IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Brussell, 10.7.2026

COM(2026) 363 final

RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL

rigward l-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali (VET) għall-kompetittività sostenibbli, il-ġustizzja soċjali u r-reżiljenza

{SWD(2026) 181 final}

1.Introduzzjoni – skop, kamp ta’ applikazzjoni u metodoloġija tar-rapport

Il-kooperazzjoni fl-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali (VET) fil-livell Ewropew, skont l-Artikoli 165 u 166 tat-TFUE, kellha rwol importanti matul is-snin. Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali għall-kompetittività sostenibbli, il-ġustizzja soċjali u r-reżiljenza (minn hawn ’il quddiem: “Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET”) tistabbilixxi viżjoni għall-VET bi prinċipji ta’ riforma rilevanti fit-tul. Id-Dikjarazzjoni ta’ Osnabrück, adottata f’Novembru 2020 bħala parti mill-proċess ta’ Copenhagen, ikkomplementat ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET b’azzjonijiet aktar konkreti u fuq perjodu iqsar kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll fil-livell tal-UE. Din kellha l-għan speċifiku li timmodernizza l-VET billi tiżgura l-adattament rapidu tiegħu għall-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol, issaħħaħ il-flessibbiltà tal-perkorsi ta’ apprendiment u tħejji lill-istudenti għat-tranżizzjonijiet ekoloġiċi u diġitali. Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET, flimkien mad-Dikjarazzjoni ta’ Osnabrück, jistabbilixxu l-qafas ta’ politika tal-VET tal-UE għall-perjodu 2020–2025, flimkien ma’ dokumenti u politiki strateġiċi oħrajn, bħall-Pjan ta’ Azzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, l-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa, id-Deċennju Diġitali u ż-Żona Ewropea tal-Edukazzjoni (EEA).

Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET tkopri l-prijoritajiet li ġejjin:

·Il-VET tgħaġġel biex tadatta għall-bidliet fis-suq tax-xogħol,

·Il-flessibbiltà u l-opportunitajiet ta’ progressjoni jkunu fil-qalba tal-VET,

·Il-VET tkun motivatur għall-innovazzjoni u għat-tkabbir li tħejji lill-istudenti għal tranżizzjoni diġitali u ekoloġika, kif ukoll għal professjonijiet li hemm domanda kbira għalihom,

·Il-VET tkun għażla attraenti msejsa fuq għoti modern u diġitalizzat tat-taħriġ u tal-ħiliet,

·Il-VET tippromwovi l-ugwaljanza tal-opportunitajiet,

·Il-VET appoġġata minn kultura ta’ assigurazzjoni tal-kwalità.

Il-prijoritajiet tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET jaqblu ma’ arkitettura ta’ politika usa’ li torbot lill-VET mal-impjiegi, mal-iżvilupp ekonomiku u mal-kompetittività, spiss b’approċċ settorjali. Ir-rapport annwali dwar is-suq uniku u l-kompetittività tal-2026 1 jenfasizza b’mod espliċitu li t-trawwim tal-iżvilupp tal-ħiliet, inkluż permezz tat-taħriġ vokazzjonali, huwa essenzjali biex jiġi indirizzat in-nuqqas ta’ ħaddiema. Mill-2020, in-nuqqas ta’ ħaddiema u n-nuqqas ta’ ħiliet intensifikaw f’setturi relatati ma’ programmi ta’ taħriġ vokazzjonali bħall-kostruzzjoni, it-trasport, il-kura tas-saħħa, il-manifattura, it-teknoloġiji nodfa u d-difiża, u b’hekk il-VET saret saħansitra aktar importanti fit-twassil tal-ħiliet meħtieġa fis-suq tax-xogħol. Fis-setturi kollha, l-isfidi relatati mal-ħiliet huma wieħed mill-ostakli għat-tkabbir identifikati mill-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs), u l-VET hija kruċjali biex jinkisbu l-ħiliet li l-kumpaniji Ewropej jeħtieġu biex jirnexxu.

Skont ir-rapport tal-Portal Ewropew dwar il-Mobilità fix-Xogħol (EURES) tal-2024 dwar in-nuqqasijiet u l-eċċessi ta’ ħaddiema, disgħa minn kull għaxar professjonijiet b’nuqqas ewlieni fl-UE 2 jirrikjedu kwalifiki vokazzjonali. Għalhekk, l-importanza tal-VET tintwera f’diversi politiki tal-UE. Il-programmi u l-apprendistati tal-VET huma ċentrali għall-istrateġiji tal-ħiliet settorjali skont il-Patt għall-Ħiliet għal oqsma bħall-manifattura, il-kostruzzjoni, it-turiżmu, l-enerġija sostenibbli u s-setturi diġitali 3 . Bl-istess mod, l- Alleanza Ewropea għall-Apprendistati (EAfA) torganizza attivitajiet biex tappoġġa lis-setturi ekonomiċi (eż. il-kostruzzjoni, it-turiżmu u l-ospitalità, il-kura/il-kura fit-tul) fil-promozzjoni u fit-tisħiħ tal-programmi settorjali ta’ apprendiment.

Il-Komunikazzjoni dwar l-Unjoni tal-Ħiliet tal-2025 4 u r-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2026 dwar il-kapital uman fl-Unjoni Ewropea 5 jenfasizzaw li s-sistemi tal-VET li huma relatati mill-qrib mal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol huma essenzjali biex jiġi indirizzat l-ispariġġ fil-ħiliet. Il-Patt għal Industrija Nadifa tal-2025 6 jirreferi għall-ħtieġa li jiġi indirizzat in-nuqqas ta’ ħiliet f’setturi ewlenin biex tiġi appoġġata t-tranżizzjoni għal ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju. L-Istrateġija Ewropea għall-kostruzzjoni tal-akkomodazzjoni skont il-Pakkett dwar l-akkomodazzjoni 7 , taħt l-Azzjoni 7 tiegħu, għandha l-għan li żżid id-disponibbiltà ta’ ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati fil-kostruzzjoni, inkluż billi tappoġġa sħubijiet bejn l-universitajiet, il-fornituri tal-VET, in-negozji, is-sħab soċjali u l-istituti ta’ riċerka applikata. Il-komunikazzjoni tal-Bauhaus Ewropea l-Ġdida tal-2025 ħabbret ukoll appoġġ għall-apprendistati u għat-taħriġ vokazzjonali mmirati lejn iż-żgħażagħ 8 . Il-pjanijiet ta’ azzjoni għas-setturi awtomobilistiċi, tal-azzar u l-metalli u tas-sustanzi kimiċi jenfasizzaw ukoll l-importanza tal-ħiliet u d-dimensjoni soċjali biex tiġi żgurata l-kompetittività ta’ dawn is-setturi. Il-VET tikkontribwixxi wkoll għall-objettivi tal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti filwaqt li l-Akkademji tal-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti 9 jgħinu lill-VET tadatta għall-innovazzjoni teknoloġika u jsaħħu l-kompetittività inkluż billi jiżviluppaw programmi ta’ apprendiment imfassla b’mod konġunt mal-industrija f’setturi speċifiċi.

F’dan il-kuntest ta’ politika, dan ir-rapport jippreżenta r-riformi u l-miżuri implimentati mill-Istati Membri wara l-adozzjoni tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET. Dan ir-rapport ma għandux l-għan li jevalwa l-miżuri u r-riformi jew li jivvaluta l-impatt tagħhom. L-iskop tiegħu huwa pjuttost li jieħu kont tal-miżuri rilevanti 5 snin wara l-adozzjoni tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET, f’konformità mal-Artikolu 36 tagħha, filwaqt li jibni fuq id-data disponibbli fil-livell nazzjonali u Ewropew u l-monitoraġġ annwali mwettaq miċ-Ċentru Ewropew għall-Iżvilupp ta’ Taħriġ Vokazzjonali (Cedefop). Is-Cedefop u l-Fondazzjoni Ewropea għat-Taħriġ (ETF) ilhom mill-2020 iwettqu eżerċizzju ta’ monitoraġġ integrat, kif propost mill-Kummissjoni Ewropea u maqbul mill-Kumitat Konsultattiv għat-Taħriġ Vokazzjonali (ACVT), biex ikopru l-prijoritajiet tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET kif ukoll id-Dikjarazzjoni ta’ Osnabrück. Ir-rapport fil-biċċa l-kbira jibni fuq dan il-monitoraġġ u fuq il-pjanijiet ta’ implimentazzjoni nazzjonali (NIPs) tal-Istati Membri, li tfasslu wara l-adozzjoni tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET 10 . B’mod partikolari, fl-2022, l-Istati Membri żviluppaw NIPs li jiddeskrivu l-attivitajiet li se jkunu qegħdin jimplimentaw biex jindirizzaw il-prijoritajiet tal-UE fil-VET fis-snin li ġejjin. Ir-rapportar fil-biċċa l-kbira jibni fuq il-kont ta’ dawn l-attivitajiet li ġew implimentati mill-Istati Membri.

Ir-rapport ġie kkonsolidat mill-Kummissjoni Ewropea u huwa infurmat minn diversi skambji mal-Istati Membri fl-ACVT u minn evidenza statistika, b’mod partikolari dwar is-sitwazzjoni attwali tat-tliet miri kwantitattivi stabbiliti fir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET. Intużaw ukoll diversi dokumenti ta’ politika u studji biex jinfurmaw ir-rapport. Ir-rapport ikopri wkoll azzjonijiet fil-livell tal-UE biex jiġu appoġġati l-isforzi tal-Istati Membri ħalli jimmodernizzaw is-sistemi tal-VET, inkluża data dwar l-implimentazzjoni ta’ miżuri u riformi appoġġati u ffinanzjati mill-UE. Aktar dettalji jistgħu jinstabu fid-dokument ta’ ħidma tal-persunal mehmuż.

Dan ir-rapport jirrappreżenta kontribut importanti biex tiġi infurmata l-istrateġija Ewropea li jmiss għall-VET, kif imħabbar fil-komunikazzjoni dwar l-Unjoni tal-Ħiliet tal-5 ta’ Marzu 2025. Id-Dikjarazzjoni ta’ Herning dwar edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali attraenti u inklużivi għal aktar kompetittività u impjiegi ta’ kwalità 2026–2030, adottata reċentement, u l-istrateġija Ewropea li jmiss għall-VET, flimkien mar-Rakkomandazzjoni eżistenti tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET, jiffurmaw il-qafas ta’ politika Ewropea tal-VET il-ġdid fil-perjodu wara l-2025.

2.Is-sitwazzjoni attwali fl-ilħuq tat-tliet miri kwantitattivi

Biex jiġi mmonitorjat il-progress fl-implimentazzjoni, ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET stabbiliet miri kwantitattivi dwar l-esponiment għal apprendiment imsejjes fuq ix-xogħol, l-impjieg tal-gradwati tal-VET u l-mobbiltà tal-VET definiti bħala valuri medji tal-UE li għandhom jinkisbu b’mod kollettiv mill-Istati Membri sal-2025.

Bħala medja fl-UE, skont l-aħħar data disponibbli:

1.is-sehem ta’ gradwati reċenti fil-VET li għandhom bejn l-20 u l-34 sena li jibbenefikaw minn esponiment għal apprendiment imsejjes fuq ix-xogħol laħaq is-66,0 % fl-2025 11 u qabeż il-mira ta’ 60 %;

2.is-sehem ta’ gradwati impjegati mill-VET li għandhom bejn l-20 u t-34 sena laħaq it-80,2 % fl-2025 12 u huwa qrib il-livell fil-mira ta’ 82 %;

3.ir-rata fil-mira tal-mobbiltà tal-VET kienet 2,1 % fl-2021 li kienet ’il bogħod mill-valur fil-mira ta’ 8 % stabbilit għall-2025 fir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET. Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2024 “Ewropa Attiva” stabbiliet mira ġdida ta’ 12 % li għandha tinkiseb sal-2030 (inkluż sett usa’ ta’ esperjenzi ta’ mobbiltà), bl-aħħar stima tkun ta’ 5,3 % fl-2023 13 .

Il-livell ta’ lħuq tal-miri u tal-progress maż-żmien ivarja b’mod sinifikanti bejn il-pajjiżi. Filwaqt li ntlaħqet il-mira fil-livell tal-UE għall-apprendiment imsejjes fuq ix-xogħol (WBL), fl-Ewropa, il-pajjiżi juru progress varjat fl-espansjoni tal-parteċipazzjoni tad-WBL (Illustrazzjoni 1). Filwaqt li pajjiżi bħan-Netherlands (95,4 %), Franza (93,2 %), u l-Ġermanja (93,0 %) diġà jaqbżu bil-kbir il-miri tad-WBL, oħrajn — bħar-Rumanija (9,1 %), iċ-Ċekja (15,2 %), u l-Italja (22,0 %) — għadhom ferm taħt il-parametru referenzjarju.

Illustrazzjoni 1. Esponiment tal-gradwati tal-VET għall-apprendiment imsejjes fuq ix-xogħol, 2025

Sors: Eurostat (Stħarriġ tal-UE dwar il-Forza tax-Xogħol). Exposure of VET graduates to work-based learning (tps00215)

Nota: Il-pajjiżi huma elenkati f’ordni dixxendenti abbażi tad-data tal-2025. Affidabbiltà baxxa għall-Ġermanja, għal Spanja, għall-Polonja, għal Malta, għall-Ungerija, għall-Irlanda, u għal Ċipru. L-ebda data għall-Bulgarija, il-Latvja u l-Lussemburgu.

Pajjiżi li għamlu progress imħallat lejn il-mira tar-rata tal-impjiegi tal-gradwati tal-VET (Illustrazzjoni 2). Fejn sar progress, dan huwa spjegat minn fatturi bħal allinjament aħjar tal-programmi vokazzjonali mal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol u rkupru tas-suq tax-xogħol li fis-snin reċenti li wasslu biex ikun hemm domanda għolja għal profili vokazzjonali 14 , kif ukoll għal bidla demografika. Żieda qawwija bejn l-2021 u l-2023 (minn 76,0 % għal 80,9 %) ġiet segwita minn tnaqqis żgħir u minn stabbilizzazzjoni fis-snin sussegwenti, li laħaq it-80,2 % fl-2025. Din ix-xejra tissuġġerixxi li kien hemm sfidi speċifiċi għaż-żgħażagħ, inklużi l-gradwati tal-VET, biex jidħlu fis-suq tax-xogħol mill-edukazzjoni f’kuntest ta’ tnaqqis fir-ritmu usa’ fit-tkabbir ġenerali fl-impjiegi.

Illustrazzjoni 2. Rati ta’ impjieg ta’ gradwati reċenti fil-VET, 2025

Sors: Eurostat (Stħarriġ tal-UE dwar il-Forza tax-Xogħol). Employment rates of young persons not in education and training by educational attainment level and years since completion of highest level of education (edat_lfse_24) Nota: L-indikatur ikopri r-rati ta’ impjieg ta’ dawk bejn l-20 u l-34 sena li ma għadhomx fl-edukazzjoni u t-taħriġ, u li ggradwaw minn sena sa 3 snin qabel mill-VET fil-livell sekondarju tat-tieni livell jew fil-livell postsekondarju mhux terzjarju. Il-pajjiżi qed jintwerew f’ordni dixxendenti abbażi tal-valuri tal-2024. Affidabbiltà baxxa tad-data għal Malta, għall-Bulgarija, għas-Slovenja u għal Ċipru. Ma hemm l-ebda data disponibbli għal-Lussemburgu. Id-definizzjoni hija differenti għal Franza u għal Spanja.

L-ilħuq tal-mira ta’ mobbiltà tal-VET, mil-lat ta’ esperjenzi ta’ mobbiltà għall-gradwati tal-VET ta’ livell medju għadha ta’ sfida. Ir-rata ta’ mobbiltà fil-livell tal-UE kienet 5,3 % u 140 000 mobbiltà fl-2023 (Illustrazzjoni 3), jiġifieri żieda żgħira mis-sena preċedenti meta kienet 5,0 % u 134 000 mobbiltà. Madankollu, dan għadu ’l bogħod mill-valur ta’ 12 % stabbilit għall-2030 fir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill “Ewropa Attiva” tal-2024.

Illustrazzjoni 3 – għadd ta’ mobbiltajiet kompletati tal-istudenti tal-VET, 2023

Sors: Kalkoli tal-Kummissjoni Ewropea bbażati fuq data mid-Dashboard tal-Erasmus+. Data tal-estrazzjoni: Ġunju 2025. Nota: id-data tirreferi għall-għadd ta’ studenti tal-VET ta’ livell medju b’esperjenzi ta’ mobbiltà barra mill-pajjiż, li bdew fil-perjodu ta’ referenza, irrapportat fid-Dashboard Erasmus+. Minħabba t-tranżizzjoni bejn il-programmi antiki u dawk ġodda ta’ Erasmus+, l-istimi tal-2022 u tal-2023 huma disponibbli biss fil-livell tal-UE u jinkludu projezzjonijiet ibbażati fuq data storika; id-data għall-2023 hija provviżorja.

Dan jista’ jiġi spjegat parzjalment minn restrizzjonijiet baġitarji fil-livelli Ewropej u nazzjonali. Pereżempju, il-baġit disponibbli taħt Erasmus+ seta’ jkopri biss 57 % tad-domanda għall-mobbiltà tal-istudenti u l-persunal fl-2024, li jirrappreżenta perċentwal aktar baxx meta mqabbel mas-snin preċedenti, minħabba għadd dejjem akbar ta’ applikazzjonijiet 15 . Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal li jakkumpanja r-rakkomandazzjoni “Ewropa Attiva” enfasizza wkoll sfidi speċifiċi li jaffettwaw ir-rieda li wieħed imur barra mill-pajjiż, bħall-età żagħżugħa tal-istudenti tal-VET u ostakli psikoloġiċi li jillimitaw il-kapaċità tagħhom li jqattgħu ħin barra mill-pajjiż. L-impedimenti strutturali marbuta mar-regolamenti nazzjonali u r-restrizzjonijiet amministrattivi qegħdin jillimitaw ukoll il-mobbiltà tal-VET. Minkejja dawn l-isfidi, il-livell kurrenti ta’ domanda diġà jippermetti li jsir progress sinifikanti lejn l-ilħuq tal-miri tal-mobbiltà tal-VET. Xi Stati Membri juru wkoll riżultati promettenti. Pereżempju, fl-2024, ir-rata ta’ mobbiltà ġenerali fost l-istudenti ta’ bejn is-16 u l-25 sena tal-VET inizjali (IVET) fil-Finlandja laħqet id-9 % wara t-tnedija ta’ attività ta’ mobbiltà ta’ grupp ġdida għall-VET taħt il-programm Erasmus+ 16 .

3.Progress tal-Istati Membri fl-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjoni

3.1Sfidi ġenerali fl-implimentazzjoni tar-riformi fil-VET

L-analiżi tal-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tal-VET fl-Istati Membri tal-UE tiżvela xi ostakli istituzzjonali, finanzjarji u kulturali trażversali li jxekklu l-progress tas-sistemi tal-VET. Ċerti sfidi trażversali jipprevjenu jew inaqqsu r-ritmu tar-rispons imħaffef għall-bidliet fis-suq tax-xogħol. Ir-responsabbiltajiet għall-VET u għat-titjib u għat-tiġdid tal-ħiliet spiss jinfirxu fost diversi ministeri, istituzzjonijiet u livelli ta’ governanza u jirrikjedu oqfsa u azzjonijiet ta’ koordinazzjoni b’saħħithom. Dawn spiss ma jkunux fis-seħħ, u anke meta dan ikun il-każ, dawn jistgħu jkunu ineffiċjenti. Filwaqt li l-istruttura istituzzjonali eżatta tvarja skont il-pajjiż, ir-responsabbiltajiet għall-VET huma kondiviżi bejn il-Ministeri għall-Edukazzjoni, il-Ministeri għax-Xogħol/Impjiegi/Affarijiet Soċjali u l-Ministeri għall-Ekonomija/Industrija. Flimkien ma’ proċessi burokratiċi onerużi u twal u reżistenza għall-bidla, ix-xogħol frammentat u mhux ikkoordinat jista’ jdewwem ir-riformi u l-innovazzjoni u jillimita r-risponsi imħaffef għall-isfidi li qegħdin jevolvu.

L-informazzjoni dwar il-ħiliet hija parti importanti mill-governanza tal-VET, madankollu ftit pajjiżi biss qegħdin jinvestu f’dan il-qasam, li jfixkel il-flessibbiltà fir-rispons għal bidla rapida fis-suq tax-xogħol. L-iżvilupp ta’ sistemi ta’ informazzjoni dwar il-ħiliet li jinkludu wkoll l-użu sistematiku tat-traċċar tal-gradwati għall-politiki tal-VET u l-assigurazzjoni tal-kwalità (QA), jirrikjedu sforz aktar ikkonċentrat 17 . Filwaqt li l-pajjiżi ħadmu fuq l-istabbiliment jew fuq l-iżvilupp ta’ oqfsa u proċessi tal-QA f’konformità mal-prinċipji tal-Qafas ta’ Referenza Ewropew għall-Assigurazzjoni tal-Kwalità għall-Edukazzjoni u t-Taħriġ Vokazzjonali (EQAVET), il-QA fid-WBL u l-apprendistati fl-IVET għadhom fil-fażi tal-iżvilupp. Barra minn hekk, ir-riċerka turi li d-diskrepanza bejn l-avvanz tal-industrija u r-riġidità tal-kurrikuli eżistenti taġixxi bħala ostaklu sinifikanti għall-integrazzjoni tal-ħiliet diġitali u ekoloġiċi fil-VET 18 .

Is-sistemi tal-VET jesperjenzaw restrizzjonijiet persistenti u li qegħdin jevolvu tal-kapaċità fil-forza tax-xogħol tagħhom tat-tagħlim u tat-taħriġ. Dan huwa parzjalment spjegat minn pagi aktar baxxi u minn valur perċepit tal-professjoni tal-għalliema u tal-ħarrieġa tal-VET 19 kif ukoll il-pressjoni kkawżata minn popolazzjoni tal-għalliema li qiegħda tixjiħ 20 . Skont is-Cedefop, huwa biss għalliem tal-VET wieħed minn kull tnejn li jemmen li l-iskola tiegħu tappoġġah biex jieħu sehem ħalli jissokta l-iżvilupp professjonali tiegħu 21 . Dan in-nuqqas ta’ appoġġ jipprevjeni lill-għalliema milli jimplimentaw b’mod effettiv kurrikuli ġodda, jgħallmu ħiliet ġodda bħall-ħiliet diġitali jew ekoloġiċi u jadottaw pedagoġiji innovattivi, inklużi dawk ibbażati fuq teknoloġiji avvanzati, bħar-realtà virtwali jew l-intelliġenza artifiċjali (IA).

Id-disponibbiltà u s-sostenibbiltà tar-riżorsi finanzjarji jirrappreżentaw sfida oħra. Ħafna inizjattivi (bħaċ-Ċentri ta’ Eċċellenza Vokazzjonali) li għandhom l-għan li jimmodernizzaw il-VET u jiżviluppaw approċċi innovattivi jibbażaw ħafna jew kompletament fuq il-finanzjament tal-UE u ma għandhomx dispożizzjoni ta’ finanzjament fit-tul ladarba jintemm il-finanzjament tal-UE.

L-isterjotipi u l-perċezzjoni persistenti li l-VET hija inqas apprezzata fis-soċjetà jkomplu jillimitaw l-attraenza u r-reġistrazzjonijiet tal-VET. Biex juru dan il-punt, ir-Rieżami tal-OECD tal-2023 tas-sistemi tal-VET wera li minkejja l-eżiti ġeneralment b’saħħithom tas-suq tax-xogħol tal-istudenti tal-VET, 70 % tal-persuni intervistati jemmnu li l-VET għandha x’taqsam sempliċiment max-xogħol manwali, minkejja d-diversità ta’ impjiegi li l-VET issa twassal għalihom. L-Ewrobarometru Speċjali 569 dwar l-attraenza tal-VET (fil-ġejjieni, pubblikazzjoni pendenti) juri wkoll li filwaqt li 50 % tar-residenti tal-UE jirrakkomandaw il-VET lil persuna żagħżugħa qabel ma tibda l-edukazzjoni sekondarja tat-tieni livell, 75 % qablu mad-dikjarazzjoni li f’pajjiżhom, l-edukazzjoni ġenerali fil-livell sekondarju tat-tieni livell għandha perspettiva aktar pożittiva mill-IVET.Xi pajjiżi ħadmu biex jippromwovu l-ugwaljanza bejn il-ġeneri, iżda hemm inqas evidenza għall-inklużività tal-ġeneru u l-ġlieda kontra l-istereotipi marbuta mal-ġeneru fl-għażla tal-okkupazzjonijiet, skont il-kuntesti u l-ħtiġijiet nazzjonali tagħhom. Il-parteċipazzjoni tal-adulti fl-edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali kontinwi (CVET) hija mxekkla minn stereotipi simili għal dawk imsemmija hawn fuq u minn għarfien limitat tal-opportunitajiet disponibbli.

L-internazzjonalizzazzjoni u l-mobbiltà li għandhom il-potenzjal li jrawmu l-innovazzjoni u jżidu l-attraenza tal-VET qegħdin jikbru sa ċertu punt 22 iżda għadhom frammentati b’opportunitajiet ta’ mobbiltà sottożviluppati 23 . Ir-riċerka wriet li l-gradwati tal-VET b’esperjenza ta’ mobbiltà barranija jirrapportaw li l-ħiliet miksuba barra mill-pajjiż kienu utli fil-karrieri professjonali tagħhom, u dan jappoġġa l-impjegabbiltà 24 . Barra minn hekk, skont is-Cedefop, l-opportunitajiet internazzjonali (inkluża l-mobbiltà) huma assoċjati ma’ attraenza ogħla tal-VET 25 . Il-mobbiltà tal-persunal tal-VET, bħall-għalliema, il-ħarrieġa u l-professjonisti ta’ gwida hija inqas żviluppata minn dik tal-istudenti.Filwaqt li jiġu rrapportati xi inizjattivi u proġetti, l-internazzjonalizzazzjoni għadha mhux uniformi u mdaħħla b’mod dgħajjef fis-sistemi nazzjonali tal-VET, minkejja l-importanza strateġika tagħha għall-attraenza u l-eċċellenza kif stabbilit fir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET.

3.2 Valutazzjoni ġenerali tal-progress u l-oqsma ta’ prijorità għall-futur

Kien hemm progress notevoli mill-Istati Membri tal-UE lejn il-prijoritajiet komuni stabbiliti mir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET li ġew ikkonfermati fil-pjanijiet ta’ implimentazzjoni nazzjonali.Minkejja r-rwol kritiku tal-VET fl-indirizzar kemm tal-inklużività kif ukoll tal-isfidi tas-suq tax-xogħol, li jinkludu nuqqas ta’ ħaddiema u nuqqas ta’ ħiliet, forza tax-xogħol li qiegħda tixjiħ, kif ukoll l-iżgurar ta’ tranżizzjonijiet ekoloġiċi u diġitali ġusti, għad hemm xi sfidi. Dan ikompli jdgħajjef il-potenzjal tal-VET fl-ixprunar tat-tkabbir inklużiv u sostenibbli u tal-kompetittività. Kwistjoni urġenti oħra li tillimita l-kontribut tal-VET għat-tkabbir ekonomiku hija d-diskrepanzi persistenti fl-aċċess u fl-eżiti tal-VET, kemm jekk fl-iżgurar tal-inklużività tal-ġeneru kif ukoll fl-appoġġ effettiv ta’ gruppi vulnerabbli jew fl-espansjoni tal-apprendiment tul il-ħajja.

L-Istati Membri għamlu sforzi qawwija biex jagħmlu s-sistemi tal-VET jgħaġġlu u reżiljenti fl-adattament għal bidliet rapidi fis-suq tax-xogħol (Prijorità 1), iżda għad hemm xi sfidi. Sar progress primarjament bl-immodernizzar tal-istandards, il-kurrikuli u l-programmi tal-VET biex tiġi inkorporata taħlita bilanċjata ta’ ħiliet vokazzjonali u kompetenzi ewlenin, b’enfasi partikolari fuq l-integrazzjoni sistematika tal-ħiliet diġitali. Huma meħtieġa sforzi ulterjuri biex il-programmi u l-kurrikuli tal-VET jiġu allinjati bis-sħiħ mal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol, speċjalment fid-dawl tal-megatendenzi bħaż-żieda tad-diġitalizzazzjoni u tal-awtomatizzazzjoni, kif ukoll it-tranżizzjoni lejn ekonomija b’emissjonijiet żero netti. L-isforzi se jkomplu jkunu importanti, speċjalment fil-kuntest taż-żieda fid-diġitalizzazzjoni u l-użu mifrux tal-IA. L-analiżi reċenti tas-Cedefop tar-reklami online ta’ impjiegi fl-Istati Membri tal-UE tissuġġerixxi li l-professjonijiet li jibbażaw fuq il-preżenza fiżika, l-għarfien espert manwali u l-ħiliet tekniċi applikati bħal tekniċi tal-inġinerija, mekkaniks tal-makkinarju, snajja’ tal-kostruzzjoni u ħaddiema tat-trasport raw is-sehem ta’ pożizzjonijiet vakanti tagħhom jikber 26 . Dan jindika li filwaqt li l-akkwist ta’ ħiliet tal-litteriżmu diġitali u tal-IA huwa importanti biex jinżamm ir-ritmu mal-bidla fis-suq tax-xogħol, ċerti professjonijiet relatati mal-VET baqgħu mfittxija anke meta żdiedet l-adozzjoni tal-IA.

Il-pajjiżi fl-UE qegħdin isaħħu l-isforzi biex jiżguraw li l-istudenti jiksbu ħiliet bażiċi solidi fil-VET. Madankollu, l-implimentazzjoni għadha mhux uniformi, u ħafna studenti għadhom jidħlu u jħallu l-VET mingħajr profiċjenza adegwata fil-ħiliet tal-litteriżmu, tan-numeriżmu, tax-xjenza, tad-diġitali u taċ-ċittadinanza, inklużi l-litteriżmu fil-media u fl-informazzjoni li huma essenzjali kemm għall-impjegabbiltà kif ukoll għall-parteċipazzjoni attiva fis-soċjetà. Fl-istess ħin, in-nuqqas ta’ għalliema u ħarrieġa kwalifikati fil-VET, b’mod partikolari dawk li jistgħu jintegraw il-ħiliet bażiċi fl-apprendiment vokazzjonali, jillimitaw it-twettiq effettiv. L-evidenza mill-Programm għall-Valutazzjoni Internazzjonali tal-Istudenti (PISA) tissuġġerixxi wkoll li ħafna studenti jidħlu fil-VET b’ħiliet fundamentali aktar dgħajfa meta mqabbla mal-pari tagħhom fl-edukazzjoni sekondarja ġenerali 27 . Fost il-pajjiżi fejn il-paraguni huma possibbli, l-istudenti fi programmi vokazzjonali spiss ikollhom prestazzjoni sostanzjalment aktar baxxa minn dik tal-pari tagħhom fi programmi edukattivi ġenerali, xi drabi minħabba raġunijiet bħal traċċar bikri.

Barra minn hekk, il-progress għadu mhux uniformi fit-twassil tal-ħiliet ta’ xjenza, teknoloġija, inġinerija u matematika (STEM). Fil-VET ta’ livell medju, 36,3 % biss tal-istudenti kollha fl-UE huma rreġistrati fi programmi STEM, li huwa 8,7 punti perċentwali taħt il-mira proposta tal-2030 fil-livell tal-UE ta’ mill-inqas 45 %. Fl-oqsma STEM, il-maġġoranza tal-istudenti tal-VET huma kkonċentrati fl-inġinerija, fil-manifattura u fil-kostruzzjoni. It-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT) jirrappreżentaw sehem sinifikanti mir-reġistrazzjoni STEM f’pajjiżi bħall-Portugall, Malta, il-Polonja u l-Italja. Min-naħa l-oħra, il-qasam tax-xjenzi naturali, il-matematika u l-istatistika jattira proporzjon żgħir ħafna ta’ studenti tal-VET fl-UE.

Minkejja l-espansjoni tad-WBL u l-opportunitajiet ta’ apprendistat, xi pajjiżi jirrapportaw tnaqqis jew għadd limitat ta’ apprendisti 28 , b’kuntrast mal-perjodi preċedenti fejn in-nuqqas ta’ postijiet disponibbli kien il-problema ewlenija.L-espansjoni tal-apprendistati għall-adulti u għall-edukazzjoni għolja avvanzat, iżda l-parteċipazzjoni għadha limitata. Id-WBL fil-VET huwa wkoll aktar mifrux f’ċerti oqsma ta’ studju (b’mod partikolari s-saħħa u l-agrikoltura) minn oħrajn 29 . Il-politiki jistgħu jindirizzaw aħjar l-iżbilanċi u l-ispariġġi fid-domanda u fil-provvista tal-prattiki tax-xogħol u jinvestu fl-iżvilupp professjonali tal-ħarrieġa fuq il-post tax-xogħol fil-pedagoġija u fl-appoġġ lill-istudenti minn gruppi vulnerabbli. Qasam ieħor li jista’ jiġi żviluppat ulterjorment huwa l-kooperazzjoni bejn il-VET u l-industrija. Dan jista’ jgħin biex jiżdiedu kemm l-adozzjoni tal-apprendistati kif ukoll l-allinjament bejn it-twassil tal-VET u l-ħiliet meħtieġa fis-suq tax-xogħol.

Il-pajjiżi wrew l-impenn tagħhom li jsaħħu l-flessibbiltà u l-opportunitajiet ta’ progressjoni fil-VET (Prijorità 2) u li jżidu l-opportunitajiet ta’ titjib u tiġdid tal-ħiliet, iżda ħafna inizjattivi għadhom fi stadju esploratorju. Din il-flessibbiltà qiegħda tiġi promossa bl-adozzjoni ta’ approċċi bbażati fuq l-eżitu tal-apprendiment, billi jiġu modularizzati l-kurrikuli u l-programmi, jiġu stabbiliti l-mikrokredenzjali u l-kwalifiki parzjali u billi jiżdiedu l-opportunitajiet għall-validazzjoni u r-rikonoxximent tal-eżiti tal-apprendiment miksuba barra mis-sistemi formali. Il-pajjiżi qegħdin jiddiversifikaw il-modi ta’ apprendiment billi jsaħħu l-infrastruttura għall-apprendiment diġitali u mħallat u jesploraw teknoloġiji edukattivi mill-aktar avvanzati bħar-realtà virtwali u l-IA.Din l-integrazzjoni ta’ teknoloġiji emerġenti fl-VET tista’ ttaffi b’mod effettiv id-diskrepanza bejn il-forniment tat-taħriġ u s-suq tax-xogħol li qiegħed jevolvi iżda jeżistu limitazzjonijiet bħal li jinżamm il-pass rapidu tal-evoluzzjoni teknoloġika fl-industrija u l-investiment meħtieġ għat-tagħmir, fost l-oħrajn 30 . Il-miżuri dwar il-mikrokredenzjali u l-użu ta’ teknoloġiji avvanzati għadhom fi stadju bikri u għadhom ma laħqux il-potenzjal sħiħ tagħhom fil-VET. Il-pajjiżi li għadhom ma avvanzawx f’dawn l-oqsma jibbenefikaw mill-aċċellerazzjoni tal-iżviluppi regolatorji, mill-pilotaġġ ta’ pjattaformi diġitali li jipprovdu kontenut ta’ taħriġ u riżorsi interattivi u mill-promozzjoni tar-rikonoxximent reċiproku tal-mikrokredenzjali fl-UE 31 .

L-għodod Ewropej ta’ trasparenza għandhom l-għan li jagħmlu l-VET tinftiehem aħjar minn impjegaturi u minn partijiet ikkonċernati oħra. Fost il-konklużjonijiet ewlenin tal-evalwazzjoni tal-Qafas Ewropew tal-Kwalifiki (QEK) fl-2024 insibu li l-QEK huwa punt ta’ referenza stabbilit sew li huwa aċċettat b’mod wiesa’ fost l-istituzzjonijiet li jaħdmu fil-kwalifiki 32 . Il-QEK u l-QNK relatati huma għodod ewlenin biex il-kwalifiki tal-VET isiru aktar trasparenti fil-fruntieri u bejniethom b’rabta mal-livell u mal-kontenut tagħhom. Il-Europass, għodda tal-UE għall-ġestjoni tal-karriera u l-apprendiment tul il-ħajja, jgħin lill-istudenti tal-VET jikkomunikaw dwar il-kwalifiki u l-ħiliet tagħhom, inkluż f’kuntest ta’ mobbiltà tal-ħaddiema. Madankollu, l-implimentazzjoni mhux uniformi ta’ dawn l-istrumenti qiegħda tfixkel it-trasparenza u l-fehim tal-kwalifiki u tal-ħiliet fl-UE. Fost it-tagħlimiet meħuda mill-evalwazzjoni tal-Europass tal-2024 hemm li l-analiżi tad-data u l-IA fl-Europass jistgħu jiġu żviluppati ulterjorment, u dan għandu jikkontribwixxi biex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet ta’ ħiliet u ta’ ħaddiema, li permezz tagħhom il-professjonijiet tal-VET huma partikolarment affettwati 33 .

Ir-rati tal-parteċipazzjoni tal-adulti fit-taħriġ għadhom baxxi f’ħafna pajjiżi 34 . Filwaqt li l-Istati Membri qegħdin iżidu l-enfasi tagħhom fuq l-apprendiment tul il-ħajja, ir-rata ta’ parteċipazzjoni kienet biss ta’ 39,5 % fl-2022 skont l-Istħarriġ dwar l-Edukazzjoni għall-Adulti (AES) b’varjabbiltà għolja bejn il-pajjiżi.Dan huwa taħt il-mira fil-livell tal-UE 35 ta’ mill-inqas 60 % sal-2030. Huwa importanti li s-CVET jindirizzaw il-ħtiġijiet ta’ apprendiment u ta’ żvilupp tal-adulti kollha. Barra minn hekk, l-implimentazzjoni ulterjuri tal-gwida tul il-ħajja, il-validazzjoni tal-apprendiment minn qabel, il-mikrokredenzjali u l-kwalifiki parzjali, flimkien ma’ inċentivi mfassla tajjeb kemm għall-individwi kif ukoll għall-impjegaturi jistgħu jsaħħu l-parteċipazzjoni u l-appoġġ tal-istudenti. Huwa kruċjali wkoll li l-parteċipazzjoni tiġi mmonitorjata u li jiġu żgurati sinerġiji u koordinazzjoni bejn diversi fornituri.

Ġie osservat xi progress fl-avvanz tal-innovazzjoni u t-tkabbir u fit-tħejjija tal-istudenti għat-tranżizzjoni diġitali u ekoloġika (Prijorità 3). Xi pajjiżi qegħdin jimmodernizzaw l-infrastruttura tal-VET billi jinvestu kemm fil-pjattaformi diġitali għat-taħriġ u għall-apprendiment kif ukoll fil-faċilitajiet fiżiċi 36 , filwaqt li jallinjawhom mal-ħtiġijiet kurrenti tal-industrija. Dan jinkludi investiment fl-infrastruttura tal-ICT u fit-tagħmir modern, kif ukoll integrazzjoni ta’ teknoloġiji avvanzati fil-VET. L-appoġġ għall-CoVEs għadu limitat iżda qiegħed jespandi permezz tal-istabbiliment ta’ ċentri ġodda jew permezz tal-iżvilupp ta’ dawk eżistenti, spiss permezz ta’ appoġġ u finanzjament tal-UE.

Rapport analitiku reċenti dwar għażla ta’ proġetti CoVE ta’ Erasmus+, juri li dawn jistgħu jaġixxu bħala faċilitaturi strutturali għat-trasformazzjoni fil-VET, eż. permezz tal-innovazzjoni fit-tagħlim u fl-apprendiment, l-allinjament tal-VET mas-suq tax-xogħol u mal-ħtiġijiet tal-ħiliet, kooperazzjoni msaħħa bejn il-partijiet ikkonċernati ewlenin. Biex ikompli jiżviluppa l-inizjattiva u l-impatt tagħha, ir-rapport jippreżenta xi rakkomandazzjonijiet fir-rigward tal-involviment ta’ awtoritajiet pubbliċi u aktar involviment ta’ studenti u ta’ ħaddiema, kif ukoll id-diversifikazzjoni tal-finanzjament, l-issikkar tar-rabtiet ma’ inizjattivi u korpi oħra bħall-Patt għall-Ħiliet u l-ACVT, l-espansjoni tal-innovazzjoni pedagoġika u l-integrazzjoni bbilanċjata tal-ħiliet diġitali u ekoloġiċi fis-setturi kollha tal-ekonomija.

L-Istati Membri implimentaw miżuri biex jiżguraw li l-VET tkun għażla attraenti bbażata fuq il-provvediment modern u diġitalizzat ta’ ħiliet (prijorità 4). Madankollu, minkejja l-isforzi u l-azzjonijiet immirati fil-pajjiżi, l-istatus aktar baxx perċepit tal-VET meta mqabbel mal-edukazzjoni ġenerali u akkademika jippersisti bħala ostaklu ewlieni għal żieda fil-parteċipazzjoni kemm fil-VET inizjali kif ukoll fil-VET kontinwi. L-appoġġ għall-innovazzjoni u l-internazzjonalizzazzjoni jista’ jkun motivatur ewlieni biex tiżdied l-attraenza tal-VET. It-tisħiħ tal-immaġni pożittiva tal-VET, u b’hekk it-titjib tal-attraenza tagħha, jistgħu jiġu appoġġati wkoll permezz ta’ promozzjoni mmirata tal-benefiċċji tagħha u l-prospetti ta’ impjieg għall-gradwati. Dan jista’ jinkludi kampanji ta’ sensibilizzazzjoni, parteċipazzjoni f’kompetizzjonijiet għall-ħiliet internazzjonali, gwida tul il-ħajja u opportunitajiet ta’ mobbiltà. 

Il-pajjiżi ħadmu biex jappoġġaw lill-għalliema u lill-ħarrieġa tal-VET, iżda l-attraenza baxxa tal-professjoni tkompli tpoġġi s-sistemi tal-VET taħt pressjoni.Il-miżuri meħuda mill-Istati Membri jinkludu l-espansjoni tal-programmi tal-VET għal-livelli ta’ kwalifika ogħla (QEK 5-8), it-titjib tal-permeabbiltà bejn il-VET u l-edukazzjoni għolja u l-investiment fl-iżvilupp professjonali kontinwu (CPD) tal-għalliema u tal-ħarrieġa.Madankollu, l-evidenza disponibbli tissuġġerixxi nuqqas ta’ approċċi sistemiċi biex jiġu koperti l-ħtiġijiet kumplessi ta’ apprendiment tal-għalliema u tal-ħarrieġa; dan jinkludi l-monitoraġġ sistematiku tal-iżvilupp professjonali tagħhom f’termini ta’ kontenut u tal-impatt fuq il-prattiki tat-tagħlim. 

Iż-żieda fil-ħiliet u fil-kompetenza tal-għalliema u tal-ħarrieġa tkun tirrikjedi żvilupp professjonali kontinwu sistematiku u multidimensjonali, li spiss ma jkunx uniformi u ma jkoprix l-oqsma kollha. Biex jindirizzaw in-nuqqas ta’ għalliema u jtejbu l-immaġni tal-professjoni, il-pajjiżi jistgħu jaħdmu fuq is-simplifikazzjoni tal-perkorsi ta’ dħul fit-tagħlim, l-iffaċilitar tal-validazzjoni u r-rikonoxximent tal-kwalifiki, it-titjib tal-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-aġġustament tas-salarji, l-esplorazzjoni taċ-ċirkolarità bejn l-impjieg professjonali u t-tagħlim inkluż il-mudelli ta’ “għalliema mħallta” li sa issa ma ġewx esplorati b’mod wiesa’, kif ukoll l-għoti ta’ opportunitajiet ta’ żvilupp professjonali diversi u suffiċjenti, inklużi apprendistati f’kumpaniji u esponiment għal esperjenzi internazzjonali permezz tal-mobbiltà tal-persunal. Id-Dikjarazzjoni ta’ Herning tappella wkoll għal attenzjoni għall-benesseri mentali tal-għalliema u tal-ħarrieġa, qasam li ma ġiex esplorat biżżejjed.  

Filwaqt li l-progress fil-promozzjoni tal-ugwaljanza tal-opportunitajiet u tas-sistemi tal-VET inklużivi għall-ġeneru jitqies bħala modest (Prijorità 5), il-pajjiżi qegħdin jimplimentaw miżuri mmirati għal gruppi vulnerabbli. Erasmus+ jappoġġa l-iżvilupp ta’ ħiliet trasferibbli, bħall-komunikazzjoni, l-adattabilità u l-ħiliet interkulturali permezz tal-mobbiltà tal-istudenti u l-persunal tal-VET, is-sħubijiet ta’ kooperazzjoni u l-attivitajiet ta’ bini tal-kapaċitajiet. Sadanittant, hemm inqas evidenza ta’ progress fl-inklużività tal-ġeneru u fil-ġlieda kontra l-istereotipi marbuta mal-ġeneru fl-għażla tal-professjonijiet.In-nuqqas ta’ bilanċ bejn il-ġeneri u n-nuqqas ta’ rappreżentanza tan-nisa fl-oqsma STEM u fil-VET għandhom konsegwenzi sinifikanti fis-suq tax-xogħol bħan-nuqqas persistenti ta’ ħiliet, produttività ekonomika limitata u t-tisħiħ tal-inugwaljanzi strutturali fl-impjiegi u fil-pagi.L-indirizzar tal-inklużjoni fil-VET huwa kruċjali biex jiġi żgurat li l-gruppi vulnerabbli (eż. dawk qiegħda fit-tul, il-persuni b’diżabbiltà, iż-żgħażagħ mhux fl-edukazzjoni jew fit-taħriġ) ikunu jistgħu jlestu taħriġ rilevanti u adegwat sabiex ikunu mgħammra tajjeb biex jidħlu fis-suq tax-xogħol, u b’hekk jiżdiedu r-rati ġenerali tal-impjiegi u l-produttività, kif ukoll jitnaqqsu r-rati tal-faqar. Biex tiġi żgurata l-inklużjoni, is-sistemi effettivi tal-VET jeħtieġ li jipprovdu appoġġ immirat ibbażat fuq il-ħtiġijiet tal-istudenti, isaħħu r-rabtiet ma’ impjiegi stabbli u ta’ kwalità u jespandu l-opportunitajiet għal apprendiment inklużiv ibbażat fuq ix-xogħol.

Il-pajjiżi li jiffukaw fuq l-assigurazzjoni tal-kwalità fil-VET (Prijorità 6) ukoll għamlu xi progress. Madwar nofs il-pajjiżi ħadmu fuq strateġiji ġodda biex jallinjaw is-sistemi nazzjonali ta’ assigurazzjoni tal-kwalità mal-prijoritajiet tal-EQAVET, isaħħu l-awtovalutazzjoni mill-fornituri tal-VET (eż. proċessi interni ta’ evalwazzjoni, titjib kontinwu u ċirkwiti ta’ feedback) u jtejbu l-involviment tal-partijiet ikkonċernati fil-governanza.Il-kontinwità u ż-żieda fl-investimenti huma kruċjali biex jinkisbu l-objettivi taħt din il-prijorità u biex jiġi sfruttat il-potenzjal sħiħ tagħhom għall-istudenti u għas-sistemi tal-VET. 

Is-sħab soċjali huma ċentrali għall-governanza u għall-implimentazzjoni tal-politiki tal-VET, li jikkontribwixxu għall-iżvilupp tal-politika, it-tfassil tal-kurrikulu, l-assigurazzjoni tal-kwalità, id-deċiżjonijiet ta’ finanzjament u l-gwida għall-karriera. Hemm lok biex ir-rwol tagħhom jiġi estiż ulterjorment, b’rispett sħiħ tal-awtonomija tas-sħab soċjali, fl-implimentazzjoni tal-miżuri. Dan huwa l-każ b’mod partikolari fir-rigward tal-informazzjoni dwar il-ħiliet u l-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet tal-ħiliet, il-forniment ta’ apprendistati u opportunitajiet ta’ impjieg għal gruppi vulnerabbli, it-tiġdid u t-titjib tal-ħiliet, kif ukoll ir-rikonoxximent u l-validazzjoni tal-apprendiment mhux formali u informali.

4.Konklużjoni

Ir-rapportar tal-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2020 dwar il-VET fl-Istati Membri jiżvela stampa mħallta ta’ progress u sfidi persistenti, u dan jenfasizza l-potenzjal iżda wkoll xi dgħufijiet tal-VET fl-ixprunar ta’ żvilupp inklużiv u sostenibbli li huwa allinjat mill-qrib mal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. Filwaqt li ħafna Stati Membri nedew riformi importanti li spiss jużaw l-opportunitajiet ta’ appoġġ u ta’ finanzjament tal-UE, il-pass tal-modernizzazzjoni u tal-progress huwa irregolari. Għad hemm lakuni fid-diġitalizzazzjoni inkluż l-integrazzjoni ta’ teknoloġiji bħall-IA, l-informazzjoni dwar il-ħiliet, id-WBL/l-apprendistati, il-kapaċità tal-għalliema u tal-ħarrieġa tal-VET u l-perċezzjoni u l-attraenza tas-soċjetà persistentement baxxi tal-VET li jwasslu għal spariġġi fil-ħiliet. Biex jiġi sfruttat kemm jista’ jkun il-potenzjal tal-VET li jappoġġa l-kompetittività tal-UE, jeħtieġ li jiġu promossi l-eċċellenza tal-VET u s-sħubijiet imsaħħa man-negozji u mas-sħab soċjali. L-opportunitajiet ta’ mobbiltà għall-istudenti tal-VET u għall-internazzjonalizzazzjoni għandhom jissaħħu wkoll. Qasam ieħor li jeħtieġ attenzjoni ulterjuri huwa t-twassil ta’ ħiliet bażiċi u ta’ kompetenza taċ-ċittadinanza kif ukoll ta’ kompetenzi STEM, li huma kruċjali biex titrawwem l-impjegabbiltà tal-gradwati tal-VET 37 u biex jiġi żgurat allinjament mal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. L-Istrateġija Ewropea għall-VET li jmiss se twitti t-triq biex tindirizza dawn l-isfidi kollha.

(1)

Il-Kummissjoni Ewropea (2026) The 2026 Annual Single Market and Competitiveness Report. Disponibbli fuq: https://single-market-economy.ec.europa.eu/publications/2026-annual-single-market-and-competitiveness-report_mt

(2)

Welders u flame cutters, professjonisti tal-kura, koki, elettriċisti tal-bini u relatati, plumbers u ħaddiema li jwaħħlu l-pajpijiet, sewwieqa ta’ trakkijiet tqal u ta’ trakkijiet, ħaddiema tal-folji tal-metall, setters tal-għodda u operaturi tal-magni li jaħdmu l-metall, bejjiegħa tal-laħam, tal-ħut u preparaturi relatati tal-ikel.

(3)

Il-Kummissjoni Ewropea (mingħajr data) Industrial ecosystems and partnerships. Il-Patt għall-Ħiliet. Disponibbli fuq: https://pact-for-skills.ec.europa.eu/about/industrial-ecosystems-and-partnerships_mt

(4)

Il-Kummissjoni Ewropea (mingħajr data) L-Unjoni tal-Ħiliet. Disponibbli fuq: https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/union-skills_mt

(5)

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (2026) L-indirizzar tan-nuqqas ta’ ħiliet: il-Kunsill jadotta rakkomandazzjoni dwar il-kapital uman. Disponibbli fuq: https://www.consilium.europa.eu/mt/press/press-releases/2026/03/09/tackling-the-skills-shortage-council-adopts-recommendation-on-human-capital/

(6)

Il-Kummissjoni Ewropea (mingħajr data) Il-Patt għal Industrija Nadifa. Disponibbli fuq: https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/clean-industrial-deal_mt

(7)

Il-Kummissjoni Ewropea (mingħajr data) The European affordable housing plan. Disponibbli fuq: https://housing.ec.europa.eu/european-affordable-housing-plan_mt

(8)

Il-Kummissjoni Ewropea (mingħajr data) New European Bauhaus: Vision to implementation. Disponibbli fuq: https://new-european-bauhaus.europa.eu/new-european-bauhaus-vision-implementation_mt

(9)

Il-Kummissjoni Ewropea (mingħajr data) Industrial ecosystems: strengthening EU competitiveness through partnerships. Disponibbli fuq: https://ec.europa.eu/newsroom/growth/items/823315/en

(10)

L-Istati Membri kollha tal-UE minbarra ċ-Ċekja u l-Irlanda ħejjew il-Pjan ta’ Implimentazzjoni Nazzjonali tagħhom, ippubblikat fuq is-sit web tal-Kummissjoni. 

(11)

Eurostat (Stħarriġ tal-UE dwar il-Forza tax-Xogħol). Exposure of VET graduates to work-based learning (tps00215)

(12)

Eurostat (Stħarriġ tal-UE dwar il-Forza tax-Xogħol). Employment rates of young persons not in education and training by educational attainment level and years since completion of highest level of education (edat_lfse_24)

(13)

Kalkoli tal-Kummissjoni Ewropea bbażati fuq data mid-Dashboard Erasmus+. Data tal-estrazzjoni: Ġunju 2025.

(14)

Il-Kummissjoni Ewropea (2025) Il-Monitor tal-Edukazzjoni u t-Taħriġ 2025: Rapport komparattiv. Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. Disponibbli fuq: https://op.europa.eu/mt/publication-detail/-/publication/30c1ccaa-bfdd-11f0-a612-01aa75ed71a1

(15)

Data mid-Dashboard Erasmus+ (Novembru 2025).

(16)

Cedefop (2025) Finland: VET learner mobility on the rise. Disponibbli fuq: https://www.cedefop.europa.eu/mt/news/finland-vet-learner-mobility-rise

(17)

Huma biss BE-NL, CY, EE, FR, HR, HU, LV, MT, PL, RO, SI u SK li jinkludu u jirrapportaw il-progress dwar miżuri ddedikati għall-iżvilupp ta’ sistemi ta’ informazzjoni dwar il-ħiliet, inkluż it-traċċar tal-gradwati fl-NIPs tagħhom.

(18)

Herrero, C., Arroyo Sagasta, A., Castaño Muñoz, J., Centeno, C., Coenen, J. et al. (2025) Supporting the digital transformation of vocational education and training. Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. Disponibbli fuq: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC141881

(19)

Skont l-istudju pilota tal-istħarriġ tal-għalliema vokazzjonali Ewropej (EVTS) tas-Cedefop, madwar 9 % biss tal-għalliema tal-VET iħossu li l-professjoni tagħhom hija apprezzata. Riċerka mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) (2020) Education at a Glance 2020: OECD Indicators turi wkoll li l-għalliema tal-VET jaqilgħu kważi 11 % inqas flus bħala medja minn ħaddiema oħra b’edukazzjoni terzjarja.

(20)

Herrero, C., Arroyo Sagasta, A., Castaño Muñoz, J., Centeno, C., Coenen, J. et al. (2025) Supporting the digital transformation of vocational education and training. Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. Disponibbli fuq: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC141881

(21)

Psifidou, I., Papazoglou, M. and Pouliakas, K. (2025) Europe’s first survey for VET teachers: Listening, learning, acting

(22)

Huma biss AT, CY, DE, DK, EE, EL, HR, LV, PT u PL li jirrapportaw il-miżuri li għandhom l-għan li jżidu l-internazzjonalizzazzjoni fl-NIPs tagħhom.

(23)

Huma biss AT, BE-NL, DE, DK, FR, HR, LT, LV, MT, NL u PL li jirrapportaw miżuri li għandhom l-għan li jżidu l-mobbiltà tal-istudenti u tal-persunal fl-NIPs tagħhom.

(24)

Fassl, A., Kirsch, M., Pachocki, M. and Zabko, O. (2020) Tracing VET graduates with foreign mobility experience. Varsavja: Fondazzjoni għall-Iżvilupp tas-Sistema Edukattiva (FRSE). Disponibbli fuq: https://erasmusplusresearch.eu/research/tracing-vet-graduates-foreign-mobility-experience

(25)

Cedefop (mingħajr data) VET mobility prospects increases VET attractiveness. Disponibbli fuq: https://www.cedefop.europa.eu/mt/tools/vet-toolkit-tackling-early-leaving/resources/vet-toolkit-upskilling-pathways/best-practices/vet-mobility-prospects

(26)

Cedefop (2026) Reverse gear: how AI is bringing vocational occupations back. Disponibbli fuq: https://www.cedefop.europa.eu/mt/news/reverse-gear-how-ai-bringing-vocational-occupations-back

(27)

OECD (2023) Education at a glance 2023: OECD indicators. Pariġi: Pubblikazzjoni tal-OECD. Disponibbli fuq: https://www.oecd.org/education/education-at-a-glance/

(28)

Pajjiżi bħal DE, FR, IT, u AT f’xi setturi, jirrapportaw tnaqqis jew adozzjoni limitata ta’ postijiet ta’ apprendistat. EL, HU, CZ u RO huma wkoll fost il-pajjiżi b’adozzjoni bil-mod tad-WBL inklużi l-apprendistati.

(29)

 Il-Kummissjoni Ewropea (2025) Il-Monitor tal-Edukazzjoni u t-Taħriġ 2025: Rapport komparattiv. Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. Disponibbli fuq: https://op.europa.eu/mt/publication-detail/-/publication/30c1ccaa-bfdd-11f0-a612-01aa75ed71a1

(30)

Herrero, C., Arroyo Sagasta, A., Castaño Muñoz, J., Centeno, C., Coenen, J. et al. (2025) Supporting the digital transformation of vocational education and training. Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. Disponibbli fuq: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC141881

(31)

Huma biss BE-NL, DE, FI, HR, HU, LV, MT, NL, PL, PT u SK li jirrapportaw progress fil-miżuri fl-NIPs tagħhom iddedikati għall-avvanz tal-mikrokredenzjali u tal-kwalifiki parzjali, filwaqt li huma biss AT, BE-FR, BE-NL, BG, CY, DE, DK, ES, HU, LU, NL, PL, u PT li jirrapportaw progress fl-iżvilupp ta’ pjattaformi diġitali u riżorsi ta’ apprendiment.

(32)

Il-Kummissjoni Ewropea (2024) European Commission publishes evaluations of Europass and the European Qualifications Framework. Disponibbli fuq: https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/news/european-commission-publishes-evaluations-europass-and-european-qualifications-framework-2024-03-27_mt

(33)

Ir-Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni u l-impatt tad-Deċiżjoni (UE) 2018/646 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-18 ta’ April 2018 dwar qafas komuni għall-għoti ta’ servizzi aħjar għall-ħiliet u l-kwalifiki (Europass); Disponibbli fuq: EUR-Lex - 52024DC0135 - MT - EUR-Lex .

(34)

Skont l-aktar data reċenti disponibbli mill-Istħarriġ dwar l-Edukazzjoni għall-Adulti (2022), BG, EL, RO, PL, CZ, HR, SI, LT, CY, IT, PT, LV, ES, BE, MT, ET u LU jibqgħu taħt il-mira fil-livell tal-UE tal-2025 ta’ 47 % tal-adulti li għandhom bejn il-25 u l-64 sena li pparteċipaw fl-apprendiment matul l-aħħar 12-il xahar.

(35)

Mira li toriġina mill-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-2021 dwar aġenda Ewropea ġdida rigward l-apprendiment għall-adulti 2021-2030. Ara wkoll il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali.

(36)

AT, BE-NL, BG, CY, DE, DK, EL, HU, LT, LV, PL, PT, u SI jirrapportaw progress dwar miżuri ffokati fuq l-immodernizzar tal-infrastruttura fl-NIPs tagħhom.

(37)

Konfederazzjoni tal-Assoċjazzjonijiet Ġermaniżi ta’ Min Iħaddem (BDA) (2025) For our democracy – democracy education throughout all levels of education. Disponibbli fuq: https://www.arbeitgeber.de