KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 22.5.2019

COM(2019) 206 final

Wniosek

DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie uruchomienia środków z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej w celu udzielenia pomocy Rumunii, Włochom i Austrii

UZASADNIENIE

1.Kontekst wniosku

Niniejsza decyzja dotyczy uruchomienia środków z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej (FSUE) na kwotę 293 551 794 EUR w celu udzielenia pomocy Rumunii, Włochom i Austrii w związku z klęskami żywiołowymi, które dotknęły te kraje w 2018 r. Uruchomieniu tych środków towarzyszy projekt budżetu korygującego (PBK) nr 3/2019 1 , w którym wnioskuje się o zapisanie potrzebnych środków w budżecie ogólnym na 2019 r. zarówno w zobowiązaniach, jak i płatnościach.

2.Informacje i warunki

2.1Rumunia – powodzie w regionie północno-wschodnim, które miały miejsce latem 2018 r.

Od połowy czerwca do początku sierpnia 2018 r. w regionie północno-wschodnim Rumunii występowały powtarzające się intensywne opady deszczu, a wynikające z nich rozległe powodzie spowodowały znaczne szkody w infrastrukturze i gospodarstwach domowych oraz straty w rolnictwie.

1)Rumunia wystąpiła z wnioskiem o wkład finansowy z FSUE w dniu 7 września 2018 r., dotrzymując terminu 12 tygodni po pierwszym wystąpieniu szkód. Wniosek ograniczał się do regionu północno-wschodniego, który był zdecydowanie najbardziej dotknięty powodziami i w którym pierwsze szkody odnotowano w dniu 16 czerwca. W swoim wniosku władze rumuńskie zapowiedziały, że wkrótce prześlą aktualizację, ponieważ ocena szkód nie była jeszcze kompletna ze względu na długi okres trwania powodzi.

2)W omawianym przypadku chodzi o klęskę żywiołową.

3)Wniosek został złożony na podstawie kryteriów definiujących „regionalną klęskę żywiołową” określonych w art. 2 ust. 3 rozporządzenia. W pierwszym wniosku z dnia 7 września władze rumuńskie oszacowały łączną wartość szkód bezpośrednich na 196,8 mln EUR. Ponieważ kwota ta stanowi jedynie 1,24 % PKB dotkniętego skutkami powodzi regionu północno-wschodniego, który jest zaliczany do poziomu NUTS 2, pierwotny wniosek nie spełniał zasadniczego warunku określonego w rozporządzeniu dotyczącym uruchomienia FSUE i w związku z tym nie kwalifikowałby się do wkładu z Funduszu Solidarności.

4)W dniu 9 października 2018 r. władze rumuńskie przedstawiły, zgodnie z wcześniejszą zapowiedzą, zmieniony wniosek, w którym łączna wartość szkód bezpośrednich jest teraz szacowana na 327,7 mln EUR. Kwota ta stanowi 2,07 % regionalnego PKB i tym samym przekracza wymagany próg 1,5 % regionalnego PKB (tj. 238 mln EUR w przypadku regionu północno-wschodniego).

5)Przeprowadzona przez Komisję analiza zmienionego wniosku Rumunii wykazała jednak szereg niespójności. W związku z tym Komisja zwróciła się do władz rumuńskich o wyjaśnienia, które zostały przekazane w dniu 14 grudnia 2018 r.

6)W swoim wniosku władze rumuńskie szczegółowo opisują skutki klęski żywiołowej. Powtarzające się fale intensywnych opadów deszczu w okresie od połowy czerwca do początku sierpnia wywołały powodzie, które następnie spowodowały szkody w infrastrukturze, rolnictwie i gospodarstwach domowych we wszystkich sześciu okręgach regionu północno-wschodniego, w szczególności w okręgach Neamt, Bacau i Suczawa. Zniszczeniu uległy kanały i zapory wodne na śródlądowych drogach wodnych, drogi i ulice (krajowe i lokalne) na łącznej długości ponad 4 000 km, mosty, obiekty do uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, sieci dystrybucji energii elektrycznej i gazu, systemy zaopatrzenia w wodę pitną i systemy nawadniające, 32 szkoły i inne budynki publiczne.

7)Władze rumuńskie oszacowały koszty działań nadzwyczajnych i działań służących odbudowie kwalifikujących się na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia na kwotę 294 mln EUR i przedstawiły je w podziale na rodzaje operacji. Największą część (ponad 154 mln EUR) stanowią koszty zabezpieczenia infrastruktury ochronnej (wały), a następna co do wielkości część to koszty przywrócenia infrastruktury transportowej w wysokości ponad 127 mln EUR.

8)Rumunia nie wystąpiła o wypłatę zaliczki.

9)Władze rumuńskie potwierdziły, że koszty kwalifikowalne nie są objęte ubezpieczeniem.

10)Region dotknięty klęską zalicza się do „regionów słabiej rozwiniętych” w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014–2020. W swoim wniosku władze rumuńskie nie poinformowały Komisji o zamiarze realokacji środków z programów w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na działania związane z odbudową.

11)Rumunia nie uruchomiła Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.

12)Jeżeli chodzi o wdrożenie przepisów Unii w zakresie zapobiegania i ryzyku związanemu z klęskami żywiołowymi i zarządzania nim, nie toczy się obecnie żadne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

2.2Włochy – ekstremalne zdarzenia pogodowe, które miały miejsce jesienią 2018 r.

W październiku i na początku listopada 2018 r. większość włoskich regionów, od obszarów alpejskich na północy po Sycylię na południu, ucierpiała z powodu powtarzających się nawałnic deszczowych i silnych wiatrów, które doprowadziły do powodzi i osunięć ziemi; był to najbardziej niszczycielski sezon jesienny w najnowszej historii, który spowodował dużą liczbą ofiar i bardzo rozległe szkody fizyczne.

1)Włochy wystąpiły z wnioskiem o wkład finansowy z Funduszu Solidarności w dniu 20 grudnia 2018 r., czyli w terminie 12 tygodni od odnotowania pierwszych szkód w dniu 2 października. W dniu 27 marca 2019 r. Włochy przedstawiły z własnej inicjatywy zaktualizowane informacje zawierające wyższe szacunki szkód w przypadku trzech regionów dotkniętych klęską.

2)W omawianym przypadku chodzi o klęskę żywiołową.

3)Wniosek został złożony na podstawie kryteriów definiujących „poważną klęskę żywiołową” określonych w art. 2 ust. 2 rozporządzenia. Władze włoskie szacują łączną wartość szkód bezpośrednich spowodowanych klęską żywiołową na 6,6 mld EUR (kwota zaktualizowana). Kwota ta stanowi ponad 192 % progu mającego zastosowanie do Włoch, który wynosi 3,4 mld EUR.

4)We wniosku władze włoskie szczegółowo opisują charakter i skalę zniszczeń spowodowanych ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi, które okazały się najgorszym okresem jesiennym w najnowszej historii. Według doniesień 34 osoby zginęły, a 1 osoba zaginęła. Klęska żywiołowa dotknęła prawie wszystkie włoskie regiony od północy po południe, w tym region Friuli-Wenecja Julijska, prowincje autonomiczne Trento i Bolzano, Ligurię, Lombardię, Toskanię, region Emilia-Romania, Lacjum, Kampanię, Kalabrię, Sycylię, Sardynię oraz przede wszystkim Wenecję Euganejską. W Dolinie Aosty i w Abruzji odnotowano mniejsze szkody.

5)Klęska żywiołowa spowodowała w szczególności poważne zakłócenia w sieci drogowej na poziomie krajowym, regionalnym, prowincjonalnym i gminnym, do których doprowadziły osunięcia ziemi i upadające drzewa, odcinając dostęp do szeregu odizolowanych gmin górskich i przybrzeżnych. W większości regionów wystąpiły zakłócenia biegu wód w sieciach rzecznych, zmiany nachylenia terenu, osunięcia ziemi i powodzie. Działalność szkół i innych usług publicznych została zakłócona. Podmuchy wiatru o sile do 200 km/h spowodowały znaczne straty w lasach (ok. 8,5 mln m³ drewna), co miało poważne konsekwencje dla gospodarki związanej z drewnem i turystyki (zniszczone wyciągi, chaty itp.). W szczególności w Wenecji Euganejskiej ucierpiało około 130 terenów chronionych w ramach sieci Natura 2 000 na terenie o powierzchni ponad 414 000 ha. Według doniesień prawie we wszystkich regionach doszło do zalania budynków publicznych i prywatnych. Nastąpiło zablokowanie systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków. Przerwanie zostały sieci elektroenergetyczne i gazowe.

6)Analiza przeprowadzona przez Komisję wskazuje, że zdarzenia pogodowe w okresie objętym wnioskiem mogą być wydarzeniem jednorazowym z punktu widzenia meteorologicznego i hydrologicznego. Ponadto zasięg geograficzny i rząd wielkości szkód określone przez władze włoskie wydają się wiarygodne, biorąc pod uwagę skutki, na które wskazywały informacje uzyskane dzięki aktywacji usługi szybkiego mapowania w ramach programu Copernicus oraz które potwierdzają dane z bazy Europejskiego Laboratorium ds. Gwałtownych Burz.

7)Włochy oszacowały koszty działań nadzwyczajnych i działań służących odbudowie kwalifikujących się na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia na ponad 1 700 mln EUR i przedstawiły je w podziale na rodzaje operacji. Największa część (ponad 810 mln EUR) kosztów kwalifikowalnych dotyczy wydatków na zabezpieczenie infrastruktury ochronnej. Druga co do wielkości część obejmuje koszty odbudowy infrastruktury na kwotę ponad 478 mln EUR.

8)Włochy nie wystąpiły o wypłatę zaliczki.

9)Władze włoskie potwierdziły, że koszty kwalifikowalne nie są objęte ubezpieczeniem.

10)Trzy spośród regionów dotkniętych skutkami klęski (Kalabria, Kampania i Sycylia) kwalifikują się jako „regiony słabiej rozwinięte” w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014–2020, dwa jako „regiony w okresie przejściowym” (Abruzja i Sardynia), a pozostałe 9 regionów to „regiony lepiej rozwinięte”. Władze włoskie nie poinformowały Komisji o zamiarze realokacji środków z programu w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na działania związane z odbudową.

11)Włochy nie wystąpiły o uruchomienie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Za pośrednictwem wspólnego systemu łączności i informacji w sytuacjach nadzwyczajnych (CECIS) wysłano jednak do Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego notę informacyjną.

12)Jeżeli chodzi o wdrożenie przepisów Unii w zakresie zapobiegania i ryzyku związanemu z klęskami żywiołowymi i zarządzania nim, nie toczy się obecnie żadne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

2.3Austria – ekstremalne zdarzenia pogodowe, które miały miejsce jesienią 2018 r.

Pod koniec października 2018 r. zjawiska meteorologiczne oddziałujące na Włochy również dotknęły kilka alpejskich/ południowych regionów Austrii, w szczególności Karyntię i Tyrol Wschodni.

1)Austria wystąpiła z wnioskiem o wkład z Funduszu Solidarności w dniu 14 stycznia 2019 r., czyli w terminie 12 tygodni od odnotowania pierwszych szkód dnia 28 października 2018 r. W dniu 20 lutego 2019 r. Austria przedstawiła z własnej inicjatywy zaktualizowane informacje zawierające nieznacznie wyższe szacunki szkód w regionach dotkniętych klęską.

1)W omawianym przypadku chodzi o klęskę żywiołową.

2)Władze austriackie oceniają łączną wartość szkód bezpośrednich spowodowanych klęską żywiołową na 326,2 mln EUR. Kwota ta jest znacznie poniżej progu dla poważnych klęsk żywiołowych mającego zastosowanie w przypadku Austrii w 2018 r. wynoszącego 2,1 mld EUR. Nie przekracza ona również progu dla tak zwanej regionalnej klęski żywiołowej, tj. 1,5 % regionalnego produktu krajowego brutto ważonego odsetkiem szkód przypadającym na poszczególne regiony. Klęska ta nie kwalifikuje się zatem ani jako „poważna klęska żywiołowa”, ani jako „regionalna klęska żywiołowa” w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Ponieważ jednak klęskę żywiołową wywołały te same warunki meteorologiczne, które spowodowały poważną klęskę we Włoszech, władze austriackie złożyły swój wniosek na podstawie przepisu dotyczącego „państwa ościennego”, określonego w art. 2 ust. 4 rozporządzenia, na mocy którego z pomocy z Funduszu Solidarności może skorzystać również kwalifikujące się państwo dotknięte tą samą klęską, która kwalifikuje się jako poważna klęska żywiołowa w ościennym kwalifikującym się państwie.

3)Władze austriackie przedstawiły szczegółowy opis skutków klęski żywiołowej. Zdecydowanie największe szkody zostały spowodowane w najbardziej wysuniętym na południe kraju związkowym Karyntia, oraz w sąsiedniej prowincji Tyrol Wschodni – oba te regiony to obszary alpejskie graniczące z Włochami. Dzięki systemowi wczesnego ostrzegania o powodziach, ostrzeżeniom dla ludności i szybkiej interwencji służb ochrony nie było rannych ani ofiar śmiertelnych. Zapobiegawczo ewakuowano pewną liczbę siedlisk. Silne opady deszczu i burza, podczas których prędkość wiatru dochodziła do 130 km/h, doprowadziły jednak do zalania budynków, znacznych zniszczeń drzew w lasach, osunięć ziemi, które spowodowały przecięcia ciągłości dróg, oraz przerw w dostawach prądu. Działania z użyciem 5 helikopterów prowadziło ponad 7 000 członków służb ratowniczych i wojska przez kilka dni.

4)Austria oszacowała koszty działań nadzwyczajnych i działań służących odbudowie kwalifikujących się na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia na kwotę 214,5 mln EUR i przedstawiła je w podziale na rodzaje operacji. Największa część (ponad 85 mln EUR) kosztów kwalifikowalnych dotyczy kosztów zabezpieczenia infrastruktury ochronnej (wały nadrzeczne). Druga co do wielkości część kosztów dotyczy środków mających na celu zapobieganie erozji gleby i wynosi ponad 72 mln EUR.

5)Władze austriackie nie wystąpiły o wypłatę zaliczki.

6)Władze austriackie potwierdziły, że koszty kwalifikowalne nie są objęte ubezpieczeniem.

7)Regiony dotknięte klęską zaliczają się do „regionów lepiej rozwiniętych” w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014–2020. W swoim wniosku władze austriackie poinformowały, że zamierzają wykorzystać środki z austriackiego programu rozwoju obszarów wiejskich finansowanego z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na odtworzenie lasów ochronnych.

8)Austria nie wystąpiła o uruchomienie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.

9)Jeżeli chodzi o wdrożenie przepisów Unii w zakresie zapobiegania i ryzyku związanemu z klęskami żywiołowymi i zarządzania nim, nie toczy się obecnie żadne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

2.5Wniosek

Z powodów przedstawionych powyżej klęski żywiołowe, o których mowa we wnioskach przedłożonych przez Rumunię, Włochy i Austrię, spełniają warunki dotyczące uruchomienia środków z FSUE określone w rozporządzeniu.

3.Finansowanie ze środków FSUE przydzielonych na 2019 r.

Rozporządzenie Rady (UE, EURATOM) nr 1311/2013 z dnia 2 grudnia 2013 r. określające wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020 2 (dalej „rozporządzenie w sprawie WRF”), w szczególności jego art. 10, dopuszcza możliwość uruchomienia środków z FSUE w granicach rocznego pułapu wynoszącego 500 000 000 EUR (w cenach z 2011 r.). W punkcie 11 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 2 grudnia 2013 r. pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami 3 (porozumienie międzyinstytucjonalne) określono sposoby uruchomienia środków z tego funduszu.

Ponieważ głównym uzasadnieniem utworzenia FSUE była zasada solidarności, Komisja jest zdania, że przedmiotowa pomoc powinna być udzielana progresywnie. Oznacza to, że zgodnie z uprzednio stosowaną praktyką część szkód powyżej wartości progowej uruchomienia FSUE w przypadku „poważnej klęski żywiołowej” (tj. 0,6 % DNB lub 3 mld EUR w cenach z 2011 r., w zależności od tego, która z tych kwot jest niższa) powinna być objęta pomocą o większej intensywności niż szkody poniżej tej wartości progowej. Współczynnik stosowany w przeszłości do ustalania przydziałów środków w związku z poważnymi klęskami wynosi 2,5 % całkowitej wartości szkód bezpośrednich poniżej progu uruchomienia środków z funduszu oraz 6 % w przypadku części szkód powyżej progu. W przypadku regionalnych klęsk żywiołowych oraz klęsk uwzględnionych na podstawie przepisu dotyczącego „państwa ościennego” współczynnik wynosi 2,5 %.

Wkład nie może przekraczać szacowanych łącznych kosztów działań kwalifikowalnych. Metoda obliczania pomocy jest określona w sprawozdaniu rocznym na temat FSUE (2002–2003) i została zaakceptowana przez Radę i Parlament Europejski.

Na podstawie wniosków złożonych przez Rumunię, Włochy i Austrię dokonano obliczeń wkładu finansowego z FSUE w oparciu o szacowaną łączną wartość szkód bezpośrednich. Obliczenia przedstawiają się następująco:

Zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie WRF łączna kwota dostępna do uruchomienia z FSUE na początku 2019 r. wynosiła 851 082 072 EUR i obejmowała sumę przydziału na 2019 r. w wysokości 585 829 691 EUR oraz pozostałej części przydziału na 2018 r. w wysokości 265 252 381 EUR, której nie wykorzystano i którą przeniesiono na 2019 r.

Kwota, która może zostać uruchomiona na obecnym etapie w 2019 r., wynosi 704 624 649 EUR. Odpowiada to całkowitej kwocie dostępnej na uruchomienie FSUE na początku 2019 r. (851 082 072 EUR) pomniejszonej o zatrzymaną kwotę 146 457 423 EUR w związku z obowiązkiem odłożenia 25 % rocznego przydziału środków na 2019 r. do dnia 1 października 2019 r., zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie WRF.

Wniosek

DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie uruchomienia środków z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej w celu udzielenia pomocy Rumunii, Włochom i Austrii

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 2012/2002 z dnia 11 listopada 2002 r. ustanawiające Fundusz Solidarności Unii Europejskiej 4 , w szczególności jego art. 4 ust. 3,

uwzględniając Porozumienie międzyinstytucjonalne z dnia 2 grudnia 2013 r. pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami 5 , w szczególności jego pkt 11,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Fundusz Solidarności Unii Europejskiej („fundusz”) ma na celu umożliwienie szybkiej, skutecznej i elastycznej reakcji Unii w sytuacjach nadzwyczajnych w celu okazania solidarności z ludnością zamieszkującą regiony dotknięte klęskami żywiołowymi.

(2)Środki funduszu nie mogą przekroczyć maksymalnej rocznej kwoty 500 000 000 EUR (w cenach z 2011 r.), zgodnie z art. 10 rozporządzenia Rady (UE, Euratom) nr 1311/2013 6 .

(3)W dniu 7 września 2018 r. Rumunia złożyła wniosek o uruchomienie środków z funduszu w związku z ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi, które spowodowały rozległe powodzie.

(4)W dniu 20 grudnia 2018 r. Włochy złożyły wniosek o uruchomienie środków z funduszu w związku z ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi.

(5)W dniu 14 stycznia 2019 r. Austria złożyła wniosek o uruchomienie środków z funduszu w związku z ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi.

(6)Wnioski Rumunii, Włoch i Austrii spełniają warunki przyznania wkładu finansowego z funduszu ustanowione w art. 4 rozporządzenia (WE) nr 2012/2002.

(7)W związku z tym należy uruchomić środki z funduszu, aby zapewnić wkład finansowy dla Rumunii, Włoch i Austrii.

(8)Aby skrócić do minimum czas potrzebny na uruchomienie środków z funduszu, niniejsza decyzja powinna wejść w życie z dniem jej przyjęcia,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

W budżecie ogólnym Unii Europejskiej na rok budżetowy 2019 uruchamia się środki z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej, aby udostępnić następujące kwoty w formie środków na zobowiązania i środków na płatności:

a) 8 192 300 EUR dla Rumunii;

b) 277 204 595 EUR dla Włoch;

c) 8 154 899 EUR dla Austrii.

Artykuł 2

Niniejsza decyzja wchodzi w życie z dniem jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Stosuje się ją od dnia … [data przyjęcia]**.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

(1)    COM(2019) 205 z 22.5.2019.

(2)    Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 884.

(3)    Dz.U. C 373 z 20.12.2013, s. 1.

(4)    Dz.U. L 311 z 14.11.2002, s. 3.

(5)    Dz.U. C 373 z 20.12.2013, s. 1.

(6)    Rozporządzenie Rady (UE, Euratom) nr 1311/2013 z dnia 2 grudnia 2013 r. określające wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 884).