24.8.2006   

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea

C NaN/1

I-VII

1-11

1-5

6-11

12-49

12-31

12-16

17-23

24-26

27-31

32-49

32-41

42-47

48-49

50-57

50-52

53-57

58

CSP

Dokument ta' Strateġija tal-Pajjiż

EC

Komunità Ewropea

ECU

Unità ta' Valuta Ewropea

EIB

Bank Ewropew ta' l-Investiment

ENP

Politika Ewropea ta' Viċinat

ENPI

Strument Ewropew ta' Viċinat u Sħubija

EuropeAid

Uffiċċju ta' Koperazzjoni fl-Għajnuna Ewropea

PGD

Prodott Gross Domestiku

MEDA

Miżuri li jridu jakkumpanjaw ir-riformi ekonomiċi u soċjali fil-pajjiżi Mediterranji li mhumiex Membri

MED-Committee

Kumitat ta' Konsulenza ta' l-Istati Membri għar-reġjun tal-Mediterran

NIP

Programm Nazzjonali Indikattiv

SAF

Faċilità ta' Aġġustament Strutturali

TA

Assistenza teknika

I.

Fl-1995 l-UE u 12-il pajjiż Mediterranju ddeċidew fuq fażi ġdida fir-relazzjoni ta' bejniethom, imsejħa l-“Proċess ta' Barċellona” jew “is-Sħubija Ewro-Mediterranja”. L-għan prinċipali huwa sabiex jiġu żviluppati aspetti differenti tas-sħubija, inklużi d-dimensjonijiet politiċi, ekonomiċi u finanzjarji, u soċjali u kulturali (ara l-paragrafi 1-2).

II.

Il-programm MEDA huwa l-istrument finanzjarju prinċipali ta' l-UE għall-implimentazzjoni tas-sħubija Ewro-Mediterranja, b'aktar minn 8 000 miljun euro allokati għall-perjodu 1995-2006. Fl-aħħar ta' l-2005 madwar 7 000 miljun euro kienu impenjati għal proġetti u programmi differenti, u madwar 4 000 miljun euro intefqu (ara l-paragrafi 3-5).

III.

Il-Qorti vverifikat il-programm MEDA, sabiex tiddetermina jekk huwa attwalment jagħtix kontribuzzjoni lejn riforma ekonomika u żvilupp soċjali fil-pajjiżi sħab, u jekk it-tmexxija mill-Kummissjoni tal-programm hijiex adegwata (ara l-paragrafi 6-11).

IV.

Rigward il-kontribuzzjoni tal-programm MEDA, is-sostennn mill-KE kien:

V.

Riżultati konkreti, wara aktar minn 10 snin ta' MEDA, s'issa għadhom limitati, minħabba li ħafna proġetti għadhom ma ġewx kompluti. Għall-maġġoranza tal-pajjiżi MEDA l-impatt tas-sostennn mill-KE ma jinstabx daqshekk fl-importanza finanzjarja tiegħu daqskemm jinstab fit-tentattivi tiegħu sabiex jindirizza riforma sensittiva ta' kwistjonijiet ta' politika u jagħti sostennn lill-ifqar segmenti ta' populazzjonijiet (ara l-paragrafi 27-31).

VI.

Il-tmexxija mill-Kummissjoni tal-programm MEDA ttejbet b'mod ċar sa mis-snin tal-bidu u tista' titqies bħala sodisfaċenti, peress li sforzi ta' programmar issa jirriżultaw f'allokazzjoni aktar bilanċjata ta' riżorsi matul perjodu ta' żmien, perjodi ta' preparazzjoni qed jiqsaru u l-iżburżjar żdied b'mod sinifikanti. Fatturi li jikkontribwixxu għal dawn it-titjib huma żieda fin-numru ta' proġetti u programmi, sehem akbar ta' sostenn tal-baġit fil-programm totali u l-effett ġenerali pożittiv ta' devoluzzjoni fuq preparazzjoni u implimentazzjoni ta' proġett minn delegazzjonijiet. Titjib ieħor jinkludi monitoraġġ u evalwazzjoni aktar sistematika u djalogu u koordinazzjoni aktar intensivi ma' kontropartijiet lokali u kontribwenti oħra. Il-kawża l-aktar komuni ta' dewmien fl-implimentazzjoni jibqgħu l-problemi fl-akkwisti pubbliċi (ara l-paragrafi 32-49).

VII.

Bir-Regolament MEDA li ser jieqaf japplika fl-aħħar ta' l-2006 u l-Istrument Ewropew ta' Viċinat u Sħubija l-ġdid li ser jidħol fis-seħħ fl-2007, il-Qorti hija tal-parir li l-Kummissjoni għandha:

1.

Wara madwar 20 sena ta' koperazzjoni li dejjem tiżdied, fuq kwistjonijiet ta' kummerċ u żvilupp b'mod partikolari, bejn l-UE, l-Istati Membri tagħha u t-12-il pajjiż tal-Mediterran ikkonċernati, il-Konferenza ta' l-UE u ministri ta' l-affarijiet barranin Mediterranji miżmuma f'Barċellona (Novembru 1995) iddeċidiet dwar fażi ġdida ta' “sħubija”, imsejħa wkoll il-“Proċess ta' Barċellona” jew is-sħubija Ewro-Mediterranja (1).

2.

Id-Dikjarazzjoni adottata fil-Konferenza ta' Barċellona fformulat tlett setturi għas-sħubija, flimkien ma' l-objettivi prinċipali relatati, kif isegwi:

3.

Il-programm MEDA huwa l-istrument finanzjarju prinċipali ta' l-UE għall-implimentazzjoni tas-sħubija Ewro-Merditerranja, il-bażi legali għal liema kienet provduta mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1488/96 tat-23 ta' Lulju 1996 (2). Ir-Regolament jiddeskrivi sensiela wiesgħa ta' miżuri ta' sostennn li jridu jittieħdu b'sostennn ta' ħiliet minn sħab Mediterranji sabiex jirriformaw l-istrutturi ekonomiċi u soċjali tagħhom u jnaqqsu kwalunkwe konsegwenzi negattivi li jistgħu jirriżultaw minn żvilupp ekonomiku. Ammont ta' referenza totali ta' 3 424,5 miljun ECU kienet provduta mir-Regolament għall-perjodu 1995 sa l-1999.

4.

Wara evalwazzjoni tar-Regolament fl-1999 huwa kien emendat mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2698/2000 (3), li ġeneralment jirreferu għalih bħala r-Regolament MEDA-II. Dan ir-Regolament jipprovdi ammont ta' referenza għall-perjodu 2000-2006 ta' 5 350 miljun euro. L-emenda żiedet ukoll settur ieħor ta' attivitajiet li jridu jkunu mogħtija sostennn (Titjib ta' kundizzjonijiet għall-dawk l-anqas privileġġati), u huwa sawwar ċerta proċeduri għat-teħid ta' deċiżjonijiet.

5.

Impenji attwali totali magħmula għas-snin 1995-2005 jammontaw għal madwar 6 900 miljun euro, u l-iżburżar attwali għall-istess perjodu għal madwar 4 000 miljun euro. Idea ġenerali aktar dettaljata ta' impenji u żburżar skond il-pajjiż għall-perjodu 1995-2005 hija nkluża f'Anness I.

6.

Fil-perjodu Awwissu — Diċembru 2005 l-Qorti wettqet verifika tal-programm MEDA, fuq il-bażi tal-mistoqsijiet li ġejjin.

7.

L-aspetti prinċipali eżaminati taħt l-ewwel mistoqsija jinkludu r-rilevanza tal-programm u speċifiċità, grad ta' responsabbiltà, tisħiħ ta' kapaċità u riżultati miksuba.

8.

L-aspetti prinċipali kkunsidrati għat-tieni mistoqsija huma ħeffa u effiċjenza ta' programmar, preparazzjoni u implimentazzjoni, monitoraġġ u evalwazzjoni, u koordinazzjoni tal-kontribwent.

9.

Riforma ekonomika u żvilupp soċjali jinkludu sostennn għal transizzjoni ekonomika u t-twaqqif ta' żona ta' kummerċ ħieles Ewro-Mediterranja (eżempju titjib fil-kummerċ, ħolqien ta' mpiegi u żvilupp tas-settur pubbliku), operazzjonijiet għal sostennn ta' programmi ta' riforma (eżempju fis-servizzi finanzjarji u amministazzjoni pubblika), avvanz ta' infrastrutturi ekonomiċi, b'mod partikolari fis-setturi ta' trasport, enerġija, żvilupp rurali u fl-ibliet, u żviluppi fis-servizzi soċjali, speċjalment fis-setturi ta' saħħa, pjanar ta' familja, fornimenti ta' l-ilma, sanità u djar.

10.

Ix-xogħol ta' verifika kien jinkludi żjarat għall-Eġittu u l-Marokk, fejn għażla ta' proġetti u programmi kienu vverifikati u diskussjonijiet kienu miżmuma mal-persunal tad-Delegazzjoni, awtoritajiet lokali, maniġers ta' proġett, assistenti tekniċi u kontribwenti oħra. Ma' dan reviżjoni tal-proġetti u programmi fil-Ġordan kienet mwettqa. Il-verifika ffukat fuq proġetti b'fondi mill-MEDA I u II. Proġetti b'fondi mill-Protokolli (4) l-antiki, il-komponenti reġjonali tal-programm MEDA, jew mill-linji tal-baġit orizzontali u tematiċi ma kinux inlużi f'din il-verifika. Il-lista kompluta ta' proġetti u programmi eżaminati taħt il-verifika hija inkluża f'Anness II.

11.

Fl-aħħar nett, il-verifika eżaminat ukoll rapporti t'evalwazzjoni rilevanti, preparati f'isem il-Kummissjoni, inkluża l-evalwazzjoni ta' Nofs it-terminu tal-programm MEDA-II, li kienet kompluta fl-2005. Din l-evalwazzjoni kkonċentrat fuq żewġ mistoqsijiet prinċipali, jiġifieri kemm huwa rilevanti l-programm MEDA II u kemm huma effettivi/effiċjenti l-arranġamenti ta' tmexxija u implimentazzjoni MEDA II. Dawn il-mistoqsijiet kienu maqsuma f'ħafna mistoqsijiet oħra, li għal kull waħda approċċ ta' evalwazzjoni xierqa kien disinnjat, inkluż reviżjoni dokumentarja estensiva u intervisti numerevoli fil-Kwartieri Ġenerali tal-Kummissjoni u f'żewġ pajjiżi miżjura (it-Tuneżija u l-Eġittu). Il-Qorti analizzat din l-evalwazzjoni b'relazzjoni mal-verifika tagħha stess u kkonkludiet li, hija tipprovdi bażi suffiċjenti sabiex tuża r-riżultati ta' l-evalwazzjoni bħala evidenza li tikkorrobora s-sejbiet ta' verifika tagħha stess (ara wkoll il-paragrafi 46-47). Għaldaqshekk, fejn meqjus rilevanti, referenza ssir għal din l-evalwazzjoni ta' nofs it-terminu.

12.

Il-proġetti kollha eżaminati fit-tlett pajjiżi koperti mill-verifika kienu rilevanti għall-objettivi (5) MEDA u skond l-objettivi ta' żvilupp nazzjonali tal-pajjiż rispettiv. Konferma ta' din l-osservazzjoni tista' tinstab fl-evalwazzjoni ta' nofs it-terminu tal-programm MEDA-II, li kkonkludiet li r-rilevanza tal-programm kienet sodisfaċenti.

13.

Fit-tliet pajjiżi kollha l-portafoll komplut ta' sostennn mill-KE kien varjetà ta' interventi mmirati lejn riformi ekonomiċi u żvilupp soċjali, bl-Eġittu u l-Marokk juru bilanċ tajjeb bejn dawn iż-żewġ setturi differenti, filwaqt li fil-każ tal-Ġordan l-enfasi kient aktar fuq riformi ekonomiċi.

14.

Iżda, minħabba li l-objettivi u l-miżuri possibbli ta' sostennn MEDA huma kemmxejn definiti b'mod wiesgħa fir-Regolamenti MEDA, il-mistoqsija hija jekk fil-prattika l-Kummissjoni ffukatx is-sostennn tagħha, li jista' jżid il-koerenza tas-sostenn.

15.

Fi tnejn mit-tlett pajjiżi eżaminati (l-Eġittu u l-Ġordan) kien hemm tendenza ċara sabiex sostennn ikun iffukat fuq numru limitat ta' setturi u permezz ta' numru limitat ta' interventi. Fit-tielet pajjiż, il-Marokk, dan ma kienx eżattament il-każ, minħabba li sostennn mill-KE ġie mqassam fuq numru kbir ta' interventi li jkopru ħafna setturi differenti, b'mod partikolari matul il-perjodu MEDA-I u b'titjib żgħir matul MEDA-II (6).

16.

Sa dan it-tant il-Kummissjoni fformulat politika ta' relazzjonijiet esterni ġdida lejn il-pajjiżi ġirien imsejħa l-Politika Ewropea ta' Viċinat (ENP). Taħt din il-politika strument finanzjarju ġdid (l-Istrument Ewropew ta' Viċinat u Sħubija) għandu jsir effettiv fl-2007, li jidħol minflok ħafna strumenti oħra inkluż MEDA. Bħala l-ewwel stadju lejn l-implimentazzjoni ta' l-ENP Pjanijiet ta' Azzjoni speċifiċi qed jiġu mfassla għall-pajjiżi sħab kollha. Minħabba li dawn il-Pjanijiet ta' Azzjoni jistabbilixxi set komplut ta' prijoritajiet li jkopru is-setturi kollha ta' koperazzjoni (7), is-serje l-ġdida ta' dokumenti ta' strateġija tal-pajjiż (li jkopru l-perjodu 2007-2013) jistgħu jiffukaw fuq numru aktar limitat ta' setturi ta' intervent.

17.

Wieħed mill-prinċipji ġeneralment aċċettati għal għajnuna effettiva huwa l-inkoraġġiment ta' responsabbiltà (jiġifieri li l-benefiċjarji għandu jkollhom responsabbiltà u kontrol fuq proġetti u programmi fl-istadji kollha) (8). Għaldaqshekk, in konsiderazzjoni jekk il-programm MEDA jikkontribwixxix attwalment għal riforma ekonomika u żvilupp soċjali fil-pajjiżi Mediterranji parteċipanti, punt ieħor ta' attenzjoni fil-verifika kien jekk il-Kummissjoni nkoraġġietx responsabbiltà tal-programmi tagħha mill-gvernijiet benefiċjarji.

18.

Metodu wieħed ta' kif isir dak huwa bit-tibdil tas-sostennn tradizzjonali ta' proġett b'sostennn ġenerali mill-baġit, fejn il-gvern benefiċjarju u l-kontribwent jiftiehmu dwar ċerta attivitajiet, li jridu jkunu implimentati (ħafna drabi miżuri ta' riforma politika) iżda minflok li jkunu użati sabiex ikopru nefqa speċifika l-fondi tal-kontribwenti huma mħallsa direttament fil-borża tal-gvern. Id-deċiżjoni sabiex jintuża sostenn lill-baġit jiddependi wkoll, ovvjament, fuq tlestija ta' ċerta kundizzjonijiet, bħall-eżistenza ta' ċertu standard ta' tmexxija ta' finanzi pubbliċi (9). Dan il-metodu ta' għotja ta' fondi ta' għajnuna huwa ġeneralment ikkunsidrat li jinkoraġġixxi sens ta' responsabbiltà mill-parti tal-gvern benefiċjarju, għalkemm dan ma jistax ikun assigurat (bħala eżempju ta' programm ta' sostenn lill-baġit u t-tip ta' kundizzjonijiet involuti, ara Kaxxa 1).

Kaxxa 1:Eżempju ta' sostenn lill-baġitProgramm ta' Żieda fil-Kummerċ, l-Eġittu (40 miljun euro)Objettivi tal-programm

19.

Il-verifika wriet li fit-tlett pajjiżi kollha kien hemm żieda ċara fl-użu ta' l-istrument ta' sostenn lill-baġit, u l-informazzjoni statistika inkluża fl-evalwazzjoni ta' nofs it-terminu wkoll kkonfermat li dan kien il-każ għall-pajjiżi MEDA kollha flimkien (10). Iżda, fil-Marokk hemm ukoll numru kbir ta' proġetti tradizzjonali, inkluż numru ta' proġetti li jipprovdu infrastruttura u tagħmir, li min-natura tagħhom stess ma jinkoraġġux realment responsabbiltà, b'mod kuntrarju għal proġetti li huma kkonċernati aktar ma' taħriġ u tisħiħ ta' istituzzjoni.

20.

Għall-operazzjonijiet ta' sostenn lill-baġit kompluti s'issa, miżuri kienu implimentati b'mod sodisfaċenti u żburżar sar mingħajr dewmien jew problemi kbar. Minn dan wieħed jista' jikkonkludi li f'dawn il-każijiet awtoritajiet lokali attwalment assumew responsabbiltà tal-programmi ta' riforma.

21.

Iżda sostennn lill-baġit mhuwiex l-unika strument sabiex sostennn jiġi provdut. Riformi ta' politika ħafna drabi jkollhom bżonn azzjonijiet kumplimentari, bħal taħriġ jew ċerta tipi ta' tagħmir, għal liema l-approċċ tradizzjonali ta' proġett huwa aħjar, kif inhu ukoll il-każ meta l-objettiv huwa li jkun provdut sostennn mmirat għal grupp ta' popolazzjoni jew reġjun partikolari, eżempju permezz ta' żvilupp rurali.

22.

F'din it-tip ta' sitwazzjoni ta' proġett ir-responsabbiltà tista' tkun inkoraġġuta wkoll, mhux biss permezz ta' responsabbiltà mill-awtoritajiet lokali, iżda wkoll permezz tan-nies li jibbenefikaw minn attivitajiet mogħtija sostennn b'għajnuna. Eżempju pożittiv instab matul il-verifika fil-Marokk fil-każ ta' proġett ta' żvilupp rurali fil-muntanji Atlas Ċentrali. Approċċ parteċipattiv kien segwit flimkien mal-popolazzjoni lokali, li fisser li s-soċji lokali kollha kienu kompletament involuti fil-proċess kollu ta' preparazzjoni u implimentazzjoni tal-pjanijiet ta' żvilupp lokali. Kien evidenti li dan l-approċċ kien qed jikkontribwixxi għall-kisba ta' l-atttivitajiet tal-proġett (ara Kaxxa 2).

Kaxxa 2:Eżempju ta' sostennn ta' proġettŻvilupp rurali fil-Muntanji Atlas Ċentrali, il-Marokk(Proġett Khénifra, 15-il miljun euro)Objettivi tal-proġett

23.

Fl-aħħar il-fattur deċiżiv għaż-żieda ta' responsabbiltà tinsab mhux biss fil-modalità ta' l-għotja ta' l-għajnuna, iżda fit-trasparenza ta' awtoritajiet lokali għall-idea u proċess ta' riforma. Dan deher permezz ta' ħafna proġetti/programmi inklużi fil-verifika, fejn progress ittejjeb b'mod ċar wara li istituzzjoni benefiċjarja saret kompletament involuta jew ministru ġdid ħa interes aktar qawwi fil-programm partikolari.

24.

Fattur importanti ieħor li ser ikollha impatt dwar jekk il-programm MEDA jikkontribwixxix attwalment għal riforma ekonomika u żvilupp soċjali fil-pajjiżi Mediterranji parteċipanti hija dik ta' kapaċità istituzzjonali lokali sabiex tippjana u timplimenta programmi ta' riforma u attivitajiet ta' żvilupp oħrajn. Il-verifika eżaminat jekk il-Kummissjoni tikkontribwixxix għat-tisħiħ ta' din il-kapaċità.

25.

Prattikament il-proġetti/programmi vverifikati fit-tlett pajjiżi nkludew miżuri jew komponenti ta' tisħiħ ta' kapaċità. F'numru ta' każijiet tisħiħ ta' kapaċità fl-istituzzjonijiet parteċipanti hija wkoll l-għan ewlieni ta' l-intervent (11).

26.

Qasam speċifiku ta' natura amministrattiva fejn kapaċità istituzzjonali lokali tinsab fil-bżonn ta' tisħiħ hija l-akkwisti pubbliċi minn korpi tal-gvern, iżda bl-applikazzjoni ta' proċeduri tal-KE. Kif ser ikun diskuss aktar f'paragrafu 39, problemi bl-akkwisti pubbliċi kienu kawża prinċipali ta' dewmien fl-implimentazzjoni ta' proġetti.

27.

Il-verifika eżaminat kampjun ta' proġetti mit-tlett pajjiżi (ara Anness II) sabiex tevalwa jekk ir-riżultati mistenija, kif definiti fi ftehim indiviwali ta' finanzjament, kinux qiegħdin jintlaħqu.

28.

B'mod ġenerali, ir-riżultati ta' 'l fuq minn għaxar snin ta' MEDA s'issa għadhom limitati, minħabba li ħafna proġetti/programmi, inkluż numru sostanzjali ta' proġetti/programmi MEDA-I kienu għadhom għaddejjin fiż-żmien tal-verifika, u r-riżultati finali tagħhom ma setgħux ikunu determinati f'dak il-waqt (12).

29.

Għal dawk il-proġetti u programmi, li bdew taħt MEDA-I (1995-1999), u li kienu kompluti jew kienu ser ikunu kompluti, ir-riżultati mistennija ġeneralment qegħdin ikunu milħuqa, għalkemm mhux 100 % fil-każijiet kollha. Ħafna mill-proġetti/programmi taħt MEDA-I bdew tard ħafna, min-naħa minħabba li l-qafas regolatorju għal MEDA-I kien lest biss fi stadju tard, iżda wkoll peress li ħafna proġetti esperjenzaw dewmien matul il-fażi tal-bidu tagħhom minħabba proċeduri ta' sejħiet għall-offerti twal. Sussegwentement spiċċalhom iż-żmien, u kellhom bżonn ta' estensjoni waħda jew aktar maż-żmien inizjali tal-proġett (10 minn 11-il proġett/programm eżaminati) sabiex iwettqu (fil-parti l-kbira) l-attivitajiet pjanati. Għaxra minn 11-il proġett/programm MEDA-I eżaminati kienu għadhom qed jiġu implimentati fiż-żmien tal-verifika (l-aħħar ta' l-2005).

30.

Għal ħafna mill-proġetti/programmi MEDA-II kien għadu kmieni wisq, sabiex issir evalwazzjoni tajba tar-riżultati tagħhom fiż-żmien tal-verifika. L-operazzjonijiet ta' sostenn lill-baġit kienu normalment miexjin skond il-pjan, iżda proġetti li kellhom bżonn ta' akkwist pubbliku ta' servizzi ta' assistenza teknika, u xi drabi ta' tagħmir jew xogħolijiet, kienu faċilment suxxettibbli għal dewmien. Ħafna mill-proġetti eżaminati kienu diġà qiegħdin jistennew problemi biż-żmien li jiġu żviluppati minħabba l-hekk msemmija regola D+3, li tirrestrinġi l-perjodu matul liema kuntratti jistgħu jiġu ffirmati (ara aktar l-informazzjoni f'paragrafu 41).

31.

Għal ħafna mill-pajjiżi MEDA, l-impatt ta' sostennn mill-KE ma jistax ikun attribwit lill-importanza finanzjarja tiegħu peress li s-sostennn totali mill-KE huwa limitat ħafna meta mqabbel mal-PGD ta' dawn il-pajjiżi u normalment jirrappreżenta inqas minn 1 % tal-baġit tal-gvern. Dan huwa ċertament il-każ għal tnejn mit-tlett pajjiżi koperti minn din il-verifika (13). L-impatt tas-sostennn mill-KE jinsab aktar fit-tentattivi tiegħu sabiex jindirizza u jagħti sostennn lil kwistjonijiet ta' riforma (eżempju l-finanzjar tas-sistema tas-saħħa, modernizzazzjoni industrijali, riforma tas-settur bankarju, titjib tad-Dwana) u sabiex jinkoraġġixxi lill-Gvernijiet sabiex jaħdmu fuq dawn l-kwistjonijiet, kif ukoll fir-rieda tiegħu sabiex jagħti sostennn lill-ifqar segmenti żvantaġġati ta' popolazzjonijiet. Is-sostennn mill-KE huwa għaldaqshekk ħafna drabi ta' natura kwalitattiva u innovattiva, l-impatt ta' liema huwa diffiċli li jiġi kwantifikat.

32.

Għall-perjodu MEDA-I il-programmar u l-preparazzjoni ta' proġett bdew tard. Ir-Regolament MEDA nniffsu kien adottat fl-1996, u l-ewwel programmi indikattivi koprew is-snin 1996-1998. B'hekk, l-impenji kienu kkonċentrati fi ftit snin, u xi drabi fi ftit proġetti jew programmi kbar biss, eżempju l-erba' impenji MEDA-I għall-Eġittu varjaw bejn 100 sa 250 miljun euro, impenji għall-Ġordan inkludew żewġ faċilitajiet ta' aġġustament strutturali (SAF) ta' 100 u 80 miljun euro rispettivament, u l-impenji tal-Marokk inkludew SAF ta' 120 miljun u proġett ta' triq ta' 80 miljun euro.

33.

Ir-Regolament MEDA-II, li daħal fis-seħħ fl-2001, kien jinkludi regoli ta' programmar ġodda. Dawn ir-regoli kienu maħsuba sabiex iħaffu l-proċess ta' programmar, billi jippermettu l-impenji proposti għal sena partikolari li jkunu sottomessi lill-Kumitat MED darba fis-sena, fi pjan ta' finanzjament annwali b'annessi ta' sommarji qosra ta' proġetti (minflok proposti individwali ta' proġetti sottomessi fi żmienijiet differenti).

34.

Ma' dan serje ġdida ta' Dokumenti ta' Strateġija tal-Pajjiż (CSP) kienet maħruġa fl-2001, li tkopri l-perjodu 2002-2006, kif ukoll Programmi Indikattivi Nazzjonali ġodda (NIP) għall-2002-2004. Sa mill-2002 l-impenji attwali segwew dawn id-dokumenti ta' programmar mill-qrib. B'mod partikolari, mill-NIPs ta' l-2002-2004 'il quddiem proposti ta' proġett ġew fformulati f'mod ħafna aktar kontinwu, kif jidher f'Tabella. Impenji totali għall-pajjiżi kollha flimkien juru wkoll distribuzzjoni aktar bilanċjata mill-2000 'il quddiem.

35.

Il-proċess kollu ta' preparazzjoni ta' proġett jinvolvi numru ta' stadji, li jibdew mill-ewwel identifikazzjoni, li jkompli bil-preparazzjoni dettaljata, preżentazzjoni lill-kumitat ta' konsulenza ta' l-Istat Memru (il-Kumitat MED) sad-Deċiżjoni ta' Finanzjament meħuda mill-Kummissjoni u sa l-iffirmar tal-Ftehim ta' Finanzjamet mill-Kummissjoni u l-awtoritajiet benefiċjarji. Ir-reviżjoni tal-proġetti/programmi inklużi fil-verifika (ara Anness II) wriet li għall-perjodu MEDA-II dan il-proċess kien ġeneralment komplut b'aktar ħeffa milli kien qabel (14). Fatturi li jikkontribwixxu huma d-devoluzzjoni ta' responsabbiltajiet tal-Kummissjoni mill-Kwartieri Ġenerali fi Brussel lid-delegazzjonijiet tagħha, li ċertament żiedet l-implikazzjoni tagħhom fil-proċess ta' preparazzjoni, l-organizzazzjoni kollha tal-proċess ta' programmar kif deskritta fil-paragrafi 33-34, kif ukoll numru ta' tibdil ieħor fit-tmexxija li jagħmlu parti tar-riforma ġenerali ta' l-għajnuna esterna (15).

36.

Il-verifika wriet li akkwist pubbliku ta' servizzi fil-bidu ta' proġett, normalment għal assistenza teknika (TA), neċessarjament jieħu minimu ta' tmien xhur mill-pubblikazzjoni tas-sejħa għall-offerti sa l-iffirmar tal-kuntratt, iżda jista' xi drabi jieħu sa sentejn jew saħansitra tlett snin (16). Dan jista' jkun il-każ meta l-offerta tfalli, eżempju għal nuqqas ta' numru suffiċjenti ta' offerti validi, u tkun trid tiġi ripetuta. Bidu ta' proġetti relatati ma' TA għaldaqshekk tibqa' proċess li jieħu ż-żmien, li huwa faċilment suxxettibbli għal dewmien. F'dan ir-rispett ma tantx hemm differenza bejn MEDA-I u MEDA-II.

37.

Żburżar globali taħt il-programm MEDA tjieb sa mill-2000, u b'mod aktar ċar mill-2002 'il quddiem (ara Tabella). L-iżburżar annwali medju matul il-perjodu MEDA-I 1995-1999 laħaq 175 miljun euro fis-sena, figura li triplikat għal medja ta' madwar 528 miljun euro għall-perjodu ta' sitt snin 2000-2005. Għall-2004 u l-2005 żburżar totali kien għola mill-impenji totali ġodda magħmula f'dawn is-snin, li jfisser li mill-2004 għall-ewwel darba sa mill-bidu ta' MEDA t-total kumulattiv ta' impenji pendenti (17) tnaqqas. Għal MEDA-I, wara sitt snin (1995-2000) żburżar kumulattiv laħaq 38 % ta' impenji kumulattivi, filwaqt li għal MEDA-II dan il-persentaġġ kien żdied għal 46 %, ukoll wara sitt snin (2000-2005). Din hija indikazzjoni li l-ħeffa ta' implimentazzjoni tjiebet taħt MEDA-II. L-evalwazzjoni MEDA-II ta' nofs it-terminu tasal għal konklużjoni simili meta hija tgħid li l-programm qed jilħaq maturità f'termini tal-livell ta' operazzjonijiet tiegħu (18).

38.

Fatturi ta' spjegazzjoni għal din l-implimentazzjoni mtejba huma:

39.

Din l-evalwazzjoni ġenerali pożittiva ma tfissirx li l-implimentazjzoni hija dejjem mingħajr problemi. Problemi ta' akkwist pubbliku huma l-kawża prinċipali għal dewmien fl-implimentazzjoni. Mill-proġetti/programmi eżaminat fil-verifika, prattikament kull wieħed li jinkludi komponent ta' akkwist pubbliku (għal xogħolijiet, fornimenti jew servizzi), esperjenza problemi, u ħafna drabi dewmien, f'dan ir-rispett, għal varjetà ta' raġunijiet. Ħafna sejħiet għall-offerti kellhom jiġu kkanċellati u ripetuti minħabba nuqqas ta' numru suffiċjenti ta' sejħiet tekniċi validi. Proċeduri ta' akkwist pubbliku huma ġeneralment ikkunsidrati bħala kkumplikati u unitajiet lokali ta' tmexxija ta' proġett u offerenti mhumiex dejjem mgħarrfa dwarhom. Fl-Eġittu, per eżempju, kuntratturi lokali żgħar kellhom problemi jikkonformaw mar-rekwiżiti amministrattivi għall-offerti, minħabba li d-dokumenti ta' l-offerti kollha kienu bl-Ingliż. Ir-regola li fornimenti għandhom ikunu ta' oriġini Ewropea jew Mediterranja tqiegħed problema regolari oħra, speċjalment meta tagħmir tal-kompjuter jew elettroniku huwa nvolut.

40.

Il-verifika wriet li b'riżultat ta' devoluzzjoni d-Delagazzjonijiet, bil-persunal tagħhom speċjalizzat fil-finanzi u kuntratti issa fuq il-post, jista' jkollhom u għandhom rwol importanti billi jgħinu l-maniġers tal-proġett u amministrazzjonijiet lokali sabiex jittrattaw ma' l-aspetti proċedurali ta' akkwist pubbliku. Per eżempju kien misjub li d-Delegazzjoni fil-Marokk issa torganizza laqgħat t'informazzjoni qabel ma tiftaħ sejħiet għall-offerti u provdiet sostennn lil ħafna partijiet ikkonċernati fi stadji differenti tal-proċedura. Fl-Eġitu d-Delegazzjoni għenet ukoll fis-superviżjoni u bħala gwida fil-proċess ta' l-offerti għal komponent ta' kostruzzjoni importanti, li setgħa b'mod ieħor ikun ikkanċellat għal nuqqas ta' ħin fil-perjodu tal-proġett li kien fadal. Ma' dan, id-Delegazzjoni fl-Eġittu kienet fil-proċess li teżamina l-possibilità li jkollha dokumenti t'offerti tradotti bl-Għarbi.

41.

Għal ħafna mill-proġetti MEDA-II l-hekk imsejħa regola D+3 tapplika, li titlob li kuntratti għal xogħolijiet, fornimenti jew servizzi jkunu konklużi mhux aktar tard minn tlett snin wara d-data ta' l-impenn tal-baġit (19). B'riżultat ta' din ir-regola ħafna proġetti ġodda, li kienu ser jibdew l-implimentazzjoni fiż-żmien tal-verifika u li jinkludu komponenti konsiderevoli ta' akkwist pubbliku u/jew sejħiet għal proposti, jidhru li għad għandhom biss żmien limitat sabiex ilestu dawn l-attivitajiet.

42.

Evalwazzjonijiet sistematiċi huma mwettqa fuq il-livell makro, mid-Delegazzjonijiet tal-KE (eżempju rapporti makro-ekonomiċi ta' kull tlett xhur, rapporti regolari ta' kummerċ, evalwazzjonijiet għal programmi ta' sostennn lill-baġit) u minn oħrajn (il-Bank Dinji, l-IMF), bl-użu ta' indikaturi standard makro-ekonomiċi, iżda huwa diffiċli li jkun evalwat l-impatt tas-sostennn proprju tal-Kummissjoni f'dan il-livell.

43.

Huwa diffiċli ħafna wkoll li jkun evalwat l-impatt tal-Kummissjoni fil-livell tal l-objettivi strateġiċi ta' l-UE kif definiti fid-dokumenti individwali ta' strateġija tal-pajjiż (CSPs), b'mod partikolari meta dawn l-objettivi huma deskritti f'termini kemmxejn ġenerali, bħas-sostennn tal-proċess ta' transizzjoni ekonomika u s-sostennn ta' żvilupp soċjo-ekonomiku sostenibbli u bbilanċjat, u meta l-ebda indikaturi konkreti ta' kisba ma ġewx determinati.

44.

Il-monitoraġġ prinċipali mill-Kummissjoni huwa fil-livell ta' proġetti/programmi individwali, fejn sforzi ta' monitoraġġ u evalwazzjoni sistematiċi huma mittieħda u indikaturi huma ħafna drabi utilizzati fil-qafas loġiċi. Is-sistema ta' żjarat ta' monitoraġġ estern issa tkopri l-maġġoranza ta' proġetti/programmi u tipprovdi valutazzjoni esterna regolari, ta' disinn, riżultati, impatt ta' proġett u possibilitajiet ta' sostennibilità. Reviżjonijiet ta' nofs it-terminu u evalwazzjonijiet fl-aħħar tal-proġett huma wkoll mwettqa sistematikament għal ħafna mill-proġetti/programmi.

45.

Inizjattiva tajba kienet li jitwettqu evalwazzjonijiet ta' strateġiji individwali ta' pajjiż, kif kien sar fil-Marokk fl-2003 u għall-Eġittu fl-2004. Dan provda informazzjoni utli li tista' tittieħed in konsiderazzjoni fil-preparazzjoni tad-dokumenti ta' strateġija tal-pajjiż u pjanijiet indikattivi li jmiss. Iżda, dan l-eżerċizzju kien s'issa limitat għal dawn iż-żewġ pajjiżi biss.

46.

Skond ir-Regolament MEDA l-Kummissjoni għandha tevalwa l-programm kull tlett snin. Evalwazzjoni ta' nofs it-terminu għall-programm MEDA II kienet għaldaqshekk mibdija fil-bidu ta' l-2004, u rapport finali kien magħmul f'Lulju 2005 (20). Evalwazzjoni finali għall-programm MEDA issa hija ppjanata għat-tieni nofs ta' l-2007.

47.

Il-konklużjonijiet prinċipali ta' l-istudju, li jaqblu mas-sejbiet tal-Qorti stess f'ħafna rispetti, huma:

48.

Il-verifika wriet li d-Delegazzjonijiet fit-tlett pajjiżi huma kollha attivi fil-proċess ta' koordinazzjoni ma' kontribwenti oħra kif ukoll ma' l-awtoritajiet benefiċjarji. Dan huwa mingħajr dubbju riżultat taż-żieda fit-tisħiħ tal-persunal provdut bħala parti tal-proċess ta' devoluzzjoni. Fil-pajjiżi kollha kkonċernati laqgħat regolari jsiru bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri ta' l-UE. Ma' dan hemm sistemi simili ta' laqgħat fi grupp ta' kontribwenti ma' sotto-gruppi tematiċi, fejn id-Delegazzjonijiet tal-Kummissjoni ħafna drabi jieħdu sehem attiv billi jippresiedu wieħed jew aktar minn dawn il-gruppi tal-kontribwenti, skond is-setturi speċifiċi ta' interess.

49.

S'issa ħafna mill-attivitajiet ta' koordinazzjoni jikkonsistu prinċipalment fit-tpartit u fil-kumpilazzjoni t'informazzjoni dwar interventi individwali tal-kontribwenti u jeżisti skop konsiderevoli għal aktar sforzi ta' koordinazzjoni f'setturi bħal programmar, implimentazzjoni, monitoraġġ u evalwazzjoni. Iżda d-Delegazzjonijiet ħadu varji inizjattivi sabiex jiżviluppaw aktar attivitajiet ta' koordinazzjoni u armonizzazzjoni ta' kontribwenti.

50.

Is-sostennn provdut mill-KE, permezz tal-programm MEDA għal riforma ekonomika u żvilupp soċjali fil-pajjiżi Mediterranji sħab huwa rilevanti għall-bżonnijiet speċifiċi tal-pajjiżi kkonċernati u għall-objettivi stabbiliti għas-sħubija Ewro-Mediterranja. F'żewġ pajjiżi, l-Eġittu u l-Ġordan, is-sostennn huwa ffukat b'mod ċar fuq numru limitat ta' setturi, iżda dan ma kienx il-każ fil-Marokk. Minħabba li l-Pjanijiet ta' Azzjoni l-ġodda taħt il-Politika Ewropea ta' Viċinat ikopru s-setturi kollha ta' koperazzjoni, aktar iffukar ser ikun neċessarju fil-livell tad-dokumenti ta' programmar tal-pajjiż. Il-Kummissjoni inkoraġġiet responsabbiltà permezz ta' l-użu tagħha miżjud ta' sostennn lill-baġit, iżda l-modalità ta' sostennn lill-proġett ser tkun għadha bżonjuża meta tip ta' assistenza ffukata, aktar speċifika tkun ta' bżonn. Miżuri ta' tisħiħ ta' kapaċità huma nklużi sistematikament (ara l-paragrafi 12-26).

51.

Ir-riżultati globali wara aktar minn għaxar snin ta' MEDA s'issa għadhom limitati, minħabba li ħafna mill-proġetti tal-bidu kellhom bidu bil-mod, kellhom bżonn ta' estensjonijiet u għadhom mhumiex kompluti, filwaqt li għal ħafna mill-proġetti MEDA-II għadu kmieni wisq li jiġu evalwati r-riżultati potenzjali tagħhom (ara l-paragrafi 27-30).

52.

Anke meta l-fondi totali MEDA disponibbli huma sostanzjali, għal ħafna mill-pajjiżi MEDA l-impatt tas-sostennn mill-KE joħroġ anqas mill-importanza finanzjarja tiegħu u aktar mit-tentattivi tiegħu il jindirizza riforma sensittiva ta' kwistjonijiet ta' politika u jagħti sostennn lill-ifqar segmenti tal-populazzjonijiet, fejn l-impatt tiegħu huwa diffiċli li jiġi kwantifikat (ara l-paragrafi 31 u 43).

53.

It-tmexxija mill-Kummissjoni tal-programm MEDA tjiebet b'mod ċar sa mis-snin tal-bidu u tista' issa tiġi kkunsidrata bħala sodisfaċenti, b'konsiderazzjoni ta' l-obbligi proċedurali u esterni wkoll. Sforzi ta' programmar irriżultaw f'allokazzjoni ta' riżorsi aktar bilanċjata maż-żmien, perjodi ta' preparazzjoni qsaru, u żburżar globali żdied għal livell sinifikament għola meta mqabbla mal-perjodu MEDA ta' qabel (ara l-paragrafi 32-37).

54.

Fatturi li kkontribwew għal dan it-titjib huma żieda globali fin-numru ta' proġetti/programmi taħt implimentazzjoni, sehem akbar ta' sostennn lill-baġit fil-programm kollu, u l-effett ġenerali pożittiv ta' devoluzzjoni fuq il-proċess ta' preparazzjoni u implimentazzjoni ta' proġett mid-delegazzjonijiet (ara l-paragrafu 38).

55.

Il-kawża l-aktar komuni ta' dewmien fl-implimentazzjoni jibqgħu l-problemi ta' akkwist pubbliku, għalkemm id-Delegazzjonijiet ilhom ifittxu attivament għal metodi sabiex inaqqsu dawn il-problemi (ara l-paragrafi 39-40).

56.

Minħabba li l-maniġment mill-Kummissjoni tal-programm MEDA eżerċita kemm paċenzja u flessibilità, billi ppermetta estensjonijiet ta' proġett u tibdil fid-disinji fejn neċessarju, proġetti u programmi MEDA-I ġeneralment kisbu jew fl-aħħar ser jiksbu riżultati sodisfaċenti. L-hekk msejħa regola D+3, li applikat għal proġetti sa mill-2003, tista' timpedixxi dan l-impenn u flessibilità ta' żmien twil, b'hekk tnaqqas il-possibiltajiet ta' riforma ekonomika u żvilupp soċjali li jipproduċu riżultati sostennibbli (ara l-paragrafi 29, 30 u 41).

57.

Titjib ieħor fit-tmexxija globali ta' proġett mill-Kummissjoni jikkonsisti minn monitoraġġ u sforżi ta' evalwazzjoni aktar sistematiċi u djalogu u koordinazzjoni aktar intensivi bejn Delegazzjonijiet u kontropartijiet lokali u kontribwenti oħra (ara l-paragrafi 42-49).

58.

Bir-Regolament MEDA li ma jibqax japplika fl-2006 u l-Istrument Ewropew ta' Viċinat u Sħubija l-ġdid li jidħol fis-seħħ fl-2007, il-Kummissjoni għandha: