KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 19.11.2020
COM(2020) 743 final
Zalecenie
DECYZJA RADY
upoważniająca do podjęcia rokowań w sprawie umów między Unią Europejską
a Algierią, Armenią, Bośnią i Hercegowiną, Egiptem, Izraelem, Jordanią, Libanem, Marokiem, Tunezją i Turcją o współpracy między Agencją Unii Europejskiej
ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojustem)
a właściwymi organami tych państw trzecich ds. współpracy wymiarów sprawiedliwości
w sprawach karnych
UZASADNIENIE
1.KONTEKST ZALECENIA
W zglobalizowanym świecie, w którym poważna przestępczość i terroryzm mają coraz bardziej międzynarodowy i złożony charakter, organy ścigania i organy sądowe powinny być w pełni przygotowane do współpracy z partnerami zewnętrznymi, aby móc zapewnić bezpieczeństwo swoich obywateli. Eurojust powinien więc mieć możliwość współpracy z organami sądowymi państw trzecich i wymiany danych osobowych z tymi organami w zakresie niezbędnym do realizacji swoich zadań. Dotychczas Eurojust zawarł pozwalające na wymianę danych osobowych umowy o współpracy z Czarnogórą, Ukrainą, Mołdawią, Liechtensteinem, Szwajcarią, Macedonią Północną, Stanami Zjednoczonymi, Islandią, Norwegią, Gruzją, Albanią i Serbią. Zgodnie z art. 80 ust. 5 rozporządzenia 2018/1727 (rozporządzenie o Eurojuście) umowy te pozostają w mocy.
Od czasu wejścia w życie rozporządzenia o Eurojuście w dniu 12 grudnia 2019 r. i zgodnie z Traktatem Komisja jest odpowiedzialna za prowadzenie — w imieniu Unii — rokowań dotyczących umów międzynarodowych z państwami trzecimi w zakresie współpracy i wymiany danych osobowych z Eurojustem. Zgodnie z rozdziałem V rozporządzenia o Eurojuście, w zakresie, w jakim jest to konieczne do wykonywania jego zadań, Eurojust może w drodze uzgodnień roboczych nawiązywać i prowadzić współpracę z partnerami zewnętrznymi. Uzgodnienia te same w sobie nie stanowią jednak podstawy prawnej do wymiany danych osobowych.
Biorąc pod uwagę strategię polityczną, potrzeby operacyjne organów sądowych w całej UE oraz potencjalne korzyści płynące ze ściślejszej współpracy w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości, Komisja za konieczne uważa rozpoczęcie w perspektywie krótkoterminowej rokowań z dziesięcioma państwami trzecimi w celu uregulowania sposobu ich możliwej współpracy z Eurojustem.
Komisja dokonała oceny państw priorytetowych, uwzględniając potrzeby operacyjne Eurojustu. Z projektu strategii stosunków zewnętrznych Eurojustu przedstawionego Komisji do przeglądu wynika, że Eurojust stwierdził, że ze względów operacyjnych istnieje szczególna potrzeba współpracy z Algierską Republiką Ludowo-Demokratyczną, Republiką Argentyńską, Bośnią i Hercegowiną, Republiką Kolumbii, Arabską Republiką Egiptu, Państwem Izrael, Jordańskim Królestwem Haszymidzkim, Republiką Libańską, Królestwem Marokańskim, Republiką Tunezyjską i Republiką Turcji. Wśród innych priorytetowych państw trzecich Eurojust wskazał: Federacyjną Republikę Brazylii, Chińską Republikę Ludową, Kanadę, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Federalną Republikę Nigerii, Republikę Panamy, Meksykańskie Stany Zjednoczone i Federację Rosyjską.
Choć Komisja zdaje sobie sprawę z występowania tych potrzeb operacyjnych, oczywiście nie są one wszystkie tak samo intensywne. Obecny poziom współpracy jest uzależniony od różnych czynników, takich jak dostępność punktu kontaktowego Eurojustu w danym państwie. Z uwagi na ograniczone zasoby Komisja nie jest w stanie równocześnie rozpocząć rokowań ze wszystkimi wskazanymi państwami trzecimi, za konieczne uważa więc dalsze wyznaczenie priorytetów. Zdaniem Komisji główny priorytet powinno stanowić wzmocnienie współpracy z krajami kandydującymi i potencjalnymi krajami kandydującymi, ponieważ te państwa trzecie powinny być najlepiej przygotowane do współpracy sądowej w sprawach karnych na wysokim szczeblu w ramach dorobku prawnego UE. Komisja przedstawiła swoje stanowisko w sprawie Bośni i Hercegowiny oraz Turcji w sprawozdaniach okresowych Komisji z 2020 r. W obu przypadkach zawarcie umowy międzynarodowej umożliwiającej wymianę danych osobowych z Eurojustem, zależy od tego, czy oba państwa wprowadzą niezbędne zmiany w odpowiednich przepisach o ochronie danych.
Drugi priorytet powinno stanowić wzmocnienie współpracy z innymi państwami trzecimi, które nie wystąpiły z wnioskiem o członkostwo w Unii, ale ze względów geograficznych wywierają potencjalnie duży wpływ na bezpieczeństwo w Europie, jak kraje Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Jak wskazano powyżej, ze względów operacyjnych wszystkie państwa tego regionu stanowią dla Eurojustu najbardziej priorytetowe państwa trzecie. Wybór ten jest zgodny również z globalną strategią na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej.
Trzecim priorytetem powinno być zapewnienie jak największej spójności w stosunkach agencji WSiSW, w szczególności Europolu i Eurojustu, z państwami trzecimi, a tym samym zapewnienie ewentualnej kontynuacji między działaniami w zakresie ścigania przestępstw a współpracą sądową. Obecnie Komisja — w imieniu Europolu — dąży do zawarcia umów z ośmioma spośród dziesięciu wyżej wymienionych państw. Komisja uważa, że warto — na tyle, na ile jest to możliwe i wykonalne — dążyć do włączenia Eurojustu oraz Europolu do przyszłych rokowań, co może uczynić je także bardziej atrakcyjnymi dla zainteresowanych państw trzecich.
W tym kontekście Komisja zaleca zatem Radzie, aby w pierwszej kolejności udzieliła Komisji mandatu do prowadzenia rokowań z następującymi państwami trzecimi: Armenią, Algierią, Bośnią i Hercegowiną, Egiptem, Izraelem, Jordanią, Libanem, Marokiem, Tunezją i Turcją. Armenia wyraziła niedawno chęć nawiązania współpracy z Eurojustem.
Kontekst polityczny
Armenia
Armenia to ważny partner UE w ramach Partnerstwa Wschodniego, zajmujący pozycję strategiczną w regionie Kaukazu Południowego. W 2017 r. Armenia podpisała kompleksową i wzmocnioną umowę o partnerstwie z UE, która obejmuje zbliżenie przepisów dotyczących ważnych sektorów, takich jak środowisko, energia, transport i ochrona konsumentów. W 2012 r. Armenia i UE podpisały umowę o ułatwieniach wizowych, a w 2013 r. — umowę o readmisji. Po pokojowej rewolucji demokratycznej w 2018 r. Armenia rozpoczęła proces reform mających na celu poprawę stanu praworządności i poziomu życia, w tym reformę sądownictwa i walkę z korupcją. Nowy rząd podkreślił wspólne z UE wartości i określił umowę z UE jako dokument wytyczający działania w ramach reform wewnętrznych. Armenia jest członkiem Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej oraz Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym pod przewodnictwem Rosji. W ramach prowadzonego przez UE i Armenię dialogu na temat polityki wymiaru sprawiedliwości UE wspiera wdrażanie przez Armenię reform wymiaru sprawiedliwości i reform antykorupcyjnych. W rezultacie w 2019 r., zgodnie z europejskimi normami, przyjęto strategie reform. Na ich realizację przydzielono środki w wysokości 30 mln EUR w ramach programu z budżetu na 2020 r.
Algieria
Algieria jest dla UE partnerem o znaczeniu strategicznym, zarówno ze względu na pozycję zajmowaną przez ten kraj w obszarze Maghrebu, jak i na rolę, jaką odgrywa on na szczeblu regionalnym oraz w ramach Unii Afrykańskiej. Z perspektywy strategicznej Algieria zajmuje centralną pozycję w regionie Morza Śródziemnego i odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu stabilizacji w regionie Sahary i Sahelu. Państwo to jest bardzo aktywne w walce z terroryzmem na swoim terytorium.
Wśród przyjętych w marcu 2017 r. „Priorytetów partnerstwa UE-Algieria” wskazano m.in. kwestie migracji i bezpieczeństwa. W październiku 2017 r. UE i Algieria nawiązały nieformalny dialog na wysokim szczeblu na temat zwalczania terroryzmu i bezpieczeństwa regionalnego, wyrażając gotowość do zacieśnienia dwustronnej współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i walki z terroryzmem. Jako kluczowe z uwagi na wysoki potencjał współpracy określono w szczególności następujące obszary: deradykalizację; współpracę między Europolem i Algierią; zwalczanie przestępczości zorganizowanej, w tym nielegalnego handlu bronią i cyberprzestępczości; przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu i śledztwa sądowe.
Algieria i UE są członkami Światowego Forum na rzecz Zwalczania Terroryzmu. W Algierze znajduje się jedno z finansowanych przez UE regionalnych centrów doskonałości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (centrum doskonałości ds. CBRJ).
Bośnia i Hercegowina
Bośnia i Hercegowina jest dla Unii Europejskiej niezwykle ważnym partnerem. Podczas szczytu Rady Europejskiej w Salonikach w czerwcu 2003 r. Bośnię i Hercegowinę uznano — wraz z innymi krajami Bałkanów Zachodnich — za potencjalny kraj kandydujący do UE.
W lutym 2016 r. Bośnia i Hercegowina złożyła wniosek o członkostwo w UE, a we wrześniu 2016 r. Rada Europejska zwróciła się do Komisji Europejskiej o wydanie opinii na temat zasadności wspomnianego wniosku. W maju 2019 r. Komisja przyjęła tę opinię i towarzyszące jej sprawozdanie z analizy dotyczące wniosku Bośni i Hercegowiny o członkostwo w UE. W opinii określono 14 kluczowych priorytetów w dziedzinie demokracji/funkcjonalności instytucji, praworządności, praw podstawowych i reformy administracji publicznej, które Bośnia i Hercegowina musi zrealizować, aby można było zalecić rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych.
W 2018 r. Bośnia i Hercegowina podpisała wspólny plan działania UE i Bałkanów Zachodnich w zakresie zwalczania terroryzmu, w którym określono konkretne kroki w kierunku wzmocnionej współpracy w zakresie zwalczania terroryzmu i zapobiegania radykalizacji postaw w ciągu najbliższych dwóch lat. W tym kontekście UE i Bośnia i Hercegowina regularnie prowadzą dialog polityczny na temat zwalczania terroryzmu. Główny przedmiot dialogu stanowi wdrażanie ram strategicznych i koordynacja wewnętrzna, w szczególności kwestie takie jak zapobieganie brutalnemu ekstremizmowi, wydawanie właściwych wyroków w sprawach zagranicznych bojowników terrorystycznych i ich późniejszej resocjalizacji, nielegalny handel bronią, kontrola graniczna, finansowanie terroryzmu oraz współpraca regionalna i międzynarodowa w zakresie pełnego wdrożenia umowy z Europolem, a także zawarcie umowy z Eurojustem.
Aby rozpocząć rokowania w sprawie zawarcia umowy o współpracy, w 2014 r. Bośnia i Hercegowina po raz pierwszy utworzyła punkty kontaktowe Eurojustu. Następnie powołano również grupę ekspertów do celów przygotowania prac na etapie poprzedzającym negocjowanie umowy o współpracy. W kwietniu 2020 r., po wejściu w życie nowego rozporządzenia o Eurojuście w grudniu 2019 r., władze Bośni i Hercegowiny wystosowały do Eurojustu pismo, w którym wyraziły zamiar sformalizowania współpracy w drodze uzgodnień roboczych.
Egipt
Egipt jest ważnym partnerem UE i mógłby odgrywać centralną rolę w promowaniu pokoju, dobrobytu i stabilności w regionie południowego sąsiedztwa. W obowiązującym od 2004 r. układzie o stowarzyszeniu zawarto ogólne ramy współpracy UE z Egiptem. W uzgodnionych wspólnie Priorytetach partnerstwa UE-Egipt na lata 2017–2020 określono główne obszary współpracy. Należą do nich: 1) rozwój zrównoważonej i nowoczesnej gospodarki oraz rozwój społeczny Egiptu; 2) wzmocnienie współpracy w polityce zagranicznej; 3) wzmacnianie współpracy w procesie stabilizacji, zwłaszcza w dziedzinie dobrych rządów, praw człowieka, bezpieczeństwa i migracji.
Priorytety partnerstwa odnoszą się do ewentualnego rozwoju współpracy sądowej w sprawach karnych i cywilnych. Na 7. posiedzeniu Podkomitetu ds. Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa w listopadzie 2019 r. obie strony przeprowadziły kompleksowy dialog dotyczący kilku kwestii stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania, w szczególności współpracy sądowej, walki z terroryzmem oraz zwalczania narkotyków i przestępczości zorganizowanej. Na 2. posiedzeniu w ramach dialogu UE-Egipt na temat migracji w lipcu 2019 r. Eurojust uznał przemyt migrantów za potencjalny obszar współpracy z egipskimi organami sądowymi i organami ścigania.
UE uznaje kluczową rolę, jaką Egipt odgrywa w zakresie zapewniania bezpieczeństwa i stabilności w regionie, zarządzania migracją oraz wysiłków na rzecz zwalczania terroryzmu, i przypomina o konieczności zajęcia się tymi kwestiami przy pełnym poszanowaniu międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka. Na posiedzeniu Rady Praw Człowieka ONZ dnia 10 marca 2020 r. UE przypomniała o znaczeniu poszanowania wolności wypowiedzi w internecie i poza nim, wolności mediów, pokojowego zgromadzania się i zrzeszania się w Egipcie oraz o potrzebie zaprzestania bezpodstawnego ograniczania przestrzeni działalności społeczeństwa obywatelskiego, poprzez m.in. zamrażanie aktywów, zakazy podróżowania i długie okresy tymczasowego aresztowania.
Izrael
Ramy prawne stosunków UE i Izraela wyznacza obowiązujący od 2000 r. układ o stowarzyszeniu między UE a Izraelem. Obejmujący wszystkie obszary współpracy plan działania UE-Izrael został przyjęty w 2005 r., a pod koniec 2018 r. przedłużono go jednomyślną decyzją Rady.
Zarówno UE, jak i Izrael za priorytet uznają zapobieganie zagrożeniom dla bezpieczeństwa, a w procesie dialogu wspólnie wyraziły zainteresowanie skuteczną współpracą. Jednym z ważnych jej obszarów jest zwalczanie terroryzmu: trzy tury dialogu UE-Izrael na temat zwalczania terroryzmu i w sprawie bezpieczeństwa już się odbyły, odpowiednio w marcu 2015 r., wrześniu 2016 r. i czerwcu 2018 r. Podczas tych spotkań strony uzgodniły, że będą współpracować w takich obszarach, jak przeciwdziałanie brutalnemu ekstremizmowi, finansowanie terroryzmu, niekonwencjonalne formy terroryzmu, bezpieczeństwo lotnictwa i transportu oraz cyberprzestępczość.
Izrael wyraził zainteresowanie wzmocnieniem współpracy z agencjami UE w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. UE i Izrael omawiają współpracę sądową w sprawach cywilnych i karnych w ramach corocznego posiedzenia Podkomitetu ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. Ostatnie takie posiedzenie miało miejsce w grudniu 2019 r.
Izrael uczestniczy w czteroletniej strategii współpracy, którą Eurojust opracował uwzględniając potrzeby operacyjne Agencji. W dialogu z UE Izrael ponownie wyraził pogląd, że sieć Eurojustu to bardzo ważne narzędzie.
Zgodnie z konkluzjami Rady z 2012 r. we wszystkich umowach podpisanych z Izraelem należy dodać klauzulę terytorialną, która wyraźnie ogranicza zakres ich stosowania do samego Izraela, z wyłączeniem terytoriów okupowanych: „Wszelkie umowy między Państwem Izrael a UE jednoznacznie i wyraźnie stwierdzają, że nie mają zastosowania do terytoriów zajętych przez Izrael w 1967 r.”.
Jordania
Jordania jest dla UE niezwykle ważnym partnerem, w szczególności z uwagi na rolę, jaką odgrywa w promowaniu stabilności, umiarkowania i tolerancji religijnej na Bliskim Wschodzie. Jordania mierzy się z poważnymi wyzwaniami gospodarczymi, społecznymi i dotyczącymi bezpieczeństwa. Przyjęła ona ponad 650 000 zarejestrowanych uchodźców syryjskich (około 10 % populacji Jordanii sprzed kryzysu w Syrii), a także uchodźców innej narodowości.
UE i Jordanię łączy silne partnerstwo w wielu sektorach, powiązane są one także ze sobą podpisanym w 2002 r. układem o stowarzyszeniu (przyznanie Jordanii szczególnego statusu w 2010 r.).
W grudniu 2016 r. UE i Jordania przyjęły Priorytety partnerstwa UE-Jordania, służące jako ramy polityki obowiązujące do 31 grudnia 2020 r., oraz Porozumienie UE–Jordania na lata 2016–2018. W ramach Priorytetów partnerstwa UE i Jordania potwierdziły swoje ambicje i poczyniły postępy w zacieśnianiu współpracy w ramach trzech głównych filarów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania: 1) polityce zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym walce z terroryzmem i zapobieganiu brutalnemu ekstremizmowi; 2) sferze gospodarczej, tj. utrzymaniu stabilności makroekonomicznej Jordanii i przyspieszeniu jej rozwoju społecznego i gospodarczego; 3) wzmocnieniu sprawowania rządów, praworządności, reform demokratycznych i praw człowieka. Posiedzenie Podkomitetu UE-Jordania ds. Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa, które odbyło się dnia 15 lutego 2018 r. w Ammanie, stanowiło okazję do dalszego omówienia możliwości wzmocnienia współpracy sądowej między UE a Jordanią.
Porozumienie UE-Jordania obejmuje wzajemne zobowiązania, za pośrednictwem których obie strony wypełniają deklaracje złożone w lutym 2016 r. podczas Konferencji w Londynie poświęconej wsparciu Syrii i regionu. Zobowiązania te zostały potwierdzone w dniu 5 kwietnia 2017 r. podczas brukselskiej konferencji w sprawie wspierania przyszłości Syrii i regionu, w tym w perspektywie wzmocnienia odporności Jordanii w kontekście wpływu kryzysu w Syrii.
Jordania pozostaje kluczowym partnerem UE na Bliskim Wschodzie i ważnym jest, aby nadal odgrywała ona konstruktywną rolę w zapewnianiu stabilności w regionie. Na kraj ten wywierane są różnego rodzaju długotrwałe naciski, w tym o charakterze regionalnym, gospodarczym i społecznym. Od dłuższego czasu przyjmuje on znaczną liczbę syryjskich uchodźców. Dodatkowo pandemia COVID-19 wywarła znaczną presję na sektor ochrony zdrowia, stawiając przed Jordanią kolejne istotne wyzwania społeczno-gospodarcze.
Liban
Przed UE i Libanem stoją wspólne wyzwania, związane z przedłużającymi się kryzysami i niestabilnością w regionie. Partnerstwo UE-Liban jest silne i — zgodnie z układem o stowarzyszeniu obowiązującym od 2006 r. — obejmuje wiele sektorów. Liban stoi w obliczu poważnych wyzwań politycznych, gospodarczych, społecznych i związanych z bezpieczeństwem, w szczególności w obliczu bezprecedensowego kryzysu gospodarczego i finansowego, spotęgowanego skutkami pandemii COVID-19. Oprócz słabości systemowych, czynnik nacisku na instytucje i infrastrukturę kraju stanowi nadal trwający od dziewięciu lat konflikt w Syrii, który negatywnie oddziałuje na społeczno-gospodarczą stabilność Libanu. Prócz przebywających już na jego terenie około 300 000 uchodźców palestyńskich, Liban przyjął ponad milion zarejestrowanych uchodźców z Syrii, jest zatem krajem z najwyższą na świecie liczbą uchodźców w przeliczeniu na mieszkańca.
W 2016 r. UE i Liban również podpisały porozumienie zawierające wzajemne zobowiązania i priorytetowe działania na rzecz poprawy warunków życia zarówno syryjskich uchodźców, jak i społeczności przyjmujących, zgodnie z deklaracją intencji złożoną na Konferencji w Londynie w 2016 r. Odnowienie zobowiązań na kolejnych brukselskich konferencjach w sprawie wspierania przyszłości Syrii i regionu (w latach 2017-2020) potwierdziło współodpowiedzialność za radzenie sobie ze skutkami kryzysu syryjskiego. UE i Liban łączy silne partnerstwo, obejmujące współpracę w wielu sektorach, jak określono w układzie o stowarzyszeniu. W dniu 11 listopada 2016 r. UE i Liban przyjęły Priorytety partnerstwa ustanawiające ramy polityki na lata 2016-2020.
W Priorytetach partnerstwa wyrażono zobowiązanie do dalszego zacieśniania więzi w oparciu o trzy główne filary będące przedmiotem wspólnego zainteresowania i stanowiące źródło wspólnych wyzwań: 1) bezpieczeństwo i zwalczanie terroryzmu; 2) sprawowanie władzy i państwo prawa; 3) wspieranie wzrostu i możliwości zatrudnienia. Na spotkaniu klastrowym UE-Liban poświęconym kwestiom bezpieczeństwa i sprawiedliwości, które odbyło się w dniu 3 października 2018 r. w Bejrucie, przypomniano o znaczeniu kwestii bezpieczeństwa i sprawiedliwości jako integralnych części partnerstwa UE-Liban. Uzgodniono dalszą współpracę sądową, badając również możliwości zacieśnienia ukierunkowanej na nią współpracy z Eurojustem.
Liban stoi obecnie w obliczu poważnych wyzwań społeczno-gospodarczych, spotęgowanych konfliktem w Syrii i pandemią COVID-19.
Maroko
Maroko jest niezwykle ważnym państwem sąsiadującym z UE i jej partnerem. W kontekście szybko zmieniającej się sytuacji w regionie stanowi ono element stabilności Maghrebu i potencjalny pomost między Europą a Afryką Subsaharyjską. Na przestrzeni ostatnich ponad pięćdziesięciu lat UE i Królestwo Marokańskie budowały długoterminowe partnerstwo w oparciu o szereg umów politycznych i gospodarczych. W 1996 r. Maroko i UE podpisały układ eurośródziemnomorski ustanawiający stowarzyszenie, który wszedł w życie w 2000 r. Zacieśniono stosunki dwustronne w wielu dziedzinach, w tym w zakresie współpracy politycznej i w dziedzinie bezpieczeństwa, stosunków gospodarczych i finansowych oraz stosunków społecznych i interpersonalnych. Ponadto od 2008 r. Maroko korzystało ze szczególnego statusu w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Plan działania na lata 2013-2017 wdrażający szczególny status, przedłużony w 2018 i 2019 r., obejmuje wiele obszarów współpracy, w tym w kwestiach wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, takich jak walka ze zorganizowanymi siatkami przestępczymi, zarządzanie granicami czy współpraca sądowa i policyjna.
W następstwie spowolnienia dynamiki stosunków dwustronnych na skutek wyroku Trybunału Sprawiedliwości z grudnia 2015 r. w sprawie geograficznego zakresu stosowania układu o stowarzyszeniu UE i Maroko renegocjowały odnośne instrumenty prawne w świetle orzecznictwa Trybunału i uzgodniły wznowienie partnerstwa na początku 2019 r. Wznowienie to zostało oficjalnie zatwierdzone w dniu 27 czerwca 2019 r., na 14. posiedzeniu Rady Stowarzyszenia, podczas którego przyjęto ambitną wspólną deklarację polityczną. We wspólnych deklaracjach określono szereg kluczowych obszarów, w których Maroko i UE zamierzają wzmocnić współpracę w nadchodzących latach. Chodzi konkretnie o cztery obszary strategiczne (wartości, gospodarka i spójność społeczna, wiedza, bezpieczeństwo) oraz dwie kluczowe osie horyzontalne (mobilność/migracja i klimat/środowisko).
Wznowienie stosunków umożliwiło również przywrócenie utworzonych na mocy układu o stowarzyszeniu struktur dialogu, w ramach których podkomitety odpowiadają w szczególności za dialog w wielu dziedzinach, takich jak wymiar sprawiedliwości i bezpieczeństwo czy współpraca polityczna. Jednocześnie znacznie wzmocniono współpracę operacyjną w zakresie bezpieczeństwa i zarządzania granicami, w tym walki z przemytem migrantów, handlem ludźmi i innymi siatkami przestępczymi. Ponadto Maroko rozwinęło ścisłą dwustronną współpracę z państwami członkowskimi UE w dziedzinie zwalczania terroryzmu. Maroko jest członkiem światowej koalicji przeciwko ISIL/Daiszowi, a od 2016 r. współprzewodniczy Światowemu Forum na rzecz Zwalczania Terroryzmu. W Maroku znajduje się także jedno z finansowanych przez UE regionalnych centrów doskonałości ds. CBRJ.
Tunezja
Tunezja jest jednym z najważniejszych partnerów UE, przykładem przemian demokratycznych i filarem stabilności w regionie. Stosunki między UE a Tunezją sięgają 1976 r., a po podpisaniu przez Tunezję i UE układu o stowarzyszeniu w 1995 r. wyraźnie się ożywiły, co zaowocowało ich zacieśnieniem we wszystkich sektorach współpracy. W następstwie rewolucji w 2011 r. UE i Tunezja zawarły uprzywilejowane partnerstwo (2012 r.), obejmujące pogłębioną integrację gospodarczą i handlową oraz partnerstwo na rzecz mobilności. Od 2011 r. UE znacznie wspierała Tunezję w wymiarze politycznym i finansowym, podwajając przeznaczoną dla niej pomoc finansową; tym samym Tunezja stała się jednym z najważniejszych beneficjentów wsparcia UE w przeliczeniu na mieszkańca. UE zdecydowanie popiera utrwalenie przemian demokratycznych w Tunezji oraz wdrożenie tam odpowiednich, oczekiwanych reform politycznych i gospodarczych.
Sytuacja w zakresie bezpieczeństwa pozostaje jednak delikatną kwestią, w szczególności ze względu na brak stabilności w regionie. UE zobowiązała się do intensywniejszego wdrażania swojej szeroko zakrojonej współpracy z Tunezją w sektorze bezpieczeństwa, w walce z terroryzmem oraz w zapobieganiu brutalnemu ekstremizmowi i radykalizacji postaw prowadzącej do aktów przemocy, w tym poprzez zacieśnienie współpracy Tunezji z odpowiednimi agencjami i organami UE, a zwłaszcza z Europolem. W ostatnich latach wdrożono dwa partnerstwa operacyjne/strategiczne: najpierw między tunezyjską Gwardią Narodową (Garde Nationale) a Europejskimi Siłami Żandarmerii (EGF), dotyczące zdolności w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi; następnie między akademią policyjną w Salammbô (Kartagina) a Agencją UE ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL).
Od 2017 r. zorganizowany przemyt migrantów przybrał na sile. Prowadzenie postępowań sądowych przeciwko przemytnikom lub handlarzom ludźmi ma kluczowe znaczenie, a UE niezmiennie angażuje się w zapewnienie specjalistycznego wsparcia za pośrednictwem Eurojustu i Europolu. W tej perspektywie ważna jest wymiana informacji i analiz. Ponadto wzmocnienie współpracy w zakresie przestępstw przeciwko wiarygodności dokumentów, jako obszaru przestępczości związanego z przemytem migrantów, mogłoby również przynieść wiele korzyści.
Turcja
Turcja jest dla Unii Europejskiej niezwykle ważnym partnerem. W grudniu 1999 r. Rada Europejska przyznała Turcji status państwa kandydującego, a w październiku 2005 r. rozpoczęto negocjacje w sprawie przystąpienia.
Na szczycie UE-Turcja w dniu 29 listopada 2015 r. ustalono, że dialog polityczny zostanie rozszerzony i zintensyfikowany we wszystkich dziedzinach, w tym w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, migracji i zwalczania terroryzmu. Turcja i UE ponownie podkreśliły swoje zobowiązanie do reagowania na zagrożenia ze strony Daiszu, a także zagrożenia, których źródło nadal stanowi działalność PKK. W uzgodnionym w dniu 18 marca 2016 r. oświadczeniu UE-Turcja odniesiono się do kryzysu migracyjnego. Na spotkaniu w dniu 9 marca 2020 r. przewodniczący Rady Europejskiej i Komisji oraz prezydent Turcji uzgodnili intensyfikację realizacji oświadczenia UE-Turcja.
Zacieśnienie współpracy z Eurojustem jest istotne w kontekście spełnienia wszystkich pozostałych wymogów w ramach planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego. W dniu 16 grudnia 2013 r. Unia Europejska podjęła z Turcją dialog na temat liberalizacji reżimu wizowego. Dialog ten opiera się na planie działania określającym wymogi, jakim sprostać musi Turcja, by znaleźć się w wykazie państw objętych ruchem bezwizowym.
W międzyczasie, aby ułatwić wymianę informacji niewymagających szczególnej ochrony, Turcja i Eurojust ustanowiły punkty kontaktowe. Tureckie punkty kontaktowe biorą również udział w spotkaniach Europejskiej Sieci Sądowej. Eurojust i władze tureckie wymieniły pisma dotyczące praktycznych aspektów dalszej współpracy. W dniu 2 maja 2016 r. władze tureckie skierowały do Eurojustu pismo, aby formalnie potwierdzić zamiar jak najszybszego zawarcia umowy o współpracy, a wcześniej — zacieśnienia współpracy w wymiarze praktycznym. Kluczowe znaczenie będzie miało, aby tureckie punkty kontaktowe szybko odpowiadały na przesyłane im za pośrednictwem Eurojustu wnioski o informacje i współpracę oraz podejmowały względem nich działania następcze, a także by brały udział w posiedzeniach strategicznych poświęconych przestępczości zorganizowanej i terroryzmowi. Eurojust odpowiedział władzom tureckim w dniu 3 maja 2016 r., by zaprosić Turcję na taktyczne posiedzenie Eurojustu w sprawie terroryzmu, a następnie zaproponował aktywny udział tureckich sędziów i prokuratorów w organizowanych przez Eurojust wydarzeniach dotyczących wzmocnionej współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych oraz wymianę informacji i najlepszych praktyk. W ostatnich latach nie poczyniono postępów w rozmowach, ale w 2019 r. przywrócono kontakty.
2.ELEMENTY PRAWNE ZALECENIA
W rozporządzeniu (UE) 2018/1727 w sprawie Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojust) określono ramy prawne dla Eurojustu, w szczególności jego cele, zadania, zakres kompetencji, przepisy o ochronie danych i sposoby współpracy z partnerami zewnętrznymi.
Niniejsze zalecenie jest zgodne z przepisami rozporządzenia o Eurojuście.
Celem niniejszego zalecenia jest uzyskanie od Rady upoważnienia do prowadzenia przez Komisję w imieniu UE rokowań w sprawie przyszłych umów. Podstawę prawną upoważnienia do podjęcia rokowań stanowi dla Rady art. 218 ust. 3 i 4 TFUE.
Zgodnie z art. 218 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Komisja zostaje mianowana unijnym negocjatorem umów między Unią Europejską a określonymi w niniejszym zaleceniu państwami trzecimi o współpracy między Agencją Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojustem) a właściwymi organami tych państw trzecich ds. współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych.
Zalecenie
DECYZJA RADY
upoważniająca do podjęcia rokowań w sprawie umów między Unią Europejską
a Algierią, Armenią, Bośnią i Hercegowiną, Egiptem, Izraelem, Jordanią, Libanem, Marokiem, Tunezją i Turcją o współpracy między Agencją Unii Europejskiej
ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojustem)
a właściwymi organami tych państw trzecich ds. współpracy wymiarów sprawiedliwości
w sprawach karnych
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 218 ust. 3 i 4,
uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1727 zostało przyjęte w dniu 14 listopada 2019 r. i ma zastosowanie od dnia 12 grudnia 2019 r.
(2)W rozporządzeniu tym, w szczególności w jego art. 56, określono ogólne zasady dotyczące przekazywania danych osobowych przez Agencję Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojust) państwom trzecim i organizacjom międzynarodowym. Eurojust może przekazywać dane osobowe państwu trzeciemu na podstawie umowy międzynarodowej zawartej między Unią a tym państwem trzecim zgodnie z art. 218 TFUE, przewidującej odpowiednie zabezpieczenia w odniesieniu do ochrony prywatności oraz podstawowych praw i wolności osób fizycznych.
(3)Należy podjąć rokowania w celu zawarcia takich umów między Unią Europejską a Algierią, Armenią, Bośnią i Hercegowiną, Egiptem, Izraelem, Jordanią, Libanem, Marokiem, Tunezją i Turcją.
(4)W razie potrzeby Komisja powinna mieć możliwość zasięgnięcia opinii Europejskiego Inspektora Ochrony Danych (EIOD) także podczas trwania rokowań w sprawie umowy, a w każdym razie przed jej zawarciem.
(5)Umowy powinny być zgodne z prawami podstawowymi i nie naruszać zasad uznanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, zwłaszcza prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, uznanego w art. 7 Karty, prawa do ochrony danych osobowych, uznanego w art. 8 Karty, oraz prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, uznanego w art. 47 Karty. Umowy powinny być stosowane zgodnie z tymi prawami i zasadami.
(6)Umowy nie powinny mieć wpływu na przekazywanie danych osobowych lub inne formy współpracy między organami odpowiedzialnymi za ochronę bezpieczeństwa narodowego ani nie powinny naruszać tego przekazywania i tej współpracy.
(7)Irlandia jest związana rozporządzeniem (UE) 2018/1727, uczestniczy zatem w przyjęciu niniejszej decyzji.
(8)Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu nr 22 w sprawie stanowiska Danii, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszej decyzji i nie jest nią związana ani jej nie stosuje.
(9)W sprawie niniejszej decyzji i załącznika do niej zasięgnięto opinii EIOD i Europejskiej Rady Ochrony Danych, które wydały ją w dniu (data),
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1)Niniejszym upoważnia się Komisję do podjęcia rokowań w sprawie umów między Unią Europejską a Algierią, Armenią, Bośnią i Hercegowiną, Egiptem, Izraelem, Jordanią, Libanem, Marokiem, Tunezją i Turcją o współpracy między Agencją Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojustem) a właściwymi organami tych państw trzecich ds. współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych.
2)Rokowania prowadzone są na podstawie wytycznych negocjacyjnych Rady określonych w załączniku do niniejszej decyzji.
Artykuł 2
Komisja zostaje niniejszym wyznaczona na negocjatora Unii.
Artykuł 3
Rokowania prowadzone są w konsultacji z właściwą grupą roboczą Rady oraz zgodnie z wytycznymi zawartymi w załączniku, z zastrzeżeniem wszelkich wytycznych, jakich Rada może udzielić Komisji w późniejszym terminie.
Komisja regularnie zdaje grupie roboczej Rady sprawozdanie z postępów w rokowaniach oraz niezwłocznie przekazuje jej wszystkie dokumenty negocjacyjne.
Artykuł 4
Niniejsza decyzja skierowana jest do Komisji.
Sporządzono w Brukseli dnia r.
W imieniu Rady
Przewodniczący