52012SC0397

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING

Begeleidend document bij het

Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad

inzake een nieuw algemeen milieuactieprogramma voor de Europese Unie voor de periode tot en met 2020 “Goed leven, binnen de grenzen van onze planeet”

Deze effectbeoordeling hoort bij het voorstel van de Commissie voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad inzake een nieuw algemeen milieuactieprogramma voor de Europese Unie voor de periode tot en met 2020. Bij het opstellen van het besluit heeft de Commissie een brede openbare raadpleging gehouden en rekening gehouden met de standpunten van de andere instellingen van de Europese Unie (EU).

Milieuactieprogramma’s geven al sinds het begin van de jaren zeventig richting aan de ontwikkeling van het milieubeleid van de EU. Het recht van de EU om op te treden, is vastgelegd in artikel 192, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Het zesde milieuactieprogramma (6e MAP) is in juli 2012 afgelopen. Naar aanleiding van het verzoek van belanghebbenden, waaronder de Raad en het Europees Parlement, om een vervolgprogramma, heeft de Europese Commissie toegezegd voor een nieuw MAP te zorgen. Het nieuwe programma heeft tot doel voort te bouwen op de toegevoegde waarde van het 6e MAP, en tegelijk de zwakke punten daarvan aan te pakken.

Uit de beoordeling blijkt dat het voorstel toegevoegde waarde van de EU biedt door:

· te voorzien in een strategisch kader voor het milieubeleid in de EU;

· te zorgen voor complementariteit en samenhang;

· te zorgen voor voorspelbaarheid en een gelijk speelveld;

· op alle bestuurniveaus actie te stimuleren.

De context waarin dit programma is opgezet verschilt van de context ten tijde van het 6e MAP. Met name heeft de EU de Europa 2020-strategie aangenomen – een overkoepelende strategie voor alle EU-beleidsmaatregelen met als doel te komen tot “slimme, duurzame en inclusieve groei”. Hoewel veel EU-lidstaten momenteel moeite hebben de economische crisis het hoofd te bieden, biedt de behoefte aan structurele hervormingen voor alle landen nieuwe mogelijkheden om snel de richting van een inclusieve groene economie op te gaan.

Het EU-milieubeleid kan in dit opzicht drie belangrijke, elkaar wederzijds versterkende bijdragen leveren:

· zorgen dat het natuurlijk kapitaal van Europa voldoende bestand is tegen druk en verandering;

· zorgen dat de Europese economie wordt omgevormd tot een hulpbronnenefficiënte en koolstofarme economie;

· zorgen dat een hoge mate van milieubescherming de volksgezondheid en het welzijn van de EU-burgers ten goede blijft komen.

Het nieuwe milieuactieprogramma wordt gestuurd door een langetermijnvisie voor het milieu in 2050 en moet erop gericht zijn de inspanningen ter verwezenlijking van deze thematische kerndoelstellingen over de periode tot en met 2020 kracht bij te zetten.

In deze effectbeoordeling worden de voornaamste problemen en opties bestudeerd om ervoor te zorgen dat deze doelstellingen zo effectief, efficiënt en coherent mogelijk worden behaald.

Hoewel diverse wetenschappelijke beoordelingen laten zien dat zich de laatste tien jaar een aantal positieve trends heeft voorgedaan, zijn er vier onderliggende problemen die de verwezenlijking van deze belangrijke milieudoelstellingen belemmeren (zie tabel ES1):

1) ontoereikende uitvoering van en hiaten binnen het bestaande milieubeleidacquis;

2) gebrek aan samenhang bij het aanpakken van de steeds meer onderling verbonden problemen, die ook inspanningen op andere beleidsterreinen vereisen;

3) problemen met betrekking tot stimulansen voor investeringen in milieugerelateerde maatregelen;

4) onvoldoende gecoördineerde gegevens en informatie over het milieu en hiaten in het kennisbestand en opkomende kwesties en trends die momenteel niet naar behoren worden aangepakt.

Tabel ES1: Indicatieve tabel van de kracht van de onderliggende problemen

|| Onderliggende problemen

Milieukwestie || Uit-voering || Kennis || Inves-tering || Samen-hang

Ecologisch en klimatologisch herstellingsvermogen || Druk op ecosystemen (door luchtvervuiling, eutrofiëring) || ++ || + || + || +++

Staat van instandhouding (veiligstellen van de belangrijkste habitats en diersoorten van de EU) || ++ || + || +++ || ++

Biodiversiteit (terrestrische en mariene soorten en habitats) || +++ || ++ || ++ || +++

Achteruitgang van de bodem (bodemerosie) || + || ++ || ++ || ++

Waterkwaliteit (ecologische en chemische toestand) || ++ || + || + || ++

Watervervuiling (van puntbronnen en kwaliteit van zwemwater) || +++ || + || ++ || +

Duurzame, koolstofarme groei || Mondiale gemiddelde temperatuurverandering || ++ || + || +++ || +++

Broeikasgasemissies || ++ || + || ++ || +++

Energie-efficiëntie || ++ || ++ || + || ++

Hernieuwbare energiebronnen || + || ++ || +++ || +

Ontkoppeling (van hulpbronnengebruik en economische groei) || + || ++ || + || +++

Afvalproductie || ++ || ++ || + || +++

Afvalbeheer (recycling) || +++ || ++ || + || ++

Waterstress (waterexploitatie) || ++ || + || + || ++

Menselijke gezondheid en welzijn || Grensoverschrijdende luchtvervuiling (NOx, NMVOC, SO2, NH3, primaire deeltjes) || + || + || + || ++

Luchtkwaliteit in stedelijke gebieden (fijn stof en ozon) || +++ || + || + || ++

Chemische stoffen || ++ || +++ || + || ++

Het nieuwe MAP is er tevens op gericht zowel de stedelijke als de mondiale dimensie van het EU-milieubeleid te versterken. Op deze ruimteschalen spelen immers specifieke problemen en uitdagingen met betrekking tot het milieu en de klimaatverandering, die gerichte benaderingen vereisen. De uitgebreide verbintenissen die voortvloeien uit de UNCSD 2012 (Rio+20), worden eveneens in het programma weerspiegeld.

Uitgaande van deze overwegingen worden de beleidsopties beoordeeld aan de hand van een tweestappenbenadering.

In de eerste stap worden drie opties voor beleidsinhoud overwogen:

(1) Optie 1: op dezelfde weg doorgaan. Hierbij wordt verdergegaan met de bestaande wetgeving zoals momenteel uitgevoerd.

(2) Optie 2: slimmere uitvoering. Hierbij gaat het om extra inspanningen om de onderliggende problemen aan te pakken, die worden gezien als de voornaamste obstakels welke de kans verkleinen op de verwezenlijking van de in het bestaande beleid en de bestaande wetgeving opgenomen doelen en doelstellingen. Het betreft hier niet alleen een betere uitvoering, maar vooral ook een slimmere uitvoering, door te zorgen dat de juiste investeringsprikkels worden uitgezonden en dat de beleidsmaatregelen coherent zijn.

(3) Optie 3: slimmere uitvoering en ingaan op nieuwe kennis. Deze optie omvat de inspanningen die reeds worden genoemd in optie 2, maar vergt daarnaast nog aanvullende inspanningen om te reageren op wijzigingen in het kennisbestand en opkomende kwesties.

De tweede stap betreft de vraag welk soort milieuactieprogramma, voor zover aanwezig, voorziet in het meest effectieve strategische kader om te zorgen dat aan de drie specifieke doelstellingen wordt voldaan. Er zijn drie opties onderzocht:

(4) Optie A: stopzetting van de benadering op basis van het MAP-beleid

(5) Optie B: op dezelfde weg verdergaan — een nieuw MAP, dat op vergelijkbare wijze is opgezet als het 6e MAP

(6) Optie C: een nieuw MAP, dat gericht is op een beperkte reeks prioritaire doelstellingen.

Tabel ES2 geeft een algehele beoordeling van de opties, afgezet tegen de criteria van effectiviteit, efficiëntie en samenhang. Uit de tabel komt een combinatie van optie 3 met optie C voor de uitvoering naar voren als de voorkeursoptie die het beste scoort volgens de drie criteria. Naar verwachting zal een nieuw MAP dat de beginselen van slimme regelgeving toepast en samenhang bevordert niet alleen zorgen voor milieuverbeteringen, maar ook een impuls geven aan het concurrentievermogen, door de hulpbronnenefficiëntie te verbeteren. Tabel ES3 geeft een gedetailleerd overzicht van de acties in het kader van deze optie, die aansluiten bij de specifieke doelstellingen en complementaire maatregelen omvatten om de onderliggende factoren aan te pakken.

· Tabel ES2: Algehele beoordeling van de opties

|| Effectiviteit || Efficiëntie || Samenhang

Stap 1: keuze van de acties

Optie 1 || 0 || 0 || 0

Optie 2 || + || ++ || +

Optie 3 (voorkeursoptie) || ++ || ++ || ++

Stap 2: wat voor MAP

Optie A || - || - || -

Optie B || 0 || 0 || 0

Optie C (voorkeursoptie) || + || + || ++

· Tabel ES3: Acties op grond van het 7e MAP en de relatie met de specifieke doelstellingen

Specifieke doelstellingen || Acties met betrekking tot een enkele specifieke doelstelling || Complementaire maatregelen om alle drie de specifieke doelstellingen aan te pakken (het stimulerend kader)

Zorgen dat het natuurlijk kapitaal van Europa voldoende bestand is tegen belasting en verandering || Volledig uitvoeren van de EU-biodiversiteitsstrategie tot en met 2020 || Verbeteren van de uitvoering - Zorgen voor effectievere milieu-inspecties en effectiever toezicht - Zorgen voor toegang tot het gerechtelijk apparaat - Ondersteunen van betere klachtenafhandeling en bemiddelingsmechanismen op nationaal niveau - Vestigen van informatiesystemen op nationaal niveau die actief voldoende informatie verspreiden om te laten zien dat de EU-milieuwetgeving effectief wordt uitgevoerd - Onderzoeken van de praktische rol die partnerschapsovereenkomsten spelen bij het verbeteren van de uitvoering van specifieke milieuwetgeving Verbeteren van de wetenschappelijke onderbouwing voor het milieubeleid - Verbeteren van de wetenschappelijke onderbouwing van het milieubeleid, met inbegrip van toegankelijkheid, vereenvoudiging, afstemming en modernisering van gegevensverzameling en -beheer en uitwisseling van milieugegevens en -informatie - Ontwikkelen van een systematische benadering om vooruit te lopen op opkomende milieurisico’s en deze te beoordelen en te beheren - Opvullen van de bestaande kennishiaten Zorgen voor de juiste stimulerende maatregelen voor investeringen - Zorgen dat de milieu- en klimaatdoelstellingen worden ondersteund met adequate financiering door: adequaat verwerken van milieu- en klimaatprioriteiten in de partnerschapscontracten; zorgen dat ten minste 20 % van de EU-begroting 2014-2020 klimaatgerelateerd is en uitbreiden van het gebruik van de beschikbare EU-financiering voor milieumaatregelen met ten minste 25 % ten opzichte van het huidige niveau of het niveau van 2010; en ontwikkelen en toepassen van een systeem voor het rapporteren en bijhouden van milieugerelateerde uitgaven - Geleidelijk afschaffen van milieuonvriendelijke subsidies, waarbij steeds meer gebruikgemaakt wordt van instrumenten op basis van marktwerking, met inbegrip van belasting - Bevorderen en verhogen van financiering uit de private sector voor milieu- en klimaatgerelateerde uitgaven, met name door de toegang tot innovatieve financiële instrumenten te bevorderen - Opvoeren van de inspanningen om uitgebreide metingen in te voeren van de duurzaamheid van onze vooruitgang is (die verdergaan dan het bnp), met inbegrip van de boekhouding van natuurlijk kapitaal - Integreren van overwegingen inzake milieu- en hulpbronnenefficiëntie in het Europees semester Verbeteren van de integratie en samenhang - Integreren van milieu- en klimaatgerelateerde voorwaarden en stimulerende maatregelen in beleidsinitiatieven op EU- en lidstaatniveau en verrichten van systematische ex-antebeoordelingen van de ecologische (sociale en economische) effecten van beleidsinitiatieven op EU- en lidstaatniveau Verbeteren van de duurzaamheid van stedelijke gebieden - Ondersteunen van de verwezenlijking van minimale duurzaamheidscriteria door een meerderheid van de steden in de EU. Zorgen voor effectieve internationale actie - Concentreren van de samenwerking met de strategische partners van de EU op de bevordering van goede praktijken in binnenlands milieubeleid en binnenlandse wetgeving, en op convergentie in multilaterale milieuonderhandelingen - Ruim vóór 2020 alle belangrijke multilaterale milieuovereenkomsten ratificeren en zorgen voor effectieve EU-deelname aan overige internationale processen - Initiëren en uitvoeren van acties om de mondiale bossen te beschermen - Concentreren van de samenwerking met landen die deel uitmaken van het Europees nabuurschapsbeleid op geleidelijke aanpassing aan de voornaamste EU-milieubeleidsmaatregelen - Proactief deelnemen aan een internationaal werkplan om de ambities ten aanzien van de matiging van de klimaatverandering te verbeteren, en om de concrete uitvoering vast te stellen en te ondersteunen van kostenefficiënte opties voor een reeks van matigingsacties die tegen 2020 de kloof tussen ambitie en werkelijkheid kunnen dichten - Volledig integreren van de essentiële resultaten van de UNCSD 2012 met acties op Europees, regionaal, internationaal en mondiaal niveau

Ontwikkelen van een strategischer benadering om de bossen en de diensten die zij bieden te beschermen en te verbeteren

Beter integreren van aspecten van grondgebruik met besluitvorming, mogelijk inclusief de vaststelling van doelstellingen voor bodem en grond

Nemen van nadere stappen en maatregelen om de lozing van stedelijk en industrieel afvalwater, mestgebruik en emissies naar de lucht die verantwoordelijk zijn voor eutrofiëring, terug te brengen

Volledig uitvoeren van de kaderrichtlijn water, met inbegrip van nadere stappen om het effect van onder andere stikstof en fosfor op zoet water terug te brengen

Volledig uitvoeren van de kaderrichtlijn mariene strategie, met inbegrip van reductie van het zwerfvuil in zee, mogelijk met inbegrip van het bepalen van doelstellingen

Zorgen dat de Europese economie wordt omgevormd tot hulpbronnen­efficiënte en koolstofarme economie || Volledig uitvoeren van het EU-energie- en klimaatpakket tot en met 2020

Volledig uitvoeren van de EU-afvalwetgeving en gebruiken van afval als hulpbron, met name door te zorgen voor toepassing van de afvalhiërarchie en effectief gebruik van economische instrumenten, waaronder het nagenoeg afschaffen van stortplaatsen en het beperken van energieterugwinning

Wegnemen van de barrières voor de eengemaakte markt voor milieuvriendelijke recyclingactiviteiten in de EU

Verminderen van het algehele milieueffect van productie en consumptie, met name in de voedsel-, de woning- en de mobiliteitssector, met inbegrip van het bepalen van doelstellingen

Zorgen dat de volksgezond­heid en het welzijn van de EU-burgers blijven profiteren van een hoge mate van milieubescher­ming || Aanpassen van het EU-beleid inzake luchtkwaliteit, overeenkomstig de laatste wetenschappelijke gegevens, waarbij kostenefficiënte maatregelen ter bestrijding van luchtvervuiling aan de bron worden vastgesteld en de inspanningen om tot volledige naleving van de EU-luchtkwaliteitswetgeving te komen, worden opgevoerd

Aanpassen van het EU-beleid inzake geluidshinder, overeenkomstig de laatste wetenschappelijke gegevens, waarbij kostenefficiënte maatregelen ter beperking van geluidshinder aan de bron worden vastgesteld

Opvoeren van de inspanningen ten aanzien van de uitvoering van de kaderrichtlijn water, met name voor kleine leveranciers, en van de nieuwe zwemwaterrichtlijn, met als doel tegen 2020 een nalevingsniveau van 95 % te hebben bereikt

Ontwikkelen van een strategie voor een niet-giftig milieu, gericht op de gezamenlijke effecten van chemische stoffen en veiligheidsproblemen met betrekking tot hormoonverstorende stoffen, en ontwikkelen van een uitgebreide aanpak voor het minimaliseren van de blootstelling aan gevaarlijke stoffen; effectief aanpakken van veiligheidskwesties met betrekking tot nanomaterialen als onderdeel van een coherente benadering voor de verschillende wetgevingen

Overeenkomen en uitvoeren van een EU-klimaataanpassingsstrategie, met inbegrip van de integratie van overwegingen op het vlak van aanpassing aan de klimaatverandering met belangrijke EU-beleidsinitiatieven en -sectoren

Verder reduceren van waterstress in de EU

De strategische aard van het programma impliceert dat de scores voor een deel afhankelijk zijn van de specifieke beleidsinstrumenten die zijn gekozen om de vastgestelde prioritaire doelstellingen te verwezenlijken. Deze keuze kan pas worden gemaakt nadat de effectbeoordelingen zijn verricht. De keuze heeft een invloed op de kostenefficiëntie en op bepaalde sociale en economische effecten, maar ook op de rol van nationale, regionale en lokale autoriteiten bij de uitvoering van de op EU-niveau overeengekomen beleidsmaatregelen en wetgeving.

Groenere, efficiëntere technologieën, grotere productiviteit en nieuwe mogelijkheden voor werkgelegenheid zullen bijdragen aan groei en banen. Een coherent en meer geïntegreerd beleidskader ter ondersteuning van de hulpbronnenefficiëntie en groenere producten ondersteunt daarnaast kleine en middelgrote ondernemingen in hun streven naar grotere hulpbronnenefficiëntie door de productiekosten te reduceren en de toegang tot de markt te bevorderen. Om te zorgen voor duurzame economische vooruitgang is het ondertussen van cruciaal belang om te zorgen voor het herstellingsvermogen van onze ecosystemen, die de groei ondersteunen, en om de gezondheid van onze burgers te beschermen.

De Commissie monitort de uitvoering van het nieuwe MAP op basis van het periodieke monitoringsproces van de Europa 2020-strategie. Omdat de meeste acties die in deze effectbeoordeling worden genoemd, betrekking hebben op bestaande beleidsterreinen, zijn de huidige indicatoren geëigend om voor een adequate controle van de vooruitgang te zorgen. Voor nieuwe of opkomende kwesties worden, waar nodig, indicatoren vastgesteld op basis van effectbeoordelingen die zijn verricht als onderdeel van het proces om het beste beleidsantwoord te bepalen om deze kwesties aan te pakken. Vóór 2020 zal een volledige evaluatie van het programma worden verricht.