Sprawa C‑364/03

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Republice Greckiej

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 84/360/EWG – Zanieczyszczenie powietrza – Zakłady przemysłowe – Elektrownia

Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 7 lipca 2005 r.  I‑0000

Streszczenie wyroku

1.     Środowisko naturalne – Zanieczyszczenie powietrza – Zakłady przemysłowe – Dyrektywa 84/360 – Pojęcie zanieczyszczenia powietrza – Obowiązek zmniejszenia emisji niektórych substancji przez państwa członkowskie niezależny od ogólnego stanu środowiska na danym obszarze

(dyrektywa Rady 84/360, art. 1 i 2)

2.     Środowisko naturalne – Zanieczyszczenie powietrza – Zakłady przemysłowe – Dyrektywa 84/360 – Obowiązek podjęcia przez państwa członkowskie działań przystosowujących te zakłady do najlepszych dostępnych technologii – Brak polityk i strategii – Uchybienie zobowiązaniom

(dyrektywa Rady 84/360, art. 13)

1.     Z art. 1 dyrektywy 84/360 w sprawie zwalczania zanieczyszczeń powietrza z zakładów przemysłowych wynika, że ma ona na celu zapobieganie lub zmniejszanie zanieczyszczania powietrza z zakładów przemysłowych we Wspólnocie. W rozumieniu art. 2 pkt 1 tej dyrektywy zanieczyszczeniem powietrza jest wprowadzanie przez człowieka, bezpośrednio lub pośrednio, substancji lub energii do powietrza, prowadzących do szkodliwych skutków, których charakter powoduje zagrożenie dla zdrowia ludzkiego oraz szkody w zasobach naturalnych, jak również w ekosystemach. Wynika z tego, że w takim zakresie, w jakim jest bezsporne, iż emisje niektórych substancji wywierają skutki szkodliwe dla ludzkiego zdrowia, a także dla zasobów naturalnych i ekosystemów, ciążący na państwach członkowskich obowiązek podjęcia niezbędnych działań w celu zmniejszenia emisji tych substancji nie jest uzależniony od ogólnego stanu środowiska, na którym umiejscowiony jest dany zakład przemysłowy.

(por. pkt 33, 34)

2.     Uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 13 dyrektywy Rady 84/360 w sprawie zwalczania zanieczyszczeń powietrza z zakładów przemysłowych, państwo członkowskie, które nie określa polityk ani strategii w celu stopniowego przystosowania do najlepszych dostępnych technologii bloków turbin parowych i bloków turbin gazowych elektrowni.

Mimo iż art. 13 dyrektywy 84/360 nie zawiera wyraźnego obowiązku przyjęcia dopuszczalnych wartości emisji z zakładów przemysłowych przez państwa członkowskie, to niemniej jednak należy zauważyć, że przyjęcie dopuszczalnych wartości emisji z takich zakładów byłoby niezwykle przydatnym działaniem w ramach wdrażania polityki lub strategii w rozumieniu art. 13.

Obniżenie maksymalnej zawartości produktów szkodliwych w paliwach może być uznane za działanie przystosowujące do najlepszych dostępnych technologii taki zakład przemysłowy jak elektrownia, gdyż może ono znacząco obniżyć poziom zanieczyszczenia powietrza przez taki zakład. Jednakże stwierdzenie takie zakłada, że zawartość produktów szkodliwych w danych paliwach odpowiada najniższej zawartości dostępnej na rynku.

Stopniowa wymiana palników, jak również środki nadzoru i kontroli emisji mogą również stanowić działania przystosowujące elektrownię do najlepszych dostępnych technologii, pod warunkiem jednak, że towarzyszą im inne działania, mające bezpośredni wpływ na emisje z danej elektrowni.

(por. pkt 35, 36, 39, 47, 48, 52 i sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 7 lipca 2005 r.(*)

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 84/360/EWG – Zanieczyszczenie powietrza – Zakłady przemysłowe – Elektrownia

W sprawie C‑364/03

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 22 sierpnia 2003 r.,

Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez G. Valera Jordanę i M. Konstantinidisa, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

przeciwko

Republice Greckiej, reprezentowanej przez E. Skandalou, działającą w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona pozwana,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Silva de Lapuerta, R. Schintgen (sprawozdawca), P. Kūris i G. Arestis, sędziowie,

rzecznik generalny: A. Tizzano,

sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 marca 2005 r.,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1       Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w skardze do Trybunału o stwierdzenie, że nie określając polityki i strategii stopniowego przystosowania do najlepszych dostępnych technologii bloków turbin parowych i bloków turbin gazowych elektrowni spółki Dimosia Epicheirisi Ilektrismou (publicznego przedsiębiorstwa energetycznego, zwanego dalej „DEI”), znajdującej się w Linoperamacie na Krecie (zwanej dalej „elektrownią”), Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 13 dyrektywy Rady 84/360/EWG z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie zwalczania zanieczyszczeń powietrza z zakładów przemysłowych (Dz.U. L 188, str. 20).

 Ramy prawne

2       Artykuł 1 dyrektywy 84/360 stanowi:

„Celem niniejszej dyrektywy jest ustanowienie dalszych środków i procedur zmierzających do zapobiegania lub zmniejszania zanieczyszczania powietrza z zakładów przemysłowych we Wspólnocie, szczególnie z zakładów przemysłowych należących do kategorii wymienionych w załączniku I”.

3       Wśród kategorii zakładów przemysłowych wymienionych w załączniku I do dyrektywy 84/360 znajduje się w pkt 1.4 przemysł energetyczny, w skład którego wchodzą elektrownie z wyjątkiem elektrowni atomowych oraz inne obiekty spalania energetycznego o nominalnej mocy cieplnej wynoszącej więcej niż 50 MW.

4       Zgodnie z art. 2 pkt 1 dyrektywy 84/360 określenie „zanieczyszczenie powietrza” oznacza „wprowadzanie przez człowieka, bezpośrednio lub pośrednio, substancji lub energii do powietrza, prowadzące do szkodliwych skutków, których charakter powoduje zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, szkody w zasobach naturalnych oraz ekosystemach i dobrach materialnych oraz niekorzystnie wpływa lub zakłóca możliwość korzystania z infrastruktury [walorów rekreacyjnych] lub [innych] uzasadnionych sposobów wykorzystania środowiska”.

5       Zgodnie z art. 2 pkt 3 tej dyrektywy „istniejący zakład” oznacza zakład działający przed dniem 1 lipca 1987 r. lub zakład, który został zbudowany przed tą datą lub na który wydano zezwolenie przed tą datą.

6       Artykuł 3 tej dyrektywy brzmi następująco:

„1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby działanie zakładów należących do kategorii wymienionych w załączniku I wymagało wydania uprzedniego zezwolenia przez właściwe władze. Konieczność spełnienia wymogów ustanowionych dla takiego zezwolenia należy wziąć pod uwagę na etapie projektowania zakładu.

2. Zezwolenie jest wymagane również w przypadku wprowadzania znacznych zmian we wszystkich zakładach, które należą do kategorii wymienionych w załączniku I, lub które będą kwalifikowały się do tych kategorii po wprowadzeniu zmian.

3. Państwa członkowskie mogą ustanowić wymóg wydawania zezwolenia dla innych kategorii zakładów lub, tam gdzie stanowi tak ustawodawstwo krajowe, uprzedniego powiadomienia”.

7       Artykuł 8 dyrektywy 84/360 stanowi:

„1. Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, ustala, jeśli konieczne, dopuszczalne wielkości emisji w oparciu o najlepsze dostępne technologie niepociągające za sobą nadmiernych kosztów oraz uwzględniające charakter, ilości oraz szkodliwość emisji, o których mowa.

2. Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, określa odpowiednie techniki i metody pomiaru i oceny”.

8       Artykuł 13 dyrektywy 84/360 stanowi:

„W świetle analizy rozwoju w odniesieniu do najlepszych dostępnych technologii i stanu środowiska, państwa członkowskie wprowadzają w życie polityki i strategie, w tym właściwe środki, w celu stopniowego przystosowania istniejących zakładów należących do kategorii podanych w załączniku I do najlepszych dostępnych technologii, uwzględniając w szczególności:

–       techniczne cechy zakładu,

–       stopień jego zużycia i pozostały okres jego działania,

–       charakter i wielkość emitowanych przez niego substancji zanieczyszczających,

–       brak celowości ponoszenia nadmiernych kosztów przez zainteresowany zakład, mając na uwadze szczególnie sytuację ekonomiczną przedsiębiorstw należących do danej kategorii”.

9       Artykuł 16 ust. 1 tej dyrektywy stanowi:

„Państwa członkowskie wprowadzą w życie najpóźniej do dnia 10 [30] czerwca 1987 r. przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy”.

 Stan faktyczny i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

10     W skład elektrowni wchodzi sześć bloków turbin parowych, dwa bloki turbin gazowych i cztery bloki turbin dieslowskich. Osiem wymienionych na początku bloków zostało zainstalowanych pomiędzy 1965 r. a 1974 r., natomiast na instalację pozostałych czterech zezwolenie wydano w 1986 r.

11     W sprawie tej jest bezsporne, że elektrownia należy do obiektów spalania energetycznego o nominalnej mocy cieplnej wynoszącej ponad 50 MW, o których mowa w załączniku I pkt 1.4 dyrektywy 84/360, że podlega ona mechanizmowi kontrolnemu określonemu w art. 3 ust. 1 tej dyrektywy i że jest zakładem istniejącym w rozumieniu art. 2 pkt 3 tej dyrektywy.

12     Po otrzymaniu skargi w sprawie zanieczyszczenia środowiska powodowanego przez elektrownię, pismem z dnia 12 maja 1998 r. Komisja wezwała władze greckie do udzielenia informacji na temat warunków działania tej elektrowni, odnosząc się przy tym w szczególności do zobowiązań wynikających z dyrektywy 84/360.

13     Uznawszy, że nie zostały spełnione warunki dotyczące uprzedniego zezwolenia, o którym mowa w art. 3 dyrektywy 84/360, w dniu 1 lutego 1999 r. Komisja skierowała do władz greckich kolejne pismo, w którym domagała się dodatkowych informacji w sprawie zezwolenia na rozbudowę elektrowni.

14     Uznawszy, że z odpowiedzi na to pismo wynikało, iż Republika Grecka nie przestrzega zobowiązań, które na niej ciążą na mocy art. 3 i art. 13 dyrektywy 84/360, w dniu 13 kwietnia 2000 r. Komisja skierowała do tego państwa członkowskiego wezwanie do usunięcia uchybienia z dwumiesięcznym terminem na przedstawienie uwag.

15     Władze greckie przekazały Komisji w różnych pismach w ciągu lat 2000 i 2001 informacje na temat, między innymi, zgody na rozbudowę elektrowni, zarządzenia ministra nr 46998 z dnia 5 czerwca 2000 r. w sprawie przyjęcia nowej analizy skutków wywieranych na środowisko sporządzonej przez DEI dla wszystkich instalacji elektrowni, zarządzenia ministra nr 56512 z dnia 19 maja 2001 r. w sprawie zmiany poprzedniego zarządzenia oraz zezwoleń na działalność elektrowni wydanych w dniach 26 lutego i 27 lipca 2001 r.

16     Oceniając, że jedynie naruszenie art. 13 dyrektywy 84/360 trwało nadal, pismem z dnia 21 marca 2002 r. Komisja skierowała do Republiki Greckiej uzasadnioną opinię, wzywając ją do podjęcia działań niezbędnych do zastosowania się do wynikających z tego przepisu zobowiązań w terminie dwóch miesięcy od chwili doręczenia tej opinii.

17     Ponieważ informacje przekazane przez władze greckie w pismach z dnia 10 lipca i 13 listopada 2002 r. nie przekonały Komisji o tym, że położono kres naruszeniu art. 13 dyrektywy 84/360, wniosła ona niniejszą skargę.

 W przedmiocie skargi

 Argumentacja stron

18     Zdaniem Komisji, z informacji przekazanych przez władze greckie zarówno w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, jak i podczas postępowania przed Trybunałem wynika, że elektrownia działa w oparciu o przestarzałą i silnie zanieczyszczającą technologię, której nie można uznać za „najlepsze dostępne technologie” w rozumieniu dyrektywy 84/360.

19     I tak na przestrzeni lat 1992–2002 emisje dwutlenku siarki i tlenku azotu z elektrowni nie uległy zmniejszeniu. Wielkość emisji wahała się pomiędzy 14,2 kilotony (w 1995 r.) a 16,3 kilotony (w 1999 r.) w przypadku dwutlenku siarki oraz pomiędzy 4,3 kilotony (w 1992 r., 1998 r. i 2000 r.) a 5 kilotonami (w 1999 r.) w przypadku tlenku azotu. Stanowiły one niemal całkowitą ilość dwutlenku siarki i 50% tlenku azotu emitowanych na Krecie w rozpatrywanym okresie.

20     Jeśli chodzi o rozmaite kroki, co do których Republika Grecka twierdzi, że podjęła je w celu zastosowania się do zobowiązania wynikającego z art. 13 dyrektywy 84/360, Komisja podnosi, iż działania te:

–       mają ogólny charakter i nie dotyczą w związku z tym konkretnie elektrowni będącej przedmiotem niniejszej sprawy lub

–       nie przyniosły poprawy pod względem odnotowanych emisji, lub też

–       nie są wiążące, lub ponadto

–       nie stanowią środków przystosowujących do najlepszych dostępnych technologii w rozumieniu tej dyrektywy.

21     Komisja zauważa również, że władze greckie nie ustanowiły dopuszczalnych wartości emisji dwutlenku siarki i tlenku azotu.

22     Jeśli chodzi o argument rządu greckiego, że przystosowanie elektrowni do najlepszych dostępnych technologii spowodowałoby dla DEI nadmierne koszty, Komisja podnosi, że po pierwsze, koszty te nie stanowią jedynego kryterium przystosowania, o którym mowa w art. 13 dyrektywy 84/360, a po drugie że koszty te należy postrzegać przez pryzmat liczby lat, które upłynęły od wejścia w życie tej dyrektywy. Ponadto sytuacja finansowa rzeczonej spółki, zgodnie z jej bilansem za rok 2002, nie jest taka, by spowodować, że koszty koniecznych udoskonaleń elektrowni byłyby nadmierne.

23     Rząd grecki podnosi po pierwsze, że do czasu wydania dyrektywy 2001/80/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2001 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania (Dz.U. L 309, str. 1) w prawie wspólnotowym nie było przewidzianych dopuszczalnych wartości emisji z istniejących zakładów takiej wielkości jak obiekt będący przedmiotem niniejszej sprawy oraz że dyrektywa 84/360 nie zawiera ani definicji pojęcia „najlepsze dostępne technologie”, ani konkretnego terminu do stopniowego przystosowania istniejących zakładów do takiej technologii, ani też żadnej wskazówki na temat sposobu, w jaki należałoby oceniać rozmaite technologie.

24     Po drugie rząd ten podkreśla, że poziom zanieczyszczeń z danego źródła określa się poprzez to, jak pochodzące z niego emisje przyczyniają się do występowania innych substancji szkodliwych w powietrzu na obszarze, na którym to źródło się znajduje, a także poprzez wielkość tych emisji. Zatem, aby ocenić stopień przystosowania elektrowni będącej przedmiotem niniejszych rozważań do najlepszych dostępnych technologii, należałoby się odwołać do konkretnych wielkości emisji (liczonych w g/kWh), właściwych dla średniego zanieczyszczenia emitowanego przez elektrownię długookresowo, a nie do emisji wyrażonych w wielkościach bezwzględnych, tj. ilości ton emitowanych rocznie. Poziom eksploatacji i wzrost wielkości elektrowni mogłyby bowiem mieć wpływ na ilość tych ostatnich wielkości, a zatem nie pozwalałyby na wysnucie wniosków co do stosowanych standardów technicznych.

25     Jeśli chodzi konkretnie o elektrownię, to rząd grecki podkreśla, iż jej produkcja energii znacznie wzrosła na przestrzeni lat 1992–2002. Mimo to z danych dostarczonych przez DEI wynika, że akurat emisje dwutlenku siarki z tej elektrowni spadły z 18,0 g/kWh w 1992 r. do 13,0 g/kWh w 2001 r. oraz że emisje tlenku azotu wynosiły 4,1 g/kWh w 1998 r., zaś 3,9 g/kWh w 2001 r.

26     Po trzecie, rząd ten podnosi, że w ramach wdrażania bardziej ogólnej polityki i strategii, podjęto konkretne działania w celu przystosowania elektrowni do najlepszych dostępnych technologii. I tak w szczególności:

–       między 1993 r. a 2002 r. maksymalną zawartość siarki w paliwie zmniejszono z 4% do 3%, co oznacza redukcję o 25%;

–       użycie mazutu o zawartości siarki blisko 13% niższej niż dopuszczalna zawartość ustanowiona w skali kraju spowodowało obniżenie emisji dwutlenku siarki o ponad 5 kg/MWh;

–       między 1993 r. a 2002 r. maksymalną zawartość siarki w oleju napędowym zmniejszono, na poziomie krajowym, z 0,5% do 0,035%, co oznacza redukcję o 93%;

–       zmniejszono o blisko 46% udział mazutu w produkcji energii elektrycznej na Krecie, zwiększono udział elektryczności wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii oraz zmniejszono użycie najstarszych turbin gazowych;

–       od 1999 r. używano dodatków chemicznych poprawiających spalanie w blokach turbin parowych w celu zmniejszenia o ok. 50% ilości „pyłów zawieszonych” emitowanych przez te bloki;

–       palniki pięciu z sześciu bloków turbin parowych elektrowni stopniowo zastąpiono nowymi palnikami, typu „dyfuzja parą”, z czego dwa działały od 2001 r., dwa następne od 2003 r., a ostatni właśnie jest instalowany;

–       wprowadzono nowe obowiązki dotyczące kontroli stosowania pomiarów i nadzoru emisji, jak obowiązek zainstalowania trzech nowoczesnych stacji pomiaru jakości powietrza na obszarze wokół elektrowni, systemu wtrysku wody w celu zmniejszenia tlenków azotu w nowym bloku turbin gazowych, jak również systemów pomiaru i rejestracji stężeń emisji do powietrza z elektrowni;

–       w lutym 2003 r. zdecydowano o stopniowym przeniesieniu elektrowni do innej części Krety po 2006 r. oraz o zainstalowaniu na wyspie czwartej elektrowni, mogącej korzystać z gazu ziemnego, w celu zapewnienia zakładom wytwarzającym elektryczność jak najlepszych parametrów środowiskowych.

27     Po czwarte, rząd grecki utrzymuje, że dostępne mu liczby nie wskazują na to, by elektrownia była powodem znacznego zanieczyszczenia środowiska. Ponadto środowisko na obszarze, na którym znajduje się ta elektrownia, jest znakomitej jakości, a niewielkie zanieczyszczenie, które tam występuje, w oczywisty sposób w niczym nie zagraża zdrowiu publicznemu.

28     Po piąte, rząd ten zauważa, że finansowe położenie DEI opisane przez Komisję nie pozwala na wyciągnięcie wniosków co do zdolności finansowej tej spółki przed 2002 r. DEI, która była przedsiębiorstwem publicznym, a w spółkę akcyjną przekształcona została dopiero w 2000 r., nie posiadała koniecznych płynnych środków, aby dokonać dużych inwestycji. Ponadto spółka ta działała wciąż ze stratą w ciągu lat 1998–2000. Jej rentowność i sytuacja finansowa poprawiały się dopiero począwszy od 2001 r. Zatem nie można utrzymywać, że DEI była w stanie pokryć koszty działań wymienianych przez Komisję w celu przystosowania elektrowni do najlepszych dostępnych technologii.

 Ocena Trybunału

29     Na wstępie przypomnieć należy, że art. 13 dyrektywy 84/360 zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzania w życie, w świetle rozwoju technologii i stanu środowiska, polityk i strategii, w tym właściwych środków, w celu stopniowego przystosowania takich zakładów jak elektrownia do najlepszych dostępnych technologii, uwzględniając różne kryteria, a wśród nich w szczególności charakter i wielkość emitowanych przez taki zakład substancji zanieczyszczających, jak również koszty przystosowania go do tej technologii.

30     Wprawdzie, jak też utrzymuje rząd grecki, z art. 13 dyrektywy 84/360 wynika, że państwa członkowskie mają pewien zakres swobodnego uznania, jeśli chodzi o działania odpowiednie do walki z zanieczyszczeniem powietrza, to nie zmienia to jednak faktu, że przepis ten zobowiązuje państwa członkowskie do tego, by stopniowo przystosowywały zakłady, o których mowa w tej dyrektywie, do wspomnianej technologii w miarę jej rozwoju.

31     W tym względzie stwierdzić należy, że wielkość emisji z zakładu podlegającemu dyrektywie 84/360 z pewnością ma wpływ na rodzaj działań, które należy podjąć. Niemniej jednak z takiego stwierdzenia nie wynika, że – nawet przy założeniu, że emisje zanieczyszczeń nie osiągają znaczącej wielkości – sytuacja taka może pozwolić na to, by państwo członkowskie nie przystosowało tego zakładu do najlepszych dostępnych technologii. To właśnie w świetle tego stwierdzenia należy zbadać, czy w tym przypadku Republika Grecka wypełniła zobowiązanie, które na niej ciąży na mocy art. 13 tej dyrektywy.

32     Po pierwsze, co się tyczy twierdzenia rządu greckiego, iż środowisko na obszarze, na którym znajduje się elektrownia, jest znakomitej jakości i w niczym nie zagraża zdrowiu publicznemu, należy zauważyć, że stoi ono w sprzeczności z treścią pisma z dnia 10 lipca 2002 r., wysłanego w odpowiedzi na uzasadnioną opinię Komisji, w którym rząd ten przyznał, że istnieje problem pogarszania się stanu środowiska z powodu działania tej elektrowni.

33     Należy przypomnieć również, że z art. 1 dyrektywy 84/360 wynika, że ma ona na celu zapobieganie lub zmniejszanie zanieczyszczania powietrza z zakładów przemysłowych we Wspólnocie. W rozumieniu art. 2 pkt 1 tej dyrektywy zanieczyszczeniem powietrza jest wprowadzanie przez człowieka, bezpośrednio lub pośrednio, substancji lub energii do powietrza, prowadzących do szkodliwych skutków, których charakter powoduje zagrożenie dla zdrowia ludzkiego oraz szkody w zasobach naturalnych, jak również w ekosystemach.

34     Wynika z tego, że w takim zakresie, w jakim jest bezsporne, iż emisje dwutlenku siarki i tlenku azotu wywierają skutki szkodliwe dla ludzkiego zdrowia, a także dla zasobów naturalnych i ekosystemów, ciążący na państwach członkowskich obowiązek podjęcia niezbędnych działań w celu zmniejszenia emisji tych dwóch substancji nie jest uzależniony, w przeciwieństwie do tego, co utrzymuje rząd grecki, od ogólnego stanu środowiska na obszarze, na którym umiejscowiony jest dany zakład przemysłowy.

35     Po drugie, jeśli chodzi o brak przyjęcia dopuszczalnych wielkości emisji z takich zakładów jak elektrownia, należy stwierdzić, że jak słusznie zauważył rząd grecki, art. 13 dyrektywy 84/360 nie zawiera wyraźnego obowiązku przyjęcia takich dopuszczalnych wartości przez państwa członkowskie.

36     Niemniej jednak należy zauważyć, że przyjęcie dopuszczalnych wartości emisji z takich zakładów jak elektrownia byłoby niezwykle przydatnym działaniem w ramach wdrażania polityki lub strategii w rozumieniu art. 13 dyrektywy 84/360.

37     Po trzecie, co się tyczy danych liczbowych dotyczących emisji, konkretnie dwutlenku siarki i tlenku azotu, przytaczanych przez rząd grecki, które zresztą kwestionuje Komisja, należy stwierdzić, że chociaż rzeczywiście wydają się one wskazywać na lekki spadek wielkości emisji między 1992 r. a 2001 r., nie zmienia to faktu, że na tej podstawie nie da się wysnuć żadnych wniosków co do kwestii, czy elektrownia została przystosowana do najlepszych dostępnych technologii. Dane te mogą bowiem co najwyżej wykazać, że działania podjęte przez rząd grecki spowodowały obniżenie rzeczonych emisji.

38     Jednakże Komisja nie zarzuca rządowi greckiemu, że nie podjął on działań mogących obniżyć zanieczyszczenie powietrza powodowane przez elektrownię, lecz że nie wdrożył polityki i strategii w celu przystosowania tej elektrowni do najlepszych dostępnych technologii.

39     Po czwarte, jeśli chodzi o różne działania, na które powołuje się rząd grecki, aby wykazać, że wypełnił zobowiązanie, które na nim ciąży na mocy art. 13 dyrektywy 84/360, należy na wstępie stwierdzić, że obniżenie maksymalnej zawartości siarki w mazucie i w oleju napędowym używanych przez elektrownię może być zasadniczo uznane za działanie przystosowujące do najlepszych dostępnych technologii taki zakład przemysłowy jak elektrownia, gdyż może ono znacząco obniżyć poziom zanieczyszczenia powietrza przez taki zakład. Jednakże stwierdzenie takie zakłada, że zawartość siarki w używanym paliwie odpowiada najniższej zawartości dostępnej na rynku.

40     Jednak w tym przypadku trzeba stwierdzić, jak wyjaśniła Komisja w odpowiedzi na pytanie zadane przez Trybunał, a czemu rząd grecki nie zaprzeczył, że zawartość siarki, w szczególności w mazucie używanym przez elektrownię, wynosząca 2,6%, jest znacząco wyższa od najniższej dostępnej na rynku zawartości siarki w mazucie, która wynosi 0,4% oraz że przekracza ona znacznie zawartość siarki w mazucie używanym w zakładach przemysłowych w regionie Aten, wynoszącą 0,7%.

41     Nie można przyjąć argumentu rządu greckiego, że używanie paliw o najniższej dostępnej na rynku zawartości siarki nie jest wymagane przez art. 13 dyrektywy 84/360, gdyż oznaczałoby to nadmierne koszty dla DEI.

42     W niniejszej sprawie bowiem jest bezsporne, że używanie mazutu zawierającego ok. 1% siarki wymagałoby jednorazowej inwestycji w wysokości 3 milionów euro oraz zwiększenia bieżących kosztów związanych z zakupem mazutu o ok. 6 milionów euro rocznie.

43     A należy stwierdzić, że w przeciwieństwie do tego, co twierdzi rząd grecki, kwoty te nie stanowią nadmiernych kosztów w stosunku do sytuacji finansowej DEI, opisanej przez strony sporu oraz do okoliczności, że rzeczona spółka ma ok. 6,7 miliona klientów.

44     Trzeba też dodać, że argumentu, iż używanie mazutu lub oleju napędowego o niższej zawartości siarki nie byłoby uzasadnione z uwagi na jakość środowiska na obszarze, na którym elektrownia jest umiejscowiona, nie można przyjąć, gdyż jak wynika z pkt 34 niniejszego wyroku, obowiązek obniżenia emisji dwutlenku siarki i tlenku azotu nie jest uzależniony od jakiegoś szczególnego poziomu zanieczyszczenia środowiska.

45     Następnie, jeśli chodzi o wskazanie, że udział mazutu w produkcji energii na Krecie został obniżony o blisko 46% na przestrzeni lat 1992–2002, to wystarczy stwierdzić, iż wskazanie to ma zbyt ogólny charakter i nie można określić, czy w przypadku emisji z elektrowni odnotowano zmniejszenie zanieczyszczenia tej samej wielkości.

46     Co do używania dodatków chemicznych w celu poprawy spalania w blokach turbin parowych, należy zauważyć, że rząd grecki sam przyznał, iż działanie to ma tylko wpływ na emisję „pyłów zawieszonych”. Jednak w niniejszej skardze nie chodzi o emisję tych pyłów.

47     Co się tyczy stopniowej wymiany palników w niektórych blokach turbin parowych, to należy przyznać, że działanie to może być w istocie uznane za przystosowanie elektrowni do najlepszych dostępnych technologii. Niemniej jednak w niniejszym przypadku trzeba stwierdzić, że nastąpiło ono w znacznej mierze po terminie dwóch miesięcy, wyznaczonym w uzasadnionej opinii.

48     Wreszcie, jeśli chodzi o środki nadzoru i kontroli emisji, należy zauważyć, że działania takie z pewnością mogą stanowić przystosowanie elektrowni do najlepszych dostępnych technologii, pod warunkiem jednak, że towarzyszą im inne działania mające bezpośredni wpływ na emisje z danej elektrowni.

49     Jednakże w niniejszym przypadku brak jest takich działań towarzyszących. Jak rząd grecki wskazał w odpowiedzi na pytanie zadane na rozprawie przez Trybunał, kontrole i pomiary emisji, na podstawie których powstają rozmaite raporty skierowane do właściwych władz krajowych, prowadzą bowiem w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości jedynie do czasowego zmniejszenia, a nawet zawieszenia produkcji elektrowni, a zatem też i emisji. W tych okolicznościach rzeczonych działań nie można uznać za przystosowanie elektrowni do najlepszych dostępnych technologii.

50     To samo dotyczy projektu stopniowego przeniesienia elektrowni do innej części Krety, gdyż działanie takie oznacza jedynie stopniowe zaprzestanie działalności przez tę elektrownię.

51     W świetle całości powyższych rozważań należy wywnioskować, że działania, na które powołał się rząd grecki, nie stanowią wdrożenia polityki i strategii przystosowania elektrowni do najlepszych dostępnych technologii w rozumieniu art. 13 dyrektywy 84/360.

52     Należy zatem stwierdzić, że nie określając polityki ani strategii stopniowego przystosowania do najlepszych dostępnych technologii bloków turbin parowych i bloków turbin gazowych elektrowni DEI, znajdującej się w Linoperamacie na Krecie, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 13 dyrektywy 84/360.

 W przedmiocie kosztów

53     Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania, a Republika Grecka przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

1)      Nie określając polityki ani strategii stopniowego przystosowania do najlepszych dostępnych technologii bloków turbin parowych i bloków turbin gazowych elektrowni Dimosia Epicheirisi Ilektrismou (publicznego przedsiębiorstwa energetycznego), znajdującej się w Linoperamacie na Krecie, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 13 dyrektywy Rady 84/360/EWG z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie zwalczania zanieczyszczeń powietrza z zakładów przemysłowych.

2)      Republika Grecka zostaje obciążona kosztami postępowania.

Podpisy.

---

* Język postępowania: grecki.