1.

Dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari joffri lill-Qorti tal‑Ġustizzja l-okkażjoni li tispjega l-ġurisprudenza tagħha relatata mal‑mod li bih id-dritt tal-Unjoni jifhem is-sħubija pubblika-privata istituzzjonalizzata (SPPI), li xi drabi jużaw l-awtoritajiet kontraenti minflok l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi jew ta’ kuntratti ta’ konċessjoni “tradizzjonali”.

2.

Minkejja li l-ebda dispożizzjoni vinkolanti tad-dritt tal-Unjoni ma tirregola espressament l-SPPI ( 2 ), din madankollu ġiet iddefinita mill‑Kummissjoni Ewropea bħala forma ta’ kooperazzjoni bejn imsieħba pubbliċi u privati li jistabbilixxu entità pubblika b’sehem privat li teżegwixxi kuntratti pubbliċi jew konċessjonijiet ( 3 ) u hija s-suġġett tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, b’mod partikolari, li d‑dritt tal-Unjoni, bħala regola ġenerali, ma jipprekludix l‑użu ta’ proċedura fil-kuntest ta’ SPPI, li permezz tagħha, minn naħa waħda, jintgħażel soċju privat u, min-naħa l-oħra, jingħata kuntratt jew konċessjoni lil entità pubblika-privata li ser tiġi stabbilita ( 4 ).

3.

L-assenza ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li jirregolaw l‑SPPI jidher li huwa l-oriġini ta’ diffikultajiet imqajma f’dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, li huma riflessi fl-istruttura u fil-kontenut ta’ dawn il-konklużjonijiet. Mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, il-problema legali mqajma f’dan il-każ la hija ddefinita b’mod ċar u lanqas mogħtija kuntest preċiż.

4.

Studju ddettaljat ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari wassalni sabiex nikkonkludi li d-domandi magħmula mill-qorti tar‑rinviju jirrigwardaw il-punt dwar jekk il-mod li bih l-awtorità kontraenti pproċediet għall-kalkolu tas-sehem privat fl-entità pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita, sabiex sussegwentement jiġi eskluż parteċipant fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti, huwiex kompatibbli mad-Direttivi 2014/23/UE ( 5 ) u/jew 2014/24/UE ( 6 ).

5.

L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2014/23 jistipula:

“1.   L-awtoritajiet kontraenti u l-entitajiet kontraenti għandhom jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi bl-istess mod u mingħajr diskriminazzjoni u għandhom jaġixxu b’mod trasparenti u proporzjonat.

It-tfassil tal-proċedura tal-għoti ta’ konċessjoni, inkluż l-istima tal-valur, m’għandux isir bil-ħsieb li din tiġi eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva jew sabiex jagħti vantaġġ jew żvantaġġ mhux mistħoqq lil ċerti operaturi ekonomiċi jew ċerti xogħlijiet, provvisti jew servizzi.

2.   L-awtoritajiet kontraenti u l-entitajiet kontraenti għandhom jimmiraw li jiżguraw trasparenza fil-proċedura tal-għoti u fit-twettiq tal‑kuntratt, filwaqt li jikkonformaw mal-Artikolu 28.”

6.

L-Artikolu 30(1) u (2) ta’ din id-direttiva jistipula:

“1.   L-awtorità kontraenti jew l-entità kontraenti għandu jkollha l‑libertà li torganizza l-proċedura li twassal għall-għażla ta’ konċessjonarju soġġett għal konformità ma’ din id-Direttiva.

2.   It-tfassil tal-proċedura tal-għoti ta’ konċessjoni għandu jirrispetta l‑prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 3. B’mod partikolari matul il‑proċedura tal-għoti ta’ konċessjoni, l-awtorità kontraenti jew l‑entità kontraenti m’għandhiex tipprovdi informazzjoni b’mod diskriminatorju li tista’ tagħti lil xi kandidati jew offerenti vantaġġ fuq oħrajn.”

7.

L-Artikolu 38(1) tal-imsemmija direttiva jipprevedi:

“L-awtoritajiet kontraenti u l-entitajiet kontraenti għandhom jivverifikaw il-kondizzjonijiet għal parteċipazzjoni relatati mal-kapaċità professjonali u teknika u l-istatus finanzjarju u ekonomiku tal-kandidati jew l-offerenti, abbażi ta’ awtodikjarazzjonijiet, referenza jew referenzi li għandhom jiġu ppreżentati bħala prova f’konformità mar-rekwiżiti speċifikati fl-avviż tal-konċessjoni li għandhom ikunu nondiskriminatorji u proporzjonati għas-suġġett tal-konċessjoni. Il-kondizzjonijiet għal parteċipazzjoni għandhom ikunu relatati u proporzjonati għall-ħtieġa li tiġi żgurata l‑kapaċità tal-konċessjonarju li jwettaq il-konċessjoni, b’kont meħud tas‑suġġett tal-konċessjoni u l-fini li tiżgura kompetizzjoni ġenwina.”

8.

L-Artikolu 18(1) tad-Direttiva 2014/24 jipprevedi:

“L-awtoritajiet kontraenti għandhom jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi bl-istess mod u mingħajr diskriminazzjoni u għandhom jaġixxu b’mod trasparenti u proporzjonat.

It-tfassil tal-akkwist ma għandux isir bil-ħsieb li l-akkwist jiġi eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva jew biex b’mod artifiċjali jnaqqas il-kompetizzjoni. Il-kompetizzjoni għandha titqies bħala artifiċjalment imnaqqsa meta d-disinn tal-akkwist isir bl-intenzjoni li jagħti vantaġġ jew żvantaġġ mhux mistħoqq lil ċerti operaturi ekonomiċi.”

9.

L-Artikolu 58(1) ta’ din id-direttiva jistipula:

“Kriterji ta’ għażla jistgħu jirreferu għal:

Bħala rekwiżiti għall-parteċipazzjoni, l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jimponu biss il-kriterji msemmijin fil-paragrafi 2, 3 u 4 dwar l-operaturi ekonomiċi. Huma għandhom jillimitaw kwalunkwe rekwiżit għal dawk li huma addati biex jiġi żgurat li kandidat jew offerent għandu l‑kapaċitajiet legali u finanzjarji u l-kapaċitajiet tekniċi u professjonali li jwettaq il-kuntratt li għandu jingħata. Ir-rekwiżiti kollha għandhom ikunu relatati u proporzjonati mas-suġġett tal-kuntratt.”

10.

Fid-dritt Taljan, il-leġiżlazzjoni dwar kumpanniji pubbliċi b’sehem privat hija rregolata permezz tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 175‑Testo unico in materia di società a partecipazione pubblica” (Digriet Leġiżlattiv Nru 175 li jistabbilixxi Test Uniku fil-Qasam tal-Kumpanniji b’Parteċipazzjoni Pubblika), tad‑19 ta’ Awwissu 2016 ( 7 ), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kwistjonijiet fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 175”).

11.

Skont l-ewwel artikolu tiegħu, l-għan tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 175 huwa li jiżgura ġestjoni effikaċi ta’ ishma pubbliċi, li jipproteġi u jippromwovi l-kompetizzjoni u s-suq, kif ukoll li jirrazzjonalizza u jnaqqas l-ispiża pubblika. Dan id-digriet jipprevedi li l-amministrazzjoni pubblika tista’, għall-ġestjoni ta’ attivitajiet partikolari, imsemmija fl‑Artikolu 4 tiegħu, tagħżel bejn il-ġestjoni interna, permezz ta’ kumpannija li fiha hija għandha l-kapital kollu, jew li tiġi stabbilita kumpannija pubblika b’sehem privat u jirregola fid-dettall din it-tieni alternattiva sabiex tkun kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.

12.

F’dak li jirrigwarda din it-tieni alternattiva, l-Artikolu 17(1) tad‑Digriet Leġiżlattiv Nru 175 jispjega:

“Fil-kumpanniji b’ishma pubbliċi-privati, il-perċentwali ta’ ishma tal‑persuna privata ma tistax tkun inqas minn 30 % u l-għażla tagħha għandha ssir permezz ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku skont l-Artikolu 5(9) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 50 tal‑2016 [ ( 8 )] u għandu l-għan kemm is-sottoskrizzjoni kif ukoll l-akkwist tas-sehem mis-soċju privat u l-għoti tal-kuntratt jew tal-konċessjoni li huwa l-għan esklużiv tal-attivitajiet tal-kumpannija pubblika b’sehem privat.”

13.

Matul l‑2018, il-belt ta’ Ruma nediet sejħa għal offerti b’għan doppju, minn naħa waħda, li tagħżel soċju privat, sabiex tistabbilixxi miegħu kumpannija pubblika b’sehem privat (iktar ’il quddiem il-“kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita”) u, min-naħa l-oħra, l-għoti lil din il-kumpannija tas-servizz skolastiku integrat, stmat fl-ammont ta’ EUR 277479 616.21, li jaqa’ fil‑kompetenza tal-belt ta’ Ruma. Skont id-dokumenti tas-sejħa għal offerti, il-belt ta’ Ruma kellha jkollha 51 % tal-azzjonijiet tal-imsemmija kumpannija, u l-kumplament tal-49 % kellhom jiġu akkwistati mis-soċju privat, b’dan tal-aħħar jintalab jerfa’ r-riskju operattiv kollu.

14.

Ġiet sottomessa offerta mill-grupp magħmul mill-kumpanniji Roma Multiservizi SpA u Rekeep SpA.

15.

Permezz tad-Deċiżjoni Nru 435 tal‑1 ta’ Marzu 2019 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ esklużjoni”), dan il-grupp ġie eskluż mill‑proċedura pendenti, minħabba li l-kumpannija AMA SpA, li l-kapital tagħha kien kollu kemm hu tal-belt ta’ Ruma, kellha 51 % ta’ Roma Multiservizi u l-aċċettazzjoni tal-offerta tal-imsemmi grupp twassal sabiex il-belt ta’ Runa jkollha, fil-fatt, sehem effettiv ta’ 73.5 % fil‑kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita ( 9 ), u b’hekk teċċedi l-limitu ta’ 51 % stabbilit fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti.

16.

Rekeep u Roma Multiservizi kkontestaw din id-deċiżjoni quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għall-Lazio, l-Italja), li ċaħdet ir-rikors tagħhom permezz ta’ żewġ sentenzi mogħtija fit‑18 ta’ Ġunju 2019.

17.

Rekeep u Roma Multiservizi appellaw minn dawn iż-żewġ sentenzi quddiem il-qorti tar-rinviju.

18.

Mill-osservazzjonijiet ta’ dawn il-partijiet jirriżulta li, matul l‑eżami tal-appelli tagħhom, il-belt ta’ Ruma tat, fi tmiem proċedura nnegozjata, l-eżekuzzjoni tas-servizz inkwistjoni liċ-CNS.

19.

Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal‑Istat, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑13 ta’ Frar 2020, li waslet fil‑Qorti tal-Ġustizzja fit-22 ta’ Lulju 2020, iddeċieda li jissospendi l‑proċeduri quddiemu u li jagħmel id-domandi segwenti lill-Qorti tal‑Ġustizzja:

20.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet prinċipali u CNS, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Seduta ma saritx.

21.

Il-qari tat-talba għal deċiżjoni preliminari turi li, fid-dawl taċ‑ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju tieħu inkunsiderazzjoni żewġ rekwiżiti f’dak li jirrigwarda s-sehem pubbliku u s-sehem privat fil-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita.

22.

L-ewwel rekwiżit jirrigwarda l-limitu minimu ta’ ishma ta’ 30 % mitlub fir-rigward tas-soċju privat fil-kapital ta’ entità pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita, skont l-Artikolu 17(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 175/2016. Dan il-limitu minimu ta’ ishma privati jikkorrispondi loġikament ma’ limitu massimu ta’ ishma pubbliċi ta’ 70 %.

23.

It-tieni rekwiżit huwa dak stabbilit, f’dan il-każ, mill-awtorità kontraenti stess fis-sejħa għal offerti, jiġifieri l-ishma ta’ 49 % għas‑soċju privat u ta’ 51 % għall-awtorità kontraenti.

24.

Iż-żewġ domandi preliminari, kif ifformulati mill-qorti tar-rinviju, jagħmlu riferiment biss għal-limitu minimu ta’ 30 % mitlub fir-rigward tas-soċju privat fil-kapital ta’ kumpannija pubblika b’sehem privat. F’dan il‑kuntest, għandi nosserva li l-qorti tar-rinviju ma tistaqsix lill-Qorti tal‑Ġustizzja dwar il-validità, fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni, ta’ dan il‑limitu. Il-formulazzjoni ta’ dawn id-domandi preliminari tagħti x’tifhem li, permezz tagħhom, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id‑dritt tal-Unjoni jipprekludix li, sabiex jiġi stabbilit tali limitu minimu ta’ ishma ta’ 30 %, għandhomx jiġu kkunsidrati l-ishma indiretti tal‑awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju ta’ dan is-soċju privat.

25.

Madankollu, l-espożizzjoni tal-motivi tat-talba għal deċiżjoni preliminari ma hijiex daqstant univoka f’dak li jirrigwarda s-suġġett tad‑domandi preliminari.

26.

Fil-fatt, minn naħa waħda, skont il-formulazzjoni tad-domandi preliminari, il-qorti tar-rinviju tindika li, sabiex tiġi deċiża l-kawża prinċipali, “hemm lok li jiġi stabbilit jekk, għall-finijiet tal-osservanza tal-limiti ta’ ishma fil-kumpannija pubblika b’sehem privat [li ser tiġi stabbilita] (mhux iktar minn 70 % f’dak li jirrigwarda l-ishma pubbliċi, u mhux inqas minn 30 % f’dak li jirrigwarda l-ishma tas-soċju privat), għandhiex tiġi kkunsidrata biss in-natura ġuridika tas-soċju privat jew, jekk, meta azzjonist pubbliku jkollu sehem fil-kapital tagħha, għandhomx jiġu kkunsidrati wkoll l-ishma pubbliċi tiegħu”.

27.

Minn naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tindika wkoll li l-legalità tal‑limiti ta’ ishma pubbliċi (51 %) u ta’ ishma privati (49 %) ma ġietx ikkontesta fil-kawża prinċipali. Konsegwentement, hija tikkunsidra li “[din] il-kawża tirrigwarda l-legalità tad-deċiżjoni tal‑awtorità kontraenti li, għall-finijiet tal-eżami tal-osservanza tal-limitu ta’ 51 % tas-sehem tagħha fil-kumpannija l-ġdida li ser tiġi stabbilita, qieset li kellha tieħu inkunsiderazzjoni wkoll l-[ishma indiretti f’din il‑kumpannija]”.

28.

Fid-dawl tal-ambigwità tas-suġġett tad-domandi preliminari, għandi nosserva, fl-ewwel lok, li l-qorti tar-rinviju tindika li l-lex specialis tas-sejħa għal offerti, li d-dispożizzjonijiet tagħha huma “effettivi” fil-kawża prinċipali, tistabbilixxi b’mod preċiż l-ishma pubbliċi u privati, rispettivament, bħala 51 % u 49 % ( 10 ). Jidher għalhekk li, fil-kuntest tat-tilwima fil-kawża prinċipali, li tirrigwarda d-deċiżjoni ta’ esklużjoni, il-qorti tar-rinviju tistaqsi prinċipalment dwar ir-rekwiżiti tal‑ishma pubbliċi u privati stabbiliti fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti.

29.

Fit-tieni lok, mistoqsija dwar il-punt jekk id-deċiżjoni ta’ esklużjoni ġietx formalment iġġustifikata bi ksur tal-Artikolu 17(1) tad‑Digriet Leġiżlattiv Nru 175 jew bin-nuqqas ta’ osservanza tar‑rekwiżit ta’ tqassim tal-kapital azzjonarju stabbilit fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti, il-partijiet fil-maġġoranza tagħhom ippreferew din it-tieni ipoteżi.

30.

Roma Multiservizi rrispondiet b’mod kategoriku billi indikat li d‑deċiżjoni ta’ esklużjoni tinvoka l-allegat nuqqas ta’ osservanza tal‑allokazzjoni tal-kapital indikat fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti.

31.

Il-belt ta’ Ruma indikat, fl-ewwel lok, li l-offerta tal-grupp imsemmi mid-deċiżjoni ta’ esklużjoni fiha żewġ irregolaritajiet relatati maż-żewġ rekwiżiti dwar is-sehem pubbliku u privat. Madankollu, sussegwentement, hija rriproduċiet il-motivi tal‑esklużjoni ta’ dan il-grupp, li minnhom jirriżulta li din l-esklużjoni hija bbażata fuq il-kunsiderazzjoni li “is-sehem tal-kapital-riskju fil‑[kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita] attribwibbli għal investimenti privati hija inqas minn 49 % u ma tissodisfax b’mod ċar il-kundizzjonijiet stipulati fid-dokumenti tas-sejħa għal offerta u fl‑atti approvati mill-kunsill muniċipali”.

32.

B’konformità mar-risposta tal-belt ta’ Ruma, Rekeep indikat li l‑motivazzjoni tad-deċiżjoni ta’ esklużjoni tirreferi biss għan-nuqqas ta’ osservanza tal-kwoti tal-ishma tal-kapital previsti mid-dokumenti tas‑sejħa għal offerti, filwaqt li żiedet li d-Digriet Leġiżlattiv Nruo175 huwa invokat fil-kunsiderazzjonijiet preliminari ta’ din id-deċiżjoni.

33.

Ir-risposta tal-Kummissjoni tidher li impliċitament tmur fl-istess direzzjoni. Din l-istituzzjoni tqis li huwa evidenti li d-determinazzjoni tal-ishma privati bħala 49 % – u l-esklużjoni li tirriżulta minnha – hija bbażata esklużivament fuq il-limitu stabbilit fl-Artikolu 17 tad‑Digriet Leġiżlattiv Nru 175. Minn dan niddeduċi li, għall-Kummissjoni, l‑esklużjoni tirriżulta direttament minn nuqqas ta’ osservanza tar‑rekwiżit dwar l-ishma privati stabbilit fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti bħala 49 %.

34.

Huwa biss CNS li jikkunsidra li d-deċiżjoni ta’ esklużjoni hija bbażata kemm fuq il-ksur tal-Artikolu 17(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 175, kif ukoll fuq in-nuqqas tar-rekwiżit ta’ allokazzjoni tal-kapital stabbilit fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti. Madankollu, is-siltiet ta’ din id-deċiżjoni riprodotti minn CNS jirrigwardaw biss ir-rekwiżiti ta’ ishma pubbliċi u privati stabbiliti fis-sejħa għal offerti.

35.

Fid-dawl ta’ dawn l-ispjegazzjonijiet, għandu jiġi kkunsidrat li, permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix li, sabiex jiġi stabbilit il-perċentwali tal-ishma privati fil-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita, għandhom jiġu kkunsidrati l-ishma indiretti tal‑awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju ta’ soċju privat offerent.

36.

Għalhekk, it-tieni domandi preliminari għandha tinftiehem fis‑sens li l-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix li awtorità kontraenti teskludi mis-sejħa għal offerti lil soċju privat offerent li l-ishma effettivi tiegħu f’entità pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita ma josservawx ir-rekwiżit relatat mal-limitu minimu ta’ ishma privati stabbilit fid-dokument tas-sejħa għal offerti.

37.

Għandi nippreżenta xi rimarki addizzjonali fir-rigward tad‑domandi preliminari kif ifformulati mill-ġdid.

38.

Qabel xejn, il-formulazzjoni inizjali tal-ewwel domanda timplika li l-qorti tar-rinviju tixtieq tistabbilixxi jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix li awtorità kontraenti tieħu inkunsiderazzjoni mhux kwalunkwe sehem pubbliku fil-kapital tas-soċju privat offerent, iżda biss “l-ishma tagħha stess” fil‑kapital tagħha (“l-amministrazzjoni pubblika li torganizza s-sejħa għal offerti tista’, jew effettivament għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-ishma indiretti tagħha stess fil-kapital azzjonarju tas-soċju privat”). Diversi siltiet tat-talba għal deċiżjoni preliminari jikkorroboraw tali qari mhux biss tar-rekwiżiti tal-ishma pubbliċi u privati stabbiliti fis-sejħa għal offerti ( 11 ) iżda wkoll, iktar importanti minn hekk fil-kuntest tal-kawża prinċipali, tad-deċiżjoni ta’ esklużjoni ( 12 ).

39.

Sussegwentement, mill-formulazzjoni tal-ewwel domanda preliminari jirriżulta li l-qorti tar-rinviju “tista’, jew effettivament għandha” tieħu inkunsiderazzjoni tali ishma indiretti. Issa, huwa stabbilit li, fil-kawża prinċipali, l-awtorità kontraenti ħadet inkunsiderazzjoni l‑ishma indiretti tagħha. Sabiex tiġi mistħarrġa d‑deċiżjoni ta’ esklużjoni, huwa biżżejjed li jiġi stabbilit jekk id-dritt tal‑Unjoni jipprekludix tali teħid inkunsiderazzjoni.

40.

Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tindika li t-tieni domanda preliminari tqum f’każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda. Issa, fil-formulazzjoni inizjali tagħha, l-ewwel domanda preliminari fiha żewġ alternattivi (“[id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni] jipprekludu li jittieħed inkunsiderazzjoni biss [is-sehem dirett] jew [l-awtorità kontraenti] tista’ – jew effettivament għandha, tieħu inkunsiderazzjoni [is-sehem indirett] fis-soċju privat parteċipanti fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti”). Fi kwalunkwe każ, hemm lok li jiġi kkunsidrat li t-tieni domanda tqum fil-każ fejn ir-risposta għall-ewwel domanda tkun li d‑dritt tal-Unjoni ma jipprekludix it-teħid inkunsiderazzjoni tas-sehem indirett tal-awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju tas-soċju privat offerent.

41.

Fl-aħħar nett, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, jeħtieġ li tiġi identifikata s-sistema legali applikabbli fil-kawża prinċipali kif ukoll id-dispożizzjonijiet tagħha li l-interpretazzjoni tagħhom hija neċessarja sabiex tiġi riżolta t-tilwima pendenti quddiemha. Fil-fatt, ma jidhirx li d-dispożizzjonijiet kollha msemmija mill-qorti tar-rinviju fir‑rinviju għal deċiżjoni preliminari tagħha huma rilevanti. Għal din ir-raġuni, uħud mill-partijiet jikkontestaw l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari.

42.

Il-qorti tar-rinviju ssemmi, fl-ewwel domanda tagħha, diversi dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, mingħajr ma tispjega espressament ir-raġunijiet li wassluha titlob l-interpretazzjoni tagħhom. Fir-rigward tat‑tieni domanda, hija tillimita ruħha sabiex issemmi l-prinċipji tad‑dritt, b’mod partikolari l-prinċipji ta’ kompetizzjoni, ta’ proporzjonalità u ta’ adegwatezza, u ma tagħmel l-ebda riferiment għal xi dispożizzjoni ta’ dan id-dritt.

43.

F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-ewwel domanda preliminari hija inammissibbli inkwantu tirrigwarda l‑Artikolu 107 TFUE, filwaqt li CNS jikkontesta l-ammissibbiltà tat‑talba għal deċiżjoni preliminari fl-intier tagħha ( 13 ). Ser neżamina dawn l-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà fil-kuntest tal-evalwazzjoni tiegħi tat-talba għal deċiżjoni preliminari, magħmula sabiex jiġu identifikati d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni rilevanti għal din il‑kawża.

44.

L-ewwel domanda preliminari, kif ifformulata mill-qorti tar‑rinviju, tirreferi kemm għad-Direttiva 2014/23 kif ukoll għad‑Direttiva 2014/24. Dawn id-direttivi jistabbilixxu, rispettivament, ir-regoli applikabbli għall-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni u dawk applikabbli għall-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti.

45.

Sabiex tiġi identifikata d-direttiva applikabbli f’dan il-każ, huwa meħtieġ li jiġi eżaminat is-suġġett tas-sejħa għal offerti kif ukoll il‑kuntratt li l-awtorità kontraenti riedet tikkonkludi wara t-tnedija ta’ din is-sejħa għal offerti.

46.

Is-sejħa għal offerti inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha żewġ għanijiet, b’tali mod li jista’ jiġi kkunsidrat li l-kuntratt li kellu jiġi konkluż kien kompost minn żewġ partijiet, l-ewwel waħda li tirrigwarda s-selezzjoni ta’ soċju privat fi ħdan il-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita u, it-tieni, l-għoti lil din il-kumpannija tas‑servizz skolastiku integrat.

47.

L-ewwel parti tista’ taffettwa l-applikabbiltà tad‑Direttiva 2014/23 jew tad-Direttiva 2014/24 f’dak li jirrigwarda ż‑żewġ partijiet tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali? Il‑ġurisprudenza għandha riferimenti utli sabiex tingħata tweġiba għal din il-mistoqsija.

48.

Fil-kawża li tat lok għas-sentenza Club Hotel Loutraki et ( 14 ), il‑Qorti tal-Ġustizzja kienet ikkonfrontata b’domanda simili. Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari kien jirrigwarda kuntratt magħmul minn tliet ftehimiet: ftehim dwar it-trasferiment ta’ 49 % tal-azzjonijiet ta’ impriża pubblika sabiex tiġi pprivatizzata, ftehim li fuq il-bażi tiegħu ċ‑ċessjonarju kien qed jassumi l-ġestjoni tal-impriża ta’ każinò bi ħlas u ftehim li permezz tiegħu dan iċ-ċessjonarju intrabat li jimplimenta pjan ta’ titjib tal-bini tal-każinò.

49.

Sabiex tiddeċiedi din il-kwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja, wara li kkonfermat li l-qorti tar-rinviju kienet korretta li tikklassifika l-kuntratt bħala “kuntratt imħallat” ( 15 ), eżaminat jekk il-kuntratt inkwistjoni kienx jikkostitwixxi kuntratt wieħed indiviżibbli u jekk jaqax fl-intier tiegħu, minħabba l-għan prinċipali tiegħu, f’xi waħda mid-direttivi inkwistjoni ( 16 ). B’dan il-mod, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għall‑ġurisprudenza li tistipula, “fil-każ ta’ kuntratt imħallat li […] id‑diversi partijiet tiegħu huma marbuta b’mod inseparabbli u jifformaw għalhekk kuntratt wieħed indiviżibbli, l-operazzjoni inkwistjoni għandha tiġi eżaminata fl-intier tagħha b’mod unitarju għall-finijiet tal‑klassifikazzjoni ġuridika tagħha u għandha tiġi evalwata fuq il-bażi ta’ regoli li jirregolaw il-parti li tikkostitwixxi l-għan prinċipali jew l‑element predominanti tal-kuntratt” ( 17 ).

50.

Fir-rigward ta’ din il-ġurisprudenza, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, fl-ewwel lok, li jkun hemm kuntratt imħallat li kkostitwixxa kuntratt wieħed indiviżibbli, sa fejn ikun meħtieġ li jiġi konkluż dan il-kuntratt ma’ sieħeb wieħed li jkollu fl-istess ħin kemm il-kapaċità finanzjarja neċessarja sabiex jixtri l-azzjonijiet inkwistjoni u kif ukoll esperjenza professjonali fil-qasam tal-operazzjoni ta’ każinò. Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li t-trasferiment ta’ 49 % tal-azzjonijiet ta’ impriża pubblika kien jikkostitwixxi l-għan prinċipali tal-kuntratt inkwistjoni ( 18 ). Din il-kunsiderazzjoni kienet tirriżulta mill-fatt li t‑trasferiment tal-azzjonijiet kien jikkostitwixxi, effettivament, tranżazzjoni ta’ privatizzazzjoni u kien jipproduċi effetti mingħajr limitu ta’ żmien, li jippermetti liċ-ċessjonarju li jkollu, bħala azzjonist, dħul sostanzjalment ikbar mill-ħlas dovut lilu bħala fornitur ta’ servizzi ( 19 ).

51.

Fis-sentenza Mehiläinen u Terveystalo Healthcare ( 20 ), il-Qorti tal‑Ġustizzja eżaminat, abbażi tal-istess ġurisprudenza ( 21 ), ftehim li fil‑kuntest tiegħu awtorità kontraenti tikkonkludi, ma’ entità privata indipendenti minnha, kuntratt li jipprovdi għall-istabbiliment ta’ impriża komuni, fil-forma ta’ kumpannija b’azzjonijiet, li magħha din l-awtorità kontraenti timpenja ruħha, meta tiġi stabbilita, li tixtri, għal perijodu tranżitorju ta’ erba’ snin, is-servizzi tas-saħħa u tal-benesseri fuq il-post tax-xogħol li hija għandha tipprovdi lill-impjegati tagħha.

52.

Fis-sentenza Healthcare, bħal fis-sentenza Club Hotel Loutraki et, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-ftehim inkwistjoni kien jikkostitwixxi kuntratt imħallat. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l‑partijiet ta’ dan il-ftehim ma kinux inseparabbli, sa fejn ma kienx hemm neċessità oġġettiva li l-kuntratt imħallat jiġi konkluż ma’ sieħeb uniku. B’mod partikolari, għall-Qorti tal-Ġustizzja, in-natura separabbli tal-parti relatata mas-servizzi tal-kumplament tal-kuntratt imħallat kienet ikkorroborata mill-fatt, minn naħa waħda, li l-awtorità kontraenti kienet esprimiet l-intenzjoni tagħha li tniedi, fi tmiem il-perijodu tranżitorju, proċedura ta’ sejħa għal offerti għall-akkwist ta’ tali servizzi u, min-naħa l-oħra, li impriża komuni kienet effettivament ġiet stabbilita u ffunzjonat mingħajr il-parti relatata mas-servizzi ( 22 ).

53.

Fis-sentenza Acoset, il-Qorti tal-Ġustizzja, mistoqsija dwar għoti dirett ta’ servizz pubbliku lokali ta’ ġestjoni sħiħa tal-ilma lil kumpannija pubblika b’sehem privat, ma qajmitx il-kwistjoni dwar jekk il-kuntratt inkwistjoni kienx jikkostitwixxi kuntratt imħallat li l-partijiet differenti tiegħu kienu marbuta b’mod inseparabbli u kienu b’hekk jiffurmaw kuntratt wieħed indiviżibbli. Sabiex jiġi stabbilit jekk dan l‑għoti kienx jaqa’ f’xi waħda mid-direttivi inkwistjoni, il‑Qorti tal-Ġustizzja ffukat fuq is-servizz pubbliku lokali ta’ ġestjoni sħiħa tal-ilma kif ukoll fuq ix-xogħlijiet konnessi mal-ġestjoni ta’ dan is‑servizz.

54.

Madankollu, is-sentenza Acoset ma għandhiex tiġi interpretata fis‑sens li, fil-każ ta’ kuntratt magħmul minn diversi partijiet fosthom waħda li tirrigwarda l-istabbiliment ta’ kumpannija pubblika b’sehem privat, din il-parti għandha tiġi injorata u li għandhom jiġu eżaminati biss il-partijiet l-oħra. Tali qari jmur kontra l-ġurisprudenza li ġiet wara din is-sentenza, iċċitata fil-punti preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet.

55.

Għalhekk is-sentenza Acoset għandha tinftiehem fis-sens li l-Qorti tal-Ġustizzja impliċitament ikkunsidrat, fl-ewwel lok, li l-kawża kienet tirrigwarda kuntratt imħallat li l-partijiet tiegħu kienu jiffurmaw kuntratt wieħed indiviżibbli u, fit-tieni lok, li l-parti relatata mas-servizz pubbliku lokali kienet tikkostitwixxi l-għan prinċipali tiegħu.

56.

Minn dan jirriżulta li l-kuntratt konkluż fil-kuntest ta’ proċedura mnedija minn awtorità kontraenti li tirrigwarda s-selezzjoni ta’ soċju privat għal kumpannija pubblika b’sehem privat u dwar l-għoti ta’ kuntratt jew ta’ konċessjoni lil din il-kumpannija huwa kuntatt imħallat magħmul minn żewġ partijiet ( 23 ). Barra minn hekk, f’dak li jirrigwarda tali kuntratt imħallat, fl-ewwel lok, għandu jiġi stabbilit jekk il-partijiet differenti tal‑kuntratt humiex marbuta b’mod inseparabbli u jiffurmaw kuntratt wieħed indiviżibbli (inseparabbli); fit-tieni lok, li jiġi identifikat l-għan prinċipali jew l‑element fundamentali ta’ dan il-kuntratt u, fit-tielet lok, li tiġi stabbilita s-sistema legali applikabbli għall-imsemmi kuntratt fir-rigward ta’ dan l‑għan prinċipali jew ta’ dan l-element preponderanti ( 24 ).

57.

Fl-opinjoni tiegħi, iż-żewġ partijiet tal-kuntratt inkwistjoni fil‑kawża prinċipali huma, kif kien il-każ fil-kawżi li wasslu għas‑sentenzi Club Hotel Loutraki et u Acoset, inseparabbli.

58.

Fil-fatt, sabiex jiġi żgurat il-provvista tas-servizz skolastiku integrat minn kumpannija pubblika b’sehem privat magħmula mill‑awtorità kontraenti u soċju privat, huwa oġġettivament neċessarju li jintgħażel sieħeb li għandu l-kapaċità finanzjarja neċessarja għall‑akkwist ta’ 49 % tal-kapital tal-kumpannija mħallta li ser tiġi stabbilita u jissodisfa kundizzjonijiet oħra li jippermettulu li jassumi, taħt il-forma ta’ kumpannija pubblika b’sehem privat, is-servizz skolastiku integrat filwaqt li jerfa’ r-riskju operattiv kollu. Iż-żewġ partijiet tal-kuntratt għandhom għalhekk jirrigwardaw l-istess sieħeb, anki jekk, teknikament, l-ewwel parti tirrigwarda l-għażla ta’ soċju privat u, it-tieni, l-għoti tas‑servizz skolastiku integrat lil kumpannija pubblika b’sehem privat li tagħha dan is-soċju għandu 49 % tal-azzjonijiet ( 25 ).

59.

Barra minn hekk, differenti mill-kawża li wasslet għas-sentenza Healthcare ( 26 ), li fiha ċ-ċirkustanzi marbuta mal-parti relatata mas-servizzi kienu partikolari ferm, xejn ma jippermetti li jiġi kkunsidrat, f’din il‑kawża, li l-parti relatata mal-kostituzzjoni ta’ kumpannija pubblika b’sehem privat hija inseparabbli minn dik relatata mas-servizz skolastiku integrat. Fl-assenza ta’ din l-aħħar parti, il-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita tkun oġġettivament imċaħħda mir‑raġuni prinċipali ekonomika tagħha. Fid-dritt Taljan, bis-saħħa tal‑Artikolu 17(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 175, il-kuntratt jew il‑konċessjoni jikkostitwixxi l-għan esklużiv tal-attivitajiet tal‑kumpannija pubblika b’sehem privat.

60.

Issa għandu jiġi stabbilit jekk il-parti li tikkostitwixxi l-għan prinċipali tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali hijiex dik relatata mal-kostituzzjoni ta’ kumpannija pubblika b’sehem privat jew dik relatata mas-servizz skolastiku integrat.

61.

Jien tal-opinjoni li l-parti relatata mas-servizz skolastiku integrat tikkostitwixxi l-għan prinċipali tal-kuntratt imħallat inkwistjoni fil‑kawża prinċipali.

62.

Il-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita kienet biss mezz sabiex jiġi żgurat li s-servizz skolastiku integrat jingħata minn SPPI u bl-ebda mod ma kkostitwixxa l-għan tas-sejħa għal offerti. B’mod differenti mill-kawża li wasslet għas-sentenza Club Hotel Loutraki et, f’dan il-każ, din ma kinitx akkwist ta’ azzjonijiet ta’ impriża pubblika diġà eżistenti minħabba l-privatizzazzjoni tagħha, iżda l-kostituzzjoni ta’ kumpannija pubblika b’sehem privat sabiex teżegwixxi servizz skolastiku integrat.

63.

Barra minn hekk, f’din il-kawża, iż-żamma ta’ azzjonijiet tal‑impriża pubblika diġà eżistenti kienet tikkostitwixxi fiha nnifisha sors ta’ dħul konsiderevoli. Ma kien hemm xejn li jippermetti li jiġi kkunsidrat li dan kien il-każ f’din il-kawża. Għalhekk ma għandhiex tkun is-sentenza Club Hotel Loutraki et li tkun il-bażi sabiex jiġi konkluż li, f’dan il-każ, il-kostituzzjoni tal-kumpannija pubblika b’sehem privat hija l-għan prinċipali tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

64.

Konsegwentement, il-kwistjoni dwar liema direttiva għandha tapplika fil-kuntest tal-kawża prinċipali għandha tiġi eżaminata fir‑rigward tal-parti relatata mas-servizz skolastiku integrat.

65.

It-talba għal deċiżjoni preliminari għandha lakuna f’dak li jirrigwarda l-parti relatata mas-servizz skolastiku integrat.

66.

Huwa veru li t-tweġibiet tal-partijiet għall-mistoqsijiet bil-miktub tal-Qorti tal-Ġustizzja jagħtu ċerti kjarifiki fir-rigward tal-firxa ta’ servizzi li jikkostitwixxu l-parti relatata mas-servizz skolastiku integrat ( 27 ). Madankollu, dawn il-kjarifiki ma jippermettux li din il-parti tiġi kklassifikata b’mod inkontestabbli, fil-qafas ta’ dawn il‑konklużjonijiet, bħala li taqa’ f’“kuntratt pubbliku ta’ servizzi” jew f’“konċessjoni ta’ servizzi”.

67.

Fi kwalunkwe każ, tali klassifikazzjoni konkreta taqa’ biss fil‑ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali ( 28 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, jekk ikun il-każ, tagħti spjegazzjonijiet intiżi sabiex tagħti gwida lil din il-qorti nazzjonali f’dan l-eżerċizzju ta’ klassifikazzjoni.

68.

F’dan ir-rigward, nirrileva, fl-ewwel lok, li l-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi, fis-sens tad-Direttiva 2014/24, jinvolvu korrispettiv li huwa mħallas direttament mill-awtorità kontraenti lil min jipprovdi s‑servizzi ( 29 ). Minn naħa l-oħra, il-konċessjoni ta’ servizzi, fis-sens tad‑Direttiva 2014/23, tikkonsisti fl-att li tafda l-forniment u l-ġestjoni ta’ servizzi, meta l-kunsiderazzjoni tkun tikkonsisti unikament fid-dritt ta’ sfruttament tas-servizzi inkwistjoni jew f’dak id-dritt flimkien ma’ ħlas ( 30 ). Bl-istess mod, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet l-eżistenza ta’ konċessjoni tas-servizzi, f’każijiet fejn ir-remunerazzjoni tal-persuna li tipprovdi s-servizz kienet ġejja minn ħlasijiet li jkunu saru mill-utenti ta’ servizz ( 31 ). Konsegwentement, il-fatt li, kif indikat il-qorti tar-rinviju, kumpannija pubblika b’sehem privat tad-dritt Taljan fir-realtà teżerċita attività b’remunerazzjoni u tiġġenera benefiċċji (anki jekk huma, skont din il-ġurisdizzjoni, modesti) jista’ jikkostitwixxi indizju dwar il-fatt li għandha tiġi applikata d-Direttiva 2014/23.

69.

Fit-tieni lok, filwaqt li l-metodu ta’ remunerazzjoni huwa wieħed mill‑elementi determinanti għall-klassifikazzjoni ta’ konċessjoni ta’ servizzi, il-konċessjoni għal servizzi timplika li l-konċessjonarju jieħu r‑riskju marbut mal-operat tas-servizzi inkwistjoni ( 32 ). Il-kriterju ta’ distinzjoni relatat mat-trasferiment ta’ tali riskju ġie kkodifikat fid‑Direttiva 2014/23 ( 33 ). Sabiex tiddeskrivi dan il-kriterju, il-verżjoni bil-lingwa Taljana ta’ din id-direttiva tuża l-kunċett ta’ “rischio operativo” (riskju operattiv). L-istess kunċett huwa użat fid-deċiżjoni li permezz tagħha l-belt ta’ Ruma nediet sejħa għal offerta sabiex tispjega li l-parteċipant fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti magħżul se jkun mitlub jerfa’ dan ir‑riskju kollu ( 34 ).

70.

Fit-tielet lok, sabiex tkun tista’ tirrispondi għad-domandi preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, abbażi ta’ indizji li jingħataw lilha, titlaq mill‑premessa li kuntratt jaqa’ f’waħda minn dawn id-direttivi inkwistjoni ( 35 ). Madankollu, fl-assenza ta’ indizji li jippermettu li tingħata deċiżjoni dwar is-sistema legali applikabbli f’dan il-każ, tali approċċ ma jidhirlix li huwa applikabbli f’din il-kawża. Iktar importanti minn hekk, bħall-Kummissjoni, inqis li l-fatt li tiġi applikata s‑sistema legali stabbilita minn xi waħda minn dawn id-direttivi ma għandux neċessarjament jaffettwa r-risposti li għandhom jingħataw għad-domandi preliminari magħmula f’din il-kawża. Fil-fatt, is-sistema legali applikabbli għall-parti relatata mas-servizz skolastiku integrat hija applikabbli biss għall-parti relatata mal-għażla ta’ soċju privat “permezz ta’ estensjoni”. Sa fejn id-domandi preliminari jirrigwardaw biss din l‑aħħar parti, tkun biss kwistjoni, f’dan il-kuntest, li jiġu applikati l‑prinċipji ġenerali ta’ dawn is-sistemi legali, li huma komuni għaż-żewġ partijiet. Konsegwentement, filwaqt li nosserva t-tqassim tal‑kompetenzi bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, f’dawn il‑konklużjonijiet, ser nirreferi kemm għad-Direttiva 2014/23 kif ukoll għad-Direttiva 2014/24 ( 36 ).

71.

Fl-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju ssemmi l-Artikolu 12 u l-premessi 14 u 32 tad-Direttiva 2014/24 u fit-talba għal deċiżjoni preliminari tirriproduċi l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12(1) ta’ din id-direttiva. Issa, din il-qorti bl-ebda mod ma tispjega r-raġunijiet li wassluha tistaqsi dwar l-interpretazzjoni ta’ din l-aħħar dispożizzjoni.

72.

F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, il-premessa 14 tad‑Direttiva 2014/24 tindika biss li l-kunċett ta’ “operatur ekonomiku” għandu jiġi interpretat f’sens wiesa’, u tikkonferma b’hekk li kumpannija pubblika b’sehem privat tista’ taqa’ taħt dan il-kunċett. Fir-rigward tal‑kumplament, din il-premessa tirriproduċi, essenzjalment, id‑definizzjoni tal-imsemmi kunċett li jidher fil-punt 10 tal-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva. Din id-dispożizzjoni ma ġietx invokata mill-qorti tar‑rinviju fid-domanda preliminari tagħha.

73.

Fit-tieni lok, l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2014/24 jipprevedi li l‑kuntratti pubbliċi mogħtija lill-persuni ġuridiċi kkontrollati minn awtoritajiet kontraenti ma għandhomx ikunu suġġetti għall-applikazzjoni tal-proċeduri previsti minn din id-direttiva. Din id-dispożizzjoni tirregola kooperazzjoni vertikali bejn l-entitajiet ikkonċernati jew għoti intern (“in house”) klassiku.

74.

Madankollu, il-qorti tar-rinviju tindika b’mod ċar li, fid-dritt Taljan, l-istabbiliment ta’ kumpannija pubblika b’sehem privat, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tikkostitwixxi alternattiva għall-ġestjoni interna ( 37 ).

75.

Iktar importanti minn hekk, l-applikazzjoni tal-esklużjoni prevista fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2014/24 fil-kuntest tal-allokazzjoni ta’ servizzi lil SPPI jidhirli li hija eskluża a priori. Fil-fatt, kif jindika t-tielet paragrafu tal-premessa 31 ta’ din id-direttiva, għandu jiġi żgurat li l-ebda kooperazzjoni pubblika-privata eskluża b’dan il-mod ma tirriżulta f’distorsjoni tal-kompetizzjoni fir-rigward tal-operaturi ekonomiċi privati inkwantu tpoġġi lil fornitur privat ta’ servizzi f’pożizzjoni ta’ vantaġġ fil-konfront tal-kompetituri tiegħu. Barra minn hekk, b’konformità mal-ġurisprudenza preċedenti għad-Direttiva 2014/24 ( 38 ), il-premessa 32 ta’ din id-direttiva tikkjarifika li l-esklużjoni prevista fl‑Artikolu 12(1) tagħha “m’għandhiex tiġi estiża għal sitwazzjonijiet fejn hemm parteċipazzjoni diretta minn operatur ekonomiku privat fil‑kapital tal-persuna ġuridika kkontrollata minħabba li, f’dawn iċ‑ċirkustanzi, l-għotja ta’ kuntratt pubbliku mingħajr proċedura kompetittiva tagħti lill-operatur ekonomiku privat b’parteċipazzjoni kapitali fil-persuna ġuridika kkontrollata vantaġġ mhux dovut fuq il‑kompetituri tiegħu”.

76.

Fit-tielet lok, jista’ jiġi mistoqsi wkoll jekk il-kuntratt imħallat inkwistjoni fil-kawża prinċipali, huwiex eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/24 skont l-Artikolu 12(4) tagħha. Din id-dispożizzjoni tirrigwarda l-kuntratti konklużi esklużivament bejn diversi awtoritajiet kontraenti, meta dawn il-kuntratti jistabbilixxu jew jimplimentaw kooperazzjoni bejn dawn l-awtoritajiet kontraenti.

77.

Jista’ jiġi argumentat li l-belt ta’ Ruma, bħala awtorità kontraenti, riedet tistabbilixxi kooperazzjoni ma’ kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita li kellha wkoll tiżgura s-servizz skolastiku integrat u li 51 % tal-azzjonijiet tagħha jinżammu mill-belt ta’ Ruma. Konsegwentement, din il-kumpannija tikkostitwixxi “korp regolat mil‑liġi pubblika”, fis-sens tal-punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad‑Direttiva 2014/24, u, għalhekk, tista’ tkun “awtorità kontraenti” fis‑sens tal-punt 1 tal-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva.

78.

Issa, anki jekk jiġi preżunt li l-kundizzjonijiet tal-applikazzjoni tal‑esklużjoni prevista fl-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/24 huma ssodisfatti f’tali sitwazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fis-sentenza Informatikgesellschaft für Software-Entwicklung ( 39 ), li din id‑dispożizzjoni timplika li kooperazzjoni bejn awtoritajiet kontraenti ma għandux ikollha bħala effett, b’mod konformi mal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, li tpoġġi impriża privata f’pożizzjoni ta’ vantaġġ fil-konfront tal-kompetituri tagħha. Minn dan jirriżulta, kif ikkonstata l-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil‑konklużjonijiet tiegħu f’din il-kawża ( 40 ), li l-kooperazzjoni bejn awtoritajiet kontraenti li tpoġġi operatur privat f’pożizzjoni ta’ vantaġġ fil-konfront tal-kompetituri tagħha fis-suq ma tistax tkun koperta bl‑Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/24. Fid-dawl ta’ dawn il-kjarifiki, u inkunsiderazzjoni tas-sehem tal-kapital privat fil-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita, jiena tal-opinjoni li l-kooperazzjoni inkwistjoni f’din il-kawża ma tistax taqa’ fl-esklużjoni prevista f’din id-dispożizzjoni.

79.

Konsegwentement, ma huwiex neċessarju li jiġi interpretat l‑Artikolu 12 tad-Direttiva 2014/24 sabiex tingħata risposta għad‑domandi preliminari.

80.

L-Artikolu 74 tad-Direttiva 2014/24 jistipula li l-kuntratti pubbliċi għas-servizzi soċjali u servizzi oħra speċifiċi elenkati fl-Anness XIV tagħha għandhom jingħataw skont il-Kapitolu I tat-Titolu III ta’ din id‑direttiva. Bl-eċċezzjoni ta’ CNS, il-partijiet kollha indikaw, fit‑tweġibiet tagħhom għall-mistoqsijiet bil-miktub tal-Qorti tal‑Ġustizzja, li tal-inqas wieħed mis-servizzi inklużi fis-servizz skolastiku integrat jaqa’ jew jista’ jaqa’ f’dan l-anness.

81.

Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk dan huwiex il‑każ. Jekk iva, ikun biżżejjed li l-proċedura tal-għoti tosserva r-regoli flessibbli previsti mid-Direttiva 2014/24 għall-għoti ta’ dan it-tip ta’ kuntratti. Għalhekk ser nillimita ruħi sabiex inżid xi kunsiderazzjonijiet li jistgħu jkunu utli għal din il-qorti.

82.

Minn naħa waħda, huwa veru li, il-Kapitolu I tat-Titolu III tad‑Direttiva 2014/24 jistabbilixxi sistema speċjali ta’ għoti ta’ kuntratti għas-servizzi soċjali u għal servizzi oħra speċifiċi. Tali kuntratti ma jaqgħux għalhekk taħt ir-regoli tas-sistema standard. Madankollu, l‑Artikolu 76(1) ta’ din id-direttiva jistipula li l-Istati Membri għandhom jimplimentaw, għall-għoti ta’ kuntratti li jaqgħu taħt dan il-kapitolu, regoli nazzjonali sabiex jiżguraw li l-awtoritajiet kontraenti josservaw il-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit‑trattament tal-operaturi ekonomiċi. A priori, dawn huma għalhekk l‑istess prinċipji bħal dawk invokati fl-Artikolu 18 tal-imsemmija direttiva. Għalhekk ma nistax neskludi li l-applikazzjoni tal-Kapitolu I tat-Titolu III tad-Direttiva 2014/24 fil-kawża prinċipali ma taffettwax ir-risposti li għandhom jingħataw għad-domandi preliminari ( 41 ).

83.

Min-naħa l-oħra, qabel ma jiġi konkluż li r-regoli tal-Kapitolu I tat-Titolu III tad-Direttiva 2014/24 japplikaw għall-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandhom jiġu pparagunati wkoll il-valuri stmati tas‑servizzi li jaqgħu f’dan il-kapitolu u dawk tas-servizzi li jaqgħu fis‑sistema standard ta’ din id-direttiva u, sussegwentement, jiġi stabbilit, abbażi ta’ dawn il-valuri, l-għan prinċipali tal-kuntratt ( 42 ).

84.

Fl-assenza ta’ indikazzjonijiet li jippermettu li jiġi konkluż li s‑servizzi li jaqgħu fil-Kapitolu I tat-Titolu III tad-Direttiva 2014/24 għandhom jiġu kkunsidrati bħala l-għan prinċipali tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali u fid-dawl tal-fatt li l-qorti tar-rinviju ma tagħmel l-ebda riferiment għad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-kapitolu, nitlaq mill-ipoteżi li r-regoli flessibbli ma japplikawx f’dan il-każ.

85.

L-ewwel domanda preliminari ssemmi l-Artikolu 107 TFUE. Il‑Kummissjoni ssostni li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli inkwantu hija intiża għall-interpretazzjoni ta’ din id‑dispożizzjoni tad-dritt primarju.

86.

Naqbel mal-opinjoni tal-Kummissjoni. Effettivament, it‑talba għal deċiżjoni preliminari ma tidentifikax b’mod ċar il-miżura li, fil-kuntest tal-proċedura inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat. Il-qorti tar-rinviju lanqas ma tispjega r-raġunijiet li għalihom l-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni hija neċessarja għar‑riżoluzzjoni tat-tilwima pendenti quddiemha.

87.

Huwa veru li t-talba għal deċiżjoni preliminari tista’ tinftiehem fis‑sens li l-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta mhux xi waħda mid-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju iżda d‑Direttivi 2014/23 u 2014/24 fid-dawl tiegħu (“fid-dawl tal‑Artikolu 107 TFUE”). Madankollu, tali qari tat-talba għal deċiżjoni preliminari ma tibdel xejn mill-fatt li, fi kwalunkwe każ, ma hemmx lok li tingħata risposta għad-domandi preliminari inkwantu dawn jirrigwardaw l-Artikolu 107 TFUE.

88.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma miċ-CNS għandha tiġi wkoll kkunsidrata inkwantu tirrigwarda l-ewwel domanda preliminari u l-Artikolu 107 TFUE kif ukoll, għar-raġunijiet imsemmija fil-punti 71 sa 79 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-Artikolu 12 tad-Direttiva 2014/24.

89.

Minbarra d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li r-rilevanza għal din il-kawża ġiet eliminata, l-ewwel domanda preliminari tirreferi għall‑Artikolu 30 tad-Direttiva 2014/23 u għall-Artikolu 18 tad‑Direttiva 2014/24. Sabiex tkun tista’ tidentifika d-dispożizzjonijiet kollha rilevanti ta’ dawn id-direttivi, qabel kollox għandhom jiġu kkontestwalizzati r-rekwiżiti relatati mas-sehem pubbliku u privat stabbiliti fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti.

90.

Fl-Artikolu 56 tad-Direttiva 2014/24, il-leġiżlatur tal-Unjoni espressament jiddistingwi bejn żewġ tipi ta’ kriterji, jiġifieri l-kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva, magħmula essenzjalment minn raġunijiet għall‑esklużjoni u kriterji ta’ selezzjoni intiżi sabiex jivverifikaw il‑kapaċità tal-operaturi ekonomiċi sabiex jeżegwixxu l-kuntratt mogħti (Artikolu 57 u 58 ta’ din id-direttiva), u l-kriterji ta’ għoti tal-kuntratt, li jirreferru għall-offerti stess. L-Artikoli 38 u 41 tad-Direttiva 2014/23, li jirrigwardaw, rispettivament, il-kriterji relatati mas-selezzjoni u mal‑evalwazzjoni kwalitattiva tal-kandidati u l-kriterji ta’ għoti, japplikaw distinzjoni simili.

91.

F’dan ir-rigward, hemm lok li jiġi kkonstatat li t-talba għal deċiżjoni preliminari ma tispjegax b’mod ċar il-loġika li abbażi tagħha ġew stabbiliti r-rekwiżiti relatati mas-sehem pubbliku u privat fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti. Sa fejn dawn ir-rekwiżiti jikkostitwixxu lex specialis meta mqabbla ma’ dawk stabbiliti fid-Digriet Leġiżlattiv Nru 175 ( 43 ), din il-loġika tista’ madankollu tiġi dedotta mill-kjarifiki dwar dan id-digriet leġiżlattiv. Id-dokumenti tas-sejħa għal offerti jidhru li jistabbilixxu l-perċentwali u n-natura tagħhom (rekwiżiti stabbiliti b’mod preċiż, minflok limiti massimi u minimi), mingħajr madankollu ma jaffetwaw sostanzjalment l-għanijiet tagħhom.

92.

F’dan ir-rigward, nifhem il-kjarifiki tal-qorti tar-rinviju fis-sens li l-limitu ta’ 70 % tas-sehem pubbliku fil-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita huwa intiż sabiex jiżgura li s-sehem privat f’din il-kumpannija ma huwiex inqas minn 30 %.

93.

Konsegwentement, minn naħa, mill-perspettiva ġenerali tal-kuntratt u tal-operaturi ekonomiċi, soċju privat ma jkunx jista’ jillimita eċċessivament (inqas minn 30 %) ir-riskju ekonomiku tas-sehem tiegħu f’kumpannija pubblika b’sehem privat u indebitament jibbenefika mill-benefiċċji tas-sehem pubbliku, filwaqt li jippermetti li jipprekludi lil entitajiet oħra milli jkollhom aċċess bi qligħ għall-istess attività ekonomika fuq il-parti tas-suq ikkonċernat. Minn din il-perspettiva, kif tindika l-qorti tar-rinviju, dan il-limitu huwa intiż sabiex jipprevjeni l-evażjoni tal-prinċipju tal‑kompetizzjoni ħielsa.

94.

Minn naħa l-oħra, mill-perspettiva tal-għan tal-proċedura tas-sejħa għal offerti u tal-awtorità kontraenti, dan il-limiti jiżgura li s-soċju privat huwa sieħeb operattiv, li l-kontribuzzjoni tiegħu għall-eżekuzzjoni tal‑kompiti mogħtija lil entità pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita tikkonsisti f’kontribuzzjoni ta’ kapital u l-għoti tal-kompetenzi neċessarji sabiex jiġu eżegwiti dawn il-kompiti, billi jassumi r-riskju operattiv kollu waqt l-eżekuzzjoni tagħhom.

95.

Għandu jiġi osservat li l-aspett relatat mal-kontribuzzjoni effettiva tas-soċju privat jidher li għandu importanza kbira f’dak li jirrigwarda l‑kawża prinċipali u r-rekwiżiti tal-parteċipazzjoni pubblika u privata stabbilita fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti. Fid-dawl tan-natura neċessarjament individwalizzata tal-kundizzjonijiet u tal-kriterji tal‑kapaċità ekonomika u finanzjarja u/jew kapaċitajiet tekniċi u professjonali ( 44 ) u b’konformita mas-sentenza Acoset ( 45 ), din l‑osservazzjoni tikkostitwixxi indizju fir-rigward tal-fatt li r-rekwiżiti tas-sehem pubbliku u privat huma stabbiliti fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti jikkostitwixxu l-kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva.

96.

Barra minn hekk, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li, minħabba l-metodu ta’ kalkolu li jieħu inkunsiderazzjoni s-sehem indirett tal-awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju ta’ dan is-soċju, l‑offerenti ġew esklużi mill‑proċedura mnedija wara s-sejħa għal offerti minħabba n-nuqqas ta’ osservanza ta’ dawn ir-rekwiżiti. F’dan ir-rigward, hija ġurisprudenza stabbilita li l-kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva jippermettu lill-awtorità kontraenti taċċetta li jistgħu jipparteċipaw biss l-operaturi ekonomiċi li l‑kapaċitajiet tagħhom jippermettu li wieħed jawgura li jkunu f’pożizzjoni li jeżegwixxu s-suġġett tas-sejħa għal offerti ( 46 ).

97.

B’hekk, ir-rekwiżiti f’dak li jirrigwarda s-sehem pubbliku u privat, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma jidhirx li jaffetwaw l‑offerti (kriterji ta’ għoti ta’ kuntratt) ( 47 ). Għall-kuntrarju, huma jidhru li jikkostitwixxu l-kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva li bihom awtorità kontraenti tfittex li tiżgura li soċju privat għandu l-kapaċità ekonomika u finanzjarja u/jew kapaċitajiet tekniċi u professjonali li jippermettulu juża t-tqassim bejn il-kapital pubbliku u l-kapital privat tal-kumpannija pubblika b’sehem privat, stabbilita mill-awtorità kontraenti, permezz tas-sehem tiegħu fil-kapital ta’ din il-kumpannija u bit-teħid tar-riskju operattiv kollu għall-eżekuzzjoni tas-servizz mill-imsemmija kumpannija ( 48 ). Ir-rekwiżiti dwar is-sehem pubbliku u privat stabbiliti fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jikkostitwixxu għalhekk kriterji u kundizzjonijiet fis-sens tal‑Artikolu 38(1) tad‑Direttiva 2014/23 jew, jekk ikun il-każ, fis-sens tal-Artikolu 58(1) tad-Direttiva 2014/24.

98.

Fid-dawl tal-ispjegazzjonijiet mogħtija, dwar l-għan tad‑domandi preliminari ( 49 ), dwar is-sistema legali applikabbli fil-kawża prinċipali ( 50 ) kif ukoll dwar il-klassifikazzjoni tar-rekwiżiti tas-sehem pubbliku u privat applikabbli f’din il-kawża ( 51 ), nipproponi r‑riformulazzjoni tad-domandi preliminari billi jiġu speċifikati d‑dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li l-interpretazzjoni tagħhom hija neċessarja sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju.

99.

B’mod iktar preċiż, nipproponi li jiġi kkunsidrat li, permezz tad‑domandi preliminari tagħha, li nipproponi li jiġu analizzati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 30 u l-Artikolu 38(1) tad‑Direttiva 2014/23 jew, jekk ikun il-każ, l-Artikolu 18 u l‑Artikolu 58(1) tad-Direttiva 2014/24 għandhomx jiġu interpretati fis‑sens li jipprekludu li, sabiex jiġi stabbilit il-perċentwali tas-sehem ta’ soċju privat offerent f’kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita, jiġi kkunsidrat is-sehem indirett tal-awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju ta’ dan is-soċju privat offerent, b’tali mod li dan ikun eskluż mis-sejħa għal offerta meta t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dan is-sehem indirett iwassal sabiex ma jiġix osservat il‑perċentwali ta’ sehem privat mitlub mill-awtorità kontraenti skont id‑dokumenti tas-sejħa għal offerti.

100.

Peress li jikkostitwixxu kundizzjonijiet u kriterji tal-kapaċità ekonomika u finanzjarja u/jew kapaċitajiet tekniċi u professjonali, ir‑rekwiżiti relatati mas-sehem pubbliku u privat stabbiliti fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti għandhom ikunu marbuta u proporzjonati mas‑suġġett tal-proċedura tas-sejħa għal offerti ( 52 ). Skont l-Artikolu 30 tad-Direttiva 2014/23 u l-Artikolu 18 tad‑Direttiva 2014/24, l-awtorità kontraenti għandha tapplika dawn ir-rekwiżiti filwaqt li tosserva l‑prinċipji ta’ ugwaljanza u nondiskriminazzjoni bejn l-offerenti, kif ukoll ta’ trasparenza u ta’ proporzjonalità.

101.

Fl-ewwel lok, hemm lok li tiġi vverifikata l-eżistenza ta’ rabta bejn dawn ir-rekwiżiti u s-suġġett tal-proċedura ta’ sejħa għal offerti.

102.

Fil-loġika tar-rekwiżiti stabbiliti fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti (parteċipazzjoni stabbilita bħala 51 % għall-belt ta’ Ruma u 49 % għas-soċju privat), offerent li jista’ jintgħażel għandu jkun entità terza mill-awtorità kontraenti. Fil-fatt, sehem ikbar tal-awtorità kontraenti fil-kumpannija pubblika b’sehem privat, permezz tal-kontroll ta’ dan l-offerent (li tirriżulta wkoll mis-sehem indirett), jaffettwa t‑tqassim bejn il-kapital pubbliku u l-kapital privat ta’ din il‑kumpannija, stabbilita mill-awtorità kontraenti. Barra minn hekk, tali sitwazzjoni tista’ tillimita r-rwol tal-imsieħeb privat u, konsegwentement, l-impenn effettiv tal-kapaċità ekonomika u finanzjarja u/jew il-kapaċitajiet tekniċi u professjonali tal-offerent inqas mil-limitu ta’ 49 % stabbilit mill-awtorità kontraenti. Dawn ir-rekwiżiti huma għalhekk marbuta mas-suġġett tal‑proċedura tas-sejħa għal offerti.

103.

Barra minn hekk, sa fejn, bħala regola ġenerali, id-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix l-użu ta’ proċedura waħda fil-kuntest ta’ SPPI ( 53 ), l‑interpretazzjoni tar-rekwiżit dwar l-eżistenza ta’ rabta bejn il‑kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva u s-suġġett tal-proċedura tas-sejħa għal offerti li għandhom jintużaw ma għandux jipprekludi l-użu ta’ din il-forma ta’ kooperazzjoni mill-awtoritajiet kontraenti (inkluż li l‑awtorità kontraenti tistabbilixxi t-tqassim bejn il-kapital pubbliku u l-kapital privat tal-kumpannija pubblika b’sehem privat). Fil-fatt, l-użu ta’ SPPI jirriżulta mil-libertà tal-Istati Membri fir-rigward tal-għażla tal‑mod kif jingħataw is-servizzi li bihom l-awtoritajiet kontraenti jipprovdu għall-bżonnijiet tagħhom ( 54 ).

104.

Fit-tieni lok, fir-rigward tal-proporzjonalita tar-rekwiżiti tas-sehem pubbliku u privat, infakkar li, tal-inqas fid-dawl tal-qari tiegħi tat‑talba għal deċiżjoni preliminari, dawn ir-rekwiżiti ma jeskludux b’mod sistematiku kull offerent li l-kapital tiegħu huwa ta’ oriġini pubblika ( 55 ). Għall-kuntrarju, fid-dawl tal-formulazzjoni inizjali tal-ewwel domanda preliminari, dawn ir‑rekwiżiti jidhru li qed jikkunsidraw kull tip ta’ sehem indirett tal‑awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju tas-soċju privat.

105.

Minkejja dan, is-sehem indirett ta’ awtorità kontraenti fil-kapital ta’ soċju privat tista’ tieħu forom differenti. Barra minn hekk, l-effett tagħha fuq il-funzjonament ta’ dan is-soċju privat jiddependi mill‑istruttura organizzazzjonali tagħha. Għalhekk ma teżisti l-ebda ċertezza dwar il-fatt li kull sehem indirett fil-kapital tas-soċju privat tillimita l-impenn effettiv tal-kapaċità ekonomika u finanzjarja u/jew tal-kapaċitajiet tekniċi u professjonali tal-offerent taħt il-limitu ta’ 49 %, stabbilit mill-awtorità kontraenti.

106.

Konsegwentement, it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ kwalunkwe sehem indirett tal-awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju tas-soċju privat ma josservax il-prinċipju ta’ proporzjonalità inkwantu jiġi injorat il-fatt li tali sehem indirett mhux neċessarjament jillimita l-impenn effettiv tal-kapaċità ekonomika u finanzjarja u/jew kapaċitajiet tekniċi u professjonali ta’ dan is-soċju privat taħt il-limitu ta’ 49 %, stabbilit mill-awtorità kontraenti. Fl-assenza ta’ verifiki li jippemettu li jiġi stabbilit li dan huwa il-każ, dan is-soċju privat offerent ma għandux jiġi awtomatikament eskluż mis-sejħa għal offerti minħabba dan is-sehem indirett.

107.

Ma huwiex ċar li huwa stabbilit li l-awtorità kontraenti wettqet b’mod konkret tali verifiki f’din il-kawża. Madankollu, qabel kollox, l‑analiżi tal-istruttura tal-kapital tal-entitajiet ikkonċernati li tinsab fid‑deċiżjoni ta’ esklużjoni tista’ tagħti x’tifhem li dan huwa l-każ. Sussegwentement, jidher li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jirrifletti din id-deċiżjoni inkwantu l-qorti tar-rinviju tirrileva li “jekk jiġi kkunsidrat l-aspett sostanzjali, jiġifieri r-relazzjoni ta’ negozju ta’ [Roma Multiservizi] u b’mod partikolari li [AMA] għandha 51 % tiegħu, li min-naħa tagħha hija wkoll kollha kemm hi tal-belt ta’ Ruma, […] is-sehem [pubbliku u privat] fil-kumpannija pubblika b’sehem privat [li ser tiġi stabbilita] huwa fir-realtà ta’ 73.5 %, u [ta’ 26.5 %]”. Fl-aħħar nett, xejn ma jissuġġerixxi li t-tqassim tas-setgħat deċiżjonali u tar-riskji tal‑ġestjoni ma saritx prorata skont il-kapital miżmum. Iż-żamma tal‑maġġoranza tal-kapital ta’ soċju privat offerent fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti mill-awtorità kontraenti jidher għalhekk li tista’ tillimita l-impenn effettiv tal-kapaċità ekonomika u finanzjarja u/jew tal‑kapaċitajiet tekniċi u professjonali ta’ dan is-soċju privat taħt il-limitu ta’ 49 %, stabbilit mill-awtorità kontraenti.

108.

Konsegwentement, jiena tal-opinjoni li l-Artikolu 30 u l‑Artikolu 38(1) tad-Direttiva 2014/23 jew, jekk ikun il-każ, l‑Artikolu 18 u l-Artikolu 58(1) tad-Direttiva 2014/24 għandhom jiġu interpretati fis-sens li dawn id-dispożizzjonijiet jipprekludu li, sabiex jiġi stabbilit il-perċentwali tas-sehem ta’ soċju privat offerent fil‑proċedura ta’ sejħa għal offerti fil-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita, għandu jiġi kkunsidrat kull sehem indirett tal‑awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju ta’ dan is-soċju privat offerent, b’tali mod li dan ikun awtomatikament eskluż mis-sejħa għal offerti, meta t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dan is-sehem indirett iwassal sabiex ma jiġix osservat il-perċentwali tas-sehem privat mitlub mill-awtorità kontraenti skont id-dokumenti tas-sejħa għal offerti.

109.

Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 30 u l-Artikolu 38(1) tad-Direttiva 2014/23 jew, jekk ikun il-każ, l-Artikolu 18 u l-Artikolu 58(1) tad-Direttiva 2014/24 ma jipprekludux tali teħid inkunsiderazzjoni meta dan ma jsirx b’mod awtomatiku. B’mod partikolari, dawn id-dispożizzjonijiet ma jipprekludux it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ sehem indirett meta jirriżulta minn verifiki li saru mill-awtorità kontraenti li dan is-sehem jikkonsisti fiż-żamma tal-maġġoranza tal-kapital ta’ soċju privat offerent minn entità oħra li, min-naħa tagħha, hija kompletament miżmuma mill-awtorità kontraenti, bil-kundizzjoni li t-tqassim tas-setgħat deċiżjonali u tar-riskji ssir prorata skont il-kapital miżmum f’dak li jirrigwarda lil dan is-soċju privat offerent u din l-entità.

110.

F’dak li jirrigwarda l-osservanza tal-proporzjonalità, ninnota, għal finijiet ta’ kompletezza, li l-Kummissjoni tidher li tiddubita li l-esklużjoni tal-offerta sottomessa minn Rekeep u Roma Multiservizi tosserva l‑prinċipju ta’ proporzjonalità, minħabba li l-belt ta’ Ruma kellha tippermettilhom juru, jekk ikun il-każ, li s-sehem indirett tagħha fil‑kapital ta’ Roma Multiservizi ma kinitx iġġib magħha riskji ta’ konflitt ta’ interess. Madankollu, ir-rekwiżiti relatati mas-sehem pubbliku u privat stabbiliti fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti ma għandhomx bħala għan prinċipali li jeliminaw tali riskji. Barra minn hekk, konflitt ta’ interess jikkostitwixxi raġuni ta’ esklużjoni prevista mid-Direttivi 2014/23 u 2014/24 u t-talba għal deċiżjoni preliminari bl-ebda mod ma tirreferi għalih. Barra minn hekk, hija la tinvoka l-Artikolu 35 tad‑Direttiva 2014/23, u lanqas l-Artikolu 24 tad-Direttiva 2014/24.

111.

F’dak li jirrigwarda, fit-tielet lok, il-prinċipju ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit-trattament, għandi nosserva li, fl-osservazzjonijiet bil‑miktub tagħhom, Roma Multiservizi u Rekeep jallegaw li t-teħid inkunsiderazzjoni tas-sehem indirett tal-awtorità kontraenti fil-kapital ta’ offerent ma ssemmiex fid‑dokumenti tas-sejħa għal offerti.

112.

It-talba għal deċiżjoni preliminari ma tirreferix għall-assenza li dan jissemma fid-dokumenti tas-sejħa għal offerti. F’dan il-kuntest, għandi nosserva li, fit-tweġibiet għall-mistoqsijiet bil-miktub tal-Qorti tal‑Ġustizzja, il-belt ta’ Ruma tindika li, skont id-Digriet Leġiżlattiv Nru 175, li jidher li jimplimenta d-Direttivi 2014/23 u 2014/24, impriża pubblika hija ddefinita bħala impriża li fuqha l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeżerċitaw, direttament jew indirettament, influwenza dominanti. Skont l-osservazzjonijiet ta’ Rekeep, dan id-digriet jistipula wkoll li “meta d-dispożizzjonijiet fis-seħħ jawtorizzaw il-kostituzzjoni ta’ kumpanniji pubbliċi b’sehem privat għall-implimentazzjoni u għall‑ġestjoni ta’ xogħol pubbliku jew għall-organizzazzjoni u għall‑ġestjoni ta’ servizz ta’ interess ġenerali, is-soċju privat għandu jintgħażel permezz ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku”. Permezz ta’ interpretazzjoni a contrario, għalhekk jista’ jiġi kkonstatat li, fil-qafas ta’ kumpannija pubblika b’sehem privat, soċju privat ma jistax isib ruħu f’sitwazzjoni ta’ influwenza dominanti, diretta jew indiretta, fil-konfront tal-awtorità kontraenti. Madankollu, sehem indirett fil-kapital ta’ soċju privat li jwassal għall-eżerċizzju ta’ influwenza dominanti ma jistax jiġi assimilat ma’ kwalunkwe sehem indirett fil-kapital ta’ dan is-soċju privat.

113.

Fi kwalunkwe każ, huma biss il-qrati nazzjonali li huma kompetenti sabiex jivverifikaw, jekk ikun il-każ, il-fondatezza ta’ dawn l-allegazzjonijiet u r-rilevanza tagħhom fl-istadju attwali tal-kawża prinċipali.

114.

Minkejja dan, sa fejn il-qorti tar-rinviju ssemmi l-Artikolu 30 tad-Direttiva 2014/23 u l-Artikolu 18 tad-Direttiva 2014/24, din il-qorti għandha tingħata kjarifiki utli f’dak li jirrigwarda verifika li saret fir‑rigward tal-prinċipji msemmija f’dawn id-dispożizzjonijiet.

115.

Hija ġurisprudenza stabbilita li l-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit-trattament, li jirregolaw il-proċeduri kollha ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi jeħtieġu li r-rekwiżiti sostanzjali u proċedurali li jikkonċernaw il-parteċipazzjoni f’kuntratt ikunu identifikati b’mod ċar minn qabel u magħmula pubbliċi, b’mod l-obbligi tal-offerenti, sabiex dawn ikunu jistgħu jsiru jafu eżattament ir-restrizzjonijiet tal-proċedura u jkunu żguri mill-fatt li l-istess rekwiżiti japplikaw għall-kompetituri kollha ( 56 ).

116.

Bħala eżempju u f’dak li jirrigwarda s-sistema legali tad‑Direttiva 2014/24, bħala regola ġenerali, l-avviżi dwar kuntratti għandu jkollhom il-lista u deskrizzjoni qasira tal-kriterji tal-għażla u tal-kriterji rigward is-sitwazzjoni personali tal-operaturi ekonomiċi li tista’ twassal għall-esklużjoni tagħhom ( 57 ).

117.

Fl-estensjoni ta’ din il-loġika, il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit‑trattament u l-obbligu ta’ trasparenza għandhom jiġu interpretati fis‑sens li jipprekludu l-esklużjoni ta’ operatur ekonomiku mill‑proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku bħala riżultat tan-nuqqas ta’ osservanza, min-naħa tiegħu, ta’ obbligu li ma jirriżultax espressament fid-dokumenti relatati ma’ din il-proċedura jew mil-liġi nazzjonali fis‑seħħ, iżda minn interpretazzjoni ta’ din il-liġi u ta’ dawn id-dokumenti kif ukoll mill-mili ta’ lakuni, min-naħa tal-awtoritajiet jew tal-qrati amministrattivi nazzjonali, li jinsabu f’dawn id-dokumenti ( 58 ).

118.

Sa fejn is-sehem indirett ta’ awtorità kontraenti fil-kapital ta’ soċju privat jista’ jieħu forom differenti u fejn l-effett tiegħu fuq il-funzjonament ta’ dan is-soċju privat jiddependi mill-istruttura organizzattiva tiegħu, ma jidhirlix li huwa evidenti li kull forma ta’ sehem indirett tal-awtorità kontraenti twassal awtomatikament għall-esklużjoni ta’ offerent mis-sejħa għal offerti tas-sejħa għal offerti minħabba n-nuqqas ta’ osservanza tar-rekwiżiti tas-sehem pubbliku u privat. Tali interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali jew tad-dokumenti tas-sejħa għal offerti ma tidhirx li hija suffiċjentement ċara.

119.

Mingħajr preġudizzju għal rimarki addizzjonali dwar il-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit-trattament, inżomm il-pożizzjoni li ressaqt, fil-punt 108 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dwar l-osservanza tal‑prinċipju ta’ proporzjonalità.

120.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi lill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, Italja) bil-mod segwenti:

L-Artikolu 30 u l-Artikolu 38(1) tad-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni jew, jekk ikun il-każ, l-Artikolu 18 u l-Artikolu 58(1) tad‑Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li dawn id-dispożizzjonijiet jipprekludu li, sabiex jiġi stabbilit il-perċentwali tas-sehem ta’ soċju privat offerent fil-kumpannija pubblika b’sehem privat li ser tiġi stabbilita, għandu jiġi kkunsidrat kull sehem indirett tal-awtorità kontraenti fil-kapital azzjonarju ta’ dan is‑soċju privat parteċipanti fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti, b’tali mod li dan jiġi awtomatikament eskluż mis-sejħa għal offerti, meta t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dan is-sehem indirett iwassal sabiex ma jiġix osservat il-perċentwali tas-sehem privat mitlub mill-awtorità kontraenti skont id-dokumenti tas-sejħa għal offerti.

Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 30 u l-Artikolu 38(1) tad-Direttiva 2014/23 jew, jekk ikun il-każ, l-Artikolu 18 u l-Artikolu 58(1) tad-Direttiva 2014/24 ma jipprekludux tali teħid inkunsiderazzjoni meta dan ma jkunx b’mod awtomatiku. B’mod partikolari, dawn id-dispożizzjonijiet ma jipprekludux it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ sehem indirett meta minn verifiki mwettqa mill-awtorità kontraenti jirriżulta li dan is-sehem jikkonsisti fiż-żamma tal-maġġoranza tal-kapital ta’ soċju privat offerent fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti minn entità oħra li, min-naħa tagħha, hija miżmuma kollha kemm hi mill-awtorità kontraenti, bil-kundizzjoni li t-tqassim tas-setgħat deċiżjonali u tar-riskji tkun saret prorata tal-kapital miżmum f’dak li jirrigwarda lil dan is-soċju privat offerent fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti u din l-entità.