52010DC0734

[pic] | IL-KUMMISSJONI EWROPEA |

Brussel 14.12.2010

KUMM(2010) 734 finali

RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL

Reviżjoni tal-miżuri tranżitorji rigward l-akkwist ta’ proprjetà immobbli agrikola previst fit-Trattat tal-Adeżjoni 2005

RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL

Reviżjoni tal-miżuri tranżitorji rigward l-akkwist ta’ proprjetà immobbli agrikola previst fit-Trattat tal-Adeżjoni 2005

SOMMARJU

It-Trattat tal-Adeżjoni ffirmat fl-2005 mal-Bulgarija u r-Rumanija[1] jistabbilixxi perjodu tranżitorju ta’ seba’ snin (mill-2007 sal-2014) li jippermetti lil dawn l-Istati Membri jżommu r-restrizzjonijiet eżistenti fuq l-akkwist ta’ art agrikola u żoni ta' forestrija minn persuni fiżiċi u ġuridiċi ta’ pajjiżi oħrajn tal-UE/ŻEE. Huwa jistabbilixxi wkoll li, fit-tielet sena wara l-adeżjoni, dawn il-miżuri tranżitorji għandhom jiġu riveduti mill-Kummissjoni.[2]

L-għan ta’ dan ir-rapport huwa li janalizza dawn ir-restrizzjonijiet temporanji u l-effetti tagħhom sabiex jirrapporta dwar il-potenzjal għat-tqassir jew it-twaqqif tal-perjodu tranżitorju qabel id-data stipulata fit-Trattat tal-Adeżjoni. Fid-dawl ta’ dan l-għan, fl-2009 ġie kkummissjonat studju. L-istudju u dan ir-rapport jikkonkludu li:

- Ma hemm l-ebda projbizzjoni totali fuq l-akkwisti ta’ art agrikola fil-Bulgarija u r-Rumanija. Għalhekk, minkejja r-restrizzjonijiet temporanji, preżenza barranija konsiderevoli (fil-forma ta’ inkorporazzjoni ta’ kumpaniji ġodda jew il-parteċipazzjoni f’dawk residenti, l-istabbiliment miċ-ċittadini tal-UE bħala bdiewa li jaħdmu għal rashom u l-kiri ta’ art agrikola) kienet akkomodata mingħajr ebda xokk viżibbli għas-sistema. Fid-dawl tal-aċċess limitat għall-kapital u l-frammentazzjoni tal-art fiż-żewġ Stati Membri kkonċernati, dan l-investiment barrani jista’ saħansitra jitqies bħala li jgħin biex jissolvew xi restrizzjonijiet istituzzjonali. L-attivitajiet tal-investituri barranin jistgħu jirriżultaw f’impatt pożittiv fuq ir-riforma agrikola fil-Bulgarija u r-Rumanija, permezz tal-introduzzjoni ta’ teknoloġiji ġodda, billi jipprovdu l-kapital tant meħtieġ għall-produzzjoni, ir-razzjonalizzazzjoni tal-użu tal-art u t-tisħiħ tal-valuri tal-art.

- Id-diskrepanza f’termini ta’ dħul u l-prezzijiet tal-bejgħ tal-art fil-Bulgarija u r-Rumanija meta mqabbla mal-Istati Membri l-oħrajn tal-UE qiegħda tonqos maż-żmien, iżda xorta għadha waħda konsiderevoli u nieqsa sewwa minn konverġenza kompleta. Madankollu, it-tnaqqis ta’ din id-diskrepanza la kien mistenni u lanqas ma kien meqjus bħala kondizzjoni neċessarja biex jintemmu d-derogi.

- L-indikaturi soċjo-ekonomiċi għall-produzzjoni agrikola qegħdin jitjiebu, u din ix-xejra pożittiva mistennija tissokta. Madankollu, xorta waħda għad hemm diskrepanza importanti bejn iż-żewġ Stati Membri l-ġodda u l-Istati Membri l-oħrajn tal-UE f’termini tal-produttività u s-sehem tal-impjiegi agrikoli fl-impjiegi totali.

Għalkemm il-perjodu ta’ żmien kopert fi tħejjija ta’ dan ir-rapport huwa neċessarjament qasir, fuq il-bażi tas-sitwazzjoni fil-Bulgarija u r-Rumanija, kif stabbilit fir-reviżjoni ta’ nofs it-term, il-Kummissjoni tikkonkludi li l-limiti ta’ żmien għall-applikazzjoni tal-miżuri restrittivi tranżitorji fuq l-akkwisti ta’ art agrikola ma għandhomx jitqassru.

Fl-istess ħin, il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza għal dawn iż-żewġ Stati Membri li jużaw tajjeb il-bqija tal-perjodu tranżitorju sabiex jinkoraġġixxu l-iżvilupp tas-settur agrikolu. Fl-opinjoni tal-Kummissjoni, li jiġi kkunsidrat li s-swieq agrikoli jkomplu jinfetħu għal investiment barrani permezz ta’ miżuri moderati saħansitra qabel jagħlaq il-perjodu tranżitorju jidher bħala ta’ benefiċċju għall-promozzjoni tal-kompetittività tas-settur agrikolu fil-Bulgarija u r-Rumanija. F’dan ir-rigward, jista’ jiġi rakkomandat li jittieħdu ċerti miżuri fuq bażi volontarja:

- li persuni barranin mill-UE, mhux stabbiliti fl-UE2, jitħallew jakkwistaw liberament ċertu ammont miż-żona agrikola tal-pajjiż;

- li persuni barranin mill-UE, mhux stabbiliti fl-UE2, jitħallew jakkwistaw liberament ċertu ammont mill-art agrikola, sa ammont massimu speċifikat għal kull tranżazzjoni, possibbilment flimkien ma’, f’kull tranżazzjoni, ħtieġa li jsiru ċerti investimenti fl-innovazzjoni teknoloġika;

- li persuni barranin mill-UE, mhux stabbiliti fl-UE2 iżda li jikru proprjetajiet agrikoli, jitħallew jakkwistaw liberament irziezet u l-art li fuqha jkunu mibnija.

RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL

Reviżjoni tal-miżuri tranżitorji rigward l-akkwist ta’ proprjetà immobbli agrikola previst fit-Trattat tal-Adeżjoni 2005

Il-Kummissjoni qiegħda tippreżenta dan ir-rapport lill-Kunsill skont il-Protokoll dwar il-kundizzjonijiet u l-arranġamenti għall-adeżjoni tar-Repubbliki tal-Bulgarija u r-Rumanija mal-Unjoni Ewropea. Il-Protokoll u l-Annessi VI u VII tiegħu fihom il-kundizzjonijiet previsti għall-applikazzjoni tal-miżuri tranżitorji, inklużi l-perjodi tranżitorji li matulhom jistgħu jinżammu r-restrizzjonijiet eżistenti fuq ix-xiri ta’ art agrikola, foresti u żoni ta’ forestrija minn ċittadini nazzjonali u persuni ġuridiċi ta’ pajjiżi oħrajn tal-UE/ŻEE. Iż-żewġ Annessi jistipulaw li reviżjoni ġenerali ta’ dawn il-miżuri tranżitorji, fil-forma ta’ rapport tal-Kummissjoni lill-Kunsill, għandha ssir fit-tielet sena wara d-data tal-adeżjoni.

Fid-dawl ta’ dan l-obbligu, konsulent[3] wettaq studju[4], li analizza l-impatt tal-miżuri tranżitorji fuq is-settur agrikolu fil-Bulgarija u r-Rumanija (li minn hawn ’il quddiem issir referenza għalihom bħala l-UE2).

1. Bażi legali għar-rapport tal-Kummissjoni

L-Artikolu 63 tat-TFUE jiġbor fih il-libertà fundamentali tal-movimenti tal-kapital[5] li tinkludi, fost l-oħrajn, reġim ta’ investiment ħieles għal akkwisti ta’ proprjetà ta’ beni immobbli[6].

It-Trattat tal-Adeżjoni ffirmat mal-Bulgarija u r-Rumanija fl-2005 jipprevedi li, b’deroga tal-libertà tal-movimenti tal-kapital fit-Trattat, iż-żewġ Stati Membri ġodda huma mogħtija perjodu tranżitorju ta’ seba’ snin mill-2007 (id-data tal-adeżjoni) sal-2014, li matulu huma jistgħu jżommu r-restrizzjonijiet eżistenti fil-leġiżlazzjoni tagħhom fid-data tal-iffirmar tat-Trattat tal-Adeżjoni fir-rigward tal- akkwist tal-art agrikola, il-foresti u ż-żoni ta’ forestrija .

L-Artikolu 20 tal-Protokoll dwar il-kundizzjonijiet u l-arranġamenti għall-adeżjoni tar-Repubbliki tal-Bulgarija u r-Rumanija mal-Unjoni Ewropea jistipula li l-miżuri tranżitorji msemmija fuq għandhom jiġu applikati taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Anness VI (il-Bulgarija) u l-Anness VII (ir-Rumanija) tiegħu.

L-Annessi jiddikjaraw li " reviżjoni ġenerali ta’ dawn il-miżuri tranżitorji għandha ssir fit-tielet sena wara d-data tal-adeżjoni. Għal dan il-għan, il- Kummissjoni għandha tissottometti rapport lill-Kunsill . Il-Kunsill jista’, billi jaġixxi b’mod unanimu fuq proposta mill-Kummissjoni, jiddeċiedi li jqassar jew itemm il-perjodu tranżitorju…"

2. L-arranġamenti tranżitorji

Fin-negozjati tal-adeżjoni, tħassib simili għal dak imqajjem minn sebgħa mill-għaxar Stati li ssieħbu fl-UE fl-2004, wassal lill-Bulgarija u r-Rumanija biex jitolbu perjodu tranżitorju rigward l-akkwist ta’ art agrikola minn ċittadini nazzjonali ta’ Stati Membri oħrajn tal-UE u persuni ġuridiċi skont il-liġijiet ta’ Stat Membru ieħor, li la huma stabbiliti u lanqas irreġistrati fir-Rumanija u l-Bulgarija[7] (minn hawn ’il quddiem imsejħa persuni barranin mill-UE). Ir-raġuni ewlenija għal din it-talba tidher li hija ħtieġa li jiġu mħarsa l-kundizzjonijiet soċjo-ekonomiċi għall-attivitajiet agrikoli fid-dawl tal-introduzzjoni tas-suq waħdieni u t-tranżizzjoni għall-Politika Agrikola Komuni . Il-miżuri tranżitorji huma maħsuba biex itaffu l-impatt ta’ suq miftuħ għall-proprjetà immobbli agrikola fl-UE2 li jirriżulta mil-livell relattivament baxx tagħhom tal-prezzijiet tax-xiri tal-art u d-dħul tal-bdiewa meta mqabbel mal-bqija tal-UE (li minn hawn ’il quddiem issir referenza għalihom bħala l-UE25). Madankollu, minħabba li r-restrizzjonijiet fuq l-investiment barrani jista’ jkollhom impatt negattiv fuq l-iżvilupp tas-settur agrikolu, u b’mod partikolari fuq il-produttività, l-innovazzjoni teknoloġika u l-kompetittività tiegħu, il-Bulgarija u r-Rumanija jistgħu japplikaw biss id-dispożizzjonijiet restrittivi tagħhom għal perjodu tranżitorju limitat għal seba’ snin (mill-2007 sal-2014).

3. Għanijiet tar-rapport

L-għan tal-Kummissjoni huwa li tirrevedi l-impatt tal-adeżjoni u r-restrizzjonijiet temporanji fuq is-settur agrikolu fl-UE2. Hija sejra tikkunsidra wkoll ir-relevanza kontinwa tat-tħassib li wassal lill-Bulgarija u lir-Rumanija biex jitolbu perjodi tranżitorji għall-akkwist b’xejn tal-art agrikola. Dan għandu jippermetti lill-Kummissjoni sabiex tevalwa l-ħtieġa li jinżammu l-perjodi tranżitorji għall-perjodu tranżitorju previst u tirrapporta dwar il-fattibbiltà għat-tqassir jew it-twaqqif tiegħu qabel l-2014, id-data stipulata fit-Trattat tal-Adeżjoni. Il-valutazzjoni tal-Kummissjoni kienet ippreċeduta minn studju ta’ CEPS 2010, li jinkludi stħarriġ u analiżi tal-iżviluppi li saru fl-UE2 sa min-negozjati tal-adeżjoni tagħhom u t-tqabbil tagħhom mas-sitwazzjoni fl-UE25.

4. Approċċ metodoloġiku

Sabiex jinftiehem l-impatt attwali u futur tar-restrizzjonijiet tas-sjieda tal-art, l-istudju ffoka fuq żewġ kwistjonijiet: (i) sa liema punt ir-restrizzjonijiet fuq is-sjieda mill-barranin jaffettwaw l-effikaċja tal-iskambji tal-art, l-allokazzjoni tal-art u t-tkabbir tal-produttività, u (ii) sa liema punt għadhom validi l-fatturi li fuqhom huwa bbażat it-tħassib tal-Bulgarija u r-Rumanija (li jkun hemm kontroll kbir ħafna tal-art minn persuni barranin jekk ir-restrizzjonijiet ma jkunux fis-seħħ).

L-istħarriġ iffoka fuq il-kwistjonijiet ewlenin li ġejjin: analiżi komparattiva tar-restrizzjonijiet tranżitorji tal-UE2; fatturi oħrajn li jaffettwaw is-swieq għall-artijiet agrikoli u t-tranżazzjonijiet tal-artijiet; kif żviluppaw is-swieq tal-artijiet agrikoli fis-snin riċenti, b’mod partikolari f’termini tal-prezzijiet tal-art u tal-kiri, l-iżvilupp tad-dħul agrikolu u l-grad ta’ konverġenza tiegħu mal-UE25; u analiżi ta’ xi indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni agrikola fl-UE2 meta mqabbla mal-indikaturi korrispondenti fl-UE25.

5. Ħarsa ġenerali lejn is-sitwazzjoni wara t-tliet snin ta’ sħubija fl-UE

Ir-restrizzjonijiet fuq is-sjieda mill-barranin u l-funzjonament tas-swieq tal-artijiet

Ir-restrizzjonijiet introdotti mill-Bulgarija u r-Rumanija jikkonċernaw is-sjieda (iżda mhux kiri) mill-barranin (jiġifieri bdiewa mhux residenti u entitajiet legali biss) ta’ art agrikola. Minħabba li r-restrizzjonijiet fuq l-akkwisti tal-art minn persuni barranin fl-UE2 huma ta’ natura limitata, għandu jiġi enfasizzat li t-tranżazzjonijiet effiċjenti tal-artijiet agrikoli jidhru li huma mfixkla wkoll minn firxa ta’ fatturi oħrajn, pereżempju: (i) restrizzjonijiet u imperfezzjonijiet fis- swieq kapitali li jirriżultaw fil-ħtieġa inevitabbli għall-bdiewa li jiffinanzjaw ix-xiri tal-art mit-tfaddil tagħhom stess; (ii) frammentazzjoni tal-art li tillimita l-bejgħ tal-art agrikola minħabba li x-xerrejja huma aktar interessati fix-xiri ta’ żoni kkonsolidati; (iii) spejjeż amministrattivi kbar marbuta mat-tranżazzjonijiet tal-artijiet u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà.

Restrizzjonijiet legali fuq l-akkwist ta’ art agrikola minn persuni barranin applikabbli fl-UE2

It-Trattat tal-Adeżjoni mal-Bulgarija u r-Rumanija jistipula l-possibbiltà li jinżammu, għal perjodu tranżitorju ta’ seba’ snin wara l-adeżjoni, ir-regoli nazzjonali li skonthom il-persuni barranin mill-UE ma jistgħux, ġeneralment, jakkwistaw art agrikola. Madankollu, taħt ċerti kundizzjonijiet, persuni barranin mill-UE setgħu jakkwistaw art agrikola fl-UE2 diġà matul il-perjodu tranżitorju. Barra minn hekk, fiż-żewġ pajjiżi, persuni barranin mill-UE jistgħu jikru art agrikola liberament.

Fil-Bulgarija u r-Rumanija, l-akkwist ta’ art agrikola minn persuni barranin mill-UE kien irregolat b’mod simili:

(i) Ċittadini tal-UE li jixtiequ jistabbilixxu lilhom infushom bħala bdiewa li jaħdmu għal rashom u jakkwistaw art agrikola fil-Bulgarija u r-Rumanija la huma soġġetti għal xi restrizzjonijiet u lanqas għal xi proċeduri differenti minn dawk applikabbli għaċ-ċittadini nazzjonali; (ii) L-entitajiet legali stabbiliti fil-Bulgarija u r-Rumanija jistgħu wkoll jakkwistaw liberament art agrikola fi kwalunkwe Stat minnhom, irrispettivament mil-livell ta’ parteċipazzjoni barranija fil-kapital tagħhom.

Dawn il-possibbiltajiet ta’ investiment għal persuni barranin mill-UE juru bil-provi li r-restrizzjonijiet applikabbli fl-UE2 huma inqas restrittivi minn dawk li jeżistu fi wħud mill-Istati li ssieħbu fl-UE fl-2004 u li talbu għal perjodu tranżitorju fuq l-akkwist tal-art agrikola (minn hawn ’il quddiem il-pajjiżi tal-UE7[8]). Id-differenza prinċipali hija li l-Bulgarija u r-Rumanija ma għandhom ebda restrizzjoni fuq l-akkwisti tal-art minn entitajiet legali stabbiliti fit-territorju tagħhom, irrispettivament mill-parteċipazzjoni barranija fil-kapital ta’ dawk l-entitajiet. Ta’ min jenfasizza wkoll li l-Bulgarija u r-Rumanija stabbilixxew kundizzjonijiet inqas restrittivi li jridu jiġu ssodisfati miċ-ċittadini tal-UE qabel jistabbilixxu lilhom infushom bħala bdiewa li jaħdmu għal rashom u jagħmlu użu mid-dritt tagħhom li jiksbu art agrikola f’dawn il-pajjiżi. Madankollu, ma teżisti ebda dejta uffiċjali dwar is-sjieda minn barranin ta’ art agrikola fil-Bulgarija u r-Rumanija, b’hekk l-impatt tar-restrizzjonijiet ma jistax jiġi kkalkolat faċilment. Madankollu, l-informazzjoni miġbura minn sorsi varji minn esperti nazzjonali tal-art li jipparteċipaw fl-istudju[9] tissuġġerixxi li hemm sjieda sostanzjali mill-barranin ta’ proprjetà immobbli agrikola fiż-żewġ pajjiżi. L-akkwist ta’ art minn investituri barranin kien inkoraġġit b’mod ċar bħala riżultat tar-restituzzjoni tal-art lil sidien privati.

Ir-restrizzjonijiet legali li jirregolaw l-akkwist ta’ art agrikola minn persuni barranin mill-UE fil-Bulgarija u r-Rumanija juru li ma hemm ebda projbizzjoni stretta u totali fuq akkwisti barranin fis-seħħ u għalhekk tista’ ma titqiesx bħala essenzjali għall-kisba tal-għanijiet segwiti bl-introduzzjoni tal-perjodu tranżitorju.

Investimenti diretti barranin

Żieda fl-investiment dirett barrani (FDI) fl-agrikoltura jkollha impatt importanti fuq l-aċċess tant meħtieġ għall-kapital, it-teknoloġija u l-għarfien fis-settur. Minn stokk totali ta’ FDI ta’ madwar EUR 32 biljun fil-Bulgarija sal-2008 u ta’ madwar EUR 43 biljun sal-2007 fir-Rumanija, l-FDI li mar fis-settur agrikolu fil-Bulgarija jammonta għal EUR 166 miljun u għal EUR 280 miljun fir-Rumanija. Minkejja li huma ammonti relattivament żgħar, dawn l-investimenti, flimkien mal-effetti mifruxa stimulanti (vertikali) li jirriżultaw mill-FDI f’setturi relatati (eż. fis-settur tal-ikel), għandhom impatt pożittiv fuq it-titjib tal-produttività agrikola u l-valur tal-art.

L-influwenza tal-adeżjoni mal-UE fuq is-swieq tal-artijiet tal-UE2

Minkejja r-restrizzjonijiet (parzjali) fuq l-investiment barrani li jkopri s-settur agrikolu, l-adeżjoni mal-UE diġà ħalliet influwenza pożittiva fuq l-iżvilupp ta’ dan is-settur. Billi stimulat l-investimenti barranin fl-ekonomija globali tal-UE2 u billi ffaċilitat it-tkabbir tas-settur finanzjarju, l-adeżjoni mal-UE tejbet l-aċċess għall-krediti u l-assigurazzjoni għall-bdiewa, li wassal għal titjib fil-produttività agrikola, żieda fid-domanda għall-art u żieda fil-valuri tal-artijiet.

Barra minn hekk, is-sussidji għall-irziezet tal-UE2 konnessi mal-Politika Agrikola Komuni (PAK), għalkemm għadhom f’livell aktar baxx meta mqabbla mas-sussidji disponibbli għal irziezet fi Stati Membri oħrajn tal-UE, jammontaw għal parti importanti mid-dħul tal-bdiewa fl-UE2. Minħabba li ħafna mis-sussidji huma marbuta jew mal-art jew inkella mal-produzzjoni, huma jinkoraġġixxu d-domanda għall-art u jistimolaw iż-żieda fil-produttività.

It-tibdil tas-swieq tal-artijiet fl-UE2

Id-daqs globali tas- suq tal-bejgħ tal-artijiet fil-Bulgarija u r-Rumanija huwa żgħir. Fil-Bulgarija, ca. 140.000 ettaru ta’ art agrikola ġiet skambjata permezz ta’ bejgħ sal-2008. Fir-Rumanija, l-iskambji ta’ art agrikola permezz ta’ bejgħ kienu jammontaw għal ca. 220.000 ettaru sal-2009. Madankollu, fiż-żewġ pajjiżi, l-art skambjata permezz ta’ bejgħ għall-perjodu 1999 – 2008 żdiedet b’seba’ darbiet. Madwar il-perjodu tal-adeżjoni, il-bejgħ tal-art fil-Bulgarija żdied b’45% (fil-perjodu 2006 – 2008) u żdied b’aktar minn tliet darbiet fir-Rumanija (fil-perjodu 2005-2009).

Għalkemm is-swieq tal-bejgħ tal-art jidhru li qegħdin jiżviluppaw b’mod simili fl-UE2, is- swieq tal-kiri tal-art ivarjaw b’mod konsiderevoli. Il-kiri huwa ferm inqas importanti fir-Rumanija milli fil-Bulgarija. Fl-UE27, ir-Rumanija għandha l-aktar sehem baxx ta’ kiri[10], għalkemm dan żdied matul dawn l-aħħar snin. Fir-Rumanija, bħal f’pajjiżi oħrajn, il-kiri tal-art huwa aktar importanti għal entitajiet legali akbar li jikru aktar minn terz tal-art li jużaw (36% fl-2007). Madankollu, fl-2007, madwar 35% biss tal-art agrikola totali fir-Rumanija ntużat minn irziezet kummerċjali, filwaqt li l-entitajiet legali fil-Bulgarija kellhom madwar 53% tal-art agrikola totali.

L-istudju għamel użu minn sorsi nazzjonali biex jikseb l-istatistika għall- prezzijiet tal-bejgħ u l-kiri tal-art . Wara l-adeżjoni, il-prezzijiet totali tal-kiri żdiedu biss b’mod moderat[11]. B’kuntrast ma’ dan, fis-snin madwar u wara l-adeżjoni, iż-żieda fil-prezzijiet tal-bejgħ tal-art kienet waħda konsiderevoli.

Fil-perjodu ta’ qabel l-adeżjoni (2004-2006), il-prezzijiet tal-bejgħ tal-art fil-Bulgarija żdiedu b’24% (għal-livell ta’ EUR 895 għal kull ettaru). Wara l-adeżjoni, il-prezzijiet tal-bejgħ tal-art fil-Bulgarija żdiedu b’34% meta mqabbla mal-perjodu ta’ qabel l-adeżjoni u, bejn l-2007 u l-2008, laħqu livell ta’ EUR 1202 għal kull ettaru. Fir-Rumanija, fil-perjodu ta’ qabel l-adeżjoni (2004-2005), il-prezzijiet tal-bejgħ tal-art żdiedu b’aktar minn 200% għal madwar EUR 900 għal kull ettaru, b’żieda partikolarment qawwija fl-2005, is-sena meta ġie ffirmat it-Trattat tal-Adeżjoni. Wara l-adeżjoni, il-prezzijiet tal-bejgħ tal-art agrikola komplew żdiedu b’aktar minn 50% meta mqabbla mal-perjodu ta’ qabel l-adeżjoni, għal EUR 1400 għal kull ettaru fl-2008.

Bħala riżultat taż-żieda msemmija u spjegata hawn fuq fil-prezzijiet tal-bejgħ tal-art fil-Bulgarija u r-Rumanija, id-diskrepanza fil-prezzijiet tal-art bejn dawn iż-żewġ pajjiżi u l-UE25 qiegħda tonqos. Madankollu, xorta waħda għad hemm differenza notevoli bejn il-prezzijiet tal-art fl-UE2 u dawk fl-UE15 (l-Istati Membri tal-UE qabel l-1 ta’ Mejju 2004). B’kuntrast ma’ dan, il-prezzijiet tal-bejgħ tal-art fl-UE2 issa jistgħu jitqabblu ma’ dawk fl-UE7[12].

Madankollu, meta wieħed iżomm f’moħħu li s-swieq tal-kiri huma miftuħa għal persuni barranin fiż-żewġ pajjiżi tal-UE2, ta’ min jinnota li l-konverġenza fil-prezzijiet tal-kiri wara l-adeżjoni ma kinitx aktar qawwija minn dik fil-prezzijiet tal-bejgħ tal-art. Dan il-fenomenu jista’ jittieħed bħala indikatur li l-kiri ta’ art agrikola mingħajr possibbiltà ta’ kombinazzjoni mal-akkwist ta’ art meħtieġa għal attivitajiet agrikoli huwa ta’ attrazzjoni limitata biss għall-investituri barranin.

L-istruttura soċjo-ekonomika tas-settur agrikolu

Il-proċess ta’ trasformazzjoni li għaddej fis-settur agrikolu fl-UE2 diġà qiegħed juri riżultati pożittivi. Id-dejta disponibbli turi li fl-2008, il-ħsad tal-qamħ fil-Bulgarija kien jammonta għal 70% tal-livell tal-UE25 u l-ħsad fir-Rumanija kien jammonta għal madwar 60% tal-livell tal-UE25. Id-diskrepanza fil-produttività tax-xogħol bejn l-UE2 u l-UE25 qiegħda tonqos ukoll għalkemm għad hemm differenzi kbar. Fl-2008, is-sehem tal-valur miżjud għal kull input ta’ xogħol agrikolu fir-Rumanija kien madwar 45% tal-livell tal-UE25 u fil-Bulgarija kien jammonta għal 60% tal-livell tal-UE25. Madankollu, ta’ min jinnota li l-input tax-xogħol agrikolu tnaqqas b’mod konsiderevoli fil-Bulgarija u r-Rumanija (aktar minn 40% mill-2000 sal-2009)[13].

Barra minn hekk, filwaqt li fl-2007 is-sehem tal-impjiegi fis-settur agrikolu kien ta’ 18% fil-Bulgarija u 28% fir-Rumanija, dan is-sehem kien ta’ 5% biss fl-UE25. Id-dħul agrikolu reali fuq l-input tax-xogħol żdied mis-sena 2000 sal-2008 b’madwar 51% fil-Bulgarija u bi 68% fir-Rumanija.[14] Madankollu, għalkemm id-differenzi bejn id-dħul mis-settur agrikolu fl-UE2 u fl-UE25 qegħdin jonqsu maż-żmien, huma xorta għadhom importanti. Fl-2008, id-dħul mis-settur agrikolu fil-Bulgarija kien jammonta għal nofs il-livell tal-UE15[15] iżda kien eqreb tad-dħul medju mis-settur agrikolu fl-UE7. Madankollu, id-dħul mis-settur agrikolu fir-Rumanija fl-2008 kien jammonta għal kwart ta’ dak fl-UE15 u, filwaqt li kien komparabbli ma’ dak fil-Latvja, il-Litwanja u l-Polonja, xorta waħda kien għadu taħt id-dħul medju mis-settur agrikolu fl-UE7.[16]

6. Konklużjonijiet

L-iżvilupp tas-settur agrikolu fil-Bulgarija u r-Rumanija, b’mod partikolari, it-tisħiħ tal-produzzjoni agrikola, it-titjib fil-produttività, iż-żieda fid-dħul mis-settur agrikolu u fil-prezzijiet tal-bejgħ tal-art, juri li, għalkemm għadhom preżenti, id-differenzi bejn l-UE2 u l-UE25 qegħdin jonqsu b’mod evidenti maż-żmien. Għalhekk, it-tħassib imfisser matul in-negozjati tal-adeżjoni, b’mod partikolari li d-dħul u l-prezzijiet tal-art relattivament aktar baxxi fl-UE2 meta mqabbla mal-UE25 iwasslu għal akkwist mifrux ta’ art minn persuni barranin jekk ir-restrizzjonijiet temporanji fuq l-investimenti barranin fis-settur agrikolu ma jkunux fis-seħħ, jidher issa, tliet snin wara l-adeżjoni, li għadu validu, iżda sa ċertu punt biss.

L-analiżi tas-sitwazzjoni attwali fis-settur agrikolu fil-Bulgarija u r-Rumanija turi li r-restrizzjonijiet ma jammontawx għal projbizzjoni totali u stretta fuq l-investimenti barranin fl-art agrikola. Fl-istess ħin, hemm fatturi istituzzjonali li jnaqqsu l-veloċità, sa ċertu punt, tal-progress tar-riforma strutturali agrikola fl-UE2. Fost dawn il-fatturi hemm imperfezzjonijiet fis-swieq kapitali, il-frammentazzjoni tal-art u spejjeż għoljin ta’ tranżazzjoni. Għalhekk, jidher li l-għanijiet segwiti mir-restrizzjonijiet temporanji, jiġifieri t-tnaqqis tal-impatt ta’ suq miftuħ għall-proprjetà immobbli agrikola fl-UE2, jistgħu jinkisbu aħjar jekk, matul il-perjodu tranżitorju, il-bdiewa lokali jista’ jkollhom ukoll aċċess mingħajr tfixkil għall-kapital. Dan għandu jagħtihom iċ-ċans li jikkonsolidaw l-art tagħhom, jinvestu fit-teknoloġija, itejbu l-produttività tagħhom u, bħala konsegwenza, iwassal għal żieda fid-dħul mis-settur agrikolu u fil-prezzijiet tal-art. Madankollu, fis-sitwazzjoni ta’ imperfezzjonijiet fis-suq tal-kapital, parzjalment minħabba l-kriżi finanzjarja, hemm ħtieġa kbira ta’ kapital ġdid biex ikompli jiffaċilita u jistimola l-iżvilupp tas-settur agrikolu fl-UE2. Għalhekk, il-ftuħ ta’ dawk is-swieq għal investimenti barranin permezz ta’ miżuri moderati saħansitra qabel l-għeluq tal-perjodi tranżitorji għall-iżgurar tal-kompetittività tas-settur agrikolu fl-UE2 jixraqlu riflessjoni serja.

Fil-kuntest tal-proposta ta’ hawn fuq, tista’ tingħata kunsiderazzjoni għall-introduzzjoni tar-riformi moderati li ġejjin:

- li persuni barranin mill-UE, mhux stabbiliti fl-UE2, jitħallew jakkwistaw liberament ċertu ammont ta’ art agrikola tal-pajjiż;

- li persuni barranin mill-UE, mhux stabbiliti fl-UE2, jitħallew jakkwistaw liberament ċertu ammont ta’ art agrikola, sa ammont massimu speċifikat għal kull tranżazzjoni, possibbilment ikkombinati f’kull tranżazzjoni ma’ ħtieġa li jsiru ċerti investimenti fl-innovazzjoni teknoloġika;

- li persuni barranin mill-UE, mhux stabbiliti fl-UE2 iżda li jikru proprjetajiet agrikoli fihom, jitħallew jakkwistaw liberament irziezet u l-art li fuqha jkunu mibnija.

Ta’ min iżomm f’moħħu li diġà teżisti preżenza barranija konsiderevoli fis-suq agrikolu tal-Bulgarija u r-Rumanija permezz ta’ entitajiet legali stabbiliti fl-UE2 u li joperaw b’kapital barrani, persuni barranin li jikru art agrikola mingħajr restrizzjonijiet, u bdiewa mill-UE li jaħdmu għal rashom u li għandhom ir-residenza tagħhom fl-UE2. L-akkwist tal-artijiet minn dawn l-investituri mill-UE ma wassalx għal xi xokkijiet viżibbli fis-sistema. L-attivitajiet ekonomiċi tagħhom jistgħu saħansitra jitqiesu bħala li qegħdin jgħinu biex jissolvew in-nuqqasijiet sistematiċi konnessi mal-problemi istituzzjonali li jieħdu fit-tul u li jxekklu l-użu aktar effiċjenti tal-art agrikola u għalhekk il-produttività agrikola. Barra minn hekk, bl-istess mod, jidher li mhuwiex probabbli li jkun hemm xokkijiet kbar minn takeovers kbar ħafna ta’ art wara t-tmiem tal-perjodu tranżitorju, minħabba li l-investituri futuri x’aktarx li jkunu dawk li, fil-prinċipju, ikunu interessati fis-suq agrikolu tal-UE2 iżda mhux sal-punt li diġà jkollhom bżonn jistabbilixxu lilhom infushom hemmhekk matul il-perjodu tranżitorju u li jakkwistaw art agrikola issa bi prezz li qabel kien saħansitra aktar baxx. Minbarra dan, l-iżvilupp tal-prezzijiet fis-suq tal-kiri diġà mingħajr restrizzjonijiet jidher li jindika li, anki wara t-tmiem tal-perjodu tranżitorju, iċ-ċaqliq gradwali fil-prezzijiet tal-bejgħ tal-art għall-grad ta’ konverġenza tal-UE25 jista’ jkompli. L-investituri barranin huma mistennija li jikkombinaw l-attivitajiet tagħhom max-xiri u l-kiri ta’ art agrikola.

Minħabba d-dati tal-għeluq stabbiliti fit-Trattat tal-Adeżjoni tal-2005 għat-tħejjija ta’ dan ir-rapport, il-perjodu studjat[17] huwa qasir wisq biex ikollu evidenza empirika aktar estensiva dwar l-impatt tal-adeżjoni u restrizzjonijiet temporanji fuq l-iżvilupp tas-suq agrikolu fl-UE2. Madankollu, l-istudju tal-Kummissjoni wera li d-diskrepanza bejn l-UE2 u l-UE25 f’termini ta’ dħul u prezzijiet tal-art, li kienet fost l-aktar tħassib qawwi f’dawn iż-żewġ pajjiżi fiż-żmien tal-adeżjoni, naqset matul dawn l-aħħar snin iżda xorta waħda għadha nieqsa sewwa minn konverġenza kompleta. Għalhekk, il-konverġenza kompleta la hija kondizzjoni mistennija u lanqas neċessarja għat-tmiem tad-derogi. L-istudju ta’ CEPS 2010 kompla juri li l-pajjiżi tal-UE2 sejrin jingħataw parir tajjeb biex ipoġġu l-bqija tal-perjodu tranżitorju għal użu tajjeb fit-trawwim tal-iżvilupp fis-settur agrikolu u t-tħejjija għat-tmiem inevitabbli tar-restrizzjonijiet temporanji. Minħabba li l-investimenti barranin jidhru li jikkontribwixxu għall-proċess tar-razzjonalizzazzjoni tal-użu tal-art agrikola, it-tisħiħ tal-produttività, iż-żieda tal-livell ta’ innovazzjoni teknoloġika u t-titjib tal-kompetittività tas-swieq agrikoli, jidher li huwa xieraq li l-pajjiżi tal-UE2 jiġu rakkomandati biex jikkunsidraw miżuri għal ftuħ ulterjuri tas-setturi agrikoli rispettivi tagħhom fuq bażi volontarja.

Fuq il-bażi tas-sitwazzjoni fl-UE2 fir-reviżjoni ta’ nofs it-term tal-miżuri tranżitorji għall-akkwist tal-art agrikola, il-Kummissjoni ma tikkonkludix li l-limiti ta’ żmien għall-applikazzjoni ta’ miżuri restrittivi temporanji fil-Bulgarija u r-Rumanija għandhom jitqassru.

[1] ĠU L 157 tal-21 ta’ Ġunju 2005, paġna 11.

[2] L-Artikolu 3.2 tal-Annessi VI u VII għall-Protokoll tal-Adeżjoni jistabbilixxi li: "Għal dan il-għan, il-Kummissjoni għandha tissottometti rapport lill-Kunsill. Il-Kunsill jista’, billi jaġixxi unanimament fuq proposta mill-Kummissjoni, jiddeċiedi li jqassar jew li jtemm il-perjodu tranżitorju…"

[3] Ċentru għall-Istudji tal-Politika Ewropea (CEPS).

[4] "Reviżjoni tar-Restrizzjonijiet Tranżitorji Miżmuma mill-Bulgarija u r-Rumanija fir-rigward tal-Akkwisti ta’ Proprjetà Immobbli Agrikola", minn hawn ’il quddiem imsejjaħ l-Istudju ta’ CEPS 2010 http://ec.europa.eu/internal_market/capital/reports.

[5] Ara n-nomenklatura tal-movimenti kapitali stabbiliti fl-Anness I għad-Direttiva tal-Kunsill 88/361/KEE tal-24 ta’ Ġunju 1988 għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 67 tat-Trattat (ĠU 1988 L 178, p. 5). Għalkemm din id-Direttiva ġiet revokata mit-Trattat ta’ Maastricht, in-nomenklatura hija rikonoxxuta mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea bħala li għandha valur indikattiv.

[6] Il-perjodu tranżitorju ta’ 5 snin mogħti lill-Bulgarija u r-Rumanija fir-rigward tal-akkwist ta’ proprjetà ta’ beni immobbli għal residenzi sekondarji mhuwiex soġġett għal dan ir-rapport.

[7] Skont il-kliem espliċitu tat-Trattat tal-Adeżjoni, immedjatament wara l-adeżjoni, ir-regoli kollha msemmija hawn fuq huma wkoll applikabbli direttament għaċ-ċittadini nazzjonali u l-entitajiet legali taż-ŻEE.

[8] Dawn huma r-Repubblika Ċeka, l-Estonja, il-Latvja, il-Litwanja, l-Ungerija, il-Polonja u s-Slovakja.

[9] Ara l-ispjegazzjonijiet u l-eżempji proposti fit-taqsima 4 u t-taqsima 6 tal-istudju ta’ CEPS 2010.

[10] Ara t-Tabella 4 fil-paġna 20 tal-istudju ta’ CEPS 2010.

[11] Fil-Bulgarija, fejn il-kiri tal-art huwa ferm aktar importanti milli huwa fir-Rumanija, il-prezz tal-kiri wara l-adeżjoni fl-2008 kien 17% biss ogħla mill-prezz tal-kiri qabel l-adeżjoni fl-2006.

[12] Ara l-figura 11 u t-tabella 17 fil-paġni 43-44 tal-istudju ta’ CEPS 2010.

[13] Sors: Eurostat (Kontijiet Ekonomiċi għall-Agrikoltura, Statistiċi ta’ Input tax-Xogħol Agrikolu).

[14] Skont l-indikatur A tad-dħul minn attività agrikola (sors: Eurostat, Kontijiet Ekonomiċi għall-Agrikoltura).

[15] Standard tas-Saħħa tax-Xiri.

[16] Ara l-figura 18 fil-paġna 54 tal-istudju ta’ CEPS 2010.

[17] Ħafna mill-istatistika disponibbli fid-data tal-adozzjoni ta’ dan ir-rapport tirreferi għal dejta limitata għall-2008.