Binnenvaart: toegang tot de markt

KERNPUNTEN

Het wetgevingskader voor het Europese binnenwatervervoer omvat wetgeving die betrekking heeft op diverse doelstellingen die samen gericht zijn op de liberalisering van de markt voor het binnenwatervervoer door:

• ervoor te zorgen dat ondernemers in de binnenvaart vrije toegang hebben tot alle Europese binnenwateren;
• een einde te maken aan discriminerende en oneerlijke marktpraktijken, met name wat betreft prijzen en tarieven, en
• eerlijke concurrentievoorwaarden te creëren door gemeenschappelijke regels, onder meer over de toegang tot het beroep van ondernemer in de binnenvaart.

Verordening (EG) nr. 169/2009 beoogt de mededingingsregels van de EU op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren te harmoniseren, door het definiëren van ontheffingen van het verbod op concurrentiebeperkende overeenkomsten, besluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen die tot doel hebben te komen tot technische verbeteringen of technische samenwerking door:

• de uniforme toepassing van normen voor het materieel;
• de uitwisseling of het gemeenschappelijk gebruik van personeel, materieel, vervoermiddelen en vaste installaties;
• de vaststelling en toepassing van algemene vervoerprijzen voor opeenvolgend, aanvullend, vervangend of gecombineerd vervoer, met inbegrip van mededingingsprijzen;
• het gebruik van de meest rationele trajecten;
• de coördinatie van dienstregelingen op opeenvolgende trajecten;
• het samenvoegen van afzonderlijke zendingen;
• de invoering van uniforme tariefstructuren, voor zover daarin geen prijzen en voorwaarden worden vastgesteld.

De verordening voorziet ook in vrijstelling voor bepaalde kleine en middelgrote ondernemingen.

Verordening (EG) nr. 718/1999 heeft tot doel beleid ten aanzien van de communautaire vloot voor het binnenwatervervoer in de EU vast te stellen.

• Zij heeft betrekking op schepen die worden gebruikt voor commercieel goederenvervoer met bepaalde uitzonderingen, onder meer voor schepen die uitsluitend op de Donau opereren of voor schepen die worden gebruikt voor de opslag van goederen of voor baggerwerkzaamheden.
• Op grond van de verordening moet elk EU-land waarvan de vloot een tonnage heeft van meer dan 100 000 ton en waarvan de waterwegen in verbinding staan met die van een ander EU-land, een fonds voor de binnenvaart oprichten. Elk fonds beschikt over een reservefonds met afzonderlijke rekeningen voor drogeladingschepen¹, tankschepen² en duwboten³. Deze fondsen moeten worden beheerd door nationale autoriteiten.
• Het reservefonds kan worden gebruikt:
  • in geval van “ernstige verstoring van de markt” voor het binnenwatervervoer (in de zin van Richtlijn 96/75/EG, zie hieronder) op verzoek van een EU-land, of
  • indien daarom unaniem werd verzocht door de organisaties die de binnenvaart vertegenwoordigen.

Verordening (EG) nr. 181/2008 bevat de bepalingen ter uitvoering van het beleid inzake de capaciteit van de binnenvaartvloot van de EU, inclusief de hoogte van de bijdragen aan het fonds.

Wijzigingsverordening (EU) nr. 546/2014 strekt tot uitbreiding van het toepassingsgebied van de maatregelen die op grond van Verordening (EG) nr. 718/1999 beschikbaar zijn.

Richtlijn 96/75/EG omvat twee pakketten beleidsmaatregelen:

• om in de EU te komen tot bevrachtingsovereenkomsten en prijzen die via vrije onderhandelingen tot stand zijn gekomen door de aanpassing van het vorige “bevrachtingssysteem volgens toerbeurt” voor vervoersactiviteiten (tegen vastgestelde prijzen in de volgorde waarin de schepen na lossing beschikbaar komen);
• om de Europese Commissie in staat te stellen maatregelen te nemen in geval van ernstige verstoring van de binnenvaartmarkt, waaronder met name maatregelen die iedere verdere toename van de vervoerscapaciteit moeten tegengaan.

Verordening (EG) nr. 1356/96 heeft tot doel te garanderen dat een ondernemer van goederen- of personenvervoer over de binnenwateren vervoersactiviteiten tussen en via de EU-landen mag verrichten, zonder discriminatie op grond van zijn nationaliteit of zijn plaats van vestiging, mits hij:

• wettelijk in een EU-land is gevestigd en in dat land is toegelaten tot het internationale goederen- of personenvervoer over de binnenwateren, en schepen gebruikt die in een EU-land ingeschreven zijn;
• voldoet aan de voorwaarden van Verordening (EEG) nr. 3921/91.

Speciale regels inzake de rechten van vervoerders uit niet-EU-landen zijn vastgelegd in de Herziene Rijnvaartakte (Akte van Mannheim) en het Verdrag betreffende de scheepvaart op de Donau (Verdrag van Belgrado) of kunnen voortvloeien uit internationale overeenkomsten of verdragen waarin de EU partij is.

Verordening (EEG) nr. 3921/91 bouwt voort op de algemene beginselen van gelijkheid van behandeling en het vrij verrichten van diensten, op grond waarvan vervoersondernemers worden toegelaten tot binnenlands vervoer (“cabotage”) over de binnenwateren in een EU-land waar zij niet gevestigd zijn. Deze verordening bevat de volgende voorwaarden:

• vervoersondernemers mogen tijdelijk cabotagevervoer verrichten zonder een zetel op te richten, mits zij gevestigd zijn in een EU-land overeenkomstig de daar geldende regelgeving en daar zijn toegelaten tot het internationale goederen- of personenvervoer over de binnenwateren;
• vervoersondernemers mogen alleen schepen gebruiken die eigendom zijn van:
  • EU-inwoners of onderdanen van een EU-land, of
  • rechtspersonen die hun zetel in een EU-land hebben en die voor het grootste gedeelte in handen zijn van onderdanen van de EU-landen.

Richtlijn 87/540/EEG schrijft voor dat personen en ondernemingen door de autoriteiten of door een door elk EU-land aangewezen instantie erkende bekwaamheden moeten bezitten op de volgende vakgebieden:

• recht;
• commercieel en financieel beheer van de onderneming;
• toegang tot de markt;
• technische normen en exploitatie;
• veiligheid, en
• vakken met betrekking tot internationaal vervoer.

De autoriteit geeft een attest af op basis van een diploma, het volgen van scholing of aangetoonde praktijkervaring. Indien de vervoerder niet meer aan de voorwaarden voldoet, kan het attest worden ingetrokken.

Verordening (EEG) nr. 2919/85. In de Herziene Rijnvaartakte (gewijzigd door Aanvullend Protocol nr. 2) wordt bepaald dat alleen schepen die tot de Rijnvaart behoren, op de Rijn mogen varen.

Het feit dat een schip tot de Rijnvaart behoort wordt geconstateerd in een verklaring die door een bevoegde autoriteit van een Rijnstaat (d.w.z. België, Frankrijk, Duitsland, Nederland en Zwitserland) wordt afgegeven. De toepassing van de akte wordt door de verordening uitgebreid tot alle EU-landen, waardoor de gelijke behandeling van schepen uit de hele EU wordt gewaarborgd.

Verordening nr. 11/1960 van de EEG-Raad strekt tot uitvoering van artikel 79, lid 3, van het Verdrag van Rome (thans artikel 95 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie). De verordening:

• houdt een verbod in op discriminatie door vervoersondernemers — die erin bestaat dat een vervoersondernemer voor dezelfde verbindingen verschillende vrachtprijzen en vervoervoorwaarden voor gelijke goederen toepast — op grond van het land van herkomst of bestemming van de vervoerde goederen;
• is van toepassing op het vervoer van alle goederen met verschillende vervoermiddelen, hetzij per spoor, over de weg of over de binnenwateren;
• bevat regels wat betreft de documentatieverplichtingen voor vervoerdocumenten;
• schrijft voor dat de EU-landen de naleving van de verplichtingen moeten controleren.