KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 5.3.2025

COM(2025) 89 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Strategiczny plan w dziedzinie kształcenia STEM: umiejętności na rzecz konkurencyjności i innowacji

1.Wprowadzenie

Aby Unia Europejska zdołała uwolnić pełny potencjał, musi strategicznie wykorzystywać swój najważniejszy atut: kapitał ludzki. W Kompasie konkurencyjności dla UE jasno wskazano unijne luki w produktywności i zdolnościach innowacyjnych oraz wytyczono wyraźną ścieżkę, jaką UE powinna podążać, aby stać się „miejscem, w którym wynajduje się, tworzy i wprowadza na rynek innowacyjne technologie, usługi i czyste produkty, a jednocześnie dąży do neutralności klimatycznej” 1 . Wezwano w nim do mocniejszego skupienia się na kluczowych sektorach technologii w celu sprostania pojawiającym się wyzwaniom. Sektory te wymagają pilnej uwagi i zależą od dostępności wykwalifikowanych pracowników, w tym w dziedzinach nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) 2 , w których zapotrzebowanie rośnie w związku z przełomem technologicznym i zmieniającymi się potrzebami w zakresie umiejętności, a liczba pracowników maleje z powodu spadku liczby ludności w wieku produkcyjnym.

Chociaż w ramach systemów kształcenia i szkolenia podjęto już kroki z myślą o podnoszeniu świadomości i wspieraniu działań służących poprawie umiejętności STEM, w tym przez współpracę w kontekście europejskiego obszaru edukacji, większa koncentracja na kształceniu i szkoleniu STEM ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania konkurencyjności, gotowości oraz przywództwa technologicznego.

Najnowsze wyniki PISA (Programu międzynarodowej oceny umiejętności uczniów) wskazują na wyraźny spadek niektórych umiejętności STEM oraz odsetka osób osiągających wysokie wyniki w całej UE. W 2022 r. około 30 % uczniów nie osiągnęło podstawowego poziomu biegłości w matematyce, co oznacza pogorszenie w porównaniu z około 23 % w 2018 r., a 24 % uczniów wykazywało poziom biegłości poniżej podstawowego w naukach przyrodniczych, co oznacza pogorszenie w stosunku do 22 % w 2018 r.

Wśród absolwentów kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) oraz szkolnictwa wyższego brakuje wykwalifikowanych absolwentów niektórych kierunków STEM, zwłaszcza w zawodach rzemieślniczych, w sektorze kultury i sektorze kreatywnym, sektorze czystych technologii oraz w dziedzinach takich jak technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT), w których przewiduje się znaczny wzrost zapotrzebowania 3 . Chociaż rośnie liczba osób podejmujących studia wyższe na kierunkach STEM, wzrost ten nie jest wystarczająco szybki, aby nadążyć za potrzebami rynku pracy w niektórych dziedzinach STEM.

Krytyczne znaczenie ma fakt, że UE boryka się również z utrzymującą się nierównością płci wśród studentów i wykwalifikowanych pracowników w dziedzinach STEM oraz ma coraz większe trudności z przyciągnięciem i zatrzymaniem utalentowanych pracowników z całego świata w tych dziedzinach. Tendencje te osłabiają zdolność UE do konkurowania w globalnym wyścigu o dominację technologiczną i utrzymania strategicznej autonomii w kluczowych sektorach przemysłu.

Dążenie do zwiększenia umiejętności STEM wymaga nowych ambicji oraz działań ze strony UE i państw członkowskich. Raporty Draghiego i Letty zawierają jasne zalecenia dotyczące kwestii, którym UE powinna nadać priorytetowe znaczenie. Jedną z nich jest poszerzenie zakresu dostępnych umiejętności: w raporcie Draghiego wskazano, że oprócz podstawowych umiejętności rozumowania matematycznego oraz czytania i pisania kluczowe znaczenie dla osiągnięcia biegłości w korzystaniu z nowych technologii i przyspieszenia ich rozwoju 4 mają umiejętności cyfrowe, umiejętności ekologiczne oraz umiejętności STEM. Kolejnym priorytetem jest lepsze dostosowanie kształcenia i szkolenia do potrzeb rynku pracy, zwłaszcza w dziedzinach STEM 5 . 

Poza tym, że kształcenie STEM jest kluczem do konkurencyjności, może także być potężną siłą napędową równości i awansu społecznego. Wyposaża jednostki w kluczowe umiejętności techniczne i umiejętności rozwiązywania problemów, pomaga rozwinąć odporność na zmiany na rynku pracy oraz otwiera możliwości zatrudnienia i stwarza szanse na wysokiej jakości miejsca pracy dla obywateli wszystkich pokoleń 6 . Ułatwia również rozwój umiejętności cyfrowych i wiedzy finansowej, ponieważ zapewnia uczniom umiejętności potrzebne do zrozumienia funkcjonowania systemów cyfrowych i finansowych.

Dla zapewnienia zdolności UE do innowacji konieczna jest wyraźniejsza ścieżka transferu talentów w dziedzinach STEM do przedsiębiorstw start-up i scale-up. UE musi rozwijać największe talenty w dziedzinach nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki również przez wspieranie przedsiębiorców i pomaganie im w przekształcaniu pomysłów w rentowne przedsiębiorstwa. Kluczowe znaczenie ma zachęcanie innowatorów do zarządzania własnością intelektualną oraz do wspierania wzajemnego inspirowania się produktami i usługami w dziedzinie sztucznej inteligencji, półprzewodników, cyberbezpieczeństwa, nauk biologicznych, technologii blockchain, czystych technologii, biotechnologii lub zaawansowanej produkcji. Transdyscyplinarne kształcenie i szkolenie, a także silniejsze powiązania między instytucjami edukacyjnymi i szkoleniowymi, organizacjami badawczymi i przemysłem mogą przyspieszyć przejście od kreatywnych pomysłów do produktów i usług rynkowych.

W strategicznym planie w dziedzinie kształcenia STEM określa się unijne środki na rzecz rozwoju kształcenia i szkolenia w dziedzinach nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki w celu zwiększenia puli talentów w całej UE. Stanowi on kluczową inicjatywę unii umiejętności i uzupełnia plan działania w zakresie umiejętności podstawowych, którego celem jest poprawa umiejętności podstawowych w szkolnictwie podstawowym i średnim, w kształceniu i szkoleniu zawodowym oraz w kształceniu i szkoleniu dorosłych. Jego celem jest pobudzenie i ukierunkowanie działań na szczeblu UE i państw członkowskich. Przyczyni się on zatem również do realizacji celów ogólnych programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” i jego celu dotyczącego podstawowych umiejętności cyfrowych oraz specjalistów w dziedzinie ICT zatrudnionych w UE 7 .

Wezwano w nim do lepszego gromadzenia informacji na temat umiejętności przez wykorzystywanie tworzonego europejskiego obserwatorium gromadzącego informacje na temat umiejętności, aby móc przewidywać przyszłe zapotrzebowanie na umiejętności w sektorach krytycznych lub strategicznych oraz zapewnić lepsze dostosowanie kształcenia i szkolenia STEM do oczekiwań rynku pracy. Plan przyczyni się do promowania doskonałości w kształceniu STEM przez wspieranie partnerstw między przedsiębiorstwami a sektorem edukacji i rozwijanie podejść uwzględniających specyfikę konkretnych branż i sektorów.

Powodzenie tego strategicznego planu zależy od zbiorowego zaangażowania instytucji UE, państw członkowskich, władz regionalnych i lokalnych, sektora prywatnego, partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz instytucji kształcenia i szkolenia, a także od ich zaangażowania w rozszerzanie i dostosowywanie krajowych strategii kształcenia STEM w oparciu o wspólne cele strategiczne UE.

2.Sprostanie wyzwaniom i wykorzystanie możliwości rozwoju umiejętności STEM

UE jest światowym liderem w kluczowych sektorach przemysłu takich jak przemysł lotniczy i kosmiczny oraz sektor motoryzacyjny. Ponieważ jednak rośnie presja konkurencyjna oraz nasilają się globalne zagrożenia, UE musi reagować w sposób strategiczny i zdecydowany. Intensywniejsze kształcenie STEM ma kluczowe znaczenie dla rozwoju puli umiejętności o krytycznym znaczeniu we wszystkich głównych sektorach technologii i przemysłu. UE musi działać dwutorowo: po pierwsze, przez zapewnienie wysokiej jakości i powszechnej dostępności kształcenia STEM; po drugie, przez wyposażanie uczniów i studentów w umiejętności i kompetencje niezbędne do doskonalenia się i osiągnięcia wysokiego poziomu biegłości w tych dziedzinach. Bez odpowiedniego przygotowania uczniowie mogą postrzegać dyscypliny STEM jako zbyt trudne oraz odczuwać niechęć do ich zgłębiania.

Państwa członkowskie muszą podnieść jakość kształcenia STEM na poziomie szkoły, ponieważ jak wynika z pomiarów i sprawozdań PISA, pod względem podstawowych umiejętności STEM jest ona niedostateczna. Najnowsze wyniki pokazują, że najwyższe pozycje w rankingach zajmują kraje azjatyckie. W UE odnotowano natomiast wzrost liczby osób osiągających słabe wyniki w matematyce i naukach przyrodniczych oraz spadek liczby osób osiągających najlepsze wyniki w matematyce 8 . W UE 43 % uczniów klasy ósmej nie ma podstawowych umiejętności cyfrowych 9 , podczas gdy w Korei Południowej odsetek ten wynosi 27 % 10 . Do tak słabych wyników przyczynia się to, że większość państw UE boryka się ze znacznym niedoborem wykwalifikowanych nauczycieli STEM 11 , zaangażowanie rodziców jest niskie, a regiony słabiej rozwinięte, obszary transgraniczne, wiejskie i oddalone, w tym regiony najbardziej oddalone, nadal borykają się z wyzwaniami w zakresie zapewniania edukacji.

Aby móc sprostać wyzwaniom w kształceniu STEM na poziomie szkoły, trzeba ulepszyć programy nauczania i uatrakcyjnić je, aby wzbudzić zainteresowanie uczniów przedmiotami STEM oraz propagować innowacyjne metody nauczania. Obejmuje to uczenie się oparte na projektach, które zachęca uczniów do stosowania wiedzy teoretycznej w rzeczywistych scenariuszach, oraz transdyscyplinarne kształcenie i szkolenie, które wspiera kreatywność i zwiększa zaangażowanie uczniów. Nauczyciele otrzymują jednak niewystarczające wsparcie w rozwoju zawodowym, zwłaszcza jeśli chodzi o rozwiązanie problemu słabych wyników, zaś niejasne ramy oceny kompetencji w zakresie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki utrudniają śledzenie postępów uczniów – oba te czynniki pogarszają ogólną sytuację. Brak dostępu do wysokiej jakości kształcenia STEM dotyczy w szczególności uczniów wywodzących się ze środowisk defaworyzowanych pod względem społeczno-ekonomicznym lub ze środowisk migracyjnych.

Absolwenci kształcenia i szkolenia zawodowego stanowią prawie połowę wszystkich absolwentów STEM. W latach 2015–2022 łączne dane liczbowe dotyczące kształcenia średniego II stopnia i kształcenia policealnego wykazały wzrost odsetka osób kształcących się w dziedzinach STEM w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego z 34 % do 36,2 %. Najbardziej poszukiwani są absolwenci kształcenia i szkolenia zawodowego w dziedzinach inżynierii, przemysłu i budownictwa, a wskaźnik zatrudnienia wynosi u nich 83,3 %, co świadczy o istotności tego rodzaju kształcenia, na przykład w kontekście wdrażania czystych technologii niezbędnych do zielonej transformacji oraz do celów bezpieczeństwa i gotowości. Inne powszechne niedobory obejmują niedobory związane z zawodami w branży budowlanej: w 21 państwach członkowskich występują niedobory spawaczy, 20 państwach członkowskich – niedobory hydraulików, a 17 państwach członkowskich – niedobory ustawiaczy i operatorów obrabiarek skrawających do metali 12 .

Jeśli chodzi o system wstępnego kształcenia i szkolenia zawodowego, szczególne wyzwania dotyczące STEM są następujące: i) wyniki w nauce: w większości państw średnie wyniki nauczania matematyki uczniów w wieku 15 lat odbywających kształcenie i szkolenie zawodowe są znacznie niższe niż w przypadku uczniów szkół średnich ogólnokształcących [zob. Plan działania w zakresie umiejętności podstawowych]. Znajduje to później odzwierciedlenie w poziomie umiejętności dorosłych mierzonym w badaniu PIAAC, z którego wynika, że co czwarta osoba dorosła ma problemy z podstawowymi umiejętnościami rozumowania matematycznego (matematyką). W ciągu ostatnich dziesięciu lat pogłębiła się różnica między osobami dorosłymi osiągającymi najniższe oraz najlepsze wyniki. Niemniej jednak zwłaszcza w przypadku zawodów rzemieślniczych (produkcja, budownictwo) solidne podstawy w przedmiotach STEM mają kluczowe znaczenie; ii) niedobór nauczycieli kształcenia i szkolenia zawodowego odnotowany w kilku krajach w połączeniu ze średnio wyższym wiekiem nauczycieli stwarza dodatkowe wyzwania związane z zastępowalnością; iii) atrakcyjność: w niektórych krajach kształcenie i szkolenie zawodowe, w tym w dziedzinach STEM, nie zawsze jest postrzegane jako atrakcyjne, zwłaszcza gdy oferuje niewiele możliwości dostępu do szkolnictwa wyższego lub nie jest w wystarczającym stopniu powiązane z przedsiębiorstwami lub uczeniem się w miejscu pracy.

Na poziomie szkolnictwa wyższego liczba absolwentów STEM nie zaspokaja zapotrzebowania w niektórych dziedzinach STEM. Mimo że w latach 2015–2022 nastąpił wzrost liczby absolwentów studiów wyższych w dziedzinach STEM (ISCED 5–8) o 14,4 % 13 , nie wystarczy to, aby sprostać obecnym i przyszłym potrzebom rynku pracy w niektórych dziedzinach. Dotyczy to w szczególności ICT, które wraz z sektorem inżynieryjnym mają zasadnicze znaczenie dla cyfryzacji i elektryfikacji. W 2022 r. w UE było około 9,8 mln specjalistów w dziedzinie ICT, co odpowiada prognozie zakładającej 12 mln do 2030 r., ale pozostaje znacznie poniżej celu cyfrowej dekady wynoszącego 20 mln osób.

Trzeba nadal zwiększać liczbę studentów w programach STEM na poziomie szkolnictwa wyższego. Bardziej dostępne, włączające i neutralne pod względem płci kształcenie STEM mogłoby przyciągnąć więcej dziewcząt i kobiet, a także utalentowanych uczniów o specjalnych potrzebach. Na obecną podaż umiejętności STEM wpływają trudności związane z nieodpowiednim gromadzeniem informacji na temat umiejętności, a także przestarzałe programy nauczania STEM, które nie są dostosowane do nowych trendów technologicznych. Uznawanie i przyjmowanie mikropoświadczeń wciąż jest ograniczone, a brak praktycznych szkoleń obejmujących innowacje i przedsiębiorczość dodatkowo zwiększa skalę niedoboru kwalifikacji.

Na poziomie studiów doktoranckich dane wskazują na spadek utalentowanych badaczy w UE w zakresie STEM w ostatnich latach 14 . W latach 2015–2022 odnotowano ogólny spadek
(-7 %) liczby absolwentów studiów doktoranckich w dziedzinach STEM, przy czym w grupie nauk przyrodniczych, matematyki i statystyki liczba absolwentów spadła o 13,1 %, w ICT o 25,5 %; a jedynie w grupie inżynierii, przemysłu i budownictwa nastąpił wzrost o 9,4 % 15 . Dla porównania liczba absolwentów studiów doktoranckich STEM w USA wzrosła o 16,3 % (lata 2015–2022) 16 , a najnowsze dostępne dane liczbowe dotyczące Chin i Indii (2020 r.) są znacznie wyższe niż w przypadku reszty świata 17 . Z karierą naukową w UE wiąże się szereg wyzwań, między innymi: niepewne warunki pracy (w tym silne uzależnienie od krótkoterminowych umów opartych na projektach), sztywne hierarchie akademickie, brak stałych stanowisk i stosunkowo niskie wynagrodzenia (tj. w porównaniu z USA lub Japonią) oraz konkurencyjny przemysł.

Ponadto w dziedzinach STEM utrzymuje się nierówność płci. Mimo że w 2022 r. odsetek kobiet wśród studentów szkół wyższych wynosił 53,7 %, na kierunkach STEM kobiety stanowiły jedynie 30,9 %. W kształceniu i szkoleniu zawodowym różnica ta jest jeszcze większa, a kobiety stanowią jedynie 16,1 % osób uczestniczących w kształceniu i szkoleniu zawodowym na poziomie średnim w dziedzinach STEM. W 2023 r. kobiety będące naukowcami i inżynierami stanowiły 41 % ogólnej liczby zatrudnionych w dziedzinach nauk przyrodniczych i inżynierii 18 . Nierówność płci w tych dziedzinach nie tylko ogranicza indywidualne możliwości, ale również pozbawia UE kluczowych talentów i różnorodnych perspektyw, które są nieodzowne dla postępu technologicznego. Podstawowych przyczyn tego zjawiska należy upatrywać w utrzymujących się oczekiwaniach społecznych i stereotypach związanych z płcią, które wpływają na aspiracje i wybory zawodowe dziewcząt na wczesnym etapie, co przekłada się na postawę, motywację i wyniki w przedmiotach STEM.

Zwiększanie zainteresowania przedmiotami STEM, świadomości na ich temat oraz entuzjazmu wobec nich, zwłaszcza wśród dziewcząt, ma duże znaczenie dla późniejszego skłonienia ich do wyboru kariery zawodowej w dziedzinach STEM, jednak nie wystarczy. Metody nauczania i środowiska klasowe mogą mieć różny wpływ na chłopców i dziewczęta, co podkreśla znaczenie przyjęcia strategii i materiałów dydaktycznych uwzględniających aspekt płci. Państwa członkowskie, które wdrożyły kompleksowe strategie angażowania kobiet i dziewcząt w STEM, odnotowały mierzalną poprawę wskaźników uczestnictwa i wyników kształcenia, ale postępy są zbyt powolne. Na przykład liczba kobiet w sektorze energetycznym wzrosła z 19 % w 2010 r. do 24 % w 2022 r.; w sektorze ICT w ostatnim dziesięcioleciu odsetek kobiet wzrósł o 2,9 %, osiągając 19,3 % w 2023 r. Sektory te nadal zaliczają się do najbardziej zdominowanych przez mężczyzn sektorów gospodarki UE 19 .

Niekorzystna sytuacja społeczno-gospodarcza jest coraz silniejszym czynnikiem prognozującym wyników uczniów. Słabe wyniki w nauce znacznie częściej uzyskują uczniowie znajdujący się w niekorzystnej sytuacji niż ich rówieśnicy ze środowisk w korzystniejszej sytuacji. Na przykład połowa uczniów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji (48 %) w UE osiąga słabe wyniki w matematyce (PISA 2022). W przypadku uczniów ze środowisk migracyjnych zagrożenie uzyskaniem słabych wyników w nauce jest większe.

Zapotrzebowanie na umiejętności STEM będzie nadal rosło, zwłaszcza w najszybciej rozwijających się dziedzinach, które są związane z technologią: poszukiwani będą specjaliści ds. dużych zbiorów danych, inżynierowie technologii finansowych, specjaliści ds. sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego oraz twórcy oprogramowania i aplikacji. Przywództwo technologiczne w kluczowych gałęziach przemysłu, takich jak półprzewodniki i biotechnologia, zależne jest od talentów w dziedzinach STEM. Osiągnięcie celów transformacji ekologicznej wymaga zwiększenia o 50 % liczby pracowników sektora energetycznego z kwalifikacjami w dziedzinach STEM do 2030 r. W czołówce najszybciej rozwijających się zawodów znajdują się również zawody związane z ekologią i transformacją energetyczną, w tym specjaliści ds. pojazdów autonomicznych i elektrycznych, inżynierowie ds. środowiska i inżynierowie ds. energii odnawialnej. Niedobór umiejętności STEM wykracza poza tradycyjne dziedziny techniczne i obejmuje sektor kultury i sektor kreatywny, w których ograniczona wiedza techniczna utrudnia wykorzystanie sztucznej inteligencji i nowych technologii oraz osłabia konkurencyjność i potencjał wzrostu tych sektorów. Zaawansowane umiejętności STEM mają kluczowe znaczenie dla zdolności obronnych i zdolności w sferze działalności lotniczej i kosmicznej, w tym prognozowania klimatu, oraz dla umiejętności w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, niezbędnych do zmniejszenia zależności od dostawców spoza UE. Większej liczby szkoleń i działań informacyjnych w dziedzinie cyberbezpieczeństwa potrzebują pracownicy służby zdrowia. Obecne trendy demograficzne stawiają dodatkowe wyzwania pod tym względem. Sektor opieki zdrowotnej wyraźnie ilustruje te wyzwania: zmaga się z niedoborem 1,2 mln pracowników medycznych w 2022 r., malejącym zainteresowaniem studentów od 2018 r. oraz rosnącą presją ze strony starzejącej się populacji 20 . Wzrost liczby pracowników STEM w UE nie nadąża za zapotrzebowaniem, zwłaszcza w sektorach ICT i inżynierii, które mają zasadnicze znaczenie dla transformacji ekologicznej i cyfrowej, a także dla bezpieczeństwa i gotowości, zwłaszcza w kluczowych sektorach takich jak cyberbezpieczeństwo, obronność oraz przemysł lotniczy i kosmiczny.

Opracowując długoterminową strategię kształcenia STEM, która obejmuje cały łańcuch edukacji oraz uwzględnia zmiany demograficzne i dysproporcje terytorialne, UE może jednocześnie zaradzić krytycznym niedoborom siły roboczej, stworzyć zrównoważone i dostępne ścieżki zatrudnienia oraz wspierać awans społeczny. Będzie to oznaczało na przykład stawianie na specjalizacje w najszybciej rozwijających się dziedzinach, promowanie programów uczenia się zintegrowanych z pracą, podnoszenie i zmianę kwalifikacji pracowników oraz zapewnienie ściślejszej współpracy między instytucjami kształcenia i szkolenia, a także sektorem publicznym i prywatnym.

Kilka inicjatyw UE jest już ukierunkowanych na istniejące niedobory wykwalifikowanej kadry w dziedzinach STEM, ale realizacja tych inicjatyw, także z zastosowaniem podejścia sektorowego, wymaga intensyfikacji i usprawnienia działań. Unia umiejętności będzie opierać się na wcześniejszych inicjatywach UE w zakresie podnoszenia kwalifikacji. Obejmuje to: i) wprowadzenie europejskich indywidualnych rachunków szkoleniowych; ii) wykorzystywanie mikropoświadczeń jako elastycznych rozwiązań w zakresie uczenia się w celu podnoszenia i zmiany kwalifikacji osób dorosłych oraz iii) pakt na rzecz umiejętności, którego członkowie zobowiązali się do podniesienia kwalifikacji 25 mln pracowników do 2030 r. za pośrednictwem partnerstw na rzecz umiejętności na dużą skalę, obejmujących wszystkie 14 ekosystemów przemysłowych UE. Podobnie unijne akademie umiejętności, w tym akademie przemysłu neutralnego emisyjnie, Akademia Interoperacyjnej Europy, Akademia Materiałów Zaawansowanych i akademie umiejętności cyfrowych, ułatwią zmianę i podnoszenie kwalifikacji w odpowiedzi na potrzeby związane ze STEM. Akademie te będą wykorzystywać współpracę między przemysłem, szkolnictwem wyższym i instytucjami szkolenia zawodowego na potrzeby nabywania, podnoszenia i zmiany kwalifikacji przez studentów oraz specjalistów w różnych dziedzinach technologii.

3.Przekształcenie ambicji w działania

Aby móc sprostać tym wyzwaniom i wykorzystać możliwości, unijnemu strategicznemu planowi w dziedzinie kształcenia STEM będą przyświecać trzy główne cele:

·uczynienie STEM strategicznym filarem unijnej polityki związanej z edukacją i umiejętnościami (PRZEWODNICTWO);

·stworzenie większej i bardziej włączającej unijnej rezerwy talentów w dziedzinach STEM (PODNOSZENIE POZIOMU);

·wspieranie kobiet w dziedzinach STEM oraz inspirowanie przyszłych innowatorów (USUWANIE BARIER).

3.1Uczynienie STEM strategicznym filarem unijnej polityki związanej z edukacją i umiejętnościami

Populacja UE jest wysoko wykształcona i może korzystać z silnych tradycji STEM. Dalsza priorytetyzacja kształcenia i szkolenia STEM wymaga poprawy mechanizmów w zakresie danych, zarządzania i współpracy między UE a jej państwami członkowskimi. Aby zwiększyć ogólną podaż umiejętności STEM, państwa członkowskie powinny spełnić swoje zobowiązania do zmniejszenia odsetka słabych wyników w zakresie umiejętności podstawowych (w tym matematyki i nauk przyrodniczych) wśród 15-latków do poniżej 15 % do 2030 r. Elastyczniejsza współpraca z przemysłem i partnerami społecznymi w celu lepszego zaspokojenia ich potrzeb ma kluczowe znaczenie dla przyspieszenia reagowania na niedobory umiejętności STEM. Bardziej kompleksowe gromadzenie informacji na temat umiejętności STEM, w tym danych porównywalnych w całej UE, pozwoli przewidywać zapotrzebowanie na umiejętności STEM w poszczególnych sektorach w bardziej skuteczny i terminowy sposób. Dostosowanie środków reformowania polityki państw członkowskich i wsparcia przez UE na podstawie dowodów oraz wspólne dobre praktyki w ramach ogólnounijnej współpracy pomogą w propagowaniu doskonałości w kształceniu STEM. W tym celu Komisja określa następujące środki:

3.2Stworzenie większej i bardziej włączającej unijnej rezerwy talentów w dziedzinach STEM

Stworzenie większej i bardziej włączającej rezerwy talentów w dziedzinach STEM wymaga bardziej gruntownych reform i kompleksowego podejścia państw członkowskich do kształcenia i szkolenia w zakresie STEM. Oprócz modernizacji programów nauczania i unowocześnienia metod nauczania ze ścisłym uwzględnieniem ich dostępności i inkluzywności należy wzmocnić partnerstwa branżowe, aby zapewnić wszystkim uczącym się praktyczny dostęp do karier w dziedzinach nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki. Organizatorzy kształcenia powinni mieć możliwość bardziej bezpośredniego uwzględniania w ofertach kształcenia STEM informacji zwrotnych od przemysłu oraz wymogów obowiązujących w miejscu pracy. Utworzenie dostosowanych do poszczególnych sektorów ścieżek uczenia się, które oferują dostępne możliwości studentom i dorosłym, może zwiększyć atrakcyjność kształcenia. Ponadto rosnące zapotrzebowanie na specjalistów w dziedzinach STEM wymaga kompleksowego i elastycznego podejścia do edukacji, wykraczającego poza tradycyjne środowisko klasy. Przyciąganie talentów w dziedzinach STEM z grup ludności, których potencjał jest nadal niewykorzystany, w tym z obszarów wiejskich, ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia skali wysiłków i uzyskania rezultatów. Włączenie zaawansowanych umiejętności cyfrowych, takich jak nauka o danych, kompetencje algorytmiczne, myślenie komputacyjne, szyfrowanie lub cyberbezpieczeństwo, do programów nauczania STEM oraz do mikropoświadczeń może poprawić doświadczenie edukacyjne i przygotować dynamiczną siłę roboczą. Rozwój zawodowy nauczycieli i szkoleniowców STEM ma kluczowe znaczenie i wymaga trwałych inwestycji. W tym celu Komisja określa następujące środki:

3.3Wspieranie zainteresowania kobiet dziedzinami STEM oraz inspirowanie przyszłych innowatorów

By zachęcić więcej kobiet do kształcenia się w dziedzinach STEM, potrzeba większych wysiłków ze strony państw członkowskich mających na celu podniesienie atrakcyjności STEM jako ścieżki kształcenia i kariery zawodowej dla dziewcząt i kobiet, w tym działań polegających na: i) zwalczaniu stereotypów płci; ii) ułatwianiu dostępu do kształcenia STEM przez ukierunkowanie na kluczowe grupy wiekowe oraz iii) promowaniu większej liczby programów mentorskich ze wsparciem instytucjonalnym, z wzorami do naśladowania. Działaniom tym powinny towarzyszyć krajowe i europejskie inicjatywy informacyjne i uświadamiające. Wychowanie kolejnego pokolenia innowatorek wymaga unowocześnienia kształcenia STEM za pomocą programów interdyscyplinarnych, w których umiejętności techniczne uzupełnia się umiejętnościami kreatywnego rozwiązywania problemów i umiejętnościami w zakresie przedsiębiorczości. Liczbę innowatorów w naukach przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyce można również zwiększyć za pomocą ulepszonych ścieżek umożliwiających zagranicznym pracownikom utalentowanym w dziedzinach STEM przyjazd do Europy lub powrót do Europy, jak wspomniano w komunikacie w sprawie unii umiejętności. Ponadto Komisja będzie zachęcać do działań mających na celu:

4.Przyszłe działania

Od 2025 r. realizacja strategicznego planu w dziedzinie kształcenia STEM zostanie włączona do struktur zarządzania unią umiejętności.

Głównym sposobem realizacji tego strategicznego planu będzie koordynacja polityki reform i inwestycji w oparciu o gromadzenie informacji na temat umiejętności. Kolejnym sposobem na zwiększenie koordynacji między państwami członkowskimi jest położenie dodatkowego nacisku na STEM w toku działań następczych związanych z reformami obszarów edukacji i umiejętności w ramach europejskiego semestru.

Panel wykonawczy ds. STEM dostarczy wykonalnych, branżowych zaleceń wspierających światowej klasy politykę kształcenia STEM, na podstawie rzeczywistego doświadczenia i rzeczywistych potrzeb przedsiębiorstw. Zalecenia te zostaną przekazane Europejskiej Radzie Wysokiego Szczebla ds. Umiejętności.

W obecnych wieloletnich ramach finansowych realizacja strategicznego planu w dziedzinie kształcenia STEM oraz powiązanych projektów i działań będzie nadal opierać się na Instrumencie na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, funduszach polityki spójności i programie Erasmus+, a także na innych funduszach i instrumentach, takich jak „Horyzont Europa”, program „Cyfrowa Europa” i Instrument Wsparcia Technicznego. Inicjatywy pilotażowe dotyczące ośrodków edukacji STEM oraz kuźni umiejętności STEM będą korzystać z finansowania dostępnego w ramach bieżących programów.

Przyszłe finansowanie UE zostanie przeznaczone na wspieranie kształcenia i szkolenia, przy uwzględnieniu przeciwdziałania rozdrobnieniu zasobów w ramach wielu programów. Będzie to polegać m.in. na przestawieniu się z działań krótkoterminowych (indywidualnych) na długoterminowe produkty inwestycyjne, które wykorzystują wkłady prywatne, opierają się na partnerstwach publiczno-prywatnych, niwelują dysproporcje społeczne i terytorialne oraz wspierają reformy na szczeblu krajowym i niższym. Propozycja Komisji, by w przyszłości opracować plan dla każdego kraju łączący kluczowe reformy i inwestycje, mogłaby przyczynić się do pełniejszego osiągnięcia tego celu dzięki zapewnieniu spójności i skuteczności.

Aby zrealizować ten ambitny cel, UE musi sprawować przewodnictwo strategiczne, podnosić poziom umiejętności i usuwać bariery, które utrudniają kształcenie i szkolenie STEM oraz pogarszają wyniki w zakresie STEM niezbędnych dla europejskiej gospodarki. UE musi wdrożyć skoordynowane podejście, które łączy i integruje edukację, przemysł oraz politykę. Za sprawą tego strategicznego planu UE zwiększa swoje zobowiązanie na rzecz włączającego kształcenia i szkolenia będącego fundamentem wzrostu gospodarczego i postępu społecznego oraz zapewniającego wszystkim możliwość wniesienia wkładu w budowanie przyszłości i dobrobytu Europy oraz czerpania z nich korzyści.

Komisja zwraca się do Parlamentu Europejskiego, Rady i partnerów społecznych o zatwierdzenie strategicznego planu w dziedzinie kształcenia STEM oraz o aktywne wspieranie jego inicjatyw i udział w ich realizacji.

(1)

 COM(2025) 30 final. 

(2)

 Zakres niniejszego planu obejmuje szeroko kierunki kształcenia „Nauki przyrodnicze, matematyka i statystyka (05)”; „Technologie teleinformacyjne (06)” i „Technika, przemysł, budownictwo” (07)” Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Kształcenia (ISCED), a także powiązane kierunki i studia interdyscyplinarne.

(3)

   Zatrudnienie i kwestie społeczne w Europie w 2023 r.: rozwiązanie problemu niedoboru pracowników i kwalifikacji w UE.

(4)

Raport M. Draghiego „The future of European competitiveness – In-depth analysis and recommendations” [Przyszłość europejskiej konkurencyjności – szczegółowa analiza i zalecenia], s. 258.

(5)

Raport M. Draghiego „The future of European competitiveness – In-depth analysis and recommendations” [Przyszłość europejskiej konkurencyjności – szczegółowa analiza i zalecenia], s. 272.

(6)

Zmiana demograficzna w Europie: zestaw narzędzi do działania, s. 13.

(7)

  https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/library/report-state-digital-decade-2024 .

(8)

Według PISA z 2022 r. na szczeblu UE wskaźnik słabych wyników w 2022 r. wyniósł 29,5 % w matematyce i 24,2 % w naukach przyrodniczych (w porównaniu z odpowiednio 22,4 % i 21,6 % w 2018 r.). Wskaźnik ten znacznie wzrósł w latach 2018–2022: +6,6 punktu procentowego w matematyce i +2,0 punktu procentowego w naukach przyrodniczych. Jednocześnie odsetek osób osiągających najlepsze wyniki w matematyce zmalał o 3,1 punktu procentowego, z 11 % w 2018 r. do 7,9 % w 2022 r.

(9)

W zaleceniu Rady z 2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie szeroko zdefiniowano te umiejętności jako „pewne, krytyczne i odpowiedzialne korzystanie z technologii cyfrowych i interesowanie się nimi do celów uczenia się, pracy i udziału w społeczeństwie”.

(10)

Komisja Europejska: Dyrekcja Generalna ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury, International Computer and Information Literacy Study (ICILS) in Europe, 2023 – Main findings and educational policy implications [Międzynarodowe Badanie Kompetencji Komputerowych i Informacyjnych (ICILS) w Europie, 2023 – Główne ustalenia i następstwa dla polityki edukacyjnej], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2024, https://data.europa.eu/doi/10.2766/5221263 .

(11)

 W większości unijnych systemów edukacji, z nielicznymi wyjątkami (Grecja, Włochy, Cypr, Węgry, Portugalia i Rumunia) odnotowuje się niedobory stałych lub tymczasowych nauczycieli STEM. Zob. raport Eurydice z 2022 r. na temat nauki matematyki i przedmiotów przyrodniczych w szkołach (dotyczy roku szkolnego 2020/2021) oraz Monitor Kształcenia i Szkolenia 2023 .

(12)

  https://www.ela.europa.eu/sites/default/files/2024-05/EURES-Shortages_Report-V8.pdf .

(13)

Eurostat educ_uoe_grad02.

(14)

 Łączna liczba absolwentów studiów doktoranckich również zmniejszyła się (o 6,1 %) w latach 2015–2022.

(15)

Eurostat educ_uoe_grad02.

(16)

  https://ncses.nsf.gov/pubs/nsf24300/figure/5 .

(17)

  Center for Security and Emerging Technology (2023): The Global Distribution of STEM Graduates: Which Countries Lead the Way? [Centrum Bezpieczeństwa i Nowych Technologii (2023) Rozkład absolwentów STEM na mapie świata: które państwa przodują?]. 

(18)

Eurostat, hrst_st_nsecsex2.

(19)

OECD/Komisja Europejska (2024), Health at a Glance: Europe 2024 [Zdrowie i opieka zdrowotna w zarysie: Europa 2024]: Cykl „Stan zdrowia w UE”, OECD Publishing, Paryż, https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-europe-2024_b3704e14-en.html , s. 36.

(20)

Wzrost w porównaniu z 36,2 % w 2022 r.

(21)

Wzrost w porównaniu z 16,1 % w 2022 r.

(22)

Wzrost w porównaniu z 27,1 % w 2022 r.

(23)

Wzrost w porównaniu z 3,7 % w 2022 r.

(24)

 Inicjatywa przewodnia Komisji Europejskiej mająca na celu opracowanie wysoce precyzyjnego cyfrowego modelu Ziemi (cyfrowego bliźniaka Ziemi) na potrzeby modelowania, monitorowania i symulacji zjawisk przyrodniczych, zagrożeń i powiązanych działań człowieka, https://destination-earth.eu/ .