IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Brussell, 20.7.2021

SWD(2021) 723 final

DOKUMENT TA’ ĦIDMA TAL-PERSUNAL TAL-KUMMISSJONI

Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt





Il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall

Li jakkumpanja d-dokument

KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI

Ir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt


Is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fl-Unjoni Ewropea

{COM(2021) 700 final} - {SWD(2021) 701 final} - {SWD(2021) 702 final} - {SWD(2021) 703 final} - {SWD(2021) 704 final} - {SWD(2021) 705 final} - {SWD(2021) 706 final} - {SWD(2021) 707 final} - {SWD(2021) 708 final} - {SWD(2021) 709 final} - {SWD(2021) 710 final} - {SWD(2021) 711 final} - {SWD(2021) 712 final} - {SWD(2021) 713 final} - {SWD(2021) 714 final} - {SWD(2021) 715 final} - {SWD(2021) 716 final} - {SWD(2021) 717 final} - {SWD(2021) 718 final} - {SWD(2021) 719 final} - {SWD(2021) 720 final} - {SWD(2021) 721 final} - {SWD(2021) 722 final} - {SWD(2021) 724 final} - {SWD(2021) 725 final} - {SWD(2021) 726 final} - {SWD(2021) 727 final}

I.Is-Sistema Ġudizzjarja

Is-sistema tal-ġustizzja Portugiża hija kkaratterizzata minn sistema tal-qrati li tinkludi l-Qorti Kostituzzjonali, il-Qorti Suprema tal-Ġustizzja u l-qrati ġudizzjarji tal-prim’istanza u tat-tieni istanza, il-Qorti Amministrattiva Suprema u l-qrati amministrattivi u tat-taxxa tal-prim’istanza u tat-tieni istanza, u l-Qorti tal-Awdituri 1 . Il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura, il-Kunsill Għoli għall-Qrati Amministrattivi u tat-Taxxa u l-Kunsill Għoli għall-Prosekuzzjoni Pubblika jeżerċitaw azzjoni dixxiplinarja fuq il-maġistrati rispettivi u huma fdati b’karigi maniġerjali rilevanti. Barra minn hekk, huma kompetenti sabiex jinnominaw, jittrasferixxu u jippromwovu l-imħallfin u l-prosekuturi. L-imħallfin u l-prosekuturi jinħatru mill-Kunsill rispettiv, wara kompetizzjoni miftuħa u skont il-marki miksuba f’korsijiet obbligatorji ta’ taħriġ fiċ-Ċentru għall-Istudji Ġudizzjarji. Is-servizz ta’ prosekuzzjoni pubblika huwa indipendenti mis-setgħa ġudizzjarja u jopera b’mod awtonomu mill-fergħa eżekuttiva. Għandu s-sistema ta’ governanza tiegħu stess li fiha l-Uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali huwa l-ogħla korp. Il-Portugall jipparteċipa fl-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Ewropew. L-Assoċjazzjoni tal-Avukatura hija entità ġuridika indipendenti rregolata bil-liġi pubblika u, fl-eżerċizzju tas-setgħat pubbliċi tagħha, twettaq funzjonijiet regolatorji.

Indipendenza

Il-livell ta’ indipendenza ġudizzjarja perċepita fil-Portugall huwa medju sa baxx, mingħajr ma ġiet identifikata xejra ċara matul l-aħħar ħames snin. Fl-2021, il-livell ta’ indipendenza ġudizzjarja perċepita fost il-kumpaniji naqas, b’39 % biss jipperċepuh bħala “ġust jew tajjeb ħafna”, u huwa meqjus bħala baxx 2 . Fost il-pubbliku ġenerali, il-livell ta’ indipendenza ġudizzjarja perċepita fost il-pubbliku ġenerali żdied filwaqt li baqgħet medja, b’ 48 % jipperċepixxu li huwa “ġust jew tajjeb ħafna” 3 . Dan jirrappreżenta inverżjoni tax-xejra ta’ tnaqqis irreġistrata mill-2018.

Is-sistema ta’ allokazzjoni tal-kawżi fil-qrati kienet soġġetta għal skrutinju mill-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura, li adotta miżuri biex itejjeb it-trasparenza tiegħu. Għalkemm l-allokazzjoni tal-każijiet issir b’mod elettroniku, permezz ta’ sistema li tipprovdi allokazzjoni aleatorja, l-allokazzjoni manwali hija possibbli f’ċirkostanzi eċċezzjonali 4 . Sabiex tiġi żgurata t-trasparenza tas-sitwazzjonijiet li fihom isseħħ id-distribuzzjoni manwali u jiġu evitati l-irregolaritajiet, il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura adotta r-Regolament Nru 269/2021, li jistabbilixxi l-prinċipji, il-kriterji, ir-rekwiżiti u l-proċeduri għal sitwazzjonijiet ta’ modifika, tnaqqis jew sospensjoni tad-distribuzzjoni ta’ każijiet fil-qrati ġudizzjarji 5 . Ir-Regolament il-ġdid għandu l-għan, f’konformità mal-istandards Ewropej 6 , li jiżgura l-prinċipji tal-imħallef naturali, il-legalità, il-projbizzjoni tat-trasferiment tal-każ, l-indipendenza u l-imparzjalità tal-qrati. Kif imsemmi fir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt 7 , allegazzjonijiet ta’ interferenza fl-allokazzjoni każwali ta’ każijiet fil-qrati wasslu lill-Kunsill Għoli biex iwettaq investigazzjonijiet fir-rigward ta’ irregolaritajiet possibbli. F’Lulju 2020, wara investigazzjoni għall-każijiet ta’ allokazzjoni manwali ta’ każijiet fi qrati għolja mill-2017 sal-2020, il-Kunsill Għoli ma sab l-ebda evidenza ta’ allokazzjoni manwali mhux ġustifikata, u għalaq l-investigazzjoni mingħajr ebda proċediment dixxiplinari 8 . Madankollu, wara investigazzjoni fejn instabu irregolaritajiet fl-allokazzjoni tal-kawżi fil-Qorti tal-Appell ta’ Lisbona fi tliet każijiet, b’indikazzjonijiet ta’ abbuż ta’ poter, il-Kunsill Għoli ddeċieda li jibda proċedimenti dixxiplinari kontra l-imħallfin, inkluż l-imħallef li jippresjedi u l-imħallef preċedenti li jippresjedi dik il-qorti 9 . F’April 2021, wara li tfaċċa tħassib ġdid dwar l-allokazzjoni ta’ każijiet fil-Qorti Ċentrali tal-Istruzzjoni ta’ Lisbona 10 , il-Kunsill Għoli ordna investigazzjoni ġdida 11 , li ma żvelat l-ebda fatt li jindika l-eżistenza ta’ ksur dixxiplinari 12 .

Għaddejjin inizjattivi biex tissaħħaħ l-integrità fis-sistema ġudizzjarja. L-Istatut tal-Prosekuzzjoni Pubblika u l-Istatut tal-Maġistrati Ġudizzjarji 13 jinkludu regoli dwar id-dmirijiet u l-inkompatibbiltajiet applikabbli għall-prosekuturi 14 u l-imħallfin 15 . Skont l-istatuti rispettivi, il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura 16 u l-Kunsill Għoli għall-Prosekuzzjoni Pubblika 17 huma kompetenti biex jikkontrollaw id-dikjarazzjonijiet tad-dħul u l-assi tal-maġistrati, u biex japprovaw l-istrumenti legali meħtieġa għal dawn l-effetti. Għaldaqstant, fit-12 ta’ Jannar 2021, il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura approva Regolament dwar l-Obbligi dikjaratorji 18 . Il-Kunsill Għoli għall-Prosekuzzjoni Pubblika approva wkoll proġett għal kodiċi ta’ kondotta fl-20 ta’ Ottubru 2020, li kien soġġett għal konsultazzjoni pubblika 19 . Il-verżjoni finali tal-kodiċi ta’ kondotta għadha ma ġietx adottata. Kodiċi ta’ kondotta tal-maġistrati tal-ġurisdizzjoni amministrattiva u tat-taxxa, immirat biex jiddefinixxi qafas ta’ standards, prinċipji u dmirijiet etiċi fir-rigward tal-eżerċizzju tal-funzjoni ġudizzjarja u l-osservanza tal-obbligi dwar id-dikjarazzjoni tad-dħul, interessi konfliġġenti u fi kwistjonijiet li jirreferu għal offerti istituzzjonali u ospitalità, qed jistenna wkoll l-approvazzjoni mill-Kunsill Għoli għall-Qrati Amministrattivi u tat-Taxxa 20 . Il-Kunsill Għoli għall-Qrati Amministrattivi u tat-Taxxa approva wkoll Proġett għar-Regolament dwar l-obbligi ta’ rappurtar tal-maġistrati tal-ġurisdizzjoni amministrattiva u tat-taxxa dwar il-kwistjoni tad-dħul, l-assi, l-interessi, l-inkompatibbiltajiet u l-impedimenti kif ukoll il-proċeduri u l-ispezzjonijiet 21 . Barra minn hekk, f’Novembru 2020 l-Assoċjazzjoni Professjonali tal-Imħallfin ippreżentat sett komprensiv ta’ proposti biex issaħħaħ it-trasparenza u l-integrità fis-sistema ġudizzjarja, inkluż, fost l-oħrajn, it-tisħiħ tal-kanali ta’ rapportar kemm għaċ-ċittadini kif ukoll għall-imħallfin, speċjalment għal każijiet ta’ influwenza mhux xierqa, jew tentattivi tagħhom 22 . Il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura sa issa għadu ma indirizzax il-proposti ppreżentati mill-Assoċjazzjoni Professjonali tal-Imħallfin.

Ir-reġim ta’ struzzjonijiet ġerarkiċi lill-prosekuturi jinsab taħt reviżjoni ġudizzjarja. Kif imsemmi fir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt 23 , l-Istatut il-ġdid tal-Prosekuzzjoni Pubblika, li daħal fis-seħħ fl-2020, fih dispożizzjonijiet li jiċċaraw il-limiti tal-intervent ġerarkiku fi proċedimenti kriminali 24 . F’Novembru 2020, Direttiva vinkolanti ġdida mill-Prosekutur Ġenerali 25 stabbiliet il-possibbiltà li jingħataw ordnijiet konkreti fil-proċedura kriminali lil prosekutur subordinat. Skont id-direttiva l-ġdida, tali ordnijiet għandhom dejjem jiġu rreġistrati bil-miktub, fil-fajl amministrattiv ta’ akkumpanjament, u tiġi żgurata l-possibbiltà li l-ordnijiet jiġu rrifjutati. Il-partijiet ikkonċernati fil-ġudikatura esprimew tħassib li din id-direttiva tista’ tinterferixxi mal-awtonomija interna tal-prosekuturi, u tkun f’kontradizzjoni diretta mad-dispożizzjonijiet tal-Istatut tal-Prosekuzzjoni Pubblika 26 . Bħalissa hemm kawża pendenti quddiem il-Qorti Amministrattiva Suprema wara azzjoni legali introdotta mill-Unjoni tal-Prosekuturi 27 .

Qed jiġu diskussi riformi fis-sistema tal-proċedura kriminali li jippermettu trattament aktar f’waqtu ta’ każijiet kriminali kumplessi. Fil-kuntest ta’ każijiet kriminali meqjusa bħala ta’ kumplessità għolja, tnediet diskussjoni dwar il-ħtieġa li jiġu emendati r-regoli li jirregolaw il-proċedura kriminali, sabiex ikun hemm trattament aktar mgħaġġel ta’ każijiet bħal dawn 28 . Kien hemm każijiet kumplessi, b’mod partikolari li jinvolvu korruzzjoni ta’ livell għoli, li fihom, minħabba dewmien fil-fażi tal-investigazzjoni u l-istruzzjoni, ir-reati saru preskritti u l-akkużi kriminali twaqqgħu 29 . Il-partijiet ikkonċernati esprimew tħassib li l-perċezzjoni tan-nuqqas ta’ kapaċità tas-sistema ġudizzjarja li tittratta każijiet prominenti tista’ twassal għal perċezzjoni negattiva tal-pubbliku lejn is-sistema 30 . F’dan il-kuntest, qed jiġu diskussi diversi proposti biex jiġu modifikati r-regoli li jirregolaw il-proċedura kriminali. B’mod partikolari, il-Gvern ippropona lill-Parlament, f’Mejju 2021, miżuri biex tiżdied l-effiċjenza tal-prosekuzzjoni kriminali u l-proċessi kriminali 31 . Dawn jinkludu l-possibbiltà li jiġu organizzati miżuri proċedurali individwali 32 , u jippermettu n-negozjar, fil-fażi tal-proċess, tal-limitu massimu tal-piena soġġetta għall-konfessjoni tal-fatti li jinsabu fl-akkuża 33 . Barra minn hekk, hemm ukoll diskussjonijiet dwar l-organizzazzjoni ġudizzjarja tal-qrati tal-istruzzjonijiet, u b’mod partikolari l-Qorti Ċentrali tal-Istruzzjoni. Attwalment, din il-qorti speċjalizzata, li tgħodd biss ma’ żewġ imħallfin li jaġixxu, hija kompetenti biex tordna każijiet ta’ kriminalità kumplessa jew organizzata, inkluża l-korruzzjoni, u għandha ġurisdizzjoni fuq it-territorju nazzjonali kollu 34 . Il-kompetenzi wiesgħa u l-grupp limitat ta’ mħallfin tagħha huma, b’mod partikolari, sors ta’ kritika 35 . F’dan il-kuntest, fl-4 ta’ Mejju 2021, il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura ħabbar li huwa favorevoli għal bidliet fl-organizzazzjoni u l-istruttura attwali tal-Qorti Ċentrali tal-Istruzzjoni, bl-esklużjoni madankollu tal-possibbiltà li jissaħħaħ l-għadd ta’ mħallfin 36 . Proposta formali f’dan ir-rigward se tiġi ppreżentata mill-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura lill-Gvern 37 . Fis-17 ta’ Ġunju 2021 il-Gvern approva abbozz ta’ liġi li se jiġi ppreżentat lill-Parlament li jipproponi x-xoljiment tal-Qorti tal-Investigazzjoni Kriminali ta’ Lisbona u l-integrazzjoni tas-setgħat tagħha fil-Qorti Ċentrali tal-Investigazzjoni Kriminali. Il-miżura proposta tipprevedi ż-żieda fl-għadd ta’ mħallfin assenjati lil din tal-aħħar (mill-tnejn preċedenti għal disgħa), filwaqt li tiżgura r-razzjonalizzazzjoni tar-riżorsi u ssaħħaħ il-ġlieda kontra l-kriminalità ekonomika u finanzjarja. Huwa importanti li r-riformi legali jitwettqu f’konsultazzjoni mal-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha 38 , u jqisu l-istandards Ewropej rilevanti.

Kwalità

Kien hemm żidiet fir-riżorsi umani allokati għas-sistema ġudizzjarja, iżda għad hemm tħassib. F’Diċembru 2020, tnedew proċeduri ta’ reklutaġġ għal 40 imħallef u 65 prosekutur 39 . Madankollu, il-partijiet ikkonċernati għadhom jirrappurtaw defiċit sinifikanti ta’ mħallfin u prosekuturi 40 . B’mod partikolari, il-qrati tat-taxxa u amministrattivi jirrapportaw li l-għadd totali ta’ mħallfin fil-qrati tat-taxxa u amministrattivi tal-prim’istanza għadu ferm taħt il-livell stabbilit fil-qafas legali, b’aktar minn 13 % tal-pożizzjonijiet vakanti 41 . Fi tmiem l-2019, 11-il pożizzjoni għall-kariga ta’ mħallfin tal-appell fi qrati amministrattivi u tat-taxxa baqgħu battala 42 . Il-proċedura ta’ reklutaġġ għall-ħolqien ta’ kabinetti konsultattivi biex jgħinu lill-imħallfin, li kienet ilha pendenti għal diversi snin 43 , tnediet f’Diċembru 2020 44 . L-ewwel kabinetti konsultattivi huma mistennija li jiġu installati f’Settembru 2021 45 , u l-konsulenti se jipprovdu assistenza teknika u għarfien espert fl-oqsma tal-liġi, il-psikoloġija, il-kontabbiltà, il-finanzi u l-ekonomija. Madankollu, dawn il-kabinetti se jiġu installati biss fil-qrati ġudizzjarji tal-prim’istanza, filwaqt li l-partijiet ikkonċernati jenfasizzaw il-ħtieġa li jiġu estiżi għall-qrati amministrattivi u tat-taxxa 46 , fejn iż-żmien għat-tlestija u x-xogħol b’lura tal-kawżi jkunu ogħla 47 , u jintalab għarfien espert tekniku f’għadd kbir ta’ każijiet. Ir-reklutaġġ ta’ konsulenti tekniċi biex jappoġġaw il-prosekuturi pubbliċi qed jitħejja wkoll mis-Servizz tal-Prosekuzzjoni Pubblika 48 . Madankollu, ir-restrizzjonijiet baġitarji xekklu l-iżvilupp tal-proċess ta’ reklutaġġ 49 .

Ikomplu jiġu implimentati miżuri biex titjieb il-kwalità tas-sistema ġudizzjarja, b’mod partikolari fir-rigward tad-diġitalizzazzjoni. Il-baġit allokat għat-teknoloġiji tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni fis-sistema ġudizzjarja żdied bi 23,4 % fl-2021, u ġie stabbilit fond iddedikat għall-appoġġ ta’ proġetti li għandhom l-għan li jimmodernizzaw is-sistema ġudizzjarja 50 , b’baġit allokat ta’ EUR 5.1 miljun 51 . L-għadd ta’ sistemi ta’ vidjokonferenzi fil-qrati żdied ukoll, sabiex ikun hemm rispons għan-numru dejjem jikber ta’ diligenzi proċedurali li jsiru mill-bogħod 52 . Ir-regoli proċedurali diġà jippermettu l-użu tat-teknoloġija diġitali fil-qrati għal għadd sinifikanti ta’ atti f’kawżi ċivili, kummerċjali, amministrattivi u kriminali 53 . L-implimentazzjoni tal-Programm “Justiça + Próxima”, li għandu l-għan li jimmodernizza s-sistema ġudizzjarja, kompliet ukoll fl-2020 u l-2021 54 . Il-miżuri previsti fil-proġett “Tribunal+”, relatati mas-simplifikazzjoni amministrattiva u l-ottimizzazzjoni tal-back office, ġew estiżi wkoll għal aktar qrati, u huwa mistenni li l-għadd ta’ qrati ordinarji, bħall-qrati tal-ġurisdizzjoni ġenerali u l-qrati ta’ prossimità, koperti se jammonta għal 300 sal-aħħar tal-2021. Il-proġett “Tribunal + 360” 55 , li għandu l-għan li jimplimenta diġitalizzazzjoni sħiħa u sistema mingħajr karti fil-qrati, inkluż fir-rigward tas-sottomissjoni tal-evidenza, għadu fil-fażi ta’ tħejjija. Fil-kuntest tal-Pjan nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza, il-Portugall ippreżenta r-riforma “Tranżizzjoni Diġitali fil-Ġustizzja”, li se tiffoka fuq it-titjib tal-użu tal-għodod diġitali fis-sistema ġudizzjarja, b’enfasi partikolari fil-qrati amministrattivi u tat-taxxa 56 . Il-Portugall ippreżenta wkoll talba għal appoġġ tekniku għal proġett immirat biex jassisti lill-Ministeru tal-Ġustizzja biex javvanza l-aġenda ta’ modernizzazzjoni tal-ġustizzja mmexxija mill-utenti tal-pajjiż u l-iżvilupp ta’ strateġiji ta’ politika ewlenin 57 .

Il-pandemija tal-COVID-19 kellha impatt fuq il-funzjonament tas-sistema tal-ġustizzja. F’Marzu 2020, l-iskadenzi f’każijiet mhux urġenti fil-qrati ġew sospiżi, u ġew aġġornati atti mhux urġenti. Madankollu, skont il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura, il-qrati ordinarji rduppjaw tajjeb b’xogħol b’lura u r-rata tal-ikklirjar baqgħet stabbli matul l-2020 58 . Miżuri diġà introdotti matul l-ewwel stat ta’ emerġenza baqgħu fis-seħħ 59 , bħal liġi introdotta fit-19 ta’ Marzu 2020 li tistabbilixxi reġim eċċezzjonali għal proċeduri ġudizzjarji 60 . Il-liġi tipprevedi li l-eżami tax-xhieda u s-seduti ta’ smigħ għandhom isiru fiżikament, wara r-rakkomandazzjonijiet tal-miżuri tas-sigurtà tas-saħħa stabbiliti mill-Ministeru tas-Saħħa. Għadha pendenti Proposta tal-Parlament biex tiġi emendata l-liġi 61 , li tippermetti l-użu ta’ sistemi ta’ komunikazzjoni fuq distanzi twal attivati mill-qrati għal diligenzi li jeħtieġu l-attendenza fiżika tal-partijiet.

Effiċjenza

L-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja tirreġistra titjib, iżda għad hemm sfidi fil-qrati amministrattivi u tat-taxxa 62 . Il-Portugall ikompli jirreġistra titjib fir-rigward tal-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja, b’mod partikolari f’kawżi ċivili u kummerċjali, li għalihom iż-żmien ta’ dispożizzjoni fil-prim’istanza kien qed jonqos b’mod konsistenti 63 . Ix-xejra ta’ tnaqqis ta’ xogħol b’lura f’kawżi ċivili u kummerċjali kompliet ukoll 64 . Madankollu, f’kawżi amministrattivi, iż-żmien għat-tlestija għadu għoli, minkejja tnaqqis konsistenti f’dawn l-aħħar snin 65 , u rata pożittiva ta’ riżoluzzjoni, li tilħaq aktar minn 840 jum kemm fil-prim'istanza kif ukoll fit-tieni istanza 66 . Għalkemm l-għadd ta’ kawżi amministrattivi pendenti fil-prim'istanza wkoll qed jonqos marġinalment, dan għadu relattivament għoli 67 . Din il-kwistjoni ġiet indirizzata wkoll minn rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż fil-kuntest tas-Semestru Ewropew tal-2020, rigward il-ħtieġa li tittejjeb l-effiċjenza fil-qrati tat-taxxa u amministrattivi 68 .

Il-Gvern qed jieħu inizjattivi biex iżid l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja. Il-Portugall jibqa’ taħt superviżjoni msaħħa mill-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa għat-tul eċċessiv tal-proċedimenti quddiem il-ġurisdizzjonijiet kemm ċivili kif ukoll amministrattivi 69 . F’dan il-kuntest, fit-30 ta’ Ottubru 2020, il-Gvern adotta pjan ta’ azzjoni aġġornat u kkonsolidat, li jippreżenta miżuri għall-ġlieda kontra t-tul eċċessiv tal-proċedimenti 70 . Barra minn hekk, iċ-ċentri ta’ arbitraġġ amministrattiv qed jissaħħu, sabiex jipprovdu alternattiva għall-qrati amministrattivi u tat-taxxa, u b’hekk inaqqsu l-għadd ta’ kawżi li jidħlu u pendenti f’dawn il-qrati, u jiżguraw rimedju effettiv 71 . Hemm ukoll fis-seħħ reġim temporanju ta’ inċentivi għat-terminazzjoni ta’ każijiet ġudizzjarji, applikabbli għall-ġurisdizzjonijiet kollha 72 . Qed jiġu adottati wkoll miżuri sabiex tiżdied l-effiċjenza tal-proċedimenti ta’ insolvenza 73 . Barra minn hekk, fil-kuntest tal-Pjan nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza, il-Portugall ippreżenta riformi u proġetti ta’ investiment bil-għan li tiżdied l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja 74 . Kif imsemmi fir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt 75 , inħolqu timijiet ta’ reazzjoni rapida biex jittrattaw każijiet pendenti fil-qrati tat-taxxa u amministrattivi. Id-data ppubblikata fl-2021 turi li, fl-ewwel sena ta’ attività, dawn it-timijiet ippermettew ir-riżoluzzjoni ta’ terz tal-każijiet li kienu daħlu fis-sistema qabel l-2013, u b’hekk qabżu l-għanijiet stabbiliti inizjalment 76 . Madankollu, il-partijiet ikkonċernati jiġbdu l-attenzjoni għall-fatt li t-tisħiħ tat-timijiet għandu jseħħ ukoll fit-tieni u t-tielet istanza, sabiex jiġi evitat xogħol b’lura ta’ każijiet matul il-katina kollha tas-sistema ġudizzjarja 77 .

II.Qafas Kontra l-Korruzzjoni

Ma kien hemm l-ebda żviluppi maġġuri fir-rigward tal-qafas istituzzjonali kontra l-korruzzjoni fil-Portugall mill-perjodu ta’ rapportar preċedenti. Id-Dipartiment Ċentrali tal-Investigazzjoni Kriminali u l-Azzjoni Penali (DCIAP), stabbilit fis-Servizz tal-Prosekuturi Pubbliċi, huwa responsabbli mill-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni ta’ reati serji, inklużi l-korruzzjoni u r-reati ekonomiċi u finanzjarji, u jikkoordina l-investigazzjonijiet li jitwettqu mill-Unità Nazzjonali għall-Ġlieda kontra l-Korruzzjoni (UNCC), unità investigattiva tal-Pulizija Kriminali 78 . Fir-rigward tal-prevenzjoni tal-korruzzjoni, fl-2021 ġie stabbilit Mekkaniżmu Kontra l-Korruzzjoni biex jikkontribwixxi għall-kapaċità ta’ prevenzjoni. Inħatar kap ġdid tal-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni, wara t-tmexxija l-ġdida fil-Qorti tal-Awdituri. Il-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni jopera taħt il-Qorti tal-Awdituri. L-awtorità tat-Trasparenza, stabbilita fl-2019, għandha kompetenzi fil-monitoraġġ u l-verifika tad-dikjarazzjonijiet tal-assi u l-interessi tad-detenturi ta’ karigi politiċi u tal-uffiċjali maħtura ta’ livell għoli iżda għadha mhix operattiva.

Il-perċezzjoni fost l-esperti u l-eżekuttivi tan-negozju hija li l-livell ta’ korruzzjoni fis-settur pubbliku għadu relattivament baxx. Fl-Indiċi tal-Perċezzjonijiet tal-Korruzzjoni tal-2020 (Corruption Perceptions Index) ta’ Transparency International, il-Portugall ġab 61/100 u jikklassifika fl-għaxar post fl-Unjoni Ewropea u fit-tlieta u tletin post madwar id-dinja 79 . Din il-perċezzjoni kienet relattivament stabbli 80 matul l-aħħar ħames snin 81 .

L-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni għall-2020-2024 ġiet approvata mill-Gvern u kienet akkumpanjata minn proposta biex jiġi rivedut il-qafas legali kriminali. Wara li kienet soġġetta għal konsultazzjoni pubblika f’Ottubru 2020 82 , l-istrateġija ġiet approvata mill-Kunsill tal-Ministri fit-18 ta’ Marzu 2021 83 . L-istrateġija għandha l-għan li toħloq qafas 84 koerenti u robust kontra l-korruzzjoni u tinkludi miżuri biex il-korruzzjoni tiġi identifikata, prevenuta u mħarrka aħjar, u biex jiġi żgurat li s-sistema ġudizzjarja tkun tista’ tirreaġixxi fil-ħin u b’mod effiċjenti u timponi sanzjonijiet adegwati fuq it-trasgressuri. Bħala l-ewwel pass fl-implimentazzjoni tagħha, fid-29 ta’ April 2021 il-Gvern approva sett ta’ proposti biex jiġu emendati d-dispożizzjonijiet legali eżistenti 85 , b’mod partikolari fil-qasam tal-liġi kriminali 86 . L-istabbiliment ta’ entità ġdida, il-Mekkaniżmu Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni, indipendenti mill-Gvern u l-Parlament, ġie approvat fil-25 ta’ Mejju 2021 permezz ta’ Digriet Amministrattiv tal-Gvern 87 ; Din il-liġi tapprova wkoll ir-reġim ġenerali għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni (RGPC). Il-mekkaniżmu se jimmonitorja l-implimentazzjoni tal-qafas preventiv u jimponi multi amministrattivi għal entitajiet mhux konformi 88 .

Il-Gvern ippropona miżuri biex tiżdied l-effiċjenza tal-prosekuzzjoni kriminali, billi għad fadal sfidi rigward it-trattament ta’ każijiet ta’ korruzzjoni f’livell għoli. Id-Dipartiment tal-Investigazzjoni u l-Azzjoni Penali (DIAP), stabbilit fis-Servizz tal-Prosekutur Pubbliku, jibqa’ responsabbli għall-investigazzjoni ta’ reati serji, inklużi l-korruzzjoni f’livell għoli u r-reati finanzjarji 89 . Id-Dipartiment Ċentrali tal-Investigazzjoni u l-Azzjoni Penali (DCIAP) huwa magħmul minn 40 prosekutur tar-Repubblika, li sebgħa minnhom huma ddedikati għall-investigazzjoni ta’ reati relatati mal-korruzzjoni u ta’ ksur ekonomiku u finanzjarju internazzjonali jew transnazzjonali 90 . L-Unità Nazzjonali tal-Pulizija Nazzjonali għall-Ġlieda Kontra l-Korruzzjoni tal-Pulizija Kriminali hija speċjalizzata fl-investigazzjoni tal-kriminalità ekonomika u finanzjarja, inkluża l-korruzzjoni, u taġixxi taħt il-koordinazzjoni tad-DCIAP fl-investigazzjoni ta’ każijiet kumplessi 91 . L-isforzi biex jitjieb ir-rekord tal-investigazzjonijiet u l-prosekuzzjonijiet tal-korruzzjoni għadhom għaddejjin. Kien biss fl-2020 li l-Pulizija Kriminali rċeviet 503 każijiet kriminali 92 , u ffinalizzat 553. Fl-istess sena, il-Pulizija Kriminali bagħtet 90 proposta għal akkuża f’każijiet relatati mal-korruzzjoni 93 . Fir-rigward tal-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet għal reati ta’ korruzzjoni, fl-2019 kienu biss 15 % minn dawk ikkundannati għal korruzzjoni li ġew ikkundannati l-ħabs u 54 % rċevew sentenzi sospiżi 94 . L-aktar ostakli serji għall-prosekuzzjoni ta’ każijiet relatati mal-korruzzjoni jidhru li huma dovuti għan-nuqqas kontinwu ta’ riżorsi fil-livell tal-pulizija u tas-servizzi tal-prosekuzzjoni 95 . Dan imbagħad jirriżulta f’dewmien sinifikanti, bħal fil-fażijiet tal-investigazzjoni u l-istruzzjoni, u b’mod partikolari f’xi każijiet kumplessi prominenti ta’ korruzzjoni li jinvolvu uffiċjali ta’ livell għoli li ma setgħux jiġu ffinalizzati qabel ma skada l-istatut tal-limitazzjoni 96 . Bil-ħsieb li jegħleb din il-problema persistenti, il-Gvern ippropona miżuri biex iħaffef l-akkużi kbar u l-każijiet fi proċessi taħt l-istrateġija Nazzjonali kontra l-korruzzjoni 97 , għalkemm l-istrateġija ma tispeċifikax miżuri konkreti fir-rigward tal-allokazzjoni tar-riżorsi 98 .

Il-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni (Council for the Prevention of Corruption, CPC) ikompli l-attivitajiet tiegħu fil-qasam tal-prevenzjoni tal-korruzzjoni. Huwa joħroġ rakkomandazzjonijiet dwar il-prevenzjoni tar-riskji ta’ korruzzjoni u tissorvelja l-implimentazzjoni tagħhom. Fil-perjodu ta’ rapportar, is-CPC għamel 86 żjara pedagoġika f’entitajiet pubbliċi fil-pajjiż kollu, li ffukaw b’mod partikolari fuq entitajiet li qed joperaw f’żoni ta’ riskju għoli u fejn hemm il-ħtieġa li titqajjem kuxjenza dwar il-prevenzjoni ta’ irregolaritajiet fl-infiq pubbliku 99 . Matul il-pandemija tal-COVID-19, il-Kunsill ikkonċentra l-isforzi tiegħu fuq is-sensibilizzazzjoni dwar il-prevenzjoni tal-korruzzjoni fil-kura tas-saħħa u fl-eżekuzzjoni tal-baġit, b’mod partikolari fil-livell lokali. Filwaqt li l-istrateġija l-ġdida kontra l-korruzzjoni tenfasizza l-ħtieġa għal aktar kapaċitajiet għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni, għalissa, ir-riżorsi allokati lill-Kunsill għadhom limitati 100 . Wieħed għad irid jara jekk il-Mekkaniżmu Kontra l-Korruzzjoni li nħoloq reċentement, li se jintegra l-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni, hux se jikkontribwixxi għal kapaċità akbar għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni 101 .

Filwaqt li fl-2019 ġie introdott titjib fis-sistema ta’ integrità għal uffiċjali ta’ livell għoli, l-impatt tar-regoli dwar il-kunflitti ta’ interess u l-kodiċi ta’ etika għad irid jidher. Mill-2019 'l hawn, hemm fis-seħħ kodiċijiet ta’ kondotta li jirregolaw l-etika, il-kunflitti ta’ interess u l-inkompatibbiltajiet 102 għall-uffiċjali tal-Gvern 103 . Fir-rigward tal-membri tal-Parlament, hemm ukoll kodiċi ta’ kondotta fis-seħħ 104 , u l-Kumitat Parlamentari dwar it-Trasparenza u l-Istatut tal-Membri jissorvelja u jinforza l-Kodiċi tal-Membru. F’April 2021, il-Kumitat ħoloq Grupp ta’ Ħidma dwar l-applikazzjoni tal-Kodiċi 105 u ppubblika Linji Gwida dwar l-aċċettazzjoni ta’ rigali u ospitalità minn membri tal-Parlament u rakkomandazzjonijiet dwar inkompatibbiltajiet 106 . Madankollu, il-valutazzjoni tal-effettività tas-sistema ta’ prevenzjoni tal-kunflitti ta’ interess għadha pendenti 107 . Il-Grupp ta’ Stati kontra l-Korruzzjoni (GRECO) laqa’ dan it-titjib iżda jappella għal mekkaniżmi superviżorji adegwati, inklużi sanzjonijiet għal atti mhux xierqa, li mhumiex previsti fil-Kodiċi 108 . F’Ottubru 2020, ġie approvat abbozz ta’ kodiċi tal-etika għall-prosekuturi u bħalissa qed jiġi kkonsultat pubblikament 109 . Għas-sajf 2020 ġie approvat Regolament dwar l-obbligi dikjaratorji għall-imħallfin 110 .

Ġew introdotti regoli ġodda biex jarmonizzaw is-sistema tad-dikjarazzjoni tal-assi għall-uffiċjali politiċi u ta’ livell għoli Skont id-dispożizzjonijiet il-ġodda adottati f’Novembru 2020, id-detenturi ta’ karigi politiċi u l-uffiċjali maħtura ta’ grad għoli issa huma obbligati jippreżentaw f’dokument wieħed id-dikjarazzjoni tad-dħul, l-assi, l-interessi, l-inkompatibbiltajiet u l-impedimenti tagħhom 111 . Ir-riforma tipprevedi wkoll il-ħolqien ta’ pjattaforma diġitali online għall-pubblikazzjoni tad-dikjarazzjonijiet, bil-ħsieb li tipprovdi informazzjoni dwar karigi, dmirijiet u attivitajiet esterni mwettqa matul il-mandat u t-tliet snin preċedenti. Madankollu, ir-riforma ma ssolvix in-nuqqas ta’ kontrolli frekwenti u sostantivi ta’ dikjarazzjonijiet uniċi, kif rakkomandat mill-GRECO 112 . Barra minn hekk, il-GRECO jibqa’ mħasseb bin-nuqqas ta’ sanzjonijiet għal ksur minuri tal-obbligi ta’ rapportar 113 . L-entità ta’ Trasparenza l-ġdida, li inizjalment kienet prevista li titwaqqaf fl-2020 bħala parti mill-Qorti Kostituzzjonali 114 , se tkun responsabbli ladarba tkun operattiva biex tivverifika d-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjali pubbliċi politiċi u għolja 115 . Madankollu, għadha ma bdietx l-attivitajiet tagħha minħabba nuqqas kemm ta’ riżorsi kif ukoll ta’ faċilitajiet 116 .

Filwaqt li r-regoli dwar il-bibien iduru għad iridu jiġu implimentati, fil-Parlament qed tiġi diskussa leġiżlazzjoni ġdida dwar il-lobbying. Ir-regoli dwar il-bibien iduru ġew aġġornati fl-2019 117 . Ir-regoli ta’ wara l-impjieg, inkluż perjodu ta’ preklużjoni ta’ tliet snin, bħalissa japplikaw għal persuni f’karigi politiċi u anzjani, inklużi membri tal-kabinett u bordijiet ta’ kumpaniji tal-istat 118 . Is-sanzjonijiet għan-nuqqas ta’ konformità jikkonsistu f’skwalifika ta’ tliet snin mit-twettiq ta’ dmirijiet f’kariga pubblika 119 . Huwa d-dmir tal-Qorti Kostituzzjonali u tal-Uffiċċju tal-Prosekutur li japplikaw il-liġi. Madankollu, għad ma hemm l-ebda entità responsabbli għall-monitoraġġ tal-ksur tar-restrizzjonijiet ta’ wara l-impjieg, u dan joħloq tħassib dwar l-infurzar tagħhom 120 . Fir-rigward tal-lobbying, għaddejjin sforzi biex tiġi adottata leġiżlazzjoni ġdida li tirregola l-attivitajiet tal-lobbying 121 . Tliet gruppi parlamentari ppreżentaw abbozz ta’ leġiżlazzjoni 122 bil-għan li jiġu emendati r-regoli proposti sabiex jingħeleb it-tħassib li wassal għall-veto tal-President fl-2019 123 . Filwaqt li l-proċess parlamentari għadu għaddej, ma hemm l-ebda informazzjoni dwar l-iskeda ta’ żmien tiegħu għall-approvazzjoni u l-implimentazzjoni. Il-GRECO enfasizza l-ħtieġa li jiġi ċċarat l-ambitu tal-kuntatti permissibbli bejn il-membri tal-Parlament u l-interessi ta’ terzi persuni, li għad irid jiġi indirizzat 124 .

Is-sistema attwali ta’ protezzjoni tal-informaturi qed tiġi riveduta. L-istrateġija Nazzjonali kontra l-korruzzjoni tipprevedi t-titjib tal-qafas legali għall-protezzjoni tal-informaturi, li jmur lura għall-2008 125 , b’salvagwardji ġodda inklużi programmi ta’ konformità pubblika u kanali ta’ rapportar u għodod ta’ protezzjoni msaħħa 126 . Il-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni huwa responsabbli għall-monitoraġġ tas-sistema tal-ilmenti u biex jirreferihom lill-Avukat Ġenerali, li huwa responsabbli għall-investigazzjoni ta’ każijiet relatati mal-korruzzjoni 127 . L-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku jamministra sistema elettronika ta’ żvelar ta’ informazzjoni protetta għar-rappurtar ta’ każijiet, inklużi l-korruzzjoni u reati relatati mwettqa fis-setturi pubbliċi u privati 128 .

Diversi istituzzjonijiet qajmu kuxjenza dwar il-ħtieġa li jiġu indirizzati r-riskji ta’ korruzzjoni kkawżati mill-pandemija tal-COVID-19. Fil-kuntest tal-miżuri ta’ emerġenza bħala rispons għat-tifqigħa tal-pandemija, il-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni ppubblika rakkomandazzjoni dwar il-Prevenzjoni tar-Riskji tal-Korruzzjoni u l-Ksur Relatat 129 . Ir-rakkomandazzjoni tenfasizza l-ħtieġa li dawk kollha li jieħdu d-deċiżjonijiet u l-uffiċjali pubbliċi kollha jżommu l-ogħla livelli ta’ trasparenza, etika u integrità, u talbet għall-adozzjoni ta’ miżuri għall-prevenzjoni u l-mitigazzjoni tar-riskji ta’ korruzzjoni fl-eżerċizzju tal-attivitajiet pubbliċi tagħhom 130 . Il-Parlament adotta Riżoluzzjoni dwar il-prevenzjoni tar-riskji ta’ korruzzjoni u reati relatati fil-kuntest tal-COVID-19 inklużi riskji ta’ kunflitti ta’ interess, li titlob li jiġu żgurati t-trasparenza u l-integrità f’oqsma speċifiċi ta’ riskju bħall-akkwist pubbliku, is-saħħa u l-infrastruttura 131 . Il-Qorti tal-Awditjar qed tiżviluppa wkoll diversi azzjonijiet tal-awditjar li jindirizzaw iż-żieda fir-riskji fl-użu tar-riżorsi pubbliċi fil-kuntest tal-pandemija tal-COVID-19 132 .

III.Il-Pluraliżmu tal-Media u l-Libertà tal-Media

Il-libertà tal-espressjoni u tal-informazzjoni kif ukoll il-libertà u l-pluraliżmu tal-mieia huma protetti mill-Kostituzzjoni 133 . L-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni jagħti mandat għat-twaqqif ta’ korp regolatorju indipendenti, li jissorvelja l-attivitajiet tal-mezzi tax-xandir fir-radju, l-istampa u l-awdjoviżiv 134 . Ġiet adottata leġiżlazzjoni biex tittrasponi d-Direttiva riveduta dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva. Il-Kodiċi Penali 135 jagħti lill-ġurnalisti protezzjoni waqt li jkunu qed jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom fuq l-istess livell ta’ “persuni protetti” oħrajn (imħallfin, avukati, xhieda, persunal tas-sigurtà u referees sportivi).

L-Awtorità Regolatorja għall-Media kisbet kompetenzi ġodda u saħħet l-interazzjonijiet tagħha mal-partijiet ikkonċernati tal-media. Il-liġi speċifika li tistabbilixxi l-awtorità regolatorja għall-media (Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC) 136 ma esperjenzatx bidliet sinifikanti. Madankollu, l-awtorità regolatorja għall-kompetenzi tal-media twessgħet fil-kuntest tat-traspożizzjoni tad-Direttiva riveduta dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva (Audiovisual Media Services Directive, AVMSD), billi l-Portugall immodifika l-Liġi dwar it-Televiżjoni u dwar is-Servizzi Awdjoviżivi tad-Domanda f’dan il-kuntest 137 . Il-kompetenzi l-ġodda jirrigwardaw, fost l-oħrajn, il-kooperazzjoni ma’ awtoritajiet regolatorji oħra fl-UE, pjattaformi ta’ video-sharing, u kompiti addizzjonali ta’ rappurtar u ta’ reġistrazzjoni (pereż. listi ta’ fornituri ta’ servizzi awdjoviżivi on-demand, xandara u fornituri ta’ pjattaforma ta’ video-sharing). Xi wħud minn dawn il-kompetenzi l-ġodda se jeħtieġu strutturi u riżorsi tekniċi ġodda. Minħabba r-rwol importanti li għandha fis-settur tal-media, l-awtorità regolatorja għall-media saħħet l-interazzjonijiet tagħha mal-partijiet ikkonċernati l-aktar rilevanti (pereż. il-Kumitat tal-Liċenzji Professjonali tal-Ġurnalisti, l-Assoċjazzjoni tal-Istampa Portugiża, l-Unjoni tal-Ġurnalisti), u tipparteċipa fil-laqgħat tal-Kunsill Konsultattiv tal-Ġurnaliżmu li nħoloq dan l-aħħar 138 . Dan il-Kunsill Konsultattiv iddiskuta punti tal-qafas leġiżlattiv li jeħtieġ li jiġu aġġornati.

Kif irrappurtat is-sena l-oħra, it-trasparenza tas-sjieda tal-media hija żgurata. Bħala riżultat tal-implimentazzjoni effettiva mill-awtorità regolatorja għall-media tal-liġi speċifika 139 li tirregola t-trasparenza tas-sjieda fis-swieq kollha tal-media, inkluż online, ir-rapport tal-pajjiż tal-Media Pluralism Monitor tal-2021 għall-Portugall (MPM 2021) jirreġistra riskju baxx f’dan il-qasam 140 . L-MPM 2021 jirrapporta livell għoli ta’ konċentrazzjoni tal-media tal-aħbarijiet, b’mod partikolari minħabba għadd limitat ta’ atturi li jikkontrollaw l-industriji tal-media 141 . Madankollu, fi studju reċenti, l-awtorità regolatorja għall-media tivvaluta x-xena tal-media bħala diversa u plurali 142 .

Il-Gvern stabbilixxa miżuri ta’ appoġġ speċifiċi għall-media biex itaffi d-diffikultajiet li jħabbtu wiċċhom magħhom il-media minħabba l-pandemija tal-COVID-19. Dawn il-miżuri ħadu l-forma ta’ xiri bil-quddiem ta’ pakkett ta’ reklamar istituzzjonali li jiswa EUR 15-il miljun 143 . Billi aktar minn nofs dak l-ammont mar għat-tliet gruppi ewlenin tal-media, dan wassal għal xi tħassib u sejħiet mill-partijiet ikkonċernati u l-akkademiċi għal diskussjoni dwar politika aktar ġusta u sostnuta biex tappoġġa ġurnaliżmu ta’ kwalità 144 . Minbarra dan il-pakkett ta’ appoġġ eċċezzjonali, ma hemm l-ebda sussidji diretti għall-media għajr il-media tas-servizz pubbliku 145 . Il-partijiet ikkonċernati enfasizzaw id-deterjorament tal-kundizzjonijiet tax-xogħol, billi 30 stabbiliment tal-media lokali sparixxew mill-bidu tal-pandemija, it-tnaqqis fil-baġit ġie implimentat minn diversi gruppi tal-media 146 u 80 membru tal-persunal minn grupp kbir tal-media tkeċċew minkejja l-appoġġ mill-Istat. It-trasparenza tar-reklamar tal-istat għadha rregolata b’mod komprensiv 147 bis-superviżjoni tal-konformità żgurata mill-awtorità regolatorja għall-media.

L-istandards għall-protezzjoni tal-ġurnalisti għadhom għoljin. L-emendi għall-Kodiċi Penali fl-2018 taw lill-ġurnalisti aktar protezzjoni waqt li kienu qed jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom. Wara dawn l-emendi, il-ġurnalisti ġew inklużi fil-kategoriji ta’ professjonijiet mogħtija protezzjoni msaħħa, u l-aggressjonijiet kontra l-ġurnalisti huma meqjusa bħala “reati pubbliċi”, u b’hekk ma kienx meħtieġ li l-ilment formali tal-vittma jiġi mħarrek. Dawn l-aggressjonijiet għadhom relattivament rari fil-Portugall, għalkemm il-partijiet ikkonċernati tal-media jindikaw nuqqas ta’ ġbir sistematiku ta’ data relatata ma’ theddid jew vjolenza kontra l-ġurnalisti, li jista’ jwassal għal nuqqas ta’ rappurtar ta’ vjolenza, b’mod partikolari online 148 . Skont l-MPM 2021, il-leġiżlazzjoni u l-ġurisprudenza jidhru li jipproteġu b’mod effettiv lill-ġurnalisti 149 .

Reċentement, il-ġurnalisti ffaċċjaw xi theddid u limitazzjonijiet għall-attivitajiet professjonali tagħhom. F’Jannar 2021, ġie żvelat li erba’ ġurnalisti Portugiżi tqiegħdu taħt sorveljanza tal-pulizija b'talba ta’ prosekutur pubbliku li fittex li jidentifika s-sorsi tal-ġurnalisti 150 . L-ordni nħarġet mingħajr mandat minn imħallef inkwirenti. Il-partijiet ikkonċernati esprimew tħassib dwar is-serjetà ta’ din l-imġiba, u appellaw għar-reazzjoni immedjata tas-Servizzi tal-Prosekuzzjoni biex tiġi żgurata l-libertà tal-istampa 151 . Filwaqt li l-Uffiċċju tal-Prosekutur qies li ma kien hemm l-ebda għemil ħażin, l-Uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali nieda investigazzjoni li għandha tiġi eżaminata mill-Kunsill Għoli tas-Servizz tal-Prosekuzzjoni Pubblika. Wieħed mill-ġurnalisti ppreżenta lment kriminali kontra l-prosekutur pubbliku u l-pulizija involuti 152 . Ġie rrappurtat ukoll li diversi ġurnalisti kienu mhedda u insultati waqt protesta kontra l-lockdown 153 . F’April 2021 ġie rrappurtat każ ġdid ta’ intimidazzjoni u theddid kontra ġurnalist 154 . Infetħu investigazzjonijiet kriminali dwar dawk il-każijiet. Il-partijiet ikkonċernati esprimew ukoll tħassib qawwi dwar il-fastidju tal-ġurnalisti fuq il-media soċjali, tendenza li taffettwa b’mod partikolari lill-ġurnalisti nisa. Il-pjattaforma tal-Kunsill tal-Ewropa għall-promozzjoni tal-protezzjoni tal-ġurnalisti u tas-sikurezza tal-ġurnalisti ma rreġistrat l-ebda allerta għall-Portugall 155 . L-ewwel twissija tikkonċerna l-każ ta’ sorveljanza msemmi hawn fuq, u ġiet riżolta wara tweġiba ppreżentata mill-Portugall f’Marzu 2021 156 . It-twissija l-oħra għandha x’taqsam mat-theddid u l-abbuż tal-ġurnalisti mis-sostenituri ta’ kandidat politiku 157 . 

IV.Kwistjonijiet istituzzjonali oħrajn relatati mal-Kontrolli u l-Bilanċi

Il-Portugall huwa repubblika demokratika rappreżentattiva bi President elett b’mod dirett u b’Parlament unikamerali. Fir-reġim semipresidenzjali, il-President tar-Repubblika, elett b’votazzjoni diretta popolari, għandu setgħat kostituzzjonali u politiċi sinifikanti, inkluża l-kompetenza li jxolji l-Parlament 158 . Il-Prim Ministru għandu l-kompetenzi sabiex jidderieġi l-politika ġenerali tal-Gvern u sabiex jikkoordina u jorjenta l-azzjonijiet tal-Ministri kollha 159 . Il-Parlament u l-Gvern għandhom kompetenza leġiżlattiva komuni. Il-Membri Parlamentari u l-gruppi parlamentari, il-Gvern, l-assemblej reġjonali u grupp ta’ mill-inqas 20 000 ċittadin għandhom id-dritt ta’ inizjattiva leġiżlattiva. L-Ombudsman indipendenti għandu l-kompitu li jissalvagwardja u jippromwovi l-libertajiet, id-drittijiet u l-garanziji taċ-ċittadini, u għandu d-dritt li jagħti bidu għal stħarriġ kostituzzjonali.

Il-Parlament mexxa ‘l quddiem miżuri biex itejjeb it-trasparenza tat-tfassil tal-liġijiet u l-kwalità tal-leġiżlazzjoni. Fl-1 ta’ Settembru 2020, daħlu fis-seħħ Regoli ġodda ta’ Proċedura, li għandhom l-għan li jsaħħu l-kwalità tal-leġiżlazzjoni parlamentari u t-trasparenza tal-proċedura, jsaħħu r-rispett għall-iskadenzi ta’ żmien stabbiliti għad-diskussjoni dwar l-abbozz ta’ leġiżlazzjoni u għalhekk iwessgħu wkoll l-opportunitajiet għall-involviment tal-partijiet ikkonċernati fil-proċess ta’ tfassil ta’ liġijiet 160 . Skont ir-regoli l-ġodda, il-kontijiet tal-Gvern għandhom ikunu akkumpanjati mhux biss mill-istudji u d-dokumenti li ssostanzjawhom, iżda wkoll mill-opinjonijiet konsultattivi tal-partijiet ikkonċernati. Ir-regoli l-ġodda jippermettu wkoll lill-President tal-Parlament jipproponi lill-organi l-oħra b’setgħa leġiżlattiva 161 ftehim interistituzzjonali dwar linji gwida komuni għall-kwalità tal-abbozzar tal-leġiżlazzjoni, minkejja li din il-prerogattiva għadha ma ntużatx. Barra minn hekk, il-Parlament ippubblika verżjonijiet aġġornati tal-gwida teknika tal-abbozzar legali tiegħu u tal-gwida teknika għall-konsultazzjoni pubblika tal-partijiet ikkonċernati f’Mejju u Ottubru 2020, rispettivament.

Għaddejjin sforzi biex jiġu implimentati għodod ta’ valutazzjoni tal-impatt ex ante. L-inizjattiva leġiżlattiva tal-Gvern hija soġġetta għal valutazzjoni tal-impatt tal-kostijiet u tal-benefiċċji ekonomiċi tal-proposta leġiżlattiva. Il-Portugall għamel il-valutazzjonijiet tal-impatt għodda ex ante sistematika mill-bidu tal-2017 162 . Biex jappoġġa l-implimentazzjoni tal-Valutazzjoni tal-Impatt Regolatorju (Regulatory Impact Assessment, “RIA”), il-Kunsill tal-Ministri stabbilixxa l-Unità Teknika għall-Valutazzjoni tal-Impatt Leġiżlattiv (UTAIL) fiċ-Ċentru Legali tal-Kunsill tal-Ministri (JurisAPP) 163 taħt il-proġett attwali 164 , UTAIL qed tiżviluppa sistema biex tiġbor sett standardizzat ta’ informazzjoni statistika dwar l-ispejjeż regolatorji amministrattivi sabiex is-sistema tal-RIA issir aktar preċiża u effiċjenti. Bħalissa, mhi prevista l-ebda konsultazzjoni pubblika bħala parti mill-proċedura tal-RIA. Skont il-liġi Portugiża 165 , issir konsultazzjoni pubblika għall-biċċa l-kbira tal-atti leġiżlattivi jew permezz ta’ konsultazzjoni diretta, fejn il-ministeru proponenti jikkonsulta direttament mal-entitajiet pubbliċi jew privati rilevanti, jew permezz ta’ konsultazzjoni pubblika, fejn l-abbozz tal-att jiġi ppubblikat fuq il-KonsultaLEX tal-Portal tal-Gvern 166 .

Il-miżuri ta’ emerġenza adottati fil-kuntest tal-pandemija tal-COVID-19 qed jitneħħew gradwalment. Fl-2020, l-istat ta’ emerġenza kien fis-seħħ mit-18 ta’ Marzu sat-3 ta’ Mejju 167 . Minn Mejju sa Novembru 2020, il-Gvern iddikjara f’okkażjonijiet differenti sitwazzjonijiet ta’ diżastri, allert, u kontinġenza, reġimi inqas stretti li jippermettu lill-Gvern jadotta miżuri restrittivi biex jipprevjeni jew jirreaġixxi għal sitwazzjonijiet ta’ periklu, inkluż fir-rigward tas-saħħa pubblika, jew jistabbilixxi mill-ġdid in-normalità f’każ ta’ ċirkostanzi eċċezzjonali 168 , fuq il-bażi ta’ leġiżlazzjoni ordinarja 169 . Fis-6 ta’ Novembru 2020, il-President tar-Repubblika ddikjara stat ieħor ta’ emerġenza, li mbagħad ġie estiż, u baqa’ fis-seħħ sat-30 ta’ April 2021 170 . Matul l-istat ta’ emerġenza, il-Parlament kompla f’sessjoni, u d-data turi li huwa kompla jeżerċita l-kontroll u l-attività leġislattiva tiegħu b’mod regolari 171 . Mill-15 ta’ Marzu 2021, ġie stabbilit pjan ta’ tneħħija gradwali.

L-użu tas-setgħat ta’ emerġenza kien soġġett għal skrutinju mill-Parlament, mill-qrati u mill-Ombudsman. Id-dikjarazzjoni u l-estensjoni tal-istat ta’ emerġenza huma l-prerogattiva tal-President tar-Repubblika, wara konsultazzjoni mal-Gvern u awtorizzazzjoni mill-Parlament 172 . Il-Gvern għandu jippreżenta wkoll lill-Parlament rapport wieħed għal kull perjodu ta’ stat ta’ emerġenza, rigward l-applikazzjoni tiegħu, biex b’hekk il-Parlament ikun jista’ jeżerċita wkoll kontroll ex post tal-miżuri adottati 173 . Il-Parlament bħalissa qed janalizza r-rapporti relatati mad-dikjarazzjoni u l-estensjoni tal-istat ta’ emerġenza bejn Novembru 2020 u April 2021 174 . Barra minn hekk, inħoloq kumitat parlamentari ad hoc biex jimmonitorja l-miżuri adottati b’reazzjoni għall-pandemija tal-COVID-19. L-Ombudsman intalab ukoll iwieġeb għal għadd sinifikanti ta’ lmenti li jirreferu għal miżuri relatati mal-COVID-19 175 . F’dan il-kuntest, l-Ombudsperson ħareġ diversi rakkomandazzjonijiet lil awtoritajiet pubbliċi differenti u talab kjarifiki 176 , filwaqt li talab ukoll rieżami kostituzzjonali ta’ dispożizzjoni waħda dwar ir-reġim ta’ appoġġ applikabbli għall-bejjiegħa bl-imnut 177 . Il-qrati amministrattivi u tat-taxxa ġew imsejħa wkoll biex jirrevedu l-miżuri ta’ emerġenza. B’mod partikolari, il-Qorti Amministrattiva Suprema ddeċidiet dwar 12-il appell li jirreferu għal miżuri relatati mal-COVID-19, li l-maġġoranza tagħhom ġew iddikjarati inammissibbli 178 .

Qed jitfaċċaw sfidi ġodda għas-soċjetà ċivili. Għalkemm l-ispazju tas-soċjetà ċivili huwa meqjus miftuħ 179 , ġew irreġistrati każijiet ta’ ostilità u pressjoni, b’mod partikolari minn xi partiti u movimenti politiċi, kontra organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili attivi fl-appoġġ tal-minoranzi 180 . F’dan il-kuntest, il-partijiet ikkonċernati jirrapportaw deterjorament tal-paċi u d-djalogu soċjali 181 . F’Ottubru 2020, diversi Relaturi Speċjali tan-NU bdew djalogu mal-Portugall, rigward każ ta’ theddid u fastidju tad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem, u affermaw mill-ġdid l-importanza li jiġi żgurat ambjent sikur u abilitanti għad-difensuri kollha tad-drittijiet tal-bniedem, b’mod partikolari dawk li jippromwovu l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni u li jiddokumentaw diskors u mġiba razzisti, u ksur relatat tad-drittijiet tal-bniedem 182 . Sabiex isaħħaħ il-politiki dwar il-ġlieda kontra r-razziżmu u d-diskriminazzjoni, il-Gvern Portugiż ħoloq grupp ta’ ħidma dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni razzjali, li fih hija rrappreżentata s-soċjetà ċivili 183 . Il-pandemija tal-COVID-19 u l-miżuri ta’ emerġenza assoċjati kellhom ukoll impatt fuq l-attività tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, li wassal għal sejħiet għal appoġġ finanzjarju pubbliku straordinarju 184 . F’dan il-kuntest, il-Gvern u għadd kbir ta’ muniċipalitajiet ipprovdew appoġġ finanzjarju straordinarju lil dawn l-organizzazzjonijiet sabiex jiggarantixxu l-ħidma regolari tagħhom 185 .

Fil-Parlament ġiet approvata liġi ġdida dwar l-istatut tal-utilità pubblika. Bl-inizjattiva leġiżlattiva tal-Gvern 186 , f’April 2021 il-Parlament approva statut ġdid li jagħti lil persuni ġuridiċi rikonoxxuti bħala li jsegwu objettivi ta’ interess ġenerali drittijiet partikolari, inkluż aċċess għal finanzjament speċifiku jew eżenzjonijiet mit-taxxa. Għalkemm tqajjem tħassib dwar l-inklużività tal-proċess ta’ konsultazzjoni formali tal-liġi l-ġdida, li għaliha għadd limitat ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ġew formalment mistiedna jippreżentaw l-opinjoni tagħhom 187 , il-parteċipazzjoni usa’ tal-partijiet ikkonċernati kienet possibbli permezz ta’ konsultazzjoni miftuħa 188 . Il-liġi l-ġdida għandha l-għan li tikkonsolida u tissimplifika l-qafas leġiżlattiv applikabbli għall-persuni ġuridiċi li jibbenefikaw mill-istatut tal-utilità pubblika, u timplimenta sistema ta’ sorveljanza tal-attivitajiet tagħhom, li għandha titwettaq mis-Segretarjat Ġenerali tal-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri, u l-konformità mad-dmirijiet legali 189 .

Anness I: Lista ta’ sorsi f’ordni alfabetiku*

* Il-lista ta’ kontribut li waslu fil-kuntest tal-konsultazzjoni għar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt tista’ tinstab fuq  https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation .

Associação Sindical dos Juízes Portugueses (2020), Reforço da Transparência e Integridade na Justiça.

Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2021), Media Pluralism Monitor 2021. 

Civicus (2021), Monitor tracking civic space – Portugal ( https://monitor.civicus.org/country/portugal/ ).

Komunikazzjoni mill-Portugall dwar il-każ ta’ VICENTE CARDOSO v. il-Portugall (Applikazzjoni Nru 30130/10), DH-DD (2020)952.

Conselho Superior da Magistratura (2021), Relatório Anual 2020.

Il-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni (2020), Rakkomandazzjoni - Prevenzjoni ta’ Riskji ta’ Korruzzjoni u Ksur Relatat bħala parti mill-miżuri ta’ rispons għat-tifqigħa pandemika tal-COVID-19.

Il-Kunsill tal-Ewropa: Kumitat tal-Ministri (2010), Recommendation CM/Rec(2010)12 of the Committee of Ministers to member states on judges: independence, efficiency and responsibilities ( https://rm.coe.int/cmrec-2010-12-on-independence-efficiency-responsibilites-of-judges/16809f007d ).

Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kumitat tal-Ministri (2018), H46-20 Vicente Cardoso group v. Portugal (Application No. 30130/10) – Supervision of the execution of the European Court’s judgments CM/Del/Dec(2018)1331/H46-20.

Il-Kunsill tal-Ewropa: Kunsill Konsultattiv tal-Imħallfin Ewropej (CCJE) (2007), Opinjoni Nru 10 (2007) għall-attenzjoni tal-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-Kunsill għall-Ġudikatura għas-servizz tas-soċjetà ( https://rm.coe.int/168074779b ).

Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kunsill Konsultattiv tal-Imħallfin Ewropej (CCJE) (2020) , Opinjoni Nru 23 dwar ir-rwol tal-Assoċjazzjonijiet tal-Imħallfin fl-appoġġ għall-indipendenza ġudizzjarja ( https://www.coe.int/en/web/ccje/opinion-no.-23-on-the-role-of-judicial-associations-2020- ).

Il-Kunsill tal-Ewropa, Pjattaforma għall-promozzjoni tal-protezzjoni tal-ġurnaliżmu u tas-sikurezza tal-ġurnalisti ( https://www.coe.int/en/web/media-freedom/all-alerts?p_p_id=sojdashboard_WAR_coesojportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-4&p_p_col_count=1&_sojdashboard_WAR_coesojportlet_selectedStringFilters=year.2021&_sojdashboard_WAR_coesojportlet_selectedCategories=11709562 ).

Il-Kunsill tal-Ministri, ir-Riżoluzzjoni Nru 44/2017.

Il-Kunsill tal-Ministri, ir-Riżoluzzjoni Nru 184/2019.

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (2020), Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-20 ta’ Lulju 2020 dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2020 tal-Portugall u li tagħti l-opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Stabbiltà tal-2020 tal-Portugall( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32020H0826%2822%29 )..

Il-Qorti tal-Awdituri (2020), Risks in the use of public resources in the management of emergencies (COVID-19) (http://img.rtp.pt/icm/noticias/docs/f4/f4128b9356da5f94eb58df98fe9f1f26_e51017edff2ec38b4d9dc71908e515d9.pdf ).

Id-Direttiva (UE) 2020/1828 dwar azzjonijiet rappreżentattivi għall-protezzjoni tal-interessi kollettivi tal-konsumaturi u li tħassar id-Direttiva 2009/22/KE.

Entidade Reguladora para a Comunicação Social (2021), stqarrija għall-istampa tat-13 ta’ Jannar 2021.

Entidade Reguladora para a Comunicação Social (2021), stqarrija għall-istampa tat-28 ta’ April 2021.

Entidade Reguladora para a Comunicação Social (2021), Rapport Regolatorju 2019 (Trasparenza tal-Media)

Il-Kummissjoni Ewropea (2019e), Flash Eurobarometer 482: Businesses' attitudes towards corruption in the EU.

Il-Kummissjoni Ewropea (2020), Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall( https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/pt_rol_country_chapter.pdf ).

Il-Kummissjoni Ewropea (2020), Special Eurobarometer 502: Corruption.

Il-Kummissjoni Ewropea, (2021), Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE.

In-Network Ewropew għall-Istituzzjonijiet Nazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem (2021), Kontribut mill-European Network of National Human Rights Institutions għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt.

Il-Kunsill Ewropew tar-Riċerka (2021), Stqarrija għall-istampa tat-13 ta’ Jannar 2021.

GRECO (2021), Fourth evaluation round on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors – Second Interim compliance report Portugal.

Il-Kunsill Għoli tal-Qrati Amministrattivi u tat-Taxxa (2021), Ir-Rapport Annwali 2019. 

Il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura (2020), Rapport Annwali 2020.

Il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura (2021), Kontribut mill-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt.

Il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura (2021), Stqarrija għall-Istampa tal-4 ta’ Mejju 2021.

Magistrats européens pour la démocratie et les libertés (2021), Kontribut mill-Magistrats européens pour la démocratie et les libertés fħar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt.

Media Pluralism Monitor tal-2021, ir-Rapport dwar il-Portugall.

OHCHR (2021), Kontribut għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt. 

Ir-Rappreżentant Permanenti tal-Portugall għall-Kunsill tal-Ewropa (2021), Ittra tat-22 ta’ Marzu 2021( https://rm.coe.int/portugal-reply-en-lisbon-public-prosecutor-puts-the-protection-of-sour/1680a1e03b ).

Il-Gvern Portugiż (2021), Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt.  

Il-Gvern Portugiż (2021), Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Ministri Nru 37/2021, Approvazzjoni tal-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni ( Resolução do Conselho de Ministros 37/2021, 2021–04–06 — DRE ).

Il-Qorti Suprema u Amministrattiva Portugiża (2021), Kontribut mill-Qorti Suprema u Amministrattiva Portugiża għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt.

Público (2020), “Lack of human resources explains slowness of justice in corruption cases says PGR”, Público, is-6 ta’ Jannar 2020 ( https://www.publico.pt/2020/01/06/sociedade/noticia/falta-recursos-humanos-explica-lentidao-justica-casos-corrupcao-pgr-1899401 ).

Il-Prosekutur Pubbliku (2020), Draft code of conduct For Public Ministry Magistrates — Public Consultation ( (https://www.ministeriopublico.pt/pagina/projeto-de-codigo-de-conduta-dos-magistrados-do-ministerio-publico-consulta-publica ).

Sindicato dos Magistrados do Ministério Público (2021), Stqarrija għall-istampa tas-6 ta’ April 2021.

“Standardised Statistical Information for Better Regulation project (SIBER project)” project supported by European Commission – DG REFORM.

Transparency International (2021), Indiċi dwar il-Perċezzjoni tal-Korruzzjoni 2020.

“Il-proġett “Reviżjoni u appoġġ tal-Valutazzjoni tal-Impatt Regolatorju (RIA) fil-Portugall” appoġġat mill-Kummissjoni Ewropea — DĠ REFORM.

Anness II: Żjara tal-pajjiż fil-Portugall

F'Mejju 2021, is-servizzi tal-Kummissjoni kellhom laqgħat virtwali ma’:

·Esperti akkademiċi

·Il-Kamra tal-Avukati

·Id-Dipartiment Ċentrali tal-azzjoni u l-investigazzjoni kriminali (DCIAP)

·Il-Qorti tal-Awditi

·Il-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni

·L-Awtorità Regolatorja għall-Media

·Il-Kunsill Għoli għall-Maġistratura

·Il-Kunsill Għoli għall-Qrati Amministrattivi u tat-Taxxa

·L-Ispettur Ġenerali tal-Finanzi

·Il-Kumitat tal-Liċenzji Professjonali tal-Ġurnalisti

·L-Unjoni tal-Ġurnalisti

·L-Unjoni tal-Imħallfin

·Il-Ministeru tal-Kultura

·Il-Ministeru tal-Affarijiet Barranin

·Il-Ministeru għall-Ġustizzja

·L-Uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali

·L-Ombudsperson

·Pjattaforma tal-NGOD

·L-Unjoni tal-Prosekuturi

·Servizzi tal-Assemblea tar-Repubblika

·Il-Qorti Amministrattiva Suprema

·Il-Qorti Suprema tal-Ġustizzja

·Transparency International - il-Portugall

* Il-Kummissjoni ltaqgħet ukoll mal-organizzazzjonijiet li ġejjin f’għadd ta’ laqgħat orizzontali:

·Amnesty International

·Ċentru għad-Drittijiet Riproduttivi

·CIVICUS

·L-Unjoni għal-Libertajiet Ċivili għall-Ewropa

·Is-Soċjetà Ċivili Ewropa

·Il-Konferenza tal-Knejjes Ewropej

·EuroCommerce

·Iċ-Ċentru Ewropew għal-Liġi mhux għall-Profitt

·Iċ-Ċentru Ewropew għal-Libertà tal-Istampa u tal-Media

·Il-Forum Ċiviku Ewropew

·Federazzjoni Ewropea tal-Ġurnalisti

·Sħubija Ewropea għad-Demokrazija

·Forum Ewropew taż-Żgħażagħ

·Id-Difensuri tal-Linja ta’ Quddiem

·Il-Fondazzjoni Dar id-Drittijiet tal-Bniedem

·Human Rights Watch

·ILGA-Europe

·Il-Kummissjoni Internazzjonali ta’ Ġuristi

·Il-Federazzjoni Internazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem

·International Planned Parenthood Federation European Network (IPPF EN)

·L-Istitut Internazzjonali għall-Istampa

·Il-Kumitat Netherlandiż ta’ Ħelsinki

·L-Istitut tal-Politika Ewropea tas-Soċjetà Miftuħa

·Philanthropy Advocacy

·Protezzjoni Internazzjonali

·Reporters Mingħajr Fruntieri

·Transparency International fl-UE

(1)      L-eżekuzzjoni tal-qrati tas-sentenzi kriminali, il-qrati marittimi, il-qrati tal-proprjetà intellettwali, il-qrati tal-kompetizzjoni, ir-regolamentazzjoni u s-superviżjoni, il-qrati ċentrali tal-istruzzjonijiet, it-tribunali tal-arbitraġġ u l-Kummissarji tal-Ġustizzja jeżistu u l-għadd u l-ġurisdizzjoni tagħhom huma prinċipalment stabbiliti fir-reġimi legali rispettivi tagħhom (il-Liġi Nru 62/2013, 26/8 u l-Liġi Nru 78/2001, 13/7).

(2)      Il-Figura 50, Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE 2021. Il-livell tal-indipendenza ġudizzjarja perċeputa huwa kategorizzat kif ġej: baxx ħafna (anqas minn 30 % ta’ dawk li rrispondew għandhom perċezzjoni tal-indipendenza ġudizzjarja bħala pjuttost tajba jew tajba ħafna); baxx (bejn 30 % u 39 %), medju (bejn 40 % u 59 %), għoli (bejn 60 % u 75 %), għoli ħafna (’il fuq minn 75 %).

(3)      Il-Figura 48, Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE 2021.

(4)      Dawn jinkludu, pereżempju, ir-riallokazzjoni ta’ każijiet matul il-liv minħabba mard, jew għall-finijiet li jiġi żgurat il-bilanċ tal-ammont ta’ kawżi fost l-imħallfin jew ir-rispons għall-inkompatibbiltajiet.

(5)      Ir-Regolament mhuwiex applikabbli għall-qrati amministrattivi u tat-taxxa.

(6)      Skont l-istandards Ewropej, l-allokazzjoni tal-każijiet għandha ssegwi kriterji oġġettivi stabbiliti minn qabel (Rakkomandazzjoni CM/Rec (2010) 12 tal-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa, para. 24).

(7)      Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 3.

(8)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 4. Rapport Annwali 2020 - Kunsill Għoli għall-Ġudikatura, p. 17.

(9)      Kontribut mill-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin Amministrattivi Ewropej għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, pp. 12.

(10)      Kien issemma tħassib preċedenti fl-2019, li wassal għal investigazzjoni magħluqa fl-2019 mingħajr ebda proċediment dixxiplinari.

(11)      Il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura, Stqarrija għall-Istampa tal-14 ta’ April 2021.

(12)      Il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura, Stqarrija għall-Istampa tal-4 ta’ Mejju 2021.

(13)      Ara wkoll ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 3.

(14)      Il-Liġi Nru 68/2019, tas-27 ta’ Awwissu 2019, il-Kapitolu II, it-Taqsima I.

(15)      Il-Liġi Nru 67/2019, tas-27 ta’ Awwissu 2019, il-Kapitolu II, it-Taqsima I.

(16)      Ibid., l-Artikolu 149(1)(x).

(17)      Il-Liġi Nru 68/2019, tas-27 ta’ Awwissu 2019, l-Artikolu 21(3)(a).

(18)      F’Ġunju 2020, il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura approva proġett għal kodiċi ta’ kondotta. F’Jannar 2021, il-proġett kien maqsum f’żewġ partijiet - “Kodiċi ta’ kondotta” u “Kodiċi ta’ Etika”. Il-Kunsill approva l-ewwel parti taħt id-denominazzjoni “Regolament dwar l-Obbligi dikjaratorji”, u ddeċieda li jipposponi l-apprezzament tal-“Kodiċi ta’ Etika” (Input mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 4).

(19)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 4. Ara wkoll it-Taqsima II.

(20)      Kontribut mill-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin Amministrattivi Ewropej Portugiża għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 10.

(21)      Ibid.

(22)      Associação Sindical dos Juízes Portugueses (2020), Reforço da Transparência e Integridade na Justiça.

(23)      Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 3.

(24)      L-Artikolu 97(4).

(25)      Il-Liġi Nru 4/2020, tal-25 ta’ Novembru.

(26)      Kontribut mill-Magistrats Européens pour la Démocracie et les Libertés (MEDEL) għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, pp. 57-58.

(27)      Sindicato dos Magistrados do Ministério Público, stqarrija għall-istampa tas-6 ta’ April 2021.

(28)      Kontribut mill-Kunsill Għoli Portugiż għall-Ġudikatura għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 11.

(29)      Ara wkoll it-Taqsima II.

(30)      Ibid.; Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(31)      Ara wkoll it-Taqsima II.

(32)      Bħalissa, l-istess miżuri proċedurali japplikaw għar-reati kollha.

(33)      Il-Proposta leġiżlattiva Nru 90/XIV/2, tal-5 ta’ Mejju 2021. Il-kontributi tal-partijiet ikkonċernati għall-konsultazzjoni dwar din il-leġiżlazzjoni jistgħu jiġu kkonsultati online fuq is-sit web tal-Parlament.

(34)      Il-Liġi Nru 62/2013, tas-26 ta’ Awwissu, l-Artikoli 116 u 120.

(35)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(36)      Il-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura, Stqarrija għall-Istampa tal-4 ta’ Mejju 2021.

(37)      Informazzjoni riċevuta mill-Kunsill Għoli għall-Ġudikatura fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall. Ġew diskussi wkoll talbiet għal reviżjoni usa’ tal-fażi ta’ struzzjoni. Fis-7 ta’ April 2021, il-President tal-Qorti Suprema ħabbar li kien se jipproponi lill-Kunsill Għoli reviżjoni tal-fażi ta’ struzzjoni, li tnaqqas il-possibbiltajiet li tinbeda din il-fażi, iżda l-Kunsill Għoli ma adottax pożizzjoni uffiċjali f’dan ir-rigward.

(38)      L-Opinjoni nru 10(2007) tal-Kunsill Konsultattiv ta’ Mħallfin Ewropej (CCJE) indirizzata lill-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-Kunsill għall-Ġudikatura għas-servizz tas-soċjetà, it-23 ta’ Novembru 2007 il-paragrafu 87; L-Opinjoni Nru 23 (2020) tas-CCJE dwar ir-rwol tal-assoċjazzjonijiet tal-imħallfin fl-appoġġ tal-indipendenza ġudizzjarja, il-paragrafu 41.

(39)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 5.

(40)      Kontribut mill-MEDEL għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, pp. 58-59.

(41)      Il-Kunsill Għoli tal-Qrati Amministrattivi u tat-Taxxa (2019), Ir-Rapport Annwali p. 35; Kontribut mill-Qorti Suprema u Amministrattiva Portugiża għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 11. Ara wkoll ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 4.

(42)      Kontribut mill-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin Amministrattivi Ewropej Portugiża għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 11.

(43)      Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 4.

(44)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 5.

(45)      Informazzjoni riċevuta mill-Ministeru tal-Ġustizzja fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(46)      Informazzjoni riċevuta mill-Ministeru tal-Ġustizzja fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(47)      Ara wkoll it-Taqsima I.

(48)      Informazzjoni riċevuta mill-Ministeru tal-Ġustizzja fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(49)      Ibid.

(50)      L-appoġġ jingħata għal proġetti relatati mat-tagħmir u l-modernizzazzjoni tal-qrati, it-taħriġ u r-riċerka xjentifika.

(51)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 5.

(52)      Ibid.

(53)      Il-Figura 40, Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE 2021.

(54)      Il-proġett jiffoka fuq erba’ pilastri - l-effiċjenza, l-innovazzjoni, il-prossimità u l-umanizzazzjoni (ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 4).

(55)      Ibid.

(56)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 7. L-ammont stmat ta’ din ir-riforma huwa ta’ EUR 267 miljun.

(57)      Proġett tat-TSI “Modernizzazzjoni tas-settur tal-ġustizzja fil-Portugall”. It-temi koperti huma: It-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ mogħdijiet għas-soluzzjoni tat-tilwim iffukati fuq l-utent u servizzi legali/ġudizzjarji usa’, id-diġitalizzazzjoni, il-kompetenzi diġitali tal-partijiet ikkonċernati fis-settur tal-ġustizzja, u d-disponibbiltà, il-kwalità, l-aċċessibbiltà u l-użu mill-ġdid tad-data ġudizzjarja.

(58)      Conselho Superior da Magistratura, Relatório Anual 2020,p. 96.

(59)      Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 5.

(60)      Il-Liġi 1-A/2020, tad-19 ta’ Marzu.

(61)      Il-Proposta 30 XIV tal-Liġi tal-Parlament, dwar ir-“Rappreżentanza Professjonali tal-Interessi”.

(62)      Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 5.

(63)      Il-Figura 7, Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE 2021.

(64)      Il-Figura 15, Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE 2021.

(65)      Il-Figuri 9 u 10, Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE 2021.

(66)      Il-Figura 13, Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE 2021.

(67)      Il-Figura 16, Tabella ta' Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE 2021.

(68)      Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-20 ta’ Lulju 2020 dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2020 tal-Portugall u li tagħti l-opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Stabbiltà tal-2020 tal-Portugall.

(69)      H46–20 il-grupp Vicente Cardoso vs il-Portugall (Rikors Nru 30130/10). Għandu jitfakkar li, skont ir-rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill tal-Ewropa, l-effiċjenza tas-sistemi ġudizzjarji hija kundizzjoni essenzjali għaċ-ċertezza legali u l-fiduċja tal-pubbliku fl-istat tad-dritt (Rakkomandazzjoni CM/Rec (2010) 12 tal-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa, paragrafu 30).

(70)      Komunikazzjoni mill-Portugall dwar il-Kawża ta’ Vicente Cardoso vs il-Portugall (Rikors Nru 30130/10), DH-DD (2020) 952, tat-30 ta’ Ottubru 2020.

(71)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 7. Ara wkoll il-Figura 27, it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021.

(72)      Permezz ta’ tranżazzjoni, irtirar, ftehim u konfessjoni.

(73)      B’mod partikolari, l-Ordinanza Nru 126/2021, 24/6, tirregola l-konsultazzjoni diretta, mill-amministraturi ġudizzjarji, tal-bażijiet tad-data tal-amministrazzjoni tat-taxxa, tas-sigurtà soċjali, Caixa Geral de Aposentações, tal-Fond ta’ Garanzija tas-Salarji, tal-art kummerċjali, tal-vetturi, tar-reġistri ċivili u ta’ reġistri jew arkivji simili oħra, sabiex tinkiseb informazzjoni dwar l-identifikazzjoni tad-debitur u l-identifikazzjoni u l-post tal-assi tiegħu.

(74)      Anness għall-Proposta għal Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill dwar l-approvazzjoni tal-valutazzjoni tal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza għall-Portugall (COM(2021) 321 final) tas-16 ta’ Ġunju 2021. B’mod partikolari, skont il-Komponent 18 tal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza, il-Portugall jipprevedi l-ħolqien ta’ kmamar speċjalizzati fil-qrati amministrattivi u tat-taxxa tat-tieni u t-tielet istanza, kif ukoll li jħaffu l-proċedimenti ta’ insolvenza u jadattawhom għall-prinċipju ta’ “diġitali b’mod awtomatiku”.

(75)      Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 5.

(76)      Il-Kunsill Għoli tal-Qrati Amministrattivi u tat-Taxxa (2019), Ir-Rapport Annwali, p.76.

(77)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(78)      L-UNCC hija l-unità operattiva speċjalizzata inkarigata mill-investigazzjoni ta’ reati ta’ korruzzjoni u reati relatati bħal tixħim jew approprjazzjoni indebita ta’ fondi pubbliċi, u għandha ġurisdizzjoni fil-pajjiż kollu.

(79)      Transparency International, Indiċi tal-Perċezzjonijiet tal-Korruzzjoni 2020 (2021), pp. 2-3. Il-livell tal-indipendenza ġudizzjarja perċepita huwa kategorizzat kif ġej: baxxa (il-perċezzjoni fost l-esperti u l-eżekuttivi tan-negozju tal-korruzzjoni fis-settur pubbliku hija ogħla minn 79); relattivament baxxa (punteġġi bejn 79 u 60), relattivament għoli (punteġġi bejn 59 u 50), għoli (punteġġi taħt il-50).

(80)      Fl-2015 il-punteġġ kien ta’ 64, filwaqt li fl-2020, il-punteġġ kien ta’ 61. Il-punteġġ jiżdied/jonqos b’mod sinifikanti meta jinbidel b’aktar minn ħames punti; jitjieb/jiddeterjora (bidliet bejn 4 u 5 punti); ikun relattivament stabbli (bidliet minn 1 sa 3 punti) fl-aħħar ħames snin.

(81)      Id-data tal-Ewrobarometru dwar il-perċezzjoni u l-esperjenza tal-korruzzjoni taċ-ċittadini u n-negozji kif irrappurtata s-sena l-oħra tiġi aġġornata kull sentejn. L-aħħar sett ta’ data huwa l-Ewrobarometru Speċjali 502 (2020) u l-Ewrobarometru Flash 482 (2019).

(82)      Il-konsultazzjoni pubblika saret mit-3 ta’ Settembru 2020 sat-23 ta’ Ottubru 2020 u laħqet il-quċċata tagħha f’konferenza ta’ rendikont fil-21 ta’ Novembru 2020 fejn ġew ippreżentati u diskussi l-kontributi tal-konsultazzjoni.

(83)      Ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Ministri Nru 37/2021, li tapprova l-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni .  

(84)      Ara l-Kummissjoni Ewropea, ir-Rapport għall-Pajjiż tal-2020 tal-Portugall, SWD (2020) 521 final, p. 64.

(85)      Dan jikkonċerna l-emendi għall-Kodiċi Penali, il-Kodiċi tal-Proċedura Penali, il-Kodiċi tal-Kumpaniji Kummerċjali, il-Liġi Nru 34/87, tas-16 ta’ Lulju 1987 (li tistabbilixxi r-responsabbiltà tar-reġim tad-detenturi ta’ karigi politiċi), il-Liġi Nru 36/94, tad-29 ta’ Settembru 1994 (li tistabbilixxi miżuri għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità ekonomika u finanzjarja), il-Liġi Nru 50/2007, tal-31 ta’ Awwissu 2007 (li tistabbilixxi r-reġim ta’ responsabbiltà kriminali għal imġiba li tista’ taffettwa l-verità, il-lealtà u l-korrettezza tal-kompetizzjoni u r-riżultat tagħha f’attività sportiva), u l-Liġi Nru 20/2008, tal-21 ta’ April 2008 (li tistabbilixxi r-reġim kriminali ta’ korruzzjoni fil-kummerċ internazzjonali u fis-settur privat).

(86)      Il-Liġi Nru 68/2019, tas-27 ta’ Awwissu, l-Artikolu 58 - Ġuriżdizzjoni. Dawn jinkludu reati bħal Ħasil tal-flus; Il-korruzzjoni, is-serq u l-parteċipazzjoni ekonomika fin-negozju; Amministrazzjoni dannuża f’unità ekonomika tas-settur pubbliku; Frodi fil-kisba jew it-tbagħbis ta’ sussidju, sussidju jew kreditu; Reati ekonomiċi u finanzjarji mwettqa b’mod organizzat bl-użu tat-teknoloġija tal-kompjuter; Ksur ekonomiku u finanzjarju ta’ dimensjoni internazzjonali jew transnazzjonali.

(87)      Id-Digriet-Liġi Nru 960/XXII/2021. 

(88)      Dawn l-entitajiet jinkludu kumpaniji privati (bl-eċċezzjoni ta’ kumpaniji mikro u żgħar) l-Istat, ir-reġjuni awtonomi (jiġifieri l-Azores u Madeira), l-awtoritajiet lokali u persuni ġuridiċi oħra tal-liġi pubblika (Strateġija Nazzjonali kontra l-Korruzzjoni 2020-2024, p. 41).

(89)      Il-Liġi Nru 68/2019, tas-27 ta’ Awwissu, l-Artikolu 58 - Ġuriżdizzjoni

(90)      Id-Dipartimenti Reġjonali ta’ Investigazzjoni u Azzjoni Penali (Coimbra, Évora, Lisbona u Porto) għandhom 36 Prosekutur tar-Repubblika. Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 9.

(91)      L-Unità Nazzjonali għall-Ġlieda Kontra l-Korruzzjoni (UNCC) hija, skont it-termini tad-DL 137/2019, tat-13 ta’ Settembru, unità ċentrali tal-investigazzjoni kriminali, bil-kwartieri ġenerali f’Lisbona u b’kompetenza għat-territorju nazzjonali kollu. Barra minn Lisbona, l-unitajiet ċentrali ta’ investigazzjoni jeżerċitaw il-kompetenzi tagħhom permezz ta’ estensjonijiet ibbażati fil-bini tal-unitajiet ta’ investigazzjoni kriminali dekonċentrati. L-UNCC għandha 12-il unità ta’ riċerka u 106 membri tal-persunal li huma investigaturi kriminali.

(92)      Dawn huma każijiet ġodda, każijiet miftuħa mill-ġdid u każijiet li jibdew investigazzjoni awtonoma li jikkorrispondu għal reati kriminali, li ma ġewx irreġistrati minn korpi tal-pulizija kriminali, iżda minn korpi oħra, normalment l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku.

(93)      Il-moviment tal-każijiet tal-Pulizija Kriminali għall-korruzzjoni fl-2019; Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, Anness I.

(94)      Għad-data dwar l-2017-2018, ara r-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 7. Id-data hawnhekk tirreferi għal kundanni f’kawżi kriminali fl-istadju tal-proċess fil-qrati ġudizzjarji tal-prim’ istanza; Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, Anness I. Għal aktar informazzjoni kkonsulta l-bażi tad-data tad-Direttorat Ġenerali għall-Politika tal-Ġustizzja (2019), Statistika dwar il-Ġustizzja: Korruzzjoni.

(95)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall; kontribut mill-Magistrats Européens pour la Démocracie et les Libertés (MEDEL) għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 58; Público (2020), “Nuqqas ta’ riżorsi umani jispjega d-dewmien tal-ġustizzja f’każijiet ta’ korruzzjoni jgħid PGR”, Público, is-6 ta’ Jannar 2020.

(96)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(97)      Informazzjoni riċevuta mill-Ministeru għall-Ġustizzja fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall. Ara wkoll it-Taqsima I.

(98)    L-istrateġija tirrikonoxxi l-ħtieġa li jiġu identifikati u analizzati r-raġunijiet għad-dewmien f’każijiet kumplessi sabiex ir-riżorsi jiġu allokati aħjar. Informazzjoni riċevuta mill-Minsteru tal-Ġustizzja fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(99)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(100)      Il-persunal jinkludi: tliet assistenti, konsulent (adviser) u żewġ konsulenti (consultants) u għalliem.

(101) Id-Digriet Amministrattiv Nru 960/XXII/2021.

(102)      Il-Liġi Nru 7/93, tal-1 ta’ Marzu, l-Artikolu 20(1). Sa mill-2019, is-sistema ta’ inkompatibbiltajiet għal uffiċjali ta’ grad għoli ġiet riveduta biex twessa’ l-ambitu tal-funzjonijiet pubbliċi inkompatibbli għall-impriżi pubbliċi u kwalunkwe kumpanija oħra fejn l-Istat huwa azzjonist.

(103)      Ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Ministri Nru. 184/2019.

(104)      Ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament tar-Repubblika Nru 210/2019.

(105)      Fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall, il-Kummissjoni ġiet infurmata li l-Kumitat ħareġ rapport dwar l-applikazzjoni tal-Kodiċi u sa issa, ma ġie vverifikat l-ebda ksur tal-Kodiċi. Ir-rapport għandu jiġi ppubblikat fuq is-sit web: https://www.parlamento.pt/sites/COM/XIVLeg/14CTED/GTACC/Paginas/Composicao.aspx.

(106)      Ibid.

(107)      GRECO Fourth Evaluation Round on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors – Second Interim Compliance Report Portugal, p. 6.

(108)      Ibid., p. 4.

(109)      Il-Prosekutur Pubbliku (20 ta’ Ottubru 2020), Abbozz ta’ kodiċi ta’ kondotta għall-Maġistrati tal-Ministeru Pubbliku — Konsultazzjoni Pubblika

(110)      Ara wkoll it-Taqsima I.

(111)      Il-Liġi Nru 69/2020 tad-9 ta’ Novembru 2020, Art 1. Barra minn hekk, il-Liġi 69/2020 ta’ Novembru tal-9 stabbiliet aċċess pubbliku għall-informazzjoni li tinsab fir-reġistru tal-interessi fid-“Declaração Única”, inklużi karigi, funzjonijiet, u attivitajiet li saru f’akkumulazzjoni mal-mandat, kif ukoll dawk li saru fit-tliet snin preċedenti ta’ uffiċjali pubbliċi u politiċi għoljin.

(112)      GRECO Fourth Evaluation Round on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors – Second Interim Compliance Report Portugal, p. 8.

(113)      Ibid., p. 7.

(114)      L-Artikolu 4 tal-Liġi Organika Nru 4/2019, tat-13 ta’ Settembru 2019, jipprevedi li huwa f’idejn il-Gvern li jinkludi fil-Baġit tal-Istat propost għall-2020, fl-imposti ġenerali tal-Istat relatati mal-Qorti Kostituzzjonali, il-fondi meħtieġa għall-ħolqien u l-funzjonament tal-Entità għat-Trasparenza, kif ukoll għall-ħolqien tal-pjattaforma elettronika prevista mil-liġi.

(115)      L-Artikolu 5 tal-Liġi Organika Nru 4/2019 tat-13 ta’ Settembru 2019 jipprevedi li sakemm tiġi stabbilita l-Entità għat-Trasparenza, id-dikjarazzjonijiet uniċi ta’ introjtu, assi u interessi jkomplu jiġu ppreżentati lill-Qorti Kostituzzjonali u skrutinizzati skont is-sistema preċedenti.

(116)      GRECO Fourth Evaluation Round on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors – Second Interim Compliance Report Portugal, p. 8.

(117)      Il-Liġi Nru 52/2019, tal-31 ta’ Lulju 2019, introduċiet diversi riformi li jinkludu fost l-oħrajn il-projbizzjoni għall-membri tal-bord tal-Istat li jkollhom pożizzjonijiet fl-entitajiet akkwirenti jew konċessjonarji sa tliet snin mid-data tal-bejgħ jew tal-għoti tal-assi li huma involuti fihom; u perjodu ta’ preklużjoni ta’ tliet snin għall-membri tal-kabinett li matulu huma pprojbiti milli jwettqu kwalunkwe xogħol subordinat jew funzjoni ta’ konsulenza f’organizzazzjonijiet internazzjonali li magħhom stabbilixxew relazzjonijiet istituzzjonali f’servizz pubbliku. Ara r-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 9.

(118)      Il-Liġi Nru 52/2019, tal-31 ta’ Lulju 2019, l-Artikolu 10.

(119)      Il-Liġi Nru 52/2019, tal-31 ta’ Lulju 2019, l-Artikolu 11(3).

(120)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(121)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall. Ara wkoll il-kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, pp. 13-14.

(122)      Il-Proposta Leġiżlattiva 253/XIV/1.

(123)      L-isforzi għall-promozzjoni ta’ abbozz ta’ liġi li jirregola l-attivitajiet ta’ lobbying fallew, wara li l-President reġġa’ lura għal eżami mill-ġdid abbozz ta’ liġi approvat mill-Parlament f’Ġunju 2019. Ara r-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 9.

(124)      GRECO Fourth Evaluation Round on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors – Second Interim Compliance Report Portugal, p. 4.

(125)      Il-Liġi Nru 19/2008, tal-21 ta’ April 2008. Minbarra r-regola ġenerali msemmija, hemm ukoll regoli mxerrda oħra dwar l-informaturi, jiġifieri dawk previsti fil-Liġi Nru 93/99, tal-14 ta’ Lulju (protezzjoni tax-xhieda); Fil-Liġi Nru 83/2017, tat-18 ta’ Awwissu 2017 kif aġġornata mil-Liġi Nru 58/2020, tal-31 ta’ Awwissu 2020 (fl-Artikolu 108, il-paragrafu 5), fl-ambitu tal-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u t-terroriżmu; jew fil-Kodiċi tat-Titoli, ir-Reġim Ġenerali ta’ Istituzzjonijiet ta’ Kreditu u Kumpaniji Finanzjarji u r-Reġim Ġenerali ta’ Impriżi ta’ Investiment Kollettiv.

(126)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, pp. 14-15.

(127)      Fl-2019, il-Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni ttratta u analizza total ta’ 796 komunikazzjoni (783 komunikazzjoni ġudizzjarja flimkien ma’ 13-il rapport tal-awditjar) li jirrappreżentaw żieda ta’ madwar 31,7 % meta mqabbel mat-total ta’ 604 rapporti rreġistrat fl-2018.

(128)      Fl-2019, infetħu 249 investigazzjoni u 31 investigazzjoni preventiva, filwaqt li ntbagħtu 787 ilment lil entitajiet oħra u 896 ingħalqu.

(129)      Kunsill għall-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni (2020), Rakkomandazzjoni - Prevenzjoni ta’ Riskji ta’ Korruzzjoni u Ksur Relatat bħala parti mill-miżuri ta’ rispons għat-tifqigħa pandemika tal-COVID-19.

(130)

     Din ir-Rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-korpi u l-entitajiet pubbliċi kollha u lill-entitajiet l-oħra kollha, irrispettivament min-natura tagħhom, li jintervjenu fil-ġestjoni jew il-kontroll tal-flus pubbliċi u valuri pubbliċi oħra.

(131)      Ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament tar-Repubblika Nru 4/2021.

(132)      Il-Qorti tal-Awditjar, Riskji fl-użu tar-riżorsi pubbliċi fil-ġestjoni tal-emerġenzi (COVID-19).

(133)      L-Artikoli 37-38.

(134)      Il-Liġi Nru 53/2005, l-Istatuti tal-ERC, l-Artikolu 6, jiddikjara: “l-entitajiet kollha li jwettqu attivitajiet tal-media, fil-ġurisdizzjoni tal-Istat Portugiż, huma soġġetti għas-sorveljanza u l-intervent tal-bord regolatorju (...)”.

(135)      L-Artikolu 132(2)(l).

(136)      Statuti tal-ERC (il-Liġi Nru 53/2005, tat-8 ta’ Novembru 2005).

(137)      Il-Liġi Nru 74/2020 tad-19 ta’ Novembru 2020.

(138)      Informazzjoni riċevuta mill-ERC fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(139)      Il-Liġi Nru 78/2015, tad-29 ta’ Lulju.

(140)      Ir-rapport tal-pajjiż tal-Media Pluralism Monitor tal-2021 għall-Portugall, p. 11.

(141)      Livelli għoljin ta’ konċentrazzjoni tas-sjieda jistgħu jiġu identifikati fit-TV, ir-Radju u l-Istampar tal-Media. Hija sfida biex tinkiseb informazzjoni kompluta u aġġornata dwar is-swieq tal-media onlajn. Ara r-rapport tal-pajjiż tal-Media Pluralism Monitor tal-2021 għall-Portugall, pp. 11, 19.

(142)      ERC, Rapport Regolatorju 2019 (Trasparenza tal-Media), p. 241.

(143)      Ibid., p. 12. Id-Digriet-Liġi 20-A/2020, tas-6 ta’ Mejju 2020 u r-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Ministri Nru 38-B/2020, tal-15 ta’ Mejju 2020.

(144)  Ibid., p. 17.

(145)      Ibid., p. 12.

(146)      Reporters Mingħajr Fruntieri, Indiċi Dinji tal-Libertà tal-Istampa tal-2021, rapport tal-pajjiż għall-Portugall.

(147)      Il-Liġi Nru 95/2015, tas-17 ta’ Awwissu 2015.

(148)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(149)      Media Pluralism Monitor tal-2021, rapport tal-pajjiż għall-Portugall, p. 9.

(150)      Media Pluralism Monitor tal-2021, rapport tal-pajjiż għall-Portugall, p. 16.

(151)      Ara l-istqarrija għall-istampa tat-13 ta’ Jannar 2021.

(152)      Ittra tar-Rappreżentant Permanenti tal-Portugall lill-Kunsill tal-Ewropa tat-22 ta’ Marzu 2021.

(153)      Reporters Mingħajr Fruntieri, Indiċi Dinji tal-Libertà tal-Istampa tal-2021, rapport tal-pajjiż għall-Portugall.

(154)      ERC, stqarrija għall-istampa tat-28 ta’ April 2021.

(155)      Il-Kunsill tal-Ewropa, Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists – Profil tal-pajjiż għall-Portugall.

(156)      Il-Kunsill tal-Ewropa - Media freedom alerts.

(157)      Il-Kunsill tal-Ewropa, Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists – Profil tal-pajjiż għall-Portugall.

(158)      L-Artikolu 133(e) tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika Portugiża.

(159)      L-Artikolu 201 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika Portugiża.

(160)      Ir-Regoli ta’ Proċedura tal-Assemblea tar-Repubblika Nru 1/2020, tal-31 ta’ Awwissu, li daħlu fis-seħħ fl-1 ta’ Settembru 2021.

(161)      Il-Gvern, l-Assemblej Leġislattivi tar-Reġjuni Awtonomi, il-President tar-Repubblika.

(162)      Ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Ministri Nru. 44/2017.

(163) JurisAPP huwa korp pubbliku integrat fil-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri, li madankollu huwa maqtugħ mill-istruttura governattiva. UTAIL jaġixxi bħala korp ta’ sorveljanza li jappoġġa l-implimentazzjoni tal-RIA billi jiżviluppa l-metodoloġija tal-valutazzjoni tal-impatt, jipprovdi appoġġ tekniku u taħriġ lill-kabinetti ministerjali u organizzazzjonijiet oħra tal-amministrazzjoni pubblika, u jipproduċi rapport finali għal kull analiżi tal-valutazzjoni tal-impatt. Wara proġett dwar il-valutazzjoni tal-impatt regolatorju, id-Digriet Amministrattiv 169-B/2019, li jistabbilixxi l-organizzazzjoni tal-Gvern Portugiż il-ġdid, jistipula b’mod espliċitu li l-RIA għandha titqies, u d-dipartimenti rilevanti kkonsultati meta l-membri tal-Gvern jiddefinixxu l-pożizzjonijiet tagħhom fil-kuntest tad-diskussjonijiet leġiżlattivi fil-Kunsill tal-UE, u hija obbligatorja għall-inizjattivi tal-gvern. Barra minn hekk, dan id-Digriet jipprovdi li l-kontenut tal-RIA għandu jkopri kemm l-aspetti ekonomiċi kif ukoll dawk mhux ekonomiċi.

(164)      Il-Proġett “Informazzjoni Statistika Standardizzata għal Regolamentazzjoni Aħjar (Proġett Siber)” appoġġjat mill-Kummissjoni Ewropea - DĠ REFORM.

(165)      Id-Digriet Amministrattiv Nru 274/2009, tat-2 ta’ Ottubru 2009.

(166)       https://www.consultalex.gov.pt .

(167)      Ara wkoll ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 13 - il-Parlament analizza tliet rapporti u approva tliet riżoluzzjonijiet, rigward l-ewwel dikjarazzjoni tar-reġim ta’ emerġenza u ż-żewġ tiġdid tiegħu (minn Marzu sa April 2020).

(168)      Il-leġiżlazzjoni kollha relatata mad-dikjarazzjoni u l-estensjoni tas-sitwazzjoni ta’ kalamità, twissija, u kontinġenza nġabret f’taqsima apposta online tal-ġurnal uffiċjali - https://dre.pt/legislacao-covid-19-areas-tematicas#1 .

(169)      Il-Liġi Nru 27/2006, dwar il-Protezzjoni Ċivili.

(170)      Il-leġiżlazzjoni kollha relatata mad-dikjarazzjoni u l-estensjoni tal-istat ta’ emerġenza ġiet ikkompilata f’taqsima apposta online tal-ġurnal uffiċjali - https://dre.pt/legislacao-covid-19-areas-tematicas#12.

(171)      Kontribut mill-Portugall għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 20. Statistika dwar il-kontroll u l-attività leġiżlattiva tal-Parlament disponibbli fis-SE.02.Dezembro2020.Versao.final.pdf (parlamento.pt).

(172)      Il-Kostituzzjoni tar-Repubblika Portugiża, l-Artikoli 134(d) u 138.

(173)      Dawn ir-rapporti jiġu ppreżentati lill-Kumitat għall-Affarijiet Kostituzzjonali, id-Drittijiet, il-Libertajiet u l-Garanziji li huwa responsabbli, flimkien mal-kontribut speċifiku tal-kumitati permanenti speċjalizzati l-oħra kollha, għall-analiżi tal-konformità tar-rapporti tal-Gvern mad-digriet tal-President u mar-regolamentazzjoni tal-Gvern dwar l-istat ta’ emerġenza. Dan l-apprezzament iwassal għal abbozz ta’ Riżoluzzjoni tal-Parlament, li titħejja mill-Kumitat u approvata f’seduta plenarja.

(174)      Ara wkoll ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-kapitolu tal-pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Portugall, p. 13.

(175)      Kontribut tan-Network Ewropew tal-Istituzzjonijiet Nazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 267.

(176)      Ibid., pp. 267-268.

(177)       Il-kawża għadha pendenti. Il-konsultazzjoni, ippreżentata fl-20 ta’ Novembru 2020, tista’ tiġi kkonsultata fi 2020_11_20_Tribunal_Constitucional.pdf (provededor-jus.pt).

(178)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(179)      Gradazzjoni ta’ CIVICUS; il-gradazzjonijiet jingħataw fuq skala ta’ ħames kategoriji definiti bħala: miftuħ, ristrett, imxekkel, repress u magħluq.

(180)      Kontribut mill-ENNHRI għar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt. p. 262.

(181)      CIVICUS, Profil tal-pajjiż — il-Portugall.

(182)      Kontribut mill-ENNHRI għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 6. Ara wkoll il-Mandati tar-Rapporteur Speċjali dwar eżekuzzjonijiet extraġudizzjarji, sommarji jew arbitrarji; Ir-Relatur Speċjali dwar id-drittijiet għal-libertà ta’ għaqda paċifika u ta’ assoċjazzjoni; Ir-Relatur Speċjali dwar is-sitwazzjoni tad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem u r-Relatur Speċjali dwar forom kontemporanji ta’ razziżmu, diskriminazzjoni razzjali, ksenofobija u intolleranza relatata, ittra tat-23 ta’ Ottubru 2020, AL PRT 1/2020.

(183)      Kontribut mill-ENNHRI għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, p. 262; ara wkoll il-Gvern Portugiż, stqarrija għall-istampa tat-8 ta’ Jannar 2021.

(184)      Informazzjoni riċevuta fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż fil-Portugall.

(185)      Ibid., p. 12.

(186)      Il-Proposta leġiżlattiva Nru 72/XIV/2.

(187)      CIVICUS, Profil tal-pajjiż — il-Portugall.

(188)      Il-konsultazzjoni miftuħa saret mill-21 ta’ Ottubru 2020 sal-24 ta’ Novembru 2020, permezz tal-portal uffiċjali www.consultalex.gov.pt .

(189)      Id-dmirijiet legali applikabbli għall-persuni ġuridiċi li jibbenefikaw mill-istatut ta’ utilità pubblika huma elenkati fl-Artikolu 12 tal-liġi l-ġdida, u jinkludu, fost l-oħrajn, obbligi ta’ rappurtar lis-Segretarjat Ġenerali tal-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri, inkluż fir-rigward tar-rapport ta’ attività, u l-obbligu ta’ kooperazzjoni ma’ amministrazzjonijiet ċentrali, reġjonali u lokali.