52013DC0299

RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL

Id-disa' rapport dwar l-implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) 866/2004 tad-29 ta' April 2004 u l-qagħda li tirriżulta mill-applikazzjoni tiegħu li jkopri l-perjodu mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Diċembru 2012

INTRODUZZJONI

Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) 866/2004 dwar reġim skont l-Artikolu 2 tal-Protokoll 10 mal-Att tal-Adeżjoni[1] (minn hawn ’il quddiem: Ir-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra, RLĦ) daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Mejju 2004. Huwa jiddefinixxi t-termini li fuqhom id-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-UE japplikaw fir-rigward tal-moviment tal-persuni, tal-merkanzija u tas-servizzi minn naħa għal oħra tal-Linja bejn iż-żoni tar-Repubblika ta’ Ċipru li fihom il-Gvern ma għandux kontroll effettiv u ż-żoni li fihom għandu. Sabiex tiġi żgurata l-effikaċja ta' dawn ir-regoli, l-applikazzjoni tagħhom ġiet estiża għall-fruntiera bejn dawn iż-żoni u ż-Żona tal-Bażi Sovrana tar-Renju Unit fil-Lvant (ESBA).[2]

Dan ir-rapport ikopri l-perjodu mill-1 ta’ Jannar sal-31 ta’ Diċembru 2012.

Matul il-perjodu tar-rappurtar, il-Kummissjoni ma pproponiet l-ebda tibdil għar-RLĦ u lanqas emendat ir-regoli ta' implimentazzjoni.

Il-Kummissjoni żammet djalogu kostruttiv mal-awtoritajiet rilevanti tar-Repubblika ta’ Ċipru u mal-Amministrazzjoni taż-Żona ta’ Bażi Sovrana (Sovereign Base Area -SBA) fir-rigward tal-implimentazzjoni tar-Regolament.

1.           PERSUNI LI JAQSMU L-LINJA

1.1.        Il-qsim fil-punti ta’ qsim awtorizzati

Ir-Regolament jipprovdi qafas legali stabbli għall-moviment ħieles taċ-Ċiprijotti, ta' ċittadini oħrajn tal-UE u ta' ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jaqsmu l-Linja l-Ħadra (minn hawn 'il quddiem "il-Linja") fil-punti ta' qsim awtorizzati. Deher tnaqqis viżibbli fl-għadd kemm ta' Ċiprijotti Griegi kif ukoll ta' Ċiprijotti Torok li qasmu fl-2012 meta mqabbel mas-snin preċedenti.

Skont id-dejta mir-Repubblika ta' Ċipru, kien hemm 481 732 (is-sena preċedenti: 621 406) qsim minn Ċiprijotti Griegi u 154 778 qsim minn vetturi Ċiprijotti Griegi (is-sena preċedenti: 210 877) kienu osservati miż-żoni kkontrollati mill-gvern għall-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru u 850 362 (is-sena preċedenti: 937 789) qsim minn Ċiprijotti Torok u 280 358 qsim minn vetturi Ċiprijotti Torok (is-sena preċedenti: 348 225) mill-parti tat-tramuntana ta' Ċipru lejn iż-żoni kkontrollati mill-Gvern matul il-perjodu ta' rappurtar[3].

L-għadd ta’ ċittadini tal-UE minbarra Ċiprijotti u ċittadini ta’ pajjiżi terzi li qasmu l-Linja naqas ukoll b'mod sinifikanti. Skont id-dejta mill-Pulizija tar-Repubblika ta' Ċipru (minn hawn 'il quddiem: CYPOL), matul il-perjodu ta' rappurtar kien hemm 530 014 qsim ulterjuri minn ċittadini tal-UE li mhumiex Ċiprijotti u ċittadini ta' pajjiżi terzi (is-sena preċedenti: 634 218). minn dan il-qsim, 67 % (354 713) saru fil-punt ta' qsim pedonali ta' Ledra Street li kompla jirrappreżenta l-maġġoranza l-kbira tal-qsim minn persuni mhux Ċiprjotti (l-aktar turisti).

Iċ-ċifri miġbura mill-komunità Ċiprijotta Torka jindikaw l-istess xejra ta’ tnaqqis fl-għadd ta’ qsim, jiġifieri 658 117 qsim minn Ċiprijotti Griegi u 233 682 qsim minn vetturi Ċiprijotti Griegi miż-żoni kkontrollati mill-Gvern lejn il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru u 1 398 866 qsim minn Ċiprijotti Torok u 516 852 qsim minn vetturi Ċiprijotti Torok fid-direzzjoni l-oħra. Barra minn hekk, kien hemm 1 107 672 ċittadin barrani li mhumiex Ċiprijotti li qasmu miż-żoni kkontrollati mill-Gvern lejn il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru.

Iċ-ċifri tas-CYPOL imsemmija aktar 'il fuq, madankollu, ma jinkludux dejta dwar persuni u vetturi li qasmu fil-punti tal-qsim ta' Pergamos u Strovilia, min-naħa tat-Tramuntana ta' Ċipru lejn l-ESBA.[4] L-ebda statistika dettaljata mhija miżmuma mill-Amministrazzjoni tal-ESBA għal dawn iż-żewġ punti ta’ qsim. Madankollu, l-ESBA tikkalkola, abbażi ta' informazzjoni mill-komunità Torka Ċiprijotta, li 48 807 (is-sena preċedenti: 84 407) Ċiprijotti Griegi qasmu lejn il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru u 315 683 (is-sena preċedenti: 450 408) Ċiprijotti Torok qasmu lejn iż-żoni kkontrollati mill-Gvern, filwaqt li 84 801 ċittadin tal-UE minbarra Ċiprijotti u ċittadini ta' pajjiżi terzi qasmu fiż-żewġ direzzjonijiet, permezz tal-punti ta' qsim li jinsabu fl-ESBA.

Fl-2012, l-għadd ta' persunal tas-CYPOL li jaħdmu direttament fil-punti ta' qsim żdied minn għal 80 (77 fl-2011).

Il-maġġoranza kbira tal-qsim seħħ mingħajr problemi iżda ġew rapportati xi inċidenti matul il-perjodu ta’ rappurtar. Dawn l-inċidenti huma sors ta’ tħassib għall-komunità Ċiprijotta Torka.

F’Marzu 2012, l-istess xarabank Torka Ċiprijotta li ma tħallietx taqsam b'turisti mill-UE abbord , matul l-aħħar perjodu ta’ rappurtar, reġgħet twaqqfet fil-punt ta’ qsim Agios Dhometios, meta kienet qed iġġorr ċittadini Brittaniċi li jirrisjedu f’Kyrenia li kienu qed jivvjaġġaw lejn Larnaca. Ix-xarabank kellha ċertifikat ta’ affidabbiltà stradali maħruġ mir-Repubblika ta’ Ċipru u liċenzja tas-sewqan professjonali. Madankollu, l-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru talbu wkoll liċenzja ta' operatur turistiku. Il-Kummissjoni infurmat lill-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru li la huwa meħtieġ u lanqas xieraq li jkun hemm l-esiġenza ta’ liċenzja ta' operatur turistiku fir-rigward ta' kumpanija tal-karozzi tal-linja li tinsab fiż-żoni fejn l-acquis ma japplikax. Din il-kwistjoni għadha ma ġietx solvuta.

Fil-bidu tal-2012, il-Kummissjoni rċeviet rapporti ta’ tibdil ta’ prattika fil-punti tal-qsim li jikkonċernaw ir-rekwiżiti għal liċenzji tas-sewqan lejn il-konjuġi ta' ċittadini ta’ pajjiżi terzi ta’ ċittadini Ċiprijotti Torok, li ma għadhomx jistgħu jsuqu fir-Repubblika ta’ Ċipru jekk dawn ma jġorrux liċenzja tas-sewqan mill-pajjiż tal-oriġini tagħhom. Il-Kummissjoni qajmet il-kwistjoni mal-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru biex tivvaluta jekk hemmx bidla tal-politika, li fil-każ tkun teħtieġ notifika lill-Kummissjoni kif stabbilit fir-RLĦ.[5]

Matul il-perjodu ta’ rappurtar, il-Kummissjoni nnutat ukoll li l-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru ħarġu Note Verbale biex itennu l-pożizzjoni tagħhom dwar il-punti tad-dħul u l-ħruġ lejn u minn Ċipru, li fil-fehma tal-Kummissjoni ma kinux jinterpretaw b'mod preċiż il-kontenut tar-RLĦ.

Kif iddikjarat f’diversi okkażjonijiet, il-Kummissjoni tagħti importanza kbira lill-moviment liberu taċ-ċittadini tal-UE u l-familji tagħhom minn naħa għal oħra tal-Linja l-Ħadra.

1.2.        Migrazzjoni irregolari fuq il-Linja l-Ħadra u l-asil

Iċ-ċifri tas-CYPOL għall-2012 jindikaw tnaqqis żgħir fil-migrazzjoni irregolari fuq il-Linja mill-parti tat-Tramuntana ta' Ċipru lejn iż-żoni kkontrollati mill-Gvern. Fl-2011, 1 265 migrant irregolari (is-sena preċedenti : 1 311) inqabdu fiż-żoni kkontrollati mill-Gvern[6]. 19-il migrant irregolari daħlu direttament fiż-żoni kkontrollati mill-Gvern (is-sena preċedenti: 1) u 13-il persuna (is-sena preċedenti: 18) daħlu permezz tal-ESBA, li jġib l-għadd totali ta' migranti irregolari maqbuda għal 1 297 (is-sena preċedenti: 1 330). Bħala raġuni probabbli, CYPOL indikat it-tnaqqis fil-prospetti tal-impjieg, minħabba l-kriżi ekonomika f’Ċipru, kif ukoll iż-żieda fl-għadd tal-persunal u l-għassa skont il-pjan strateġiku ġdid ta' CYPOL għall-2012-2015 kontra l-immigrazzjoni irregolari. Il-maġġoranza ta’ immigranti irregolari maqbuda kienu ċittadini tas-Sirja, l-Iran u l-Ġeorġja (l-Anness VI). Il-migranti irregolari normalment jinqabdu waqt kontrolli tul il-Linja u fl-ajruporti meta jkunu qed jippruvaw iħallu Ċipru. Ċittadini ta' pajjiżi terzi li jkunu qed ifittxu protezzjoni internazzjonali normalment jiġu identifikati fl-għases tal-pulizija meta japplikaw għall-asil.

Minn 1 265 migrant irregolari, 542 (42,8 %) persuna applikaw għal asil fir-Repubblika ta’ Ċipru. Matul il-perjodu ta’ rappurtar, kien hemm żieda sinifikanti ta’ ċittadini tas-Sirja li applikaw għall-asil.

Il-valutazzjoni ta’ CYPOL tar-rotta ta’ dħul ta’ migranti irregolari fiż-żoni kkontrollati mill-Gvern hija bbażata fuq l-istess kriterji bħas-snin ta’ qabel, prinċipalment permezz ta’ dokumenti (karti tal-identità, passaporti, viżi, timbri fuq il-passaport ta’ dħul/ħruġ mit-Turkija jew “viża” jew “permess ta’ residenza” tat-“TRNC”, dokumenti oħra ta' sostenn bħal-liċenzja tas-sewqan, dikjarazzjonijiet li saru minn migranti iżda wkoll evidenza oħra bħan-nuqqas ta' dokumenti ta' identifikazzjoni, flus karta Ċiprijotti Torok).

Il-biċċa l-kbira tal-migranti irregolari jaslu fiż-żoni kkontrollati mill-Gvern mit-Turkija u l-parti tat-Tramuntana ta' Ċipru.

Skont informazzjoni mill-komunità Ċiprijotta Torka, 41-il migrant irregolari nqabdu fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru, 39 minnhom Sirjani. 2 072 ma tħallewx jidħlu fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru f’punti differenti ta’ dħul[7]. Matul il-perjodu ta’ referenza, 741 persuna ġew “deportati” mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru[8].

Ma teżisti l-ebda koperazzjoni diretta dwar kwistjonijiet ta' pulizija u immigrazzjoni bejn ir-Repubblika ta' Ċipru u l-komunità Ċiprijotta Torka. Madankollu, rappreżentanti miż-żewġ komunitajiet jiltaqgħu regolarment fil-qafas ta' Kumitat Tekniku bikomunali dwar il-Kriminalità u l-Affarijiet Kriminali taħt l-awspiċji tan-NU[9]. Bħala estensjoni ma' dan il-kumitat, iż-żewġ komunitajiet stabilixxew ukoll mekkaniżmu għall-kondiviżjoni ta' informazzjoni u inizjattivi konġunti, jiġifieri "Kamra Konġunta għall-Komunikazzjoni", fejn il-pulizija tal-UNFICYP għandha preżenza kontinwa, u li topera fuq bażi ta' sitt ijiem fil-ġimgħa. Permezz ta' dawn il-mekkaniżmi ż-żewġ naħat urew rieda li jtejbu l-komunikazzjoni bejn il-forzi tal-pulizija rispettivi tagħhom, u li jikkoperaw u jassistu lil xulxin permezz ta' skambju ta' informazzjon dwar każijiet li jinvolvu sekwestru, persuni maħtufa, drogi illegali, u propjetà misruqa[10].

CYPOL iddeskriviet il-koperazzjoni ma' dipartimenti tal-gvern oħra relevanti u l-amministrazzjoni tal-ESBA bħala tajba ħafna.

Iż-Żona tal-Bażi Sovrana fil-Lvant (ESBA)

B'mod ġenerali, l-migrazzjoni irregolari li tgħaddi mill-ESBA naqset matul il-perjodu ta' rrappurtar. L-uffiċjali tal-SBA għadhom jiddeskrivu l-koperazzjoni bejn ir-Repubblika ta' Ċipru u d-Dwana u l-Immigrazzjoni tal-SBA f'din iż-żona bħala eċċellenti. Matul il-perjodu ta' rrapurtar, 1 014-il persuna ma tħallewx jaqsmu, u l-maġġoranza tagħhom kienu ċittadini Torok li qed jgħixu fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru. Persuni barranin oħra kienu turisti mill-Iran, ir-Russja u l-Iżrael li qasmu mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru. Dawn il-persuni ġew diretti lejn il-punt tal-qsim ta' Nicosia, Agios Dometios, għall-ipproċessar tal-kundizzjonijiet għad-dħul fir-Repubblika ta' Ċipru[11].

Total ta' 13-il migrant irregolari nqabdu fl-ESBA[12], u minnhom ħamsa kienu qasmu legalment għaż-żoni kkontrollati mill-gvern iżda baqgħu hemm wara li l-viżi tagħhom kienu skadew. It-tmienja l-oħra daħlu fil-gżira mill-parti tat-Tramuntana ta' Ċipru u qasmu l-Linja b'mod irregolari. Ħames faċilitaturi[13] ġew ukoll arrestati mill-SBA.

F'postijiet oħra għajr il-punti ta' qsim, il-Pulizija tal-SBA twettaq rondi irregolari, ibbażati fuq ir-riskju u ggwidati mill-intelligence kontra l-immigrazzjoni irregolari. Dawn ir-rondi huma ssupplimentati minn rondi mill-SBA Doganali u assi militari.

Bosta “punti ta’ qsim mhux awtorizzati” fil-villaġġ ta’ Pergamos (li jinsab parzjalment fl-SBA u parzjalment fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru) jew qrib tiegħu, li għadhom qed jintużaw minn residenti lokali u bdiewa, huma partikolarment diffiċli li jiġu kkontrollati. Kif imsemmi fir-rapporti preċedenti tal-Linja l-Ħadra, dawn il-"punti ta' qsim mhux awtorizzati" għadhom kawża għal tħassib u l-kwistjoni jetieġ tiġi indirizzata mingħajr dewmien. Il-Kummissjoni qajmet il-kwistjoni tal-"punti ta' qsim mhux awtorizzati" mal-uffiċjali tal-SBA, filwaqt li talbet lill-uffiċjali tal-SBA biex isibu soluzzjoni xierqa konformi mar-rekwiżiti tal-Artikolu 5(2) tal-Protokoll Nru 3 mal-Att ta' Adeżjoni tal-2003[14]. L-SBA indikat li qed tfittex li timplimenta alternattivi differenti sabiex tiġi ttrattata dil-kwistjoni.

2.           QSIM TAL-MERKANZIJA

2.1.        Il-valur tal-kummerċ

Skont l-Artikolu 8 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) 1480/2004[15], il-Kamra tal-Kummerċ Ċiprijotta Torka (minn hawn ’il quddiem: TCCoC) kif ukoll l-awtoritajiet tar-Repubblika ta' Ċipru rrappurtaw fuq bażi mensili dwar it-tip, il-volum u l-valur tal-merkanzija li għaliha inħarġu d-dokumenti anċillari. Iż-żewġ rapporti jinkludu prodotti li qasmu lejn iż-żoni kkontrollati mill-gvern minn fuq il-punti ta’ qsim ta’ Pergamos u Strovilia taħt l-awtorità tal-Amministrazzjoni tal-SBA.

Skont ir-rapporti tat-TCCoC, il-valur totali tal-prodotti li għalihom inħarġu dokumenti anċillari fl-2012 kien jammonta għal EUR 9 584 410 filwaqt li l-valur tal-prodotti li fil-fatt ġew kummerċjati kien ta' EUR 8 945 347[16]. Fl-2012, il-kummerċ tal-Linja l-Ħadra kien tliet darbiet anqas minn dak tal-2011. Dan it-tnaqqis sostanzjali huwa spjegat mill-fatt li l-bejgħ tal-elettriku mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru għaż-żoni kkontrollati mill-gvern, li kien ir-riżultat ta’ ċirkostanzi eċċezzjonali, waqaf f'Marzu 2012. Għas-sena 2012, il-bejgħ tal-elettriku kien jammonta għal EUR 4 748 881 (53 % tal-kummerċ). Il-bejgħ tal-elettriku, anki jekk inqas minn dak tal-2011, kellu impatt fuq il-kummerċ tal-Linja l-Ħadra fl-2012.

Mingħajr ma jitqies il-bejgħ tal-elettriku, skont it-TCCoC, il-valur totali tal-prodotti li nħarġulhom dokumenti anċillari kienu jammontaw għal EUR 4 835 528 waqt li l-valur tal-prodotti li fil-fatt ġew kummerċjati kien ta’ EUR 4 196 465. Dawn iċ-ċifri jindikaw tnaqqis sinifikanti ta' kummerċ tal-Linja l-Ħadra ta’ 22 % meta mqabbel ma' dak tal-2011.

Skont ir-rapporti li pprovdew l-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru, il-valur kummerċjali totali tal-prodotti li attwalment qasmu l-Linja naqas bi 303% għal EUR 8 788,890. Il-valur kummerċjali totali tal-prodotti (mingħajr ma jitqies il-bejgħ tal-elettriku) li attwalment qasmu l-Linja naqas b’mod sinifikanti bi 17 % minn EUR 4 827 454 fl-2011 għal EUR 4 040 018. Dan huwa dovut l-aktar għal tnaqqis fil-kummerċ tar-ruttam tar-ram, tal-materjali tal-bini u ħut frisk li jista’ jiġi spjegat mill-kriżi ekonomika (kważi interruzzjoni tal-kostruzzjoni u l-għeluq ta’ ristoranti). It-tnaqqis globali fil-kummerċ jista' wkoll jindika tnaqqis fl-interdipendenza ekonomika bejn iż-żewġ komunitajiet.

Minkejja li mhuwiex kopert mill-kamp ta' applikazzjoni tar-RLĦ, il-kummerċ fiż-żoni kkontrollati mill-gvern fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru naqas b'madwar 50% minn EUR 2 272 493 fl-2011 għal EUR 1 014 067 fl-2012 skont ċifri mill-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija (CCCI) ta' Ċipru. Fl-2011, il-kummerċ miż-żoni kkontrollati mill-gvern lejn il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru kien insolitament qawwi l-aktar minħabba x-xiri ta’ tagħmir elettriku bħala parti minn proġett iffinanzjat mill-UE. Il-kummerċ miż-żoni kkontrollati mill-gvern lejn il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru għalhekk jirrappreżenta 11,3 % tal-kummerċ fid-direzzjoni opposta (7,85% fl-2011). Madankollu, meta wieħed jikkunsidra l-kummerċ tal-Linja l-Ħadra mingħajr il-bejgħ tal-elettriku, il-kummerċ miż-żoni kkontrollati mill-gvern lejn il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru jirrappreżenta 24% tal-kummerċ fid-direzzjoni opposta (46% fl-2011).

Il-komunità Ċiprijotta Torka qed tkompli tapplika sistema ta’ kummerċ, li fil-prinċipju, “tirrifletti” r-restrizzjonijiet tar-RLĦ. Madankollu, din is-sistema mhux dejjem qed tiġi applikata b’mod konsistenti, u dan jagħmilha diffiċli biex jitwaqqfu relazzjonijiet kummerċjali sostenibbli. Il-protezzjoni ta’ negozji lokali hija ddikkjarata apertament mill-komunità Ċiprijotta Torka, bħala r-raġuni ewlenija.

2.2.        Tipi ta' prodotti

Fl-2012, wara l-elettriku, il-prodotti tal-plastik kienu l-aktar prodott ikkumerċjat, segwit minn materjali tal-bini/oġġetti tal-ġebel u ħut frisk[17].

Prodotti ġodda bħall-passiflora edulis, karfus, pitravi u kejbils tal-fibra ottika ġew introdotti matul il-perjodu tar-rapportar iżda kellhom impatt limitat ħafna fuq il-kummerċ[18].

Matul dan il-perjodu ta’ rappurtar, il-kummerċ kollu li għadda mill-Linja kien kummerċ limitat għall-gżira nnifisha u ma kienx hemm esportazzjoni rreġistrata la lejn Stati Membri oħra tal-UE u lanqas lejn pajjiżi terzi.

2.3.        Irregolaritajiet

Matul il-perjodu ta’ rappurtar, ma kienx hemm każijiet ta’ irregolaritajiet.

2.4.        Ostakoli u diffikultajiet li għadhom jeżistu fir-rigward tal-moviment tal-merkanzija

L-ostakoli għall-kummerċ li jgħaddi mill-Linja qed ikomplu jippersistu u dan huwa rifless ukoll fit-tnaqqis ta' 22% tal-kummerċ.

Kif imsemmi f'rapporti preċedenti, il-kwistjoni tal-qsim tat-trakkijiet Ċiprijotti Torok għaż-żoni kkontrollati mill-gvern għadha mhix solvuta b'mod sodisfaċenti. Fil-fehma tal-Kummissjoni, il-faċilitazzjoni taċ-ċirkolazzjoni tal-vetturi kummerċjali Ċiprijotti Torok tkun tikkontribwixxi għall-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Ċiprijotta Torka. Is-servizzi tal-Kummissjoni bdew taħditiet tekniċi mal-awtoritajiet kompetenti tar-Repubblika ta’ Ċipru fil-bidu tal-2012 sabiex jindirizzaw il-kwistjoni u jsibu arranġamenti vijabbli li jistgħu jindirizzaw b’mod partikolari l-problemi tas-sikurezza fit-toroq. Minkejja proposti konkreti mill-Kummissjoni biex japplikaw mezzi aktar proporzjonati biex jindirizzaw il-kwistjonijiet ta' sikurezza fit-toroq bħal kontrolli fit-toroq, ma jista’ jiġi rrappurtat l-ebda progress. Għalhekk, l-ebda l-vettura kummerċjali Ċiprijotta Torka ta’ aktar minn 7,5 tunellati ma tista' taqsam il-Linja sakemm ma jkollhiex dokumenti maħruġa mir-Repubblika ta’ Ċipru. L-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru infurmaw lill-Kummissjoni li kienu daħħlu fis-seħħ dispożizzjonijiet biex jiffaċilitaw il-ksib ta' ċertifikati tal-affidabbiltà stradali u liċenżji tas-sewqan professjonali għaċ-Ċiprijotti Torok.

F’Awwissu 2012, il-Kummissjoni ġiet infurmata li kunsinna ta’ 180 tunnellata ta’ patata kienet ibblukkata fil-punt tal-qsim għal aktar kontrolli tal-pestiċidi mill-Ministeru tas-Saħħa tar-Repubblika ta’ Ċipru, li ried ipoġġi l-patata fil-kwarantina, minkejja l-fatt li l-kunsinna kellha ċ-ċertifikati fitosanitarji tal-UE meħtieġa maħruġa minn espert indipendenti. Wara intervent minn espert tal-UE, mill-Kummissjoni u mit-TCCoC, il-kwistjoni ġiet solvuta.

Bħal fl-2011, xi problemi tfaċċaw fl-2012 rigward prodotti tal-ikel u speċjalment rigward ikel ipproċessat. L-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru ma jippermettux li prodotti ta' ikel ipproċessat jaqsmu, minħabba t-tħassib li qajmu s-servizzi tas-saħħa dwar il-proċess tal-produzzjoni fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru. Il-Kummissjoni infurmat lill-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru li, filwaqt li setgħu jieħdu kampjuni tal-prodotti għal analiżi ulterjuri, ma kellhomx jimpedixxu l-prodotti kollha tal-ikel ipproċessati milli jaqsmu. Sal-lum, prodotti tal-ikel ipproċessati għadhom ma jitħallewx jaqsmu.

Bħal fis-snin preċedenti, in-negozjanti Ċiprijotti Torok baqgħu jirrappurtaw diffikultajiet biex il-prodotti tagħhom ikunu stokkjati fil-ħwienet u biex jirreklamaw il-prodotti u s-servizzi tagħhom fl-oqsma kkontrollati mill-gvern, ħaġa li tfixkel il-kummerċ. Dawn id-diffikultajiet possibbilment jirriflettu n-nuqqas kbir ta' ħeġġa fost iċ-Ċiprijotti Griegi biex jixtru prodotti tad-ditti Ċiprijotti Torok u xejra bħal din tikkostitwixxi ostakolu għall-kummerċ. Apparti dan, issemma’ li n-negozjanti miż-żewġ komunitajiet qegħdin iħabbtu wiċċhom ma’ ħafna ostakoli amministrattivi meta jkunu jridu jidħlu f’negozju mal-komunità l-oħra. L-operaturi ekonomiċi miż-żewġ naħat għandhom bżonn ikunu ħielsa li jidħlu f'relazzjonijiet kummerċjali bbażati fuq il-ħtiġiet tan-negozju, mingħajr ma jiffaċċjaw l-ebda pressjoni.

2.5.        Il-kuntrabandu ta’ merkanzija

Fl-2012 il-kuntrabandu tal-merkanzija minn naħa għal oħra tal-Linja baqa' fl-istess livell bħall-2011 u l-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru wettqu 1 305 konfiska (fis-sena preċedenti: 1 538. L-SBA wettqet 218-il konfiska fuq il-punti uffiċjali ta' qsim ta' Pergamos u Strovilia. Madankollu, il-kuntrabandu ta’ merkanzija għadu mifrux u dan jirrifletti n-natura ġeografika tal-Linja li tippermetti attività klandestina matul it-tul tagħha kollu. L-operazzjonijiet ta' kontroll iseħħu fiż-żoni qrib il-Linja l-aktar sabiex jiġu trattati kwistjonijiet staġjonali b'mod partikolari bħat-trasport ta' għasafar tal-kaċċa/slavaġ jew trikkitrakki (ukoll permezz tal-ESBA) lejn żoni kkontrollati mill-gvern. Oġġetti oħra kkonfiskati jinkludu sigaretti u tabakk, prodotti li ġejjin mill-annimali u tal-ħalib kif ukoll basktijiet foloz tan-nisa u tessuti. L-għadd ta’ każijiet kriminali preżentati fil-qorti distrettwali rigward il-kuntrabandu kien ta' disgħa fl-2010, u żero fl-2011 u fl-2012. Għall-biċċa l-kbira tal-każijiet rappurtati, tiġi imposta penali amministrattiva minflok proċedimenti legali.

Il-biċċa l-kbira tal-oġġetti nstabu f’punti ta’ qsim awtorizzati iżda wkoll madwar Pyla, il-bażijiet Brittaniċi Sovrani, Potamia u ż-żona bafer ħdejn Zodia.

Fir-rigward tal-forniment tradizzjonali tal-popolazzjoni Ċiprijotta Torka fir-raħal ta' Pyla, li jinsab fiż-Żona Bafer (l-Artikolu 4(10) tal-RLĦ), il-kwantitajiet ta' materjali ta' kostruzzjoni, ħut, sigaretti, eċċ huma mmonitorjati u rreġistrati mill-amministrazzjoni tal-ESBA. L-ESBA nnutat żieda notevoli l-ammont ta’ tabakk tal-brim, li probabbilment jaqbeż id-domanda. Tal-ESBA indikat l-intenzjoni tagħha li tqajjem il-kwistjoni mal-komunità Torka Ċiprijotta f’Pyla.

2.6.        Il-faċilitar tal-kummerċ

Il-Kummissjoni qed tkompli tfittex modi sabiex jiżdied il-kummerċ li jaqsam il-Linja. Fl-2011, il-Kummissjoni neħħiet l-obbligu li patata kkummerċjata minn naħa għal oħra tal-Linja l-Ħadra trid titkabbar direttament minn żerriegħa tal-patata ċċertifikata. Fl-2012, ma seħħ l-ebda kummerċ ta’ patata mhux imkabbra direttament minn patata taż-żriegħ iċċertifikata iżda l-ewwel kunsinna ġiet innegozjata kmieni fl-2013.

Barra minn hekk, hemm interess ġenerali fit-tneħħija tal-projbizzjoni tal-kummerċ fl-annimali ħajjin u l-prodotti tal-annimali kollha sa fejn dawn il-prodotti jkunu jikkonformaw mar-regoli u r-regolamenti tal-UE. B’mod partikolari, it-TCCoC tkun interessata li dalwaqt jibda l-kummerċ tal-ħut tal-akkwakultura u xorrox għal konsum mhux mill-bniedem. Il-Kummissjoni bħalissa qed tanalizza dawn it-talbiet. Ir-Repubblika ta' Ċipru ripetutament espremiet ir-rieda tagħha li teżamina l-possibbiltà li tespandi l-lista tal-prodotti li jistgħu jaqsmu għaż-żoni kkontrollati mill-gvern.

Il-Kummissjoni kompliet tesprimi t-tħassib tagħha lir-Repubblika ta’ Ċipru rigward il-moviment ta’ prodotti miż-żoni ikkontrollati mill-gvern li jgħaddu mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru u lura lejn iż-żoni kkontrollati mill-gvern peremezz tal-post ta’ qsim ta’ Limnitis. Minħabba li r-RLĦ huwa l-għodda legali esklussiva li tirregola kwalunkwe moviment tal-merkanzija u tal-persuni minn naħa għal oħra tal-Linja, il-Kummissjoni se tħejji emenda għar-RLĦ sabiex din il-prattika tinġieb f’konformità mal-liġi tal-UE. Wara konsultazzjoni produttiva mal-partijiet kollha kkonċernati, din il-kwistjoni issa qorbot lejn riżoluzzjoni, bil-preżentazzjoni tal-proposta msemmija hawn fuq. [Din il-proposta ġiet ippreżentata fit-13/05/2013]

3.           KONKLUŻJONIJIET

Kif intqal f'rapporti preċedenti, il-kontroll tal-Linja fil-punti ta’ qsim awtorizzati huwa sodisfaċenti. Matul il-perjodu ta' rappurtar, in-numru ta' migranti irregolari maqbuda jidher li jikkonferma xejra ta' tnaqqis iżda l-qsim irregolari minn persuni bin-nazzjonalità ta' pajjiżi terzi għadu kwistjoni ta' tħassib. Il-Kummissjoni tevalwa li tisħiħ ulterjuri tas-sorveljanza tal-Linja bejn il-punti ta’ qsim immexxija mir-Repubblika ta’ Ċipru u l-Amministrazzjoni tal-ESBA ikun importanti biex jgħin biex tiġi indirizzata l-migrazzjoni irregolari. Il-Kummissjoni titlob ukoll lill-Amministrazzjoni tal-ESBA sabiex issib soluzzjoni xierqa biex tindirizza l-kwistjoni tal-punti ta’ qsim "mhux awtorizzati".

Il-Kummissjoni nnutat bi tħassib ftit inċidenti li seħħew fil-punti tal-qsim kmieni fl-2012 u se tkompli żżomm kuntatt mal-awtoritajiet tar-Repubblika ta' Ċipru dwar kwalunkwe żviluppi li jistgħu jikkonċernaw tibdil fil-politika.

Fl-2012, il-valur tal-kummerċ minn naħa għal oħra tal-Linja kien tliet darbiet inqas minn dak tal-2011. Dan it-tnaqqis qawwi huwa spjegat mill-fatt li l-bejgħ tal-elettriku mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru għaż-żoni kkontrollati mill-gvern, li miftiehem f'Lulju 2011, waqaf f'Marzu 2012. Mingħajr ma jitqies il-bejgħ tal-elettriku, il-kummerċ regolari tal-Linja l-Ħadra naqas b'mod sinifikanti u għar-raba' darba konsekuttiva mid-dħul fis-seħħ tar-RLĦ fl-2004 (bi 17% naqas b'EUR 4 827 454 fl-2011 għal EUR 4 040 018) parzjalment minħabba r-riċessjoni ekonomika. Il-prodotti li kienu l-aktar negozjati kienu, minbarra l-elettriku, prodotti tal-plastik, materjali tal-bini u oġġetti tal-ġebel u ħut frisk. Il-livell ġenerali tal-kummerċ baqa’ pjuttost limitat, l-aktar minħabba l-ambitu ristrett tar-Regolament.

Matul il-perjodu ta' rappurtar, kien għad hemm ċerti ostakoli għall-kummerċ. Vetturi kummerċjali Ċiprijotti Torok, b'mod partikolari trakkijiet ta' aktar minn 7,5 tunellati u xarabankijiet, jistgħu jivvjaġġaw liberament fil-gżira kollha biss jekk jinkisbu liċenzji tas-sewqan u tal-karozzi fiż-żoni kkontrollati mill-gvern. Is-servizzi tal-Kummissjoni kellhom taħdidiet mad-dipartimenti rilevanti tar-Repubblika ta’ Ċipru biex tinstab soluzzjoni vijabbli għal din il-kwistjoni. Madankollu, ma jista’ jiġi rrapurtat l-ebda progress f’dan l-istadju. Lanqas ma jista' jiġi rrappurtat progress ulterjuri s'issa fir-rigward ta' diffikultajiet oħra kif rappurtat fil-punt2.4.

Jidher li l-kuntrabandu tal-merkanzija minn naħa għal oħra tal-Linja naqas iżda għadu mifrux.

Il-moviment ta' merkanzija miż-żoni kkontrollati mill-gvern mill-punt ta' qsim ta' Limnitis li jgħaddi mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru u lura lejn iż-żoni kkontrollati mill-gvern mhuwiex skont il-liġi tal-UE u jeħtieġ emenda għar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra. Din l-emenda tinsab fil-perkors li tiġi adottata.

Kollox ma' kollox, ir-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra għadu jipprovdi bażi legali li wieħed jista' jaħdem biha biex persuni u merkanzija jitħallew jaqsmu minn u lejn iż-żoni tar-Repubblika ta' Ċipru kkontrollati mill-gvern. Madanakollu, il-Kummissjoni hija mħassba dwar it-tnaqqis fil-volum ta' qsim kemm ta’ persuni kif ukoll ta' kummerċ, li huwa marbut mal-kriżi ekonomika, iżda jista’ wkoll jindika tnaqqis fl-interdipendenza ekonomika bejn iż-żewġ komunitajiet. Fuq dan l-isfond, il-Kummissjoni tistrieħ fuq il-kooperazzjoni effettiva tar-Repubblika ta’ Ċipru biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni effettiva tar-Regolament tal-Kunsill (KE) 866/2004. Il-Kummissjoni se tibqa’ tissorvelja l-implimentazzjoni tar-Regolament.

[1]               ĠU L 161, 30.04.2004, p. 128. Ir-Regolament kif l-aħħar emendat mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 587/2008 (ĠU L 163, 24.6.2008, p. 1) - magħruf bħala r-"Regolament dwar il-Linja l-Ħadra".

[2]               Ara t-3et inċiż tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra

[3]               L-awtoritajiet tar-Repubblika ta' Ċipru ma jżommux rekords għar-ritorn ta' Ċiprijotti Griegi lejn iż-żoni kkontrollati mill-gvern jew ir-ritorn ta' Ċiprijotti Torok lejn il-parti tat-tramuntana ta' Ċipru (ara l-Anness VII).

[4]               Ir-RLĦ ma jinkludix obbligi ta' rappurtar għal dan it-traffiku.

[5]               L-Artikolu 10 tar-RLĦ

[6]               Din il-figura teskludi l-għadd ta’ persuni li ma tħallewx jaqsmu l-Linja l-Ħadra minħabba li r-Repubblika ta’ Ċipru ma żżommx statistika uffiċjali dwarhom. Madankollu, CYPOL tagħmel estimu li fl-2012, madwar 2500 persuna ma tħallewx jaqsmu lejn iż-żoni kkontrollati mill-gvern.

[7]               It-Turkija: 807, is-Sirja: 438, it-Turkmenistan: 117, l-Iraq: 83, il-Pakistan: 69

[8]               It-Turkija: 318, il-Pakistan: 93, il-Moldova: 71, it-Turkmenistan: 65, is-Sirja: 46

[9]               Dan il-Kumitat huwa wieħed minn seba' kumitati speċjalizzati li twaqqfu bħala miżuri ta' bini ta' kunfidenza bejn iż-żewġ Komunitajiet bl-appoġġ tan-NU u huwa riżultat dirett tal-ftehim li ntlaħaq bejn iż-żewġ mexxejja Ċiprijotti fil-21 ta' Mejju 2008.

[10]             Ir-rapport tas-Segretarju Ġenerali dwar l-operazzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti f’Ċipru, 7 ta’ Jannar 2013

[11]             i.a.: It-Turkija: 478, l-Iran: 40, ir-Russja: 40, l-Iżrael: 34

[12]             L-Użbekistan 3, l-Iraq: 2, l-Indja: 2, l-Iran: 1, l-Eġittu: 1, il-Moldavja: 1, is-Sri Lanka: 1, iċ-Ċina: 1, il-Vjetnam: 1

[13]             Ċiprijotti Griegi: 4, l-Iran: 1

[14]             ĠU L 236, 23.09.2003, p. 940

[15]             Ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1480/2004 tal-10 ta' Awwissu 2004, ĠU L 272, 20.8.2004, p. 3.

[16]             Ara l-Annessi I, II, u III ta' dan ir-rapport

[17]             Ara l-Anness IV ta' dan ir-rapport

[18]             Il-prodotti l-ġodda kienu jirrappreżentaw 0,26 % tal-kummerċ globali tal-Linja l-Ħadra