L-unjoni ekonomika u monetarja tal-UE

PUNTI EWLENIN

L-unjoni ekonomika u monetarja tal-UE

Dan huwa l-proċess tal-allinjament tal-politiki ekonomiċi u monetarji fl-Istati Membri u jinkludi tliet stadji.

• L-ewwel stadju (1990-1993). It-tneħħija tal-ostakli għall-moviment liberu tal-kapital bejn l-Istati Membri, it-titjib tal-konverġenza ekonomika, kooperazzjoni msaħħa bejn il-banek ċentrali nazzjonali.
• It-tieni stadju (1994-1998).. Il-ħolqien tal-Istitut Monetarju Ewropew (il-predeċessur tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE)), it-tħejjijiet għall-introduzzjoni tal-euro, l-evitar ta’ defiċits eċċessivi u konverġenza aħjar tal-politiki (biex jiġu żgurati prezzijiet stabbli u finanzi pubbliċi b’saħħithom).
• It-tielet stadju (l-1 ta’ Jannar 1999 ’il quddiem). L-iffissar irrevokabbli tar-rati tal-kambju, l-adozzjoni gradwali tal-euro mill-Istati Membri bħala l-munita tagħhom, l-implimentazzjoni ta’ politika monetarja unika taħt ir-responsabbiltà tal-BĊE, id-dħul fis-seħħ tal-mekkaniżmu tar-rati tal-kambju (ERM II) intra-UE u d-dħul fis-seħħ tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir.

Filwaqt li l-ewwel żewġ stadji tal-UEM tlestew għall-Istati Membri kollha, l-istadju finali għadu għaddej. Sal-lum, 21 Stat Membru adottaw l-euro bħala l-munita uffiċjali tagħhom (li flimkien jissejħu ż-żona tal-euro).

Tranżizzjoni għall-euro

Qabel ma jkun jista’ jintroduċi l-euro, Stat Membru jrid l-ewwel jissodisfa diversi rekwiżiti ekonomiċi u legali – il-kriterji ta’ konverġenza stabbiliti fl-Artikolu 140 tat-TFUE:

• l-għan tal-kriterji ta’ konverġenza ekonomika huwa li jiġi żgurat li s-sitwazzjoni ekonomika u finanzjarja tal-UE tkun stabbli;
• il-konverġenza legali tirrikjedi li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istati Membri, inklużi l-istatuti tal-bank ċentrali nazzjonali ta’ kull Stat Membru, tkun kompatibbli mad-dritt rilevanti tal-UE.

Meta Stat Membru jissodisfa dawn ir-rekwiżiti kollha, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea jiddeċiedi li jista’ jadotta l-euro bħala l-munita tiegħu. L-euro mbagħad jissostitwixxi l-munita nazzjonali u jsir il-munita uffiċjali ta’ dak l-Istat Membru.

L-Istati Membri li l-munita tagħhom hija l-euro jitqiesu li jiffurmaw iż-żona tal-euro, li fiha titmexxa politika monetarja unika taħt ir-responsabbiltà tal-Kunsill Governattiv tal-BĊE.

L-Istati Membri li għadhom ma adottawx l-euro bħala l-munita tagħhom huma Stati Membri b’deroga skont l-Artikolu 139 tat-TFUE. Il-Kummissjoni Ewropea u l-BĊE jirrapportaw lill-Kunsill, mill-inqas kull sentejn, jew fuq talba tal-Istat Membru b’deroga, dwar il-progress tiegħu lejn l-issodisfar tal-kriterji ta’ konverġenza. Wara li jikkonsulta lill-Parlament Ewropew u wara diskussjoni fil-Kunsill Ewropew, il-Kunsill jiddeċiedi, fuq proposta tal-Kummissjoni, li l-Istat Membru kkonċernat jissodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa u jista’ jadotta l-euro bħala l-munita tiegħu, u jħassar id-deroga għall-Istat Membru kkonċernat.

Il-Bank Ċentrali Ewropew

Il-BĊE jiżvolġi rwol ċentrali fl-UEM. Permezz tal-korp deċiżjonali tiegħu, il-Kunsill Governattiv, huwa jistabbilixxi l-politika monetarja għaż-żona tal-euro. Għandu wkoll id-dritt esklużiv li jawtorizza l-ħruġ ta’ karti tal-flus tal-euro fl-UE. L-Istati Membri jistgħu joħorġu muniti tal-euro, iżda l-BĊE jrid l-ewwel jawtorizza l-ammont annwali (volum) li għandu jinħareġ.

L-ewwel Stati Membri fiż-żona tal-euro

• Fit-3 ta’ Mejju 1998, data storika fir-rigward tat-tnedija tat-tielet stadju tal-UEM, il-Kunsill adotta deċiżjoni li tirrikonoxxi li 11-il Stat Membru (il-Belġju, il-Ġermanja, l-Irlanda, Spanja, Franza, l-Italja, il-Lussemburgu, in-Netherlands, l-Awstrija, il-Portugall u l-Finlandja) issodisfaw il-kundizzjonijiet meħtieġa biex jintroduċu l-munita unika fl-1 ta’ Jannar 1999.
• Fl-2000, deċiżjoni simili ttieħdet għall-Greċja li daħlet fit-tielet stadju tal-UEM f’Jannar 2001.

• L-euro ġie introdott f’żewġ stadji.
  • 1 ta’ Jannar 1999.  L-euro ġie introdott bħala flus skritturali¹ u ġew stabbiliti r-rati ta’ konverżjoni bejn l-euro u l-muniti tal-Istati Membri.
  • 1 ta’ Jannar 2002.  Muniti u karti tal-flus tal-euro fiżiċi ġew introdotti fl-Istati Membri rilevanti. In-nies u n-negozji setgħu sussegwentement jagħmlu l-ħlasijiet tagħhom fi flus kontanti bl-euro.

Espansjoni taż-żona tal-euro

• Fil-prinċipju, l-Istati Membri kollha huma meħtieġa jissieħbu fit-tielet stadju tal-UEM u b’hekk jadottaw l-euro. Madankollu, xi wħud għadhom ma ssodisfawx ir-rekwiżiti ekonomiċi u legali, u d-Danimarka għażlet li ma tipparteċipax fit-tielet stadju tal-UEM, u d-dettalji ta’ dan huma stabbiliti fil-Protokoll Nru 16 għat-Trattati. Id-Danimarka rriżervat l-għażla li ttemm l-arranġamenti ta’ eżenzjoni tagħha u tapplika biex tadotta l-euro, iżda s’issa ma ħabbret l-ebda intenzjoni bħal din.
• L-Istati Membri li adottaw l-euro wara l-2002:
  • Is-Slovenja fl-1 ta’ Jannar 2007;
  • Ċipru u Malta fl-1 ta’ Jannar 2008;
  • Is-Slovakkja fl-1 ta’ Jannar 2009;
  • L-Estonja fl-1 ta’ Jannar 2011;
  • Il-Latvja fl-1 ta’ Jannar 2014;
  • Il-Litwanja fl-1 ta’ Jannar 2015;
  • Il-Kroazja fl-1 ta’ Jannar 2023;
  • Il-Bulgarija fl-1 ta’ Jannar 2026.