This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52023DC0603
Recommendation for a COUNCIL RECOMMENDATION on the 2023 National Reform Programme of Czechia and delivering a Council opinion on the 2023 Convergence Programme of Czechia
Rakkomandazzjoni għal RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma taċ-Ċekja tal-2023 u li tagħti opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza taċ-Ċekja għall-2023
Rakkomandazzjoni għal RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma taċ-Ċekja tal-2023 u li tagħti opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza taċ-Ċekja għall-2023
COM/2023/603 final
IL-KUMMISSJONI EWROPEA
Brussell, 24.5.2023
COM(2023) 603 final
Rakkomandazzjoni għal
RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL
dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma taċ-Ċekja tal-2023 u li tagħti opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza taċ-Ċekja għall-2023
{SWD(2023) 603 final}
Rakkomandazzjoni għal
RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL
dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma taċ-Ċekja tal-2023 u li tagħti opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza taċ-Ċekja għall-2023
IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,
Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikoli 121(2) u 148(4) tiegħu,
Wara li kkunsidra r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97 tas-7 ta’ Lulju 1997 dwar it-tisħiħ tas-sorveljanza ta’ pożizzjonijiet ta’ baġit u s-sorveljanza u l-koordinazzjoni ta’ politika ekonomika 1 , u b’mod partikolari l-Artikolu 9(2) tiegħu,
Wara li kkunsidra r-Regolament (UE) Nru 1176/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Novembru 2011 dwar il-prevenzjoni u l-korrezzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi 2 , u b’mod partikolari l-Artikolu 6(1) tiegħu,
Wara li kkunsidra r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea,
Wara li kkunsidra r-riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew,
Wara li kkunsidra l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew,
Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Impjiegi,
Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Finanzjarju,
Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali,
Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Politika Ekonomika,
Billi:
(1)Ir-Regolament (UE) 2021/241 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 3 , li stabbilixxa l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, daħal fis-seħħ fid-19 ta’ Frar 2021. Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza tipprovdi appoġġ finanzjarju lill-Istati Membri għall-implimentazzjoni ta’ riformi u investimenti, li jinvolvu impuls fiskali ffinanzjat mill-UE. F’konformità mal-prijoritajiet tas-Semestru Ewropew, hija tikkontribwixxi għall-irkupru ekonomiku u soċjali u għall-implimentazzjoni ta’ riformi u investimenti sostenibbli, b’mod partikolari biex tippromwovi t-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali u tagħmel l-ekonomiji tal-Istati Membri aktar reżiljenti. Tgħin ukoll biex issaħħaħ il-finanzi pubbliċi u tagħti spinta lit-tkabbir u l-ħolqien tal-impjiegi fuq terminu medju u twil, ittejjeb il-koeżjoni territorjali fl-UE u tappoġġa l-implimentazzjoni kontinwa tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-kontribuzzjoni finanzjarja massima għal kull Stat Membru bil-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza ġiet aġġornata fit-30 ta’ Ġunju 2022, f’konformità mal-Artikolu 11(2) tar-Regolament (UE) 2021/241.
(2)Fit-22 ta’ Novembru 2022, il-Kummissjoni adottat l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir Sostenibbli tal-2023 4 , li ta bidu għas-Semestru Ewropew tal-2023 għall-koordinazzjoni tal-politika ekonomika. Il-Kunsill Ewropew approva l-prijoritajiet tal-istħarriġ madwar l-erba’ dimensjonijiet tas-sostenibbiltà kompetittiva fit-23 ta’ Marzu 2023. Fit-22 ta’ Novembru 2022, fuq il-bażi tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011, il-Kummissjoni adottat ukoll ir-Rapport dwar il-Mekkaniżmu ta’ Twissija tal-2023, li fih hija identifikat liċ-Ċekja bħala wieħed mill-Istati Membri li jista’ jiġi affettwat jew li jista’ jkun f’riskju li jiġi affettwat mill-iżbilanċi, u li għalih tkun meħtieġa analiżi fil-fond. Il-Kummissjoni adottat ukoll rakkomandazzjoni għal rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-Żona tal-Euro, li l-Kunsill adotta fis-16 ta’ Mejju 2023, kif ukoll il-proposta għar-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi tal-2023 li janalizza l-implimentazzjoni tal-Linji Gwida dwar l-Impjiegi u l-prinċipji tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, li l-Kunsill adotta fit-13 ta’ Marzu 2023.
(3)Filwaqt li l-ekonomiji tal-UE qed juru reżiljenza notevoli, il-kuntest ġeopolitiku għad għandu impatt negattiv. Hekk kif l-UE tinsab b’mod sod mal-Ukrajna, l-aġenda tal-politika ekonomika u soċjali tal-UE hija ffukata fuq it-tnaqqis tal-impatt negattiv tax-xokkijiet tal-enerġija kemm fuq l-unitajiet domestiċi vulnerabbli kif ukoll fuq il-kumpaniji fuq terminu qasir, u fuq iż-żamma tal-isforzi biex titwettaq it-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali, jiġi appoġġat it-tkabbir sostenibbli u inklużiv, tiġi ssalvagwardjata l-istabbiltà makroekonomika u tiżdied ir-reżiljenza fuq terminu medju. Hija ffukata ħafna wkoll fuq iż-żieda fil-kompetittività u l-produttività tal-UE.
(4)Fl-1 ta’ Frar 2023, il-Kummissjoni ħarġet il-Komunikazzjoni, Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għall-Era Żero 5 biex tingħata spinta lill-kompetittività tal-industrija żero netti tal-UE u tiġi appoġġata t-tranżizzjoni rapida lejn in-newtralità klimatika. Il-pjan jikkomplementa l-isforzi li għaddejjin bil-Patt Ekoloġiku Ewropew u r-REPowerEU. Għandha l-għan li tipprovdi ambjent aktar ta’ appoġġ biex tiżdied il-kapaċità tal-manifattura tal-UE għat-teknoloġiji u l-prodotti netti żero meħtieġa biex jintlaħqu l-miri klimatiċi ambizzjużi tal-UE, kif ukoll tiżgura l-aċċess għal materja prima kritika rilevanti, inkluż billi tiddiversifika l-akkwist, tisfrutta kif xieraq ir-riżorsi ġeoloġiċi fl-Istati Membri u timmassimizza r-riċiklaġġ tal-materja prima. Dan il-plan huwa bbażat fuq erba’ pilastri: ambjent regolatorju prevedibbli u simplifikat, it-tħaffif tal-aċċess għall-finanzi, it-titjib tal-ħiliet, u kummerċ miftuħ għal ktajjen tal-provvista li jkunu reżiljenti. Fis-16 ta’ Marzu 2023, il-Kummissjoni ħarġet ukoll il-Komunikazzjoni, Il-kompetittività fit-tul tal-UE: inħarsu lil hinn mill-2030 6 , strutturat fuq disa’ muturi li jsaħħu lil xulxin bil-għan li ssir ħidma lejn qafas regolatorju li jsaħħaħ it-tkabbir. Hija tistabbilixxi prijoritajiet ta’ politika mmirati biex jiżguraw b’mod attiv titjib strutturali, investimenti ffukati tajjeb u miżuri regolatorji għall-kompetittività fit-tul tal-UE u l-Istati Membri tagħha. Ir-rakkomandazzjonijiet ta’ hawn taħt jgħinu biex jiġu indirizzati dawk il-prijoritajiet.
(5)Fl-2023, is-Semestru Ewropew għall-koordinazzjoni tal-politika ekonomika qed ikompli jevolvi f’konformità mal-implimentazzjoni tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. L-implimentazzjoni sħiħa tal-pjanijiet ta’ rkupru u reżiljenza tibqa’ essenzjali għat-twettiq tal-prijoritajiet tal-politika taħt is-Semestru Ewropew, billi l-pjanijiet jindirizzaw ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż rilevanti kollha jew parti sinifikanti minnhom maħruġa f’dawn l-aħħar snin. Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż tal-2019, l-2020 u l-2022 jibqgħu ugwalment rilevanti wkoll għall-pjanijiet għall-irkupru u r-reżiljenza riveduti, aġġornati jew emendati f’konformità mal-Artikoli 14, 18 u 21 tar-Regolament (UE) 2021/241.
(6)Ir-Regolament REPowerEU 7 adottat fis-27 ta’ Frar 2023 għandu l-għan li jelimina malajr id-dipendenza tal-UE fuq l-importazzjonijiet tal-fjuwils fossili Russi. Dan se jikkontribwixxi għas-sigurtà tal-enerġija u d-diversifikazzjoni tal-provvista tal-enerġija tal-UE, filwaqt li jżid l-użu tal-enerġija rinnovabbli, il-kapaċitajiet tal-ħżin tal-enerġija u l-effiċjenza enerġetika. Ir-Regolament jippermetti lill-Istati Membri jżidu kapitolu ġdid tar-REPowerEU mal-pjanijiet nazzjonali tagħhom għall-irkupru u r-reżiljenza sabiex jiffinanzjaw riformi u investimenti ewlenin li se jgħinu biex jintlaħqu l-objettivi tar-REPowerEU. Dawn se jgħinu wkoll biex tingħata spinta lill-kompetittività tal-industrija żero netti tal-UE kif deskritt fil-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għall-Era Netta Żero u se jindirizzaw ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż relatati mal-enerġija maħruġa lill-Istati Membri fl-2022 u, fejn applikabbli, fl-2023. Ir-Regolament REPowerEU jintroduċi kategorija ġdida ta’ appoġġ finanzjarju mhux ripagabbli, li ssir disponibbli għall-Istati Membri biex jiffinanzjaw riformi u investimenti ġodda relatati mal-enerġija skont il-pjanijiet tagħhom għall-irkupru u r-reżiljenza.
(7)Fit-8 ta’ Marzu 2023, il-Kummissjoni adottat komunikazzjoni li tipprovdi gwida għall-politika fiskali għall-2024. Hija għandha l-għan li tappoġġa t-tħejjija tal-programmi ta’ stabbiltà u konverġenza tal-Istati Membri u b’hekk issaħħaħ il-koordinazzjoni tal-politika 8 . Il-Kummissjoni fakkret li l-klawżola liberatorja ġenerali tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir se tiġi diżattivata fi tmiem l-2023. Hija appellat għal politiki fiskali fl-2023-2024 li jiżguraw is-sostenibbiltà tad-dejn fuq terminu medju kif ukoll iżidu t-tkabbir potenzjali b’mod sostenibbli. L-Istati Membri ġew mistiedna jistabbilixxu fil-programmi ta’ stabbiltà u konverġenza tagħhom tal-2023 kif il-pjanijiet fiskali tagħhom se jiżguraw li l-valur ta’ referenza tad-defiċit ta’ 3 % tal-PDG jiġi rispettat kif ukoll it-tnaqqis plawżibbli u kontinwu tad-dejn, jew biex id-dejn jinżamm f’livelli prudenti fit-terminu medju. Il-Kummissjoni stiednet lill-Istati Membri jeliminaw gradwalment il-miżuri fiskali nazzjonali introdotti biex jipproteġu lill-unitajiet domestiċi u lid-ditti mix-xokk tal-prezz tal-enerġija, billi jibdew bl-inqas miżuri mmirati. Hija indikat li, jekk ikun meħtieġ li l-miżuri ta’ appoġġ jiġu estiżi minħabba pressjonijiet tal-enerġija mġedda, jenħtieġ li l-Istati Membri jimmiraw tali miżuri ħafna aħjar milli fil-passat lejn unitajiet domestiċi u ditti vulnerabbli. Il-Kummissjoni pproponiet li r-rakkomandazzjonijiet fiskali jkunu kwantifikati u differenzjati u fformulati fuq il-bażi tan-nefqa primarja netta, kif propost fil-Komunikazzjoni tagħha dwar l-orjentazzjonijiet għal riforma tal-qafas tal-governanza ekonomika tal-UE 9 . Hija rrakkomandat li l-Istati Membri kollha jenħtieġ li ikomplu jipproteġu l-investimenti ffinanzjati nazzjonalment u jiżguraw l-użu effettiv tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u fondi oħra tal-UE, b’mod partikolari fid-dawl tat-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali u l-objettivi ta’ reżiljenza. Il-Kummissjoni indikat li se tipproponi lill-Kunsill biex tiftaħ proċeduri ta’ defiċit eċċessiv ibbażati fuq id-defiċit fir-rebbiegħa tal-2024 fuq il-bażi tad-data tar-riżultat għall-2023, f’konformità mad-dispożizzjonijiet legali eżistenti.
(8)Fis-26 ta’ April 2023, il-Kummissjoni ppreżentat proposti leġiżlattivi biex timplimenta riforma komprensiva tar-regoli ta’ governanza ekonomika tal-UE. L-objettiv ċentrali tal-proposti huwa li tissaħħaħ is-sostenibbiltà tad-dejn pubbliku u li jiġi promoss it-tkabbir sostenibbli u inklużiv fl-Istati Membri kollha permezz ta’ riformi u investiment. Il-proposti għandhom l-għan li jipprovdu lill-Istati Membri b’aktar kontroll fuq it-tfassil tal-pjanijiet tagħhom fuq terminu medju, filwaqt li jistabbilixxu reġim ta’ infurzar aktar strett biex jiġi żgurat li l-Istati Membri jwettqu l-impenji meħuda fil-pjanijiet fiskali-strutturali tagħhom fuq terminu medju. L-objettiv huwa li tiġi konkluża l-ħidma leġiżlattiva fl-2023.
(9)Fl-1 ta’ Ġunju 2021, iċ-Ċekja ppreżentat il-pjan nazzjonali tagħha għall-irkupru u r-reżiljenza lill-Kummissjoni, f’konformità mal-Artikolu 18(1) tar-Regolament (UE) 2021/241. Skont l-Artikolu 19 tar-Regolament (UE) 2021/241, il-Kummissjoni vvalutat ir-rilevanza, l-effettività, l-effiċjenza u l-koerenza tal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza f’konformità mal-linji gwida ta’ valutazzjoni tal-Anness V ta’ dan ir-Regolament. Fit-8 ta’ Settembru 2021, il-Kunsill adotta d-Deċiżjoni tiegħu dwar l-approvazzjoni tal-valutazzjoni tal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza għaċ-Ċekja 10 . Ir-rilaxx tal-pagamenti parzjali jiddependi fuq deċiżjoni mill-Kummissjoni, meħuda f’konformità mal-Artikolu 24(5) tar-Regolament (UE) 2021/241, li ċ-Ċekja tkun laħqet b’mod sodisfaċenti l-istadji importanti u l-miri rilevanti stabbiliti fid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill. It-twettiq sodisfaċenti jippresupponi li l-kisba tal-istadji importanti u l-miri preċedenti ma tkunx treġġgħet lura.
(10)Fit-13 ta’ April 2023, iċ-Ċekja ppreżentat il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2023 tagħha u, fit-28 ta’ April 2023, il-Programm ta’ Konverġenza tagħha tal-2023, f'konformità mal-Artikolu 8(1) tar-Regolament (KE) Nru 1466/97. Biex jitqiesu l-konnessjonijiet ta’ bejniethom, iż-żewġ programmi ġew ivvalutati flimkien. F’konformità mal-Artikolu 27 tar-Regolament (UE) 2021/241, il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2023 jirrifletti wkoll ir-rappurtar biannwali taċ-Ċekja dwar il-progress li sar fil-kisba tal-pjan ta’ rkupru u reżiljenza tagħha.
(11)Il-Kummissjoni ppubblikat ir-rapport tal-pajjiż tal-2023 għaċ-Ċekja 11 fl-24 ta’ Mejju 2023. Hija vvalutat il-progress taċ-Ċekja fl-indirizzar tar-rakkomandazzjonijiet rilevanti speċifiċi għall-pajjiż adottati mill-Kunsill bejn l-2019 u l-2022, u ħa kont tal-implimentazzjoni taċ-Ċekja tal-pjan ta’ rkupru u reżiljenza. Fuq il-bażi ta’ din l-analiżi, ir-rapport tal-pajjiż identifika lakuni fir-rigward ta’ dawk l-isfidi li mhumiex indirizzati jew li huma indirizzati biss parzjalment mill-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza, kif ukoll sfidi ġodda u emerġenti. Ivvalutat ukoll il-progress taċ-Ċekja fl-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u fil-kisba tal-miri ewlenin tal-UE dwar l-impjiegi, il-ħiliet u t-tnaqqis tal-faqar, kif ukoll il-progress fil-kisba tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU.
(12)Il-Kummissjoni għamlet rieżami fil-fond skont l-Artikolu 5 tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011 għaċ-Ċekja u ppubblikat ir-riżultati tagħha fl-24 ta’ Mejju 2023 12 . Ikkonkludiet li ċ-Ċekja mhix qed tesperjenza żbilanċi makroekonomiċi. B’mod partikolari, il-vulnerabbiltajiet huma relatati mal-kompetittività tal-prezzijiet u l-prezzijiet tad-djar, iżda jidhru limitati għall-ġejjieni hekk kif id-dejn tal-unitajiet domestiċi huwa mrażżan u l-inflazzjoni hija mistennija li tonqos b’rata aktar mgħaġġla mill-medja tal-UE. L-ekonomija kienet affettwata b’mod qawwi mix-xokk tal-prezz tal-enerġija bl-inflazzjoni tiżdied b’rata mgħaġġla. Pożizzjoni fiskali laxka mill-pandemija kkontribwiet ukoll għall-aċċellerazzjoni tal-inflazzjoni. Filwaqt li l-pressjonijiet ġenerali fuq il-prezzijiet għadhom għoljin, il-kompetittività tal-ispejjeż hija pproġettata li tirkupra parzjalment ’il quddiem fost it-tnaqqis fil-prezzijiet tal-enerġija, mingħajr ma jkun hemm sfidi immedjati ta’ sostenibbiltà esterna. L-inflazzjoni hija mistennija li tonqos b’rata aktar mgħaġġla mill-medja tal-UE. Madankollu, jekk l-inflazzjoni tippersisti, dan jista’ joħloq xi riskji għall-kompetittività taċ-Ċekja. Id-deterjorament reċenti tal-kont kurrenti jeħtieġ monitoraġġ mill-qrib fil-futur. F’dawn l-aħħar snin, id-domanda għall-akkomodazzjoni żdiedet b’mod qawwi, xprunata minn rati tal-imgħax baxxi, tkabbir fl-introjtu għoli u miżuri makroprudenzjali laxki, u l-provvista tad-djar ma żammitx lura. Il-prezzijiet tad-djar żdiedu b’mod aktar qawwi matul il-pandemija iżda bdew jimmoderaw f’nofs l-2022 fost rati tal-imgħax ogħla u kundizzjonijiet ta’ self aktar stretti. Madankollu, ir-riskji ta’ korrezzjoni sinifikanti tal-prezzijiet tad-djar jidhru li huma baxxi, id-dejn tal-unitajiet domestiċi huwa kkontrollat, u s-settur bankarju huwa sod; madankollu, rispons limitat kontinwu għall-provvista fuq terminu medju jkompli jgħolli l-prezzijiet. Huma meħtieġa sforzi kontinwi biex titrażżan l-inflazzjoni. It-tnaqqis rapidu tal-inflazzjoni jeħtieġ tnaqqis qawwi fit-tkabbir tad-domanda, li min-naħa tiegħu jista’ jinkiseb permezz ta’ politika monetarja u fiskali stretta biżżejjed.
(13)Fuq il-bażi ta’ data vvalidata mill-Eurostat, 13 id-defiċit tal-gvern estiż taċ-Ċekja naqas minn 5,1 % tal-PDG fl-2021 għal 3,6 % fl-2022, filwaqt li d-dejn tal-gvern estiż żdied minn 42,0 % tal-PDG fi tmiem l-2021 għal 44,1 % fi tmiem l-2022. Fl-24 ta’ Mejju 2023, il-Kummissjoni ħarġet rapport skont l-Artikolu 126(3) TFUE 14 ; Ir-rapport jiddiskuti l-qagħda baġitarja taċ-Ċekja, billi fl-2022 id-defiċit tal-gvern estiż tagħha qabeż il-valur referenzjarju ta’ 3 % tal-PDG stabbilit fit-Trattat. Ir-rapport ikkonkluda li l-kriterju tad-defiċit ma ġiex issodisfat. F’konformità mal-Komunikazzjoni tat-8 ta’ Marzu 2023, 15 il-Kummissjoni ma pproponietx li tiftaħ proċeduri ġodda ta’ defiċit eċċessiv fir-rebbiegħa 2023; min-naħa tagħha, il-Kummissjoni ddikjarat li se tipproponi lill-Kunsill biex tiftaħ proċeduri ta' defiċit eċċessiv ibbażati fuq id-defiċit fir-rebbiegħa tal-2024, fuq il-bażi tad-data tar-riżultat għall-2023. Jenħtieġ li ċ-Ċekja tqis dan fl-eżekuzzjoni tal-baġit tagħha għall-2023 u fit-tħejjija tal-baġit tagħha għall-2024.
(14)Il-bilanċ tal-amministrazzjoni pubblika ntlaqat mill-miżuri ta’ politika fiskali adottati biex jittaffa l-impatt ekonomiku u soċjali taż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. Fl-2022, tali miżuri li jnaqqsu d-dħul kienu jinkludu tnaqqis fis-sisa għall-petrol u d-diżil, il-kanċellazzjoni tat-taxxa tat-triq għan-negozji u tnaqqis fis-soprataxxa fuq l-enerġija rinnovabbli mħallsa mill-utenti finali; filwaqt li tali miżuri li jżidu n-nefqa kienu jinkludu kontribuzzjoni ta’ somma f’daqqa għall-kontijiet tal-enerġija (l-hekk imsejħa “tariffa tal-iffrankar”), l-appoġġ għall-industrija affettwata minn prezzijiet għoljin tal-enerġija u allowance ta’ darba għat-tfal. Il-Kummissjoni tistma li l-ispiża baġitarja netta ta’ dawn il-miżuri hija ta’ 0,7 % tal-PDG fl-2022. Il-bilanċ tal-amministrazzjoni pubblika ġie affettwat ukoll mill-ispiża baġitarja tal-protezzjoni temporanja għall-persuni spostati mill-Ukrajna, li hija stmata għal 0,3 % tal-PDG fl-2022. Fl-istess ħin, l-ispiża stmata tal-miżuri temporanji ta’ emerġenza tal-COVID-19 naqset għal 0,1 % tal-PDG fl-2022, minn 2,0 % fl-2021.
(15)Fit-18 ta’ Ġunju 2021, il-Kunsill irrakkomanda li fl-2022 iċ-Ċekja 16 żżomm pożizzjoni fiskali ta’ appoġġ, inkluż mill-impuls ipprovdut mill-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, u tippreserva l-investiment iffinanzjat fil-livell nazzjonali.
(16)Skont l-istimi tal-Kummissjoni, il-pożizzjoni fiskali 17 fl-2022 kienet ġeneralment newtrali, fil-livell ta’ -0,1 % tal-PDG, kif irrakkomandat mill-Kunsill. Kif irrakkomandat mill-Kunsill, iċ-Ċekja kompliet tappoġġa l-irkupru inkluż b’investimenti ffinanzjati mill-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. In-nefqa ffinanzjata mill-għotjiet tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u minn fondi oħra tal-UE ammontat għal 1,1 % tal-PDG fl-2022 (1,1 % tal-PDG fl-2021). L-investiment iffinanzjat nazzjonalment ipprovda kontribut newtrali għall-pożizzjoni fiskali 18 . Fl-istess ħin, it-tkabbir fin-nefqa kurrenti primarja ffinanzjata nazzjonalment (nett ta’ miżuri ta’ dħul ġodda) ipprovda kontribuzzjoni kontrazzjoni ta’ 0,3 punt perċentwali għall-qagħda fiskali. Għalhekk, iċ-Ċekja żammet biżżejjed taħt kontroll it-tkabbir fin-nefqa kurrenti ffinanzjata fil-livell nazzjonali. Iċ-Ċekja għalhekk ippreservat investiment iffinanzjat nazzjonalment, kif rakkomandat mill-Kunsill.
(17)Ix-xenarju makroekonomiku li fuqu huma msejsin il-proġettazzjonijiet baġitarji fil-Programm ta’ Konverġenza huwa realistiku. Il-gvern jipproġetta li l-PDG reali jikber b’0,1 % fl-2023 u bi 3,0 % fl-2024. B’paragun ma’ dan, it-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni jipproġetta tkabbir tal-PDG reali simili ta’ 0,2 % fl-2023 u 2,6 % fl-2024.
(18)Fil-Programm ta’ Konverġenza tiegħu tal-2023, il-gvern jistenna li l-proporzjon tad-defiċit tal-gvern estiż se jonqos għal 3,5 % tal-PDG fl-2023. It-tnaqqis marġinali fl-2023 jirrifletti prinċipalment nefqiet ogħla bħal sussidji relatati mal-miżuri ta’ appoġġ għall-enerġija, jew formazzjoni grossa ta’ kapital fiss ogħla, li huma kkumpensati minn tkabbir aktar baxx f’partiti oħra ta’ nefqa u dħul ogħla mill-fondi tal-UE. Skont il-Programm, il-proporzjon tad-dejn tal-gvern estiż mal-PDG huwa mistenni li jonqos minn 44,1 % fi tmiem l-2022 għal 43,5 % fi tmiem l-2023. It-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni jipproġetta defiċit tal-gvern ta’ 3,6 % tal-PDG għall-2023. Dan huwa konformi mad-defiċit ipproġettat fil-Programm ta’ Konverġenza. It-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni jipproġetta proporzjon aktar baxx tad-dejn tal-gvern estiż mal-PDG, ta’ 42,9 % fi tmiem l-2023. Id-differenza hija dovuta għal tkabbir nominali ogħla previst tal-PDG.
(19)Il-bilanċ tal-gvern fl-2023 huwa mistenni li jkompli jiġi affettwat mill-miżuri adottati biex jittaffa l-impatt ekonomiku u soċjali taż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. Dawn jikkonsistu f’miżuri estiżi mill-2022 (b’mod partikolari: tnaqqis fis-soprataxxa fuq l-enerġija rinnovabbli mħallsa mill-utenti finali u t-tnaqqis fis-sisa fuq id-diżil) u miżuri ġodda bħal limitu massimu fuq il-prezzijiet tal-elettriku u tal-gass u appoġġ fis-settur tat-tisħin. L-ispiża ta’ dawn il-miżuri huwa parzjalment ikkumpensat minn taxxi fuq profitti mhux mistennija tal-fornituri tal-enerġija, jiġifieri imposta li l-produtturi tal-elettriku jħallsu fuq dħul ogħla minn ċertu livell ta’ prezz u taxxa fuq il-profitt mhux mistenni għall-kumpaniji attivi fil-produzzjoni u l-kummerċ tal-elettriku u l-gass, l-estrazzjoni fossili, il-fjuwils, il-petrokimiċi. Meta jitqies dan id-dħul, il-kost baġitarju nett tal-miżuri ta’ appoġġ huwa pproġettat fit-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni għal 1,3 % tal-PDG fl-2023 19 . Il-biċċa l-kbira tal-miżuri fl-2023 ma jidhrux li huma mmirati lejn l-unitajiet domestiċi jew id-ditti l-aktar vulnerabbli, u ma jippreservawx bis-sħiħ is-sinjal tal-prezz biex titnaqqas id-domanda għall-enerġija u tiżdied l-effiċjenza enerġetika. B’riżultat ta’ dan, l-ammont ta’ miżuri ta’ appoġġ immirati, li għandhom jitqiesu fil-valutazzjoni tal-konformità mar-rakkomandazzjoni għall-2023, huwa stmat fit-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni għal 0,1 % tal-PDG fl-2023 (meta mqabbel ma’ 0,2 % tal-PDG fl-2022). L-ispiża baġitarja tal-protezzjoni temporanja għall-persuni spostati mill-Ukrajna huwa pproġettat li jonqos b’0,1 punt perċentwali tal-PDG meta mqabbel mal-2022.
(20)Fit-12 ta’ Lulju 2022, il-Kunsill irrakkomanda 20 li ċ-Ċekja tieħu azzjoni biex tara li fl-2023 it-tkabbir tan-nefqa kurrenti primarja ffinanzjata fil-livell nazzjonali jkun konformi ma’ pożizzjoni politika newtrali b’mod kumplessiv 21 , filwaqt li jitqies l-appoġġ temporanju u mmirat kontinwu għall-unitajiet domestiċi u d-ditti l-aktar vulnerabbli għaż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija u għan-nies li jaħarbu mill-Ukrajna. Jenħtieġ li ċ-Ċekja tkun lesta li taġġusta l-infiq attwali f’sitwazzjoni li qiegħda tevolvi. Saret ukoll rakkomandazzjoni biex iċ-Ċekja tespandi l-investiment pubbliku għat-tranżizzjonijiet ekoloġiċi u diġitali, u għas-sigurtà tal-enerġija filwaqt li titqies l-inizjattiva REPowerEU, inkluż billi jsir użu mill-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u fondi oħra tal-Unjoni.
(21)Fl-2023, il-pożizzjoni fiskali hija pproġettata fit-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni li tkun restrittiva (+1,4 % tal-PDG), f’kuntest ta’ inflazzjoni għolja. Din issegwi l-pożizzjoni fiskali fil-biċċa l-kbira newtrali fl-2022 (-0,1 % tal-PDG). It-tkabbir fin-nefqa kurrenti primarja ffinanzjata fuq livell nazzjonali (nett minn miżuri ta’ dħul diskrezzjonarji) fl-2023 huwa pproġettat li jipprovdi kontribuzzjoni restrittiva ta’ 1,2 % tal-PDG għall-pożizzjoni fiskali. Dan jinkludi l-ispiża mnaqqsa tal-miżuri ta’ appoġġ immirati għall-unitajiet domestiċi u għad-ditti l-aktar vulnerabbli għaż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija b’0,1 % tal-PDG. Dan jinkludi wkoll l-ispejjeż aktar baxxi biex tiġi offruta protezzjoni temporanja lill-persuni spostati mill-Ukrajna (b’0,1 % tal-PDG). Fil-qosor, it-tkabbir ipproġettat tan-nefqa kurrenti primarja ffinanzjata fuq livell nazzjonali huwa konformi mar-rakkomandazzjoni tal-Kunsill. In-nefqa ffinanzjata mill-għotjiet tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u minn fondi oħra tal-UE hija pproġettata li tammonta għal 1,6 % tal-PDG fl-2023, filwaqt li l-investiment iffinanzjat fil-livell nazzjonali huwa pproġettat li jipprovdi kontribuzzjoni restrittiva għall-pożizzjoni fiskali ta’ 0,5 punt perċentwali 22 . Għalhekk, iċ-Ċekja qed tippjana li tiffinanzja investiment addizzjonali permezz tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u fondi oħra tal-UE, u mhuwiex ipproġettat li jippreserva l-investiment iffinanzjat fil-livell nazzjonali. Hija tippjana li tiffinanzja l-investiment pubbliku għat-tranżizzjonijiet ekoloġiċi u diġitali, u għas-sigurtà tal-enerġija bħat-titjib fl-effiċjenza enerġetika fil-bini pubbliku jew l-investimenti fil-ferroviji jew fis-servizzi diġitali li huma parzjalment iffinanzjati mill-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u minn fondi oħra tal-UE.
(22)Skont il-Programm ta’ Konverġenza, id-defiċit tal-gvern estiż huwa mistenni li jonqos għal 2,9 % tal-PDG fl-2024. It-tnaqqis fl-2024 jirrifletti prinċipalment it-tneħħija gradwali tal-miżuri ta’ appoġġ għall-enerġija li jirriżultaw f’sussidji aktar baxxi, u tkabbir aktar baxx fil-pagamenti soċjali meta mqabbel mat-tkabbir fil-PDG nominali. Il-programm jistenna li l-proporzjon tad-dejn għall-PDG tal-gvern estiż jiżdied għal 44,0 % fi tmiem l-2024. Fuq il-bażi ta’ miżuri ta’ politika magħrufa fid-data tal-għeluq tat-tbassir, it-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni jipproġetta defiċit tal-gvern ta’ 3,0 % tal-PDG fl-2024. Dan huwa ġeneralment konformi mad-defiċit ipproġettat fil-programm. It-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni jipproġetta proporzjon aktar baxx tad-dejn tal-gvern estiż mal-PDG, ta’ 43,1 % fi tmiem l-2024.
(23)Il-Programm ta’ Konverġenza jipprevedi t-tneħħija gradwali tal-biċċa l-kbira tal-miżuri ta’ appoġġ għall-enerġija fl-2024. Il-Kummissjoni bħalissa tassumi spiża netta tal-miżuri ta’ appoġġ għall-enerġija ta’ 0,0 % tal-PDG fl-2024, meta mqabbel mal-1,3 % tal-PDG fl-2023. Dawn l-istimi jiddependu fuq is-suppożizzjoni li ma jkunx hemm żidiet ġodda fil-prezzijiet tal-enerġija.
(24)Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97 jitlob titjib annwali fil-bilanċ tal-baġit strutturali lejn l-objettiv ta’ terminu medju ta’ 0,5 % tal-PDG bħala punt ta’ riferiment 23 . B’kont meħud ta’ konsiderazzjonijiet ta’ sostenibbiltà fiskali, 24 u l-ħtieġa li l-iżbilanċ jitnaqqas għal taħt il-valur ta’ referenza ta’ 3 % tal-PGD, ikun xieraq titjib fil-bilanċ strutturali ta’ 0,5 % tal-PGD. Sabiex jiġi żgurat tali titjib, it-tkabbir fin-nefqa primarja netta ffinanzjata fil-livell nazzjonali 25 fl-2024 jenħtieġ li ma jaqbiżx is-6,0 %, kif rifless f’din ir-rakkomandazzjoni. Dan se jikkontribwixxi wkoll għat-tnaqqis tal-inflazzjoni bażika, li hija ferm ogħla mill-medja tal-UE, u li tista’ twassal għal telf fil-kompetittività jekk dan ikun persistenti.
Fl-istess ħin, il-miżuri ta’ appoġġ għall-enerġija li jifdal (attwalment stmati mill-Kummissjoni għal 1,3 % tal-PDG fl-2023) jenħtieġ li jitneħħew gradwalment, jiddependu fuq l-iżviluppi tas-suq tal-enerġija u jibdew minn dawk l-inqas immirati, u l-iffrankar relatat għandu jintuża biex jitnaqqas id-defiċit tal-gvern. Fuq il-bażi tal-istimi tal-Kummissjoni, dan iwassal għal tkabbir fin-nefqa primarja netta taħt ir-rata massima ta’ tkabbir rakkomandata għall-2024.
(25)Jekk wieħed jassumi li l-politiki ma jinbidlux, it-tbassir tar-rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni jipproġetta li n-nefqa primarja netta ffinanzjata nazzjonalment tikber għal 3,0 % fl-2024, li hija taħt ir-rata ta’ tkabbir rakkomandata.
(26)Skont il-programm, l-investiment tal-gvern huwa mistenni li jonqos minn 4,9 % tal-PDG fl-2023 għal 4,4 % tal-PDG fl-2024. L-investiment aktar baxx jirrifletti investiment u investiment iffinanzjati fil-livell nazzjonali aktar baxxi ffinanzjati mill-UE, oħrajn minbarra l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza.
(27)Il-Programm ta’ Konverġenza jiddeskrivi perkors fiskali fuq terminu medju sal-2026. Skont il-programm, l-iżbilanċ tal-gvern estiż huwa mistenni li jonqos gradwalment għal 2,4 % tal-PGD fl-2025 u għal 2,2 % sal-2026. Id-defiċit tal-gvern estiż huwa għalhekk ippjanat li jonqos taħt it-3 % tal-PDG fl-2024. Skont il-programm, il-proporzjon tad-dejn tal-gvern estiż mal-PDG huwa mistenni li jiżdied minn 44,0 % fi tmiem l-2024 għal 45,0 % sal-aħħar tal-2026.
(28)Iċ-Ċekja qed tħabbat wiċċha ma’ riskji għas-sostenibbiltà fiskali fuq terminu medju u twil. Serje ta’ miżuri fiskali b’impatt permanenti meħuda f’dawn l-aħħar tliet snin, fosthom tnaqqis fil-bażi tat-taxxa fuq l-introjtu personali u diversi indiċjar tan-nefqiet tas-sigurtà soċjali ogħla mill-minimu statutorju, wasslu għal deterjorazzjoni tal-bilanċ strutturali. Hemm pressjoni addizzjonali fuq is-sostenibbiltà fiskali fuq terminu medju sa twil minħabba żidiet fl-ispiża tat-tixjiħ. L-irduppjar previst tal-proporzjon tad-dipendenza fix-xjuħija 26 u limitu massimu tal-età tal-irtirar wara l-2030 huma mistennija li jwasslu għal żieda fin-nefqa fuq il-pensjonijiet minn 8,8 % tal-PDG fl-2030 għal 11,4 % sal-2050. Barra minn hekk, l-infiq pubbliku fuq il-kura tas-saħħa u l-kura fit-tul huwa pproġettat li jiżdied b’0,9 punt perċentwali u 1,7 punti perċentwali tal-PDG rispettivament sal-2070 minħabba l-popolazzjoni li qed tixjieħ. Miżuri possibbli biex tiġi indirizzata s-sostenibbiltà fiskali fit-tul jinkludu l-aġġustament tal-età tal-irtirar f’konformità maż-żieda fl-istennija tal-għomor, l-inċentivar taż-żieda fir-rati ta’ parteċipazzjoni ta’ persuni akbar fl-età u l-limitazzjoni tal-irtirar bikri, l-aġġustament tar-rati ta’ indiċjar tal-pensjonijiet jew it-teħid ta’ miżuri biex tiżdied il-provvista tax-xogħol, filwaqt li jiġi żgurat dħul ogħla għas-sistema tal-pensjonijiet.
(29)F’konformità mal-Artikolu 19(3)(b), u l-kriterju 2.2 tal-Anness V tar-Regolament (UE) 2021/241, il-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza jinkludi ġabra estensiva ta’ riformi u investimenti li jsaħħu lil xulxin li għandhom jiġu implimentati sal-2026. L-implimentazzjoni tal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza taċ-Ċekja tinsab għaddejja, madankollu b’riskji ta’ xi dewmien. Iċ-Ċekja ppreżentat talba waħda għal pagament, li tikkorrispondi għal 37 stadju importanti u miri fil-pjan u li tirriżulta fi żborż ġenerali ta’ madwar EUR 928 miljun. Huwa meħtieġ aktar titjib fil-kapaċità amministrattiva u l-prijoritizzazzjoni tar-riformi u l-investimenti ewlenin biex tiġi żgurata implimentazzjoni f’waqtha tal-pjan. Il-pjan huwa mistenni li jiġi rivedut fl-2023 b’addenda biex ikopri l-kapitolu REPowerEU u biex jakkomoda ż-żieda ta’ appoġġ mhux ripagabbli. F’konformità mal-Artikolu 14(6) tar-Regolament (UE) 2021/241, fit-30 ta’ Marzu 2023, iċ-Ċekja esprimiet l-intenzjoni tagħha li titlob sa EUR 11-il biljun ta’ appoġġ ta’ self addizzjonali bil-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. L-inklużjoni rapida tal-kapitolu l-ġdid tar-REPowerEU fil-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza se tippermetti li jiġu ffinanzjati riformi u investimenti addizzjonali b’appoġġ għall-objettivi strateġiċi taċ-Ċekja fil-qasam tal-enerġija u t-tranżizzjoni ekoloġika. L-involviment sistematiku u effettiv tal-awtoritajiet lokali u reġjonali, l-imsieħba soċjali u partijiet konċernati rilevanti oħra jibqa’ importanti għall-implimentazzjoni b’suċċess tal-pjan ta’ rkupru u reżiljenza, kif ukoll politiki ekonomiċi u tal-impjiegi oħra li jmorru lil hinn mill-pjan, biex tiġi żgurata sjieda wiesgħa tal-aġenda politika ġenerali.
(30)Il-Kummissjoni approvat id-dokumenti kollha ta’ programmazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni taċ-Ċekja fl-2022. It-tkomplija tal-implimentazzjoni rapida tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni f’komplementarjetà u sinerġija mal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza, inkluż il-kapitolu REPowerEU, hija kruċjali biex tinkiseb it-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali, tiżdied ir-reżiljenza ekonomika u soċjali kif ukoll jinkiseb żvilupp territorjali bbilanċjat fiċ-Ċekja.
(31)Lil hinn mill-isfidi ekonomiċi u soċjali indirizzati mill-pjan ta’ rkupru u reżiljenza, iċ-Ċekja tiffaċċja għadd ta’ sfidi addizzjonali relatati mad-djar, il-politika tal-enerġija u t-tranżizzjoni ekoloġika.
(32)L-affordabbiltà tal-akkomodazzjoni fiċ-Ċekja kienet fost l-aktar baxxi fl-UE f’dawn l-aħħar ħames snin b’differenzi kbar bejn ir-reġjuni. Tkabbir għoli fil-prezzijiet tad-djar għamilha diffiċli għal gruppi b’introjtu medju biex jixtru proprjetà. Dan żied id-domanda għall-proprjetà tal-kiri, li min-naħa tagħha għamlitha inqas affordabbli. Barra minn hekk, l-istokk baxx tal-akkomodazzjoni soċjali ma jistax jissodisfa d-domanda tal-unitajiet domestiċi kollha bi dħul baxx u vulnerabbli (kien jammonta għal 0,4 % tal-istokk totali tal-akkomodazzjoni fl-2020 meta mqabbel ma’ medja ta’ 7-8 % fl-UE 27 ), u l-allowances eżistenti għall-akkomodazzjoni mhumiex utilizzati biżżejjed. B’riżultat ta’ dan, l-għadd ta’ familji fil-bżonn ta’ akkomodazzjoni ilu jikber f’dawn l-aħħar snin, u dan ifisser żieda fl-ispejjeż għall-baġit pubbliku u għas-sistema tal-kura tas-saħħa. Il-pandemija tal-COVID-19 u l-influss ta’ persuni li qed jaħarbu mill-gwerra fl-Ukrajna komplew jaggravaw dawn l-isfidi li kienu jeżistu qabel. Il-finanzjament tal-politika ta’ koeżjoni jibqa’ sors importanti ta’ pilotaġġ u finanzjament ta’ investimenti fl-akkomodazzjoni soċjali, u b’hekk jikkontribwixxi għall-protezzjoni u l-inklużjoni soċjali. Madankollu, sorsi oħra ta’ finanzjament huma meħtieġa biex is-sitwazzjoni titjieb b’mod sinifikanti. Iċ-Ċekja għandha nuqqas ta’ leġiżlazzjoni u qafas komprensiv dwar l-akkomodazzjoni soċjali, li jagħmilha diffiċli li jiġu kkoordinati l-politiki frammentati dwar l-akkomodazzjoni u li jiġu definiti r-responsabbiltajiet fost il-korpi nazzjonali u reġjonali. Finanzjament stabbli u sostenibbli minn sorsi nazzjonali, flimkien mal-adozzjoni ta’ inċentivi għall-kiri jew akkomodazzjoni kooperattiva, jgħinu biex tiżdied il-provvista ta’ akkomodazzjoni affordabbli u jiżguraw kontinwità u espansjoni għal tali sforzi. Koordinazzjoni effettiva tkun kruċjali biex tiżdied il-provvista tad-djar, ir-rikostruzzjoni u r-rinnovazzjoni tal-unitajiet eżistenti tad-djar u l-użu ta’ abitazzjonijiet battala.
(33)Sa mill-bidu tal-invażjoni Russa tal-Ukrajna, iċ-Ċekja wieġbet għad-dipendenza kbira tagħha fuq l-importazzjonijiet tal-fjuwils fossili mir-Russja billi ddiversifikat il-provvisti tagħha tal-gass u taż-żejt. Bħala eżempju, iċ-Ċekja mxiet minn dipendenza sħiħa fuq il-provvisti tal-gass Russi għal qlib prinċipalment għal provvisti tal-gass diversifikati min-Norveġja u importazzjonijiet tal-gass naturali likwifikat (liquefied natural gas, LNG). Madankollu, il-pajjiż ma rax tnaqqis fil-konsum tal-fjuwils fossili, li ħallieh espost għal riskju għoli ta’ tfixkil fil-provvista u żidiet qawwija fil-prezzijiet, b’effetti negattivi kbar għall-unitajiet domestiċi u l-industrija. Il-konsum tal-gass naturali miċ-Ċekja naqas bi 17 % fil-perjodu bejn Awwissu 2022 u Marzu 2023, meta mqabbel mal-konsum medju tal-gass matul l-istess perjodu fil-ħames snin preċedenti, lil hinn mill-mira ta’ tnaqqis ta’ 15 %. Iċ-Ċekja tista’ tkompli bl-isforzi tagħha biex tnaqqas temporanjament id-domanda għall-gass sal-31 ta’ Marzu 2024 28 .
(34)L-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fiċ-Ċekja kien prinċipalment minħabba limitazzjonijiet regolatorji, proċeduri ta’ għoti ta’ permessi u kapaċità ristretta tal-grilja tad-distribuzzjoni. Iċ-Ċekja mxiet ’il quddiem fl-indirizzar ta’ għadd ta’ sfidi regolatorji bħall-abolizzjoni tal-ħtieġa għal liċenzja biex jiġi ġġenerat l-elettriku u permess tal-bini għal fotovoltajċi iżgħar (sa 50 kWp), u biex isiru bidliet regolatorji biex tiġi ffaċilitata l-installazzjoni. Madankollu, huma meħtieġa aktar sforzi biex il-komunitajiet tal-enerġija u l-awtokonsumaturi tal-enerġija rinnovabbli jingħataw is-setgħa, jiġi introdott punt uniku ta’ servizz għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, u jiġu introdotti żoni deżinjati biex tingħata spinta lill-użu tal-enerġija rinnovabbli billi jiġu mħeġġa l-espansjoni tal-grilja, il-flessibbiltà tas-sistema tal-enerġija (bħar-rispons għad-domanda jew il-ħżin), l-installazzjoni ta’ sistemi żgħar u l-kejl intelliġenti se jkunu kruċjali. Ir-riformi regolatorji fil-grilji jenħtieġ li jkunu akkumpanjati minn investimenti fl-espansjoni tal-kapaċità tal-grilja, fl-inċentivar tal-flessibbiltà u fl-użu ta’ sorsi rinnovabbli. Barra minn hekk, iċ-Ċekja għandha potenzjal industrijali solidu għall-manifattura ta’ teknoloġiji ekoloġiċi u tista’ tħaffef l-investimenti fl-iżvilupp u ż-żieda ta’ soluzzjonijiet li ma jagħmlux ħsara lill-klima u ta’ dekarbonizzazzjoni sabiex jintlaħqu emissjonijiet żero netti sal-2050.
(35)Iż-żieda qawwija fil-prezzijiet tal-enerġija li rriżultat mill-gwerra ta’ aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna enfasizzat il-ħtieġa li tittejjeb l-effiċjenza enerġetika tal-istokk tal-bini Ċek u li jiġi indirizzat il-faqar enerġetiku. Iċ-Ċekja wieġbet billi nediet programmi għal bini residenzjali u għenet lill-anzjani u lill-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx. Madankollu, huma meħtieġa aktar sforzi biex tittejjeb l-effiċjenza enerġetika billi ssir aktar aċċessibbli. Dan huwa possibbli billi jiġi ffaċilitat l-aċċess amministrattiv għas-sussidji kemm għall-unitajiet domestiċi kif ukoll għall-industrija, inkluż permezz tal-bini tal-kapaċità u l-ħiliet fl-awtoritajiet pubbliċi. Kampanji ta’ informazzjoni u servizzi ta’ konsulenza ddedikati għall-pajjiż kollu huma meħtieġa wkoll biex jiżguraw li l-popolazzjoni tkun konxja tal-ħtieġa u l-benefiċċji assoċjati mat-tnaqqis tal-konsum tal-enerġija u jgħinu lill-individwi u lill-industrija jaċċessaw is-sussidji faċilment . Barra minn hekk, iċ-Ċekja trid taċċellera t-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid tal-ħaddiema li bħalissa ma għandhomx il-ħiliet meħtieġa għar-rinnovazzjonijiet tal-bini.
(36)It-tnaqqis tal-esponiment taċ-Ċekja għall-fjuwils fossili jista’ jinkiseb ukoll billi wieħed jaqleb għal ferroviji b’emissjonijiet żero u forom oħra ta’ mobilità b’emissjonijiet żero. Madankollu, l-użu ta’ vetturi b’emissjonijiet żero u infrastruttura ta’ ċċarġjar u riforniment ta’ kapaċità għolja li tħares ’il quddiem kienet baxxa. Mil-lat regolatorju, ir-reviżjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni Nazzjonali għal Mobilità Nadifa u l-bidliet regolatorji assoċjati jenħtieġ li jkunu punt tat-tluq biex jiġu pprovduti kundizzjonijiet abilitanti u jitneħħew l-ostakli għat-tranżizzjoni lejn mobilità b’emissjonijiet żero.
(37)In-nuqqas ta’ ħaddiema u ħiliet fis-setturi u l-okkupazzjonijiet ewlenin għat-tranżizzjoni ekoloġika, inkluż il-manifattura, l-iskjerament u l-manutenzjoni ta’ teknoloġiji ekoloġiċi, qed joħolqu ostakli fit-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet netti. Sistemi ta’ edukazzjoni u taħriġ ta’ kwalità għolja li jirrispondu għall-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol li qed jinbidlu u miżuri mmirati ta’ titjib tal-ħiliet u taħriġ mill-ġdid huma kruċjali biex jitnaqqas in-nuqqas ta’ ħiliet u jiġu promossi l-inklużjoni u r-riallokazzjoni tax-xogħol. Biex tiġi sfruttata l-provvista tax-xogħol mhux sfruttata, dawn il-miżuri jeħtieġ li jkunu aċċessibbli, b’mod partikolari għall-individwi u fis-setturi u r-reġjuni l-aktar affettwati mit-tranżizzjoni ekoloġika. Fl-2022, ġew irrapportati nuqqasijiet ta’ ħaddiema fiċ-Ċekja għal seba’ okkupazzjonijiet li jeħtieġu ħiliet speċifiċi relatati mat-tranżizzjoni ekoloġika (pereż. plumbers, fitters tal-pajpijiet, elettriċisti u mekkaniċi elettriċi) 29 .
(38)Fid-dawl tal-valutazzjoni tal-Kummissjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm ta’ Konverġenza tal-2023 u l-opinjoni tiegħu 30 hija riflessa fir-Rakkomandazzjoni (1) hawn taħt,
B’DAN JIRRAKKOMANDA li ċ-Ċekja tieħu azzjoni fl-2023 u fl-2024 biex:
1.Tnaqqas il-miżuri ta’ appoġġ għall-enerġija fis-seħħ sa tmiem l-2023 bl-użu tal-iffrankar relatat biex jitnaqqas id-defiċit tal-gvern. Jekk iż-żidiet mġedda fil-prezzijiet tal-enerġija jkunu jeħtieġu miżuri ta’ appoġġ, tiżgura li dawn ikunu mmirati lejn il-protezzjoni ta’ unitajiet domestiċi u ditti vulnerabbli, fiskalment affordabbli u l-preservazzjoni tal-inċentivi għall-iffrankar tal-enerġija.
Tiżgura politika fiskali prudenti, b’mod partikolari billi tillimita ż-żieda nominali fin-nefqa primarja netta ffinanzjata nazzjonalment fl-2024 għal mhux aktar minn 6,0 %.
Tippreserva l-investiment pubbliku ffinanzjat fil-livell nazzjonali u tiżgura l-assorbiment effettiv tal-għotjiet tal-RRF u fondi oħra tal-UE, b’mod partikolari biex trawwem it-tranżizzjonijiet ekoloġiċi u diġitali. Għall-perjodu lil hinn mill-2024, tkompli ssegwi strateġija fiskali fuq terminu medju ta’ konsolidazzjoni gradwali u sostenibbli, flimkien ma’ investimenti u riformi li jwasslu għal tkabbir sostenibbli ogħla, biex tinkiseb pożizzjoni fiskali prudenti fuq terminu medju.
Tieħu miżuri biex tiżgura s-sostenibbiltà fiskali fit-tul tal-finanzi pubbliċi, inkluża s-sostenibbiltà tas-sistema tal-pensjonijiet.
2.Taċċellera l-implimentazzjoni tal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza tagħha, anki billi tiżgura kapaċità amministrattiva adegwata, u tiffinalizza malajr l-addendum, inkluż il-kapitolu REPowerEU, bil-ħsieb li tibda l-implimentazzjoni tiegħu malajr. Tkompli l-implimentazzjoni rapida tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni, f’komplementarjetà u sinerġija mill-qrib mal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza.
3.Issaħħaħ il-provvista ta’ akkomodazzjoni soċjali u affordabbli, inkluż billi tadotta qafas leġiżlattiv speċifiku, ittejjeb il-koordinazzjoni bejn il-korpi pubbliċi differenti, u tinċentiva l-kostruzzjoni ta’ unitajiet ta’ akkomodazzjoni ġodda kif ukoll ir-rinnovazzjoni ta’ dawk eżistenti.
4.Tnaqqas id-dipendenza fuq il-fjuwils fossili. Iżżid l-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli b’investimenti addizzjonali fil-grilji tal-elettriku u l-użu dirett tal-kapaċità rinnovabbli. Tissimplifika l-proċeduri għall-għoti ta’ permessi għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u tagħmel l-grilja adattata biex takkomoda l-aċċess għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli permezz ta’ riformi addizzjonali, tneħħi r-restrizzjonijiet għal sorsi rinnovabbli fuq skala żgħira u l-istabbiliment ta’ punt uniku ta’ servizz, issaħħaħ il-flessibbiltà tal-grilja u toħloq kundizzjonijiet favorevoli għall-komunitajiet tal-enerġija. Iżżid l-effiċjenza enerġetika tas-sistemi tat-tisħin distrettwali u tal-istokk tal-bini billi tinċentiva rinnovazzjonijiet profondi u sorsi ta’ sħana rinnovabbli, tiffaċilita l-aċċess amministrattiv għal sussidji kemm għall-unitajiet domestiċi kif ukoll għall-industrija, u l-bini tal-kapaċità u l-ħiliet fl-awtoritajiet pubbliċi. Tippromwovi l-adozzjoni ta’ vetturi b’emissjonijiet żero u tagħti spinta lid-disponibbiltà ta’ infrastruttura tal-iċċarġjar u tar-riforniment tal-fjuwil b’kapaċità għolja permezz ta’ riformi ġodda li joħolqu kundizzjonijiet abilitanti u jneħħu l-ostakli eżistenti għall-varar tal-vetturi u tal-infrastruttura. Iżżid l-isforzi ta’ politika mmirati lejn il-provvista u l-akkwist tal-ħiliet meħtieġa għat-tranżizzjoni ekoloġika.
Magħmul fi Brussell,
Għall-Kunsill
Il-President