawnienia informacji poufnych (w dniu 27 maja 2016 r.) nadal obowiązywała dyrektywa 2003/6, której art. 3 jest zatem przepisem mającym decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu.
33. Wydaje się, że sąd odsyłający sugeruje możliwość zastosowania art. 10 i 21 rozporządzenia nr 596/2014, ponieważ zawierają one „mniej restrykcyjny” system prawny niż system przewidziany w dyrektywie 2003/6(15).
34. Moc wsteczna korzystniejszego późniejszego aktu prawnego byłaby możliwa, gdyby prawo belgijskie przewidywało taką możliwość w odniesieniu do bezprawnych zachowań podlegających sankcjom na podstawie prawa administracyjnego. Jest to kwestia, której rozstrzygnięcie należy do sądu odsyłającego.
35. Gdyby przyjąć takie rozwiązanie w prawie krajowym, art. 10 i 21 rozporządzenia nr 596/2014 miałyby z mocą wsteczną wpływ na okoliczności faktyczne zaistniałe, zanim te przepisy zaczęły być stosowane, pod warunkiem że ich treść byłaby korzystniejsza niż treść art. 3 dyrektywy 2003/6.
36. Artykuł 3 lit. a) dyrektywy 2003/6 ma brzmienie porównywalne z brzmieniem art. 10 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 596/2014. Oba te przepisy penalizują bezprawne ujawnienie informacji poufnych osobom trzecim, chyba że odbywa się ono w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zatrudnienia, zawodu lub obowiązków. Oba zawierają zatem w tym względzie podobne odstępstwo(16).
37. Jednakże w art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 wprowadzono uściślenie, które chroni w większym stopniu ujawnienie lub rozpowszechnienie informacji w środkach przekazu. Przy dokonywaniu oceny, czy dana osoba dopuściła się czynu bezprawnego w świetle art. 10 tego rozporządzenia (bezprawne ujawnienie informacji poufnych), należy wziąć pod uwagę przepisy regulujące wolność prasy i wolność wypowiedzi.
38. Zdaniem Trybunału art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 i art. 3 dyrektywy 2003/6 nie mają „takie[go] sam[ego] znaczeni[a] i taki[ego] sam[ego] zakres[u] w odniesieniu do ujawnienia informacji poufnych przez dziennikarza”(17). Trybunał stwierdził również, że w zależności od wykładni art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 będzie można ocenić, czy jego „przepisy […] są mniej restrykcyjne […] niż przepisy przewidziane w dyrektywie 2003/6”(18).
39. Moim zdaniem system ustanowiony w odniesieniu do ujawnienia informacji poufnych w ramach wykonywania działalności dziennikarskiej (art. 21 rozporządzenia nr 596/2014) jest korzystniejszy niż system mający zastosowanie ogólnie do innych osób świadczących pracę w ramach ich zatrudnienia, zawodu lub obowiązków(19).
40. Skupię się zatem na tym, czy w przypadku gdy decydent polityczny składa oświadczenia, które mogą stanowić ujawnienie informacji poufnych w rozumieniu art. 10 rozporządzenia nr 596/2014, może on powołać się na przepisy art. 21 tego rozporządzenia.
B. Odpowiedź na pytania prejudycjalne
41. Przedstawię moje rozważania w następujący sposób: a) po pierwsze, przeanalizuję wykładnię art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 samego w sobie i w odniesieniu do okoliczności niniejszej sprawy; oraz b) po drugie, odniosę się do możliwego wpływu art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 596/2014, w tym do wymogów wynikających z ochrony wolności wypowiedzi i informacji(20).
1. Wykładnia art. 21 rozporządzenia nr 596/2014
a) Uwagi ogólne
42. Artykuł 21 rozporządzenia nr 596/2014 wprowadza przepis szczególny dotyczący oceny istnienia „bezprawnego ujawnienia informacji poufnych”, w przypadku gdy informacje są ujawniane lub rozpowszechniane do celów dziennikarskich lub do celów innych form wypowiedzi w środkach przekazu.
43. W takich przypadkach ujawnianie lub rozpowszechnianie informacji podlega ocenie:
– „z uwzględnieniem zasad rządzących wolnością prasy i wolnością wypowiedzi w innych środkach przekazu oraz zasad lub kodeksów obowiązujących w zawodzie dziennikarza”;
– bez uwzględnienia tych zasad rządzących wolnością prasy i wolnością wypowiedzi, jeżeli odnośne osoby (lub osoby blisko z nimi związane) czerpią, bezpośrednio lub pośrednio, korzyści lub zyski z ujawniania lub rozpowszechniania przedmiotowych informacji; lub jeżeli ujawnienie lub rozpowszechnianie informacji odbywa się z zamiarem wprowadzenia rynku w błąd w kwestii podaży instrumentów finansowych, popytu na nie lub ich ceny.
44. Trybunał dokonał już wykładni art. 10 i 21 rozporządzenia nr 596/2014 w odniesieniu do ujawnienia informacji w celach dziennikarskich(21). Trybunał stwierdził zasadniczo, że odstępstwo przewidziane w art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 obejmuje rozpowszechnianie informacji poufnych w ramach szeroko rozumianej działalności dziennikarskiej(22).
45. O ile się nie mylę, nie zapadł jeszcze żaden wyrok dotyczący ujawnienia informacji poufnych do celów „[…] innych form wypowiedzi w środkach przekazu” w rozumieniu art. 21 rozporządzenia nr 596/2014. Ponieważ przepis ten nie odsyła do prawa krajowego, wymaga on jednolitej wykładni w ramach prawa Unii, z uwzględnieniem „nie tylko jego brzmienia, ale także kontekstu, w jaki się on wpisuje, oraz celów realizowanych przez akt, którego jest on częścią”(23).
46. Strony, które przedstawiły uwagi, zajmują przeciwstawne stanowiska co do sformułowania będącego przedmiotem wykładni:
– MT i Komisja proponują szeroką wykładnię, tak aby sformułowanie to miało zastosowanie nie tylko do dziennikarzy, lecz także do ujawniania informacji poufnych przez polityków lub ekspertów, gdy działają oni w kontekście działalności dziennikarskiej prowadzonej w środkach przekazu;
– natomiast FMSA uważa, że zdanie to ogranicza się i ma zastosowanie wyłącznie do dziennikarzy oraz do działań niezbędnych i proporcjonalnych do prowadzenia przez nich działalności; jego zdaniem tylko dziennikarze mogą być niezależni i przestrzegać zasad oraz kodeksów regulujących zawód dziennikarza.
47. Wykładnia zaproponowana przez Komisję i MT wydaje mi się najbardziej odpowiednia z powodów, które przedstawię poniżej.
48. Z językowego punktu widzenia odniesienie do celów „innych form wypowiedzi w środkach przekazu” jako alternatywy dla „celów dziennikarskich” odnosi się do rozpowszechniania informacji, które: a) odbywa się w środkach przekazu rozumianych w szerokim znaczeniu; b) nie ogranicza się do wypowiedzi dokonanej przez dziennikarzy; oraz c) może obejmować cele wypowiedzi, które nie mają bezpośrednio dziennikarskiego charakteru, to znaczy „inne formy wypowiedzi”.
49. Przepis ten ma na celu objęcie swoim zakresem rozpowszechniania informacji, które, choć nie są ogłaszane przez dziennikarzy, są rozpowszechniane w środkach przekazu przez osoby posiadające inny status (np. polityków, ekspertów lub komentatorów).
50. Moim zdaniem przepis ten obejmuje swoim zakresem decydenta politycznego, który za pośrednictwem radia, prasy drukowanej lub mediów cyfrowych składa oświadczenia o treści informacyjnej, budzące powszechne zainteresowanie, które są odbierane i rozpowszechniane przez którykolwiek z tych środków przekazu.
51. Niewątpliwie działalność dziennikarska jest co do zasady prowadzona przez samych dziennikarzy. Jednakże art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 nie miał na celu ograniczenia zapewnionej w nim ochrony do dziennikarzy, lecz rozszerzył ją na osoby ujawniające określone informacje w środkach przekazu.
52. To właśnie „ujawnianie lub rozpowszechnianie informacji w środkach przekazu” jest chronione pod względem obiektywnym, a nie subiektywnym. W tym kontekście nie ma znaczenia, czy jest ono dokonywane bezpośrednio przez dziennikarzy, czy też przez inne osoby, które korzystają z tych środków przekazu w celu upublicznienia informacji.
53. Moim zdaniem odniesienie do „zasad lub kodeksów obowiązujących w zawodzie dziennikarza” nie oznacza, że stosowanie art. 21 rozporządzenia 596/2014 powinno być ograniczone do dziennikarzy. Przepis ten odnosi się wprawdzie do zasad i kodeksów dotyczących zawodu dziennikarza, lecz także do tych „rządzących wolnością prasy i wolnością wypowiedzi w innych środkach przekazu”. Tymi innymi zasadami są nie tylko zasady etyczne, które mają zastosowanie do dziennikarzy jako takich, ale również te, które ogólnie regulują działalność każdego środka przekazu.
54. Wykładnia systemowa i celowościowa spornego wyrażenia prowadzi mnie do tego samego rezultatu.
55. Celem rozporządzenia nr 596/2014 jest zapewnienie integralności rynków finansowych Unii i zwiększenie zaufania inwestorów. Zaufanie to opiera się między innymi na tym, że inwestorzy będą traktowani jednakowo i że będą oni chronieni przed wykorzystywaniem informacji poufnych w sposób niezgodny z prawem(24).
56. Na pierwszy rzut oka cel ten byłby lepiej chroniony, gdyby ochrona (na podstawie art. 21 rozporządzenia nr 596/2014) przed sankcjami za ujawnienie informacji poufnych była ograniczona do dziennikarzy, odmawiając jej tym osobom, które nie mają takiego statusu. Pozbawiłoby to osoby niebędące dziennikarzami, takie jak decydenci polityczni lub eksperci, możliwości korzystania przez nie z przywileju przewidzianego w art. 21 rozporządzenia nr 596/2014.
57. Pogląd ten nie uwzględnia jednak faktu, że cele ochrony integralności rynków finansowych Unii i zaufania inwestorów muszą być osiągnięte z poszanowaniem „wolnoś[ci] prasy i wolnoś[ci] wypowiedzi w innych mediach […] jako gwarantowan[ych] w Unii i państwach członkowskich oraz uznan[ych] zgodnie z art. 11 Karty”(25).
58. Znaczenie swobód podstawowych w społeczeństwie demokratycznym wymaga dokonania szerokiej wykładni pojęć, które stanowią ich punkt odniesienia. Artykuł 21 rozporządzenia nr 596/2014, wprowadzając szczególne odstępstwo (od zakazu rozpowszechniania informacji poufnych) w odniesieniu do ujawniania informacji do celów dziennikarskich lub do celów innych form wypowiedzi w środkach przekazu, łączy je z wolnością prasy i wolnością wypowiedzi(26).
59. Trybunał dokonał wykładni zawartego w art. 9 dyrektywy 95/46 wyrażenia „przetwarzanie danych osobowych wyłącznie w celach dziennikarskich”, stosując bardzo otwarte kryteria(27):
– za „działalność dziennikarską” mogą zostać uznane działania, których celem jest publiczne rozpowszechnienie informacji, opinii lub myśli za pomocą jakiegokolwiek środka przekazu(28);
– odstępstwo ma zastosowanie nie tylko do przedsiębiorstw medialnych, lecz również do każdej osoby prowadzącej działalność dziennikarską(29);
– okoliczność, że dana osoba nie jest zawodowym dziennikarzem, nie wydaje się wykluczać tego, aby zakresem stosowania odstępstwa dotyczącego działalności dziennikarskiej nie można było objąć zarejestrowania nagrania wideo oraz późniejszego opublikowania go na stronie internetowej(30);
– nośnik informacji, za pomocą którego dane są przekazywane – klasyczny, jak papier lub fale radiowe, czy elektroniczny, jak Internet – nie stanowi decydującego kryterium dla dokonania oceny, czy chodzi o działanie „wyłącznie w celach dziennikarskich”(31).
60. O ile orzecznictwo to zostało utrwalone w odniesieniu do przepisu, który ograniczał swoje stosowanie wyłącznie do celów dziennikarskich, o tyle tym bardziej należy je rozszerzyć na inny przepis (taki jak art. 21 rozporządzenia nr 596/2014), w którym nie użyto tego przysłówka i odniesiono się w znacznie ogólniejszy sposób do rozpowszechniania informacji „do celów dziennikarskich lub do celów innych form wypowiedzi w środkach przekazu”(32).
61. Z tego punktu widzenia stosowanie art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 do decydentów politycznych, którzy występują w mediach (udzielając wywiadów, uczestnicząc w konferencjach prasowych lub podobnych wydarzeniach) i w tym kontekście ujawniają domniemane informacje poufne budzące powszechne zainteresowanie, znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie ETPC dotyczącym art. 10 EKPC.
62. Znaczenie i zakres art. 10 EKPC, w zakresie, w jakim odpowiada on art. 11 Karty(33), powinny stanowić podstawę wykładni tego postanowienia Karty zgodnie z jej art. 52 ust. 3 jako minimalny poziom ochrony(34).
63. ETPC wielokrotnie podkreślał istotną rolę mediów w ułatwianiu obywatelom wykonywania prawa do pozyskiwania i wymiany informacji i podglądów oraz we wspieraniu tego prawa(35). Trybunał ten uznawał także, że funkcja kreowania różnych „platform debaty publicznej nie ogranicza się do prasy [tradycyjnej] […]”(36).
64. Powołam się na to orzecznictwo w dalszej części opinii, aby potwierdzić, że wykładnia art. 21 rozporządzenia nr 596/2014, która uniemożliwiałaby decydentom politycznym ujawnianie informacji budzących powszechne zainteresowanie za pośrednictwem mediów, w okolicznościach takich jak badane w niniejszej sprawie, byłaby niezgodna z art. 11 Karty.
65. Kiedy decydent polityczny ujawnia informacje budzące powszechne zainteresowanie podczas wywiadu w audycji radiowej lub w wypowiedziach dla gazety, czy to w formie drukowanej, czy cyfrowej, prowadzi albo działalność w celach dziennikarskich (w znaczeniu określonym powyżej), albo ostatecznie działalność w innych celach związanych z wypowiedzią w środkach przekazu.
b) Uwagi dotyczące niniejszej sprawy
66. MT zamierzał poinformować opinię publiczną o zbliżającej się prywatyzacji przedsiębiorstwa Bpost (którego kapitał był w większości własnością państwa) poprzez jego częściowe połączenie z przedsiębiorstwem PostNL. W ten sposób starał się zainicjować publiczną debatę na temat stosowności tych działań rządu belgijskiego.
67. Sąd odsyłający uważa, że takie informacje można było uznać same w sobie za poufne w rozumieniu rozporządzenia nr 596/2014. W szczególności odrzuca on argumenty MT dotyczące tego, że prywatyzacja Bpost była już informacją publiczną.
68. Zdaniem sądu odsyłającego zmiany ustawy o przedsiębiorstwach publicznych (w grudniu 2015 r.) i statutu spółki (w dniu 11 maja 2016 r.) umożliwiły prywatyzację Bpost, ale „nie oznaczało to, że istnieje konkretny plan przeprowadzenia prywatyzacji przedsiębiorstwa”(37).
69. Jak wskazał FSMA na rozprawie, w wyniku oświadczeń MT ujawnione zostały dokładne okoliczności dotyczące prywatyzacji Bpost, wskazujące na jej zbliżający się termin, powiązanie Bpost z innym europejskim operatorem pocztowym oraz sprzedaż jednej dziesiątej akcji państwa belgijskiego w tym przedsiębiorstwie publicznym. Wyjaśnienia te mogą co do zasady potwierdzać pogląd sądu odsyłającego, że informacje ujawnione przez MT mają charakter poufny.
70. Ponieważ wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie zawiera pytania o charakter ujawnionych informacji, Trybunał musi uwzględnić ocenę sądu odsyłającego w tej kwestii(38).
71. Zakładając zatem, że była to informacja poufna, jej ujawnienie lub rozpowszechnienie w mediach byłoby zgodne z prawem, gdyby spełniało (pozytywne i negatywne) przesłanki określone w art. 21 rozporządzenia nr 596/2014.
72. Odniosłem się już do przesłanek pozytywnych w poprzednich akapitach: są one spełnione w sytuacji, gdy osoba, która ujawnia lub rozpowszechnia informacje, czyni to w celach dziennikarskich lub w celach związanych z innymi formami wypowiedzi w środkach przekazu. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
73. Jeśli chodzi o przesłanki negatywne, stosowanie art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 wymaga: a) by odnośne osoby lub osoby blisko z nimi związane nie czerpały, bezpośrednio lub pośrednio, korzyści lub zysków z ujawniania lub rozpowszechniania przedmiotowych informacji; oraz b) by ujawnienie lub rozpowszechnianie informacji nie odbywało się z zamiarem wprowadzenia rynku w błąd w kwestii podaży instrumentów finansowych, popytu na nie lub ich ceny.
74. Sąd odsyłający wyraźnie stwierdza, że te negatywne przesłanki nie zostały spełnione w niniejszej sprawie: „jest bezsporne, że [MT] nie uzyskał żadnej korzyści lub zysku z zarzucanego mu ujawnienia, oraz że nie dokonał on tego ujawnienia z zamiarem wprowadzenia rynku w błąd”(39).
75. Sąd odsyłający wydaje się również wykluczać (obecnie w sposób dorozumiany), że ujawnienie informacji poufnych przysporzyło MT, jego partii politycznej i towarzystwu ubezpieczeń wzajemnych, którego MT był członkiem, pośrednich korzyści lub zysków, polegających na tym, że transakcja prywatyzacji Bpost została przerwana.
76. Sąd odsyłający uznał, że „korzyści lub zyski”, o których mowa w art. 21 rozporządzenia nr 596/2014, mają przede wszystkim charakter gospodarczy, to znaczy mają wpływ na sytuację majątkową osoby rozpowszechniającej informacje lub osób z nią związanych. Korzyść polityczna, którą MT mógł uzyskać poprzez rozpowszechnienie informacji, nie może zatem zostać uznana za zysk w rozumieniu art. 21 rozporządzenia nr 596/2014. Odmienna wykładnia znacznie ograniczyłaby zakres stosowania tego odstępstwa, ponieważ niemal każde ujawnienie informacji może przynieść osobie podającej informację do wiadomości publicznej jakąś pośrednią, niekoniecznie finansową korzyść.
77. Sąd odsyłający powtórzył argument podniesiony przez MT w celu rozważenia:
– czy „art. 21 rozporządzenia [nr 596/2014] może mieć względem niego zastosowanie jako przepis korzystniejszy i skoro [MT] twierdzi, że działał w ramach pełnienia obowiązków byłego ministra i polityka partii opozycyjnej oraz że jego celem było uprzedzenie opinii publicznej o projekcie prywatyzacji czołowego przedsiębiorstwa publicznego”, lub
– czy „ogólniej [MT] może […] powoływać się na odstępstwo dotyczące ujawnienia dokonanego w ramach wykonywania obowiązków, mając cały czas na uwadze, że zarzucane mu ujawnienie polega na rozpowszechnieniu informacji w środkach przekazu, którego dokonał, jak twierdzi, w celu dostarczenia materiału do politycznej debaty”(40).
78. Odpowiedź na to dwukierunkowe podejście musi być twierdząca, jeżeli ujawnienie informacji było zgodne z przesłankami określonymi w art. 21 rozporządzenia nr 596/2014.
79. MT, ujawniając informacje o przyszłych działaniach rządu jako właściciela większościowego kapitału Bpost, działał jako lider opozycyjnej partii politycznej(41), która była przeciwna prywatyzacji tego przedsiębiorstwa publicznego. Nie ujawnił on czysto handlowej informacji przyjętej przez organy reprezentujące spółkę prywatną, lecz zbliżającą się decyzję polityczną rządu, i uczynił to w celu zainicjowania „debaty politycznej” na jej temat, gdy jeszcze możliwe było jej zaradzenie.
80. Okoliczność ta przenosi spór na dziedzinę polityki, w której stanowiska partii w kwestiach istotnych dla życia publicznego nie powinny być ograniczane, chyba że istnieją nadrzędne względy.
2. Wpływ art. 10 rozporządzenia nr 596/2014
81. Artykuł 21 rozporządzenia nr 596/2014 jest przepisem szczególnym (lex specialis), który traktuje w sposób bardziej korzystny jeden z przypadków objętych zakresem ogólnego odstępstwa przewidzianego w art. 10 tego rozporządzenia.
82. Artykuł 10 rozporządzenia nr 596/2014 definiuje, co należy rozumieć pod pojęciem bezprawnego ujawnienia informacji poufnych („gdy osoba znajduje się w posiadaniu informacji poufnych i ujawnia te informacje innej osobie”), i wprowadza odstępstwo o bardzo szerokim zakresie: „z wyjątkiem przypadków, gdy ujawnienie to odbywa się w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zatrudnienia, zawodu lub obowiązków”(42).
83. Odstępstwo to nabiera szczególnego znaczenia w art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 w odniesieniu do ujawnienia lub rozpowszechnienia informacji do celów dziennikarskich lub do celów innych form wypowiedzi w środkach przekazu. W art. 21 wskazano działalność (dziennikarską w szerokim znaczeniu), która, ze względu na jej szczególne znaczenie, powinna być objęta zakresem odstępstwa, aby chronić wolność prasy i wolność wypowiedzi.
84. Uwagi poczynione przez Trybunał w wyroku Autorité des marchés financiers w przedmiocie związku między art. 10 i 21 rozporządzenia nr 596/2014 zostały uzupełnione w pkt 78 oraz 81 tego wyroku, w którym stwierdzono, że ogólne wymogi konieczności i proporcjonalności (ujawnienia informacji poufnych)(43) powinny być spełnione oraz że należy je oceniać w świetle art. 11 Karty(44).
85. To właśnie z tego punktu widzenia odniosę się do analizy tych dwóch przesłanek.
a) Konieczność
86. Konieczność rozpowszechnienia informacji poufnej, gdy osobą ją ujawniającą jest decydent polityczny zaangażowany w działalność dziennikarską, będzie zależała od tego, czy takie rozpowszechnienie jest najwłaściwszym sposobem poinformowania opinii publicznej o istotnej informacji z samego życia politycznego.
87. Nie chodzi zatem o ocenę konieczności w sposób abstrakcyjny, lecz w konkretnych okolicznościach każdego przypadku. I tak w wyroku Autorité des marchés financiers Trybunał odniósł się do konieczności zweryfikowania przez dziennikarza pozyskanych przezeń informacji(45).
88. Informacja ujawniona przez MT mogła mieć wpływ na notowania przedsiębiorstwa publicznego Bpost, chociaż wydaje się, że jej rzeczywisty wpływ nie był znaczący. Alternatywnym rozwiązaniem dla ogłoszenia, że przedsiębiorstwo to zostanie wkrótce sprywatyzowane, było poczekanie, aż Bpost poinformuje o tym organ finansowy i opinię publiczną.
89. Jednakże MT był decydentem politycznym, członkiem partii opozycyjnej, i uznał, że jego obowiązki jako takie skłoniły go do ujawnienia z wyprzedzeniem informacji o zbliżającej się prywatyzacji Bpost, która miała zostać przeprowadzona decyzją rządu. W ten sposób próbował on zainicjować debatę publiczną na ten temat i, zgodnie ze swoimi przekonaniami politycznymi, zapobiec takiej prywatyzacji.
90. Czy normalne wykonywanie jego obowiązków politycznych sprawiało, że ujawnienie przez MT informacji poufnych, które posiadał on na temat Bpost, było konieczne?
91. FSMA twierdzi, że ujawnienie przez MT informacji poufnych nie było konieczne, ponieważ kontrowersje dotyczące prywatyzacji przedsiębiorstw publicznych miały już miejsce w Belgii podczas dyskusji poprzedzających przyjęcie ustawy z dnia 16 grudnia 2015 r. o reformie przedsiębiorstw publicznych. FSMA dodaje, że MT mógł „ożywić” tę dyskusję ponownie w 2016 r. bez konieczności rozpowszechniania w mediach tak dokładnych informacji jak ta, którą ujawnił.
92. MT zajmuje przeciwne stanowisko i uważa, że najwłaściwszym sposobem osiągnięcia celu, jakim było zainicjowanie debaty publicznej na temat prywatyzacji i (częściowego) połączenia Bpost z PostNL, było ujawnienie i rozpowszechnienie trwających tajnych negocjacji.
93. Do sądu odsyłającego należy ostateczne rozstrzygnięcie kwestii konieczności ujawnienia informacji. Nie zamierzając zastępować sądu odsyłającego w jego ocenie, uważam, że takie ujawnienie można uznać za konieczne, jeśli weźmie się pod uwagę cel, jaki MT starał się osiągnąć poprzez ujawnienie informacji o zbliżającej się prywatyzacji Bpost.
94. Prywatyzacja przedsiębiorstwa publicznego o takim znaczeniu, jakie miał Bpost, będący głównym belgijskim operatorem pocztowym, której towarzyszyło obniżenie kapitału zakładowego posiadanego przez państwo, była delikatną politycznie kwestią mającą wpływ na powszechne zainteresowanie. Normalne wykonywanie funkcji decydenta politycznego wiąże się między innymi z inicjowaniem debat dotyczących tego rodzaju kwestii.
95. Nieodłączną cechą obowiązków polityka opozycji jest również ujawnianie nadchodzących decyzji rządu budzących powszechne zainteresowanie, które są ukrywane przed opinią publiczną w celu późniejszego przedstawienia ich jako fakt dokonany. Jeśli w celu uniknięcia ich realizacji najskuteczniejszym sposobem było podanie informacji do wiadomości publicznej za pośrednictwem mediów, ujawnienie można uznać za konieczne.
96. W zaistniałej sytuacji ponowne dyskutowanie w sposób ogólny na temat celowości prywatyzacji Bpost nie miałoby takiego samego oddziaływania jak ujawnienie przez MT, że rząd zamierza wkrótce podjąć decyzję o tej prywatyzacji.
b) Proporcjonalność
97. W ramach analizy proporcjonalności zastosuję to samo podejście, które przyjęto w wyroku Autorité des marchés financiers.
98. W celu ustalenia, czy rozpowszechnienie domniemanych informacji poufnych jest zgodne z zasadą proporcjonalności, należy „zbadać, czy ograniczenie wolności prasy, które spowodowałby zakaz takiego ujawnienia, byłoby nadmierne w stosunku do szkody, jaką takie ujawnienie mogłoby spowodować dla integralności rynków finansowych”(46).
99. Jeśli chodzi o szkodę (dla integralności rynków finansowych), sąd odsyłający dokonuje stwierdzenia, które co najmniej budzi wątpliwości co do tego, czy rzeczywiście ona wystąpiła. Nawet z pewnymi zastrzeżeniami wskazuje on na możliwość, że w rzeczywistości rozpowszechnienie informacji zagrażało nie integralności rynku, lecz interesowi Bpost w utrzymaniu chwilowo planowanej transakcji w tajemnicy(47).
100. Gdyby sąd odsyłający stwierdził możliwość spowodowania szkody dla integralności rynków, będzie musiał ponownie ocenić, w jakim stopniu zakaz rozpowszechniania informacji stanowił nadmierne ograniczenie wolności prasy w odniesieniu do tej szkody. Jak już wskazałem, nie uważam, aby w obliczu nadchodzącej prywatyzacji Bpost decydent polityczny był zobowiązany do zachowania milczenia, jeżeli uważa taką transakcję za jeszcze bardziej szkodliwą niż podanie informacji o niej do wiadomości publicznej.
101. W przypadku, gdyby sąd odsyłający, po przeprowadzeniu analizy kryteriów konieczności i proporcjonalności, uznał, że istnieją powody do zakazania rozpowszechniania informacji poufnych, będzie musiał ustalić, czy sporne zachowanie było uzasadnione korzystaniem z wolności wypowiedzi.
c) Pierwszeństwo wolności wypowiedzi
102. Nałożenie grzywny za rozpowszechnianie informacji w mediach stanowi ograniczenie wolności wypowiedzi i informacji. Prawo MT do korzystania z tych wolności jest ograniczone w ramach „dziennikarstwa politycznego”.
103. Należy zatem ustalić, czy takie ograniczenie jest uzasadnione w świetle art. 11 Karty i art. 10 EKPC. Uzasadnienie mogłoby co do zasady opierać się zarówno na art. 10 ust. 2 EKPC, jak i na art. 52 ust. 1 Karty.
104. Nie uważam za konieczne podkreślania, że wolność wypowiedzi jest jednym z istotnych fundamentów pluralistycznego i demokratycznego społeczeństwa, stanowiąc część wartości, na jakich zgodnie z art. 2 TUE(48), któremu Karta (art. 11) przyznaje rangę prawa podstawowego, opiera się Unia Europejska. Jak już wskazałem, wykładni tego artykułu Karty należy dokonywać z uwzględnieniem bardzo podobnego art. 10 EKPC i odnoszącego się do niego orzecznictwa ETPC(49).
105. ETPC był szczególnie wymagający, jeśli chodzi o obronę tego prawa: „wolność wypowiedzi stanowi jeden z podstawowych fundamentów [demokratycznego społeczeństwa] oraz jedną z podstawowych przesłanek jego postępu i realizacji każdej osoby. Z zastrzeżeniem art. 10 ust. 2 [EKPC] wolność ta dotyczy nie tylko »informacji« lub »poglądów« przychylnie odbieranych albo postrzeganych jako nieszkodliwe lub obojętne, lecz także takich, które obrażają, oburzają lub wprowadzają niepokój. Takie są bowiem wymagania pluralizmu, tolerancji i otwartości, bez których nie może istnieć »demokratyczne społeczeństwo«”(50).
106. Jak przypomniał Trybunał, powołując się na różne orzeczenia ETPC, ten ostatni „wskazuje na zasadniczą rolę, jaką w demokratycznym społeczeństwie odgrywa prasa, co sprawia, że przysługujące jej gwarancje mają szczególne znaczenie. Chociaż prasa nie powinna przekraczać pewnych granic, związanych w szczególności z ochroną dobrego imienia i praw innych osób, to jej zadaniem jest jednakże przekazywanie, z poszanowaniem jej obowiązków i odpowiedzialności, informacji i opinii o wszystkich sprawach budzących powszechne zainteresowanie. W przeciwnym razie prasa nie mogłaby odgrywać swojej niezbędnej publicznej roli strażniczej (watchdog). Przy ustalaniu, jak wymaga tego art. 10 ust. 2 EKPC, czy rozpatrywana ingerencja jest proporcjonalna do realizowanego uzasadnionego celu, należy zatem przywiązywać dużą wagę do tego, że zapewnienie i utrzymanie wolności prasy leży w interesie demokratycznego społeczeństwa”(51).
107. Niewątpliwie korzystanie z tego prawa może podlegać ograniczeniom(52), ale dopuszczalne ingerencje muszą spełniać trzy kryteria, to znaczy muszą być przewidziane przez ustawę, mieć na celu ochronę jednego z uzasadnionych interesów wymienionych w art. 10 ust. 2 EKPC oraz być niezbędne w społeczeństwie demokratycznym.
108. Co się tyczy prawa Unii, wolność wypowiedzi i informacji ustanowiona w art. 11 Karty może zostać ograniczona na warunkach określonych w art. 52 ust. 1 Karty. Karta „[…] dopuszcza ograniczenia w korzystaniu z tych praw i wolności, o ile ograniczenia te są przewidziane ustawą, szanują istotę tych praw i wolności oraz – z poszanowaniem zasady proporcjonalności – są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób”(53).
109. W niniejszej sprawie ograniczenie wolności wypowiedzi MT: a) jest przewidziane prawem, to znaczy w rozporządzeniu nr 596/2014 i ustawie z dnia 2 sierpnia 2002 r.; b) jest zgodne z istotą prawa, ponieważ zakaz ujawniania informacji poufnych nie jest wprowadzony w sposób bezwzględny(54); oraz c) realizuje co do zasady cel leżący w interesie ogólnym, polegający na ochronie integralności rynków finansowych.
110. Pojawiają się wątpliwości co do pogodzenia tego ograniczenia z ochroną prawa podstawowego do wolności wypowiedzi, które obejmuje prawo decydenta politycznego do podania do wiadomości publicznej informacji dotyczących kwestii budzących powszechne zainteresowanie.
111. Zgodnie z orzecznictwem ETPC ograniczenia wolności wypowiedzi decydenta politycznego muszą być oceniane według szczególnie rygorystycznych kryteriów. Artykuł 10 ust. 2 EKPC „pozostawia mało miejsca na ograniczenia wolności wypowiedzi w ramach debaty politycznej oraz w sprawach budzących powszechne zainteresowanie”(55).
112. Biorąc pod uwagę to założenie, uważam, że pierwszeństwo powinna mieć wolność wypowiedzi decydenta politycznego opozycji, który, ujawniając, że rząd zamierza sprywatyzować istotne przedsiębiorstwo publiczne, będące wiodącym operatorem pocztowym w Belgii, próbuje zainicjować debatę publiczną na ten temat(56).
V. Wnioski
113. W świetle powyższego proponuję udzielić Cour d’appel de Bruxelles, section Cour des marchés (sądowi apelacyjnemu w Brukseli, wydział ds. rynków, Belgia) następującej odpowiedzi:
Artykuły 10 i 21 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku) oraz uchylającego dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE, w związku z art. 11 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
należy interpretować w ten sposób, że:
1) artykuł 21 rozporządzenia nr 596/2014 ma zastosowanie do rozpowszechniania informacji poufnych przez decydenta politycznego, byłego ministra i członka partii opozycyjnej, który wypowiada się w mediach w takim charakterze i dąży w ten sposób do zainicjowania debaty publicznej dotyczącej kwestii budzącej powszechne zainteresowanie, aby poddać krytyce zbliżającą się prywatyzację głównego krajowego operatora pocztowego, w którego kapitale państwo posiadało dotychczas udział większościowy;
2) rozpowszechnianie tej informacji za pośrednictwem mediów można uznać za dokonane w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach obowiązków decydenta politycznego w rozumieniu art. 10 rozporządzenia nr 596/2014; do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy takie rozpowszechnianie jest konieczne i proporcjonalne do osiągnięcia jego celów, a w każdym razie, czy pierwszeństwo ma wolność wypowiedzi i informacji zagwarantowana w art. 11 Karty.
1 Język oryginału: hiszpański.
2 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie wykorzystywania poufnych informacji i manipulacji na rynku (nadużyć na rynku) (Dz.U. 2003, L 96, s. 16).
3 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku) oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE (Dz.U. 2014, L 173, s. 1).
4 Dyrektywa Komisji z dnia 22 grudnia 2003 r. wykonująca dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w zakresie definicji i publicznego ujawniania informacji wewnętrznych oraz definicji manipulacji na rynku (Dz.U. 2003, L 339, s. 70).
5 W większości wersji językowych, z którymi się zapoznałem, kładzie się nacisk raczej na „cele” niż na „względy”, który to termin został użyty w wersji hiszpańskiej: w języku angielskim – „for the purpose of journalism or other form of expression in the media”; w języku francuskim – „à des fins journalistiques ou aux fins d’autres formes d’expression dans les médias”; w języku niemieckim – „für journalistische Zwecke oder andere Ausdrucksformen in den Medien”; w języku włoskim – „ai fini dell’attività giornalistica o di altre forme di espressione nei mezzi d’informazione”; w języku portugalskim – „para fins jornalísticos ou outra forma de expressão nos meios de comunicação social”; w języku rumuńskim – „în scopuri jurnalistice sau sub altă formă de exprimare în presă”. W niniejszej opinii będę używał terminu „cele” zamiast terminu „względy”, z wyjątkiem dosłownych cytatów tego przepisu. Hiszpańska wersja innych podobnych przepisów, takich jak art. 9 dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. 1995, L 281, s. 31), jest spójna z innymi wersjami, gdyż zawiera wyrażenie „fines periodísticos” („cele dziennikarskie”), nie zaś wyrażenie „motivos periodísticos” („względy dziennikarskie”).
6 Ustawa z dnia 2 sierpnia 2002 r. o nadzorze nad sektorem finansowym i usługami finansowymi (zwana dalej „ustawą z dnia 2 sierpnia 2002 r.”).
7 W postanowieniu odsyłającym (pkt 64) stwierdzono, że „zmiana legislacyjna, która nastąpiła w grudniu 2015 r., umożliwiła prywatyzację”.
8 Załącznik 6 do uwag na piśmie MT.
9 Postanowienie odsyłające (pkt 64).
10 Załącznik 8 do uwag na piśmie MT.
11 Na dzień 6 czerwca 2016 r. zaplanowano publikację komunikatu prasowego w celu publicznego ogłoszenia połączenia.
12 SL był jednym z pięciu krajowych stałych przedstawicieli związkowych zatrudnionych przez Bpost w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W tym charakterze został on poinformowany przez dyrekcję przedsiębiorstwa o istnieniu projektu zbliżenia między Bpost a PostNL.
13 Punkt 60, w którym przytoczono pkt 53 sprawozdania auditeur.
14 Wskazano to w art. 39 („Wejście w życie i stosowanie”) rozporządzenia nr 596/2014.
15 W drugim z punktów oznaczonych numerem 72 postanowienia odsyłającego sąd odsyłający powołuje się w tym celu na pkt 59, 66 i 78 wyroku Trybunału z dnia 15 marca 2022 r., Autorité des marchés financiers (C‑302/20, EU:C:2022:190; zwanego dalej „wyrokiem Autorité des marchés financiers”). W trzecim z punktów oznaczonych numerem 72 tego postanowienia sąd odsyłający wskazuje na art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 jako na „przepis korzystniejszy”.
16 Trybunał przyjął takie podejście w wyroku Autorité des marchés financiers (pkt 76).
17 Wyrok Autorité des marchés financiers (pkt 59).
18 Wyrok Autorité des marchés financiers (pkt 59).
19 Ponadto ten system prawny różni się od systemu ustanowionego w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz.U. 2019, L 305, s. 17). Dyrektywa 2019/1937 ma zastosowanie do osób pracujących na rzecz organizacji publicznych lub prywatnych, wiedzących o naruszeniach prawa Unii, które są szkodliwe dla interesu publicznego. Instytucja sygnalistów („whistleblowers”, „lanceurs d’alerte”) była również przedmiotem orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”) w oparciu o art. 10 EKPC. Zobacz w szczególności wyrok z dnia 14 lutego 2023 r. w sprawie Halet przeciwko Luksemburgowi (CE:ECHR:2023:0214JUD002188418).
20 Chociaż wolność wypowiedzi i wolność informacji nie pokrywają się całkowicie, art. 11 Karty obejmuje w „prawie do wolności wypowiedzi” wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe.
21 Wyrok Autorité des marchés financiers, pkt 64 i 68: „wyrażenie »do celów dziennikarskich« odnosi się do ujawniania informacji, którego celem jest działalność dziennikarska, a zatem niekoniecznie jedynie do ujawniania informacji polegającego na samym publikowaniu informacji, ale również do ujawniania, które wpisuje się w proces prowadzący do takiej publikacji” (pkt 64); oraz „[…] nie tylko publikacje, ale również czynności przygotowawcze do publikacji, takie jak zbieranie informacji, a także działalność badawcza i dochodzeniowa dziennikarza, są nieodłącznie związane z wolnością prasy” (pkt 68).
22 Aby uzyskać pełny obraz ochrony wolności wypowiedzi dziennikarzy w prawie Unii, zob. analiza R. Tinière, La protection de la liberté d’expression des journalistes par l’Union européenne, w: C. Maubernard, S. Platon i R. Tinière (red.), Les mutations de la liberté d’expression dans l’Union européenne, Bruxelles, Bruylant 2025, s. 174–188.
23 Wyrok Autorité des marchés financiers (pkt 63).
24 Wyroki: z dnia 11 marca 2015 r., Lafonta (C‑628/13, EU:C:2015:162, pkt 21); z dnia 23 grudnia 2009 r., Spector Photo Group i Van Raemdonck (C‑45/08, EU:C:2009:806, pkt 48).
25 Motyw 77 rozporządzenia nr 596/2014.
26 Zobacz F. Martucci, L’équilibre bancal entre liberté de la presse et régulation financière dans la mise en œuvre du règlement MAR, w : C. Maubernard, S. Platon i R. Tinière (red.), Les mutations de la liberté d’expression dans l’Union européenne, Bruxelles, Bruylant 2025, s. 275–298.
27 Wyrok z dnia 14 lutego 2019 r., Buivids (C‑345/17, EU:C:2019:122; zwany dalej „wyrokiem Buivids”). W sprawie tej dokonano wykładni dyrektywy 95/46 w odniesieniu do działalności osoby, która opublikowała na stronie internetowej www.youtube.com nagranie wideo na komisariacie policji.
28 Wyroki Buivids (pkt 53), w którym powołano się na wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r., Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (C‑73/07, EU:C:2008:727, pkt 61; zwany dalej „wyrokiem Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia”). W odniesieniu do wyroków: Buivids; z dnia 29 lipca 2019 r., Spiegel Online (C‑516/17, EU:C:2019:625), zob. U. Smartt, Are bloggers and YouToubers journalists?, European Intellectual Property Review, 2020, s. 728–737.
29 Wyroki: Buivids (pkt 52); Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (pkt 58).
30 Wyrok Buivids (pkt 55).
31 Wyroki: Buivids (pkt 57); Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (pkt 60).
32 Wyroki: Buivids (pkt 51, 57); Autorité des marchés financiers (pkt 66, 67).
33 Wolność i pluralizm mediów są szczególnie chronione na mocy art. 11 ust. 2 Karty.
34 Wyroki: Autorité des marchés financiers (pkt 67); z dnia 12 stycznia 2023 r., Migracijos departamentas (Powody prześladowania oparte na opiniach politycznych) (C‑280/21, EU:C:2023:13, pkt 29).
35 Wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2016 r. w sprawie Magyar Helsinki Bizottság przeciwko Węgrom (CE:ECHR:2016:1108JUD001803011, § 165).
36 Wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2016 r. w sprawie Magyar Helsinki Bizottság przeciwko Węgrom (CE:ECHR:2016:1108JUD001803011, §§ 166, 168), w którym wśród podmiotów i osób traktowanych jako dziennikarze wymieniono organizacje pozarządowe, naukowców uniwersyteckich i autorów prac na tematy budzące powszechne zainteresowanie, ponieważ przyczyniają się oni do rozpowszechniania w społeczeństwie opinii, informacji i idei.
37 Postanowienie odsyłające (pkt 64).
38 Można się spierać, czy w rzeczywistości podanie informacji do wiadomości publicznej za pomocą środka przekazu wprowadziło pewien rodzaj nierówności między potencjalnymi inwestorami, która przyniosła niektórym korzyści ze szkodą dla innych.
39 Postanowienie odsyłające (pkt 72). Prawdą jest, że ujawnienie informacji poufnych doprowadziło do zawieszenia notowania akcji Bpost, ale nie jest to równoznaczne z wprowadzeniem inwestorów w błąd. Na rozprawie MT wyjaśnił wpływ ujawnienia jego informacji na notowania akcji Bpost i PostNL, podkreślając, że cena akcji niderlandzkiego operatora wzrosła oraz że akcje Bpost odnotowały niewielki spadek, po którym ich notowania szybko wzrosły.
40 Postanowienie odsyłające, trzeci z punktów opatrzonych numerem 72.
41 Na rozprawie potwierdzono, że MT był prominentnym politykiem pełniącym istotne funkcje w belgijskiej partii socjalistycznej, a także w towarzystwie ubezpieczeń wzajemnych i związku zawodowym powiązanym z tą partią.
42 Ogólne odstępstwo jest konieczne między innymi po to, aby nie utrudniać działalności gospodarczej. Na przykład dyrektor generalny spółki musi mieć możliwość wymiany szczególnie chronionych informacji ze swoim zarządem, bankiem, kancelarią adwokacką, biegłym rewidentem lub doradcą podatkowym bez narażania się na sankcję za ujawnienie informacji poufnych. Ponieważ wymienienie wszystkich przypadków objętych zakresem tego odstępstwa jest niemożliwe, prawodawca Unii zdecydował się na klauzulę ogólną.
43 Aby ujawnienie informacji poufnych mogło nastąpić w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zatrudnienia, zawodu lub obowiązków, musi ono dążyć do osiągnięcia zgodnego z prawem celu, być odpowiednie i konieczne do osiągnięcia tego celu oraz zgodne z zasadą proporcjonalności (L. Klöhn, Financial journalism, unlawful disclosure of inside information and freedom of press: Mr A v. Autorité des marchés financiers, Common Market Law Review, 2023, nr 2, s. 566).
44 W pkt 80 wyroku Autorité des marchés financiers podkreślono, że należy zachować skuteczność (effet utile) art. 21 rozporządzenia nr 596/2014 w świetle celu tego przepisu, a mianowicie poszanowania wolności prasy i wolności wypowiedzi w innych mediach, zagwarantowanych w szczególności w art. 11 Karty [w punkcie tym powołano się na wyrok z dnia 29 lipca 2019 r., Spiegel Online (C‑516/17, EU:C:2019:625, pkt 55)].
45 Wyrok Autorité des marchés financiers (pkt 82).
46 Wyrok Autorité des marchés financiers (pkt 84).
47 Postanowienie odsyłające (pkt 72): „[J]eśli chodzi o kryterium proporcjonalności […], być może należy przyjąć, że celem tego zakazu [ujawniania informacji poufnych przez MT] jest nie tyle zapewnienie ochrony integralności rynku, ile zapewnienie [ochrony] interesów danego emitenta (w tym przypadku Bpost), którego zamiarem mogło być […] opóźnienie informacji dla rynków, tak aby negocjacje projektu z kontrahentem mogły się toczyć bez żadnych zakłóceń”.
48 Wyroki; z dnia 20 września 2022 r., SpaceNet i Telekom Deutschland (C‑793/19 i C-794/19, EU:C:2022:702, pkt 59); z dnia 5 kwietnia 2022 r., Commissioner of An Garda Síochána i in. (C‑140/20, EU:C:2022:258, pkt 42, 43); z dnia 6 września 2011 r., Patriciello (C‑163/10, EU:C:2011:543, pkt 31).
49 Wyroki: Autorité des marchés financiers (pkt 67); z dnia 12 stycznia 2023 r., Migracijos departamentas (Powody prześladowania oparte na opiniach politycznych) (C‑280/21, EU:C:2023:13, pkt 29).
50 Wyroki: z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie Handyside przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:1976:1207JUD000549372, § 24); z dnia 20 października 2015 r. w sprawie Pentikäinen przeciwko Finlandii (CE:ECHR:2015:1020JUD001188210, § 87). W wyroku Trybunału z dnia 6 marca 2001 r., Connolly/Komisja (C‑274/99 P, EU:C:2001:127, pkt 39), powołano się na niektóre wyroki ETPC w tej kwestii.
51 Wyrok Trybunału z dnia 4 października 2024 r., Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, pkt 55), w którym powołano się na wyroki ETPC: z dnia 23 września 1994 r. w sprawie Jersild przeciwko Danii (CE:ECHR:1994:0923JUD001589089, § 31); z dnia 21 stycznia 1999 r. w sprawie Fressoz i Roire przeciwko Francji (CE:ECHR:1999:0121JUD002918395, § 45); z dnia 16 czerwca 2015 r. w sprawie Delfi AS przeciwko Estonii (CE:ECHR:2015:0616JUD006456909, § 132).
52 Zgodnie z art. 10 ust. 2 EKPC korzystanie z wolności wypowiedzi, „pociągając[ej] za sobą obowiązki i odpowiedzialność, może podlegać takim wymogom formalnym, warunkom, ograniczeniom i sankcjom, jakie są przewidziane przez ustawę i niezbędne w społeczeństwie demokratycznym w interesie bezpieczeństwa państwowego, integralności terytorialnej lub bezpieczeństwa publicznego ze względu na konieczność zapobieżenia zakłóceniu porządku lub przestępstwu, z uwagi na ochronę zdrowia i moralności, ochronę dobrego imienia i praw innych osób oraz ze względu na zapobieżenie ujawnieniu informacji poufnych lub na zagwarantowanie powagi i bezstronności władzy sądowej”.
53 Wyrok z dnia 4 października 2024 r., Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, pkt 48).
54 Jeżeli rozpowszechnianie odbywa się w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zatrudnienia, obowiązków lub zawodu, bądź do celów dziennikarskich lub do celów innych form wypowiedzi w środkach przekazu, art. 10 i 21 rozporządzenia nr 596/2014 przyznają pierwszeństwo wolności wypowiedzi, jak już wyjaśniłem.
55 Wyrok z dnia 22 lutego 2008 r. w sprawie Desjardin przeciwko Francji (CE:ECHR:2007:1122JUD002256703, § 47): „[…] Jednakże wolność wypowiedzi, która jest cenna dla wszystkich, jest szczególnie cenna dla partii politycznych i ich aktywnych członków […]. Ingerencja w wolność wypowiedzi członka opozycji, który reprezentuje swoich wyborców, wyraża ich obawy i broni ich interesów, wymaga bowiem od Trybunału przeprowadzenia jak najściślejszej kontroli”. Zobacz także wyroki: z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie Pedersen i Baadsgaard przeciwko Danii (CE:ECHR:2004:1217JUD004901799, § 71); z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie Morice przeciwko Francji (CE:ECHR:2015:0423JUD002936910, §§ 124, 125); z dnia 17 stycznia 2017 r. w sprawie Tavares de Almeida Fernandes i Almeida Fernandes przeciwko Portugalii (CE:ECHR:2017:0117JUD003156613, § 55).
56 W celu dokonania wyważenia między innymi prawami a prawem do wolności wypowiedzi ETPC bierze pod uwagę, czy dany rodzaj „wypowiedzi” lub informacji nabiera szczególnego znaczenia, w szczególności w ramach debaty politycznej lub debaty związanej z interesem ogólnym. Wyrok z dnia 10 stycznia 2013 r. w sprawie Ashby Donald i in. przeciwko Francji (CE:ECHR:2013:0110JUD003676908, § 39).
