EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52013XC0613(04)
Communication from the Commission on quantifying harm in actions for damages based on breaches of Article 101 or 102 of the Treaty on the Functioning of the European Union Text with EEA relevance
Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-kwantifikazzjoni tad-dannu f’kawżi għad-danni bbażati fuq ksur tal-Artikolu 101 jew 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Test b’relevanza għaż-ŻEE
Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-kwantifikazzjoni tad-dannu f’kawżi għad-danni bbażati fuq ksur tal-Artikolu 101 jew 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Test b’relevanza għaż-ŻEE
ĠU C 167, 13.6.2013, p. 19–21
(BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)
13.6.2013 |
MT |
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea |
C 167/19 |
Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-kwantifikazzjoni tad-dannu f’kawżi għad-danni bbażati fuq ksur tal-Artikolu 101 jew 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea
(Test b’relevanza għaż-ŻEE)
2013/C 167/07
1. KUMPENS GĦALL-VITTMI TAL-KSUR TAL-LIĠI TAL-KOMPETIZZJONI: L-ISFIDA TAL-KWANTIFIKAZZJONI TAD-DANNI MĠARRBA
1. |
Ksur tal-Artikoli 101 jew 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (“TFUE”), minn hawn ’il quddiem “ir-regoli tal-UE dwar il-kompetizzjoni”) jikkawża ħsara kbira lill-ekonomija kollha kemm hi u jfixkel il-funzjonament tajjeb tas-suq intern. Sabiex jiġi evitat tali dannu, il-Kummissjoni għandha l-poter li timponi multi fuq l-impriżi u l-assoċjazzjonijiet ta’ impriżi għall-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE (1). L-għan tal-multi imposti mill-Kummissjoni huwa biex iservu ta' deterrent, jiġifieri s-sanzjonar tal-impriżi kkonċernati (deterrenza speċifika) u jiskoraġġixxu impriżi oħra milli jinvolvu ruħhom fi, jew ikomplu, imġiba li tmur kontra l-Artikoli 101 u 102 TFUE (deterrenza ġenerali) (2). |
2. |
Barra minn hekk, ksur tal-Artikoli 101 jew 102 TFUE jikkawża ħsara kbira lill-konsumaturi u l-impriżi. Kull persuna li tkun sofriet danni minħabba ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE għandha dritt għal kumpens. Dan huwa garantit mil-liġi tal-UE, kif il-Qorti tal-Ġustizzja ripetutament enfasizzat (3). Filwaqt li l-għan tal-multi huwa li jservu ta’ deterrent, il-punt tat-talbiet għad-danni huwa li jpatti għad-dannu kkawżat minn ksur. Aktar rimedji effettivi għall-konsumaturi u għall-impriżi biex jitolbu kumpens għad-danni, minnhom infushom, jipproduċu wkoll effetti ta’ benefiċċju f’termini ta’ li jiskoraġġixxu ksur fil-futur, u li jassiguraw li jkun hemm aktar konformità ma’ dawk ir-regoli (4). |
3. |
Diffikultà kbira li jiltaqgħu magħha l-qrati, it-tribunali u l-partijiet f’azzjonijiet għad-danni hija kif għandu jiġi kwantifikat id-dannu sofrut. Il-kwantifikazzjoni hija bbażata fuq it-tqabbil tal-pożizzjoni attwali tar-rikorrenti mal-pożizzjoni li huma kienu jsibu ruħhom fiha kieku ma kienx seħħ il-ksur. F'kull valutazzjoni ipotetika ta’ kif il-kundizzjonijiet tas-suq u l-interazzjonijiet tal-parteċipanti fis-suq kienu jevolvu mingħajr il-ksur, spiss iqumu kwistjonijiet ekonomiċi u tal-liġi tal-kompetizzjoni kumplessi u speċifiċi. Il-qrati u l-partijiet huma dejjem iktar konfrontati b'dawn il-kwistjonijiet u bil-kunsiderazzjoni tal-metodi u t-tekniki disponibbli biex jindirizzawhom. |
2. L-INTERAZZJONI TAR-REGOLI U L-PRINĊIPJI TAL-LIĠI TAL-UE U L-LIĠI NAZZJONALI
2.1. Acquis communautaire
4. |
L-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE huma kwistjoni ta’ politika pubblika (5) u huma ċentrali għall-funzjonament tas-suq intern, li jinkludi sistema li tassigura li l-kompetizzjoni ma tiġix imfixkla (6). Dawn id-dispożizzjonijiet tat-Trattat joħolqu drittijiet u obbligi għall-individwi, kemm jekk huma impriżi kif ukoll konsumaturi. Dawn id-drittijiet isiru parti mill-assi legali ta’ dawn l-individwi (7) u huma protetti taħt il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (8). Il-qrati nazzjonali għandhom id-dmir skont il-liġi tal-UE biex jinfurzaw dawn id-drittijiet u l-obbligi b'mod sħiħ u effettiv f’kull proċediment li jinġieb quddiemhom. |
5. |
Fost id-drittijiet garantiti mil-liġi tal-UE hemm id-dritt għal kumpens ta’ dannu kkawżat minħabba ksur tal-Artikolu 101 jew 102 TFUE: l-effettività sħiħa tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE tkun mhedda jekk il-partijiet danneġġjati ma jkunux jistgħu jitolbu kumpens għad-danni kkawżati lilhom b’infrazzjoni ta’ dawn ir-regoli. Kull persuna għandha d-dritt li titlob kumpens għal dannu subit meta jkun hemm rabta kawżali bejn l-imsemmi dannu u akkordju jew prattika projbita mir-regoli tal-UE dwar il-kompetizzjoni. (9) |
6. |
Il-kumpens għad-dannu mġarrab ifisser li l-parti inġurjata titqiegħed fil-pożizzjoni li kienet tkun fiha kieku ma kienx hemm ksur tal-Artikolu 101 jew 102 tat-TFUE. Il-partijiet li jsofru ħsara minn ksur direttament effettiv tar-regoli tal-UE għandhom għalhekk ikollhom il-valur reali tat-telf sħiħ tagħhom mogħti lura lilhom: id-dritt għal kumpens sħiħ ikopri telf attwali (damnum emergens), kif ukoll kumpens għal telf ta’ qligħ (lucrum cessans) li jkunu ġarrbu b’riżultat tal-ksur (10); u intitolament tal-imgħax minn meta seħħ id-dannu (11). |
7. |
Billi ma hemmx regoli tal-UE li jirregolaw azzjonijiet ta' dannu għall-ksur tal-Artikolu 101 jew 102 TFUE, hija kompetenza tas-sistema legali domestika ta’ kull Stat Membru li tistabbilixxi regoli dettaljati li jirregolaw l-eżerċizzju tad-dritt għal kumpens garantit mid-dritt tal-UE. Dawn ir-regoli ma għandhomx, madankollu, jagħmlu l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lill-individwi mid-dritt tal-UE eċċessivament diffiċli jew prattikament impossibbli (il-prinċipju tal-effettività). Lanqas ma jistgħu jkunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni għal ksur ta’ drittijiet simili mogħtija mil-liġi domestika (il-prinċipju tal-ekwivalenza) (12). |
2.2. Il-liġi nazzjonali u l-interazzjoni tagħha mal-prinċipji tal-liġi tal-UE
8. |
Dwar il-kwistjoni tal-kwantifikazzjoni tad-dannu, sal-punt li tali eżerċizzju mhux kopert bil-liġi tal-UE, ir-regoli legali tal-Istati Membri jiddeterminaw l-istandard adatt tal-prova u l-grad ta’ preċiżjoni meħtieġa biex jiġi muri l-ammont ta’ ħsara mġarrba. Ir-regoli nazzjonali jipprovdu wkoll għal allokazzjoni tal-oneru tal-prova u tar-responsabbiltajiet rispettivi tal-partijiet li jagħmlu sottomissjonijiet fattwali lill-qorti. Il-liġi nazzjonali tista’ tistipula li l-oneru tal-prova jiċċaqlaq malli l-kwerelant ikun ġab provi dwar ċertu sett ta’ fatturi, u jista’ jipprovdi għal regoli ssimplifikati ta’ kalkolu u preżunzjonijiet ta' natura inkonfutabbli jew li ma jistax isir argument kontrihom. Il-liġi nazzjonali tiddetermina wkoll safejn u kif il-qrati għandhom is-setgħa li jikkwantifikaw id-dannu kkawżat fuq il-bażi tal-aħjar stimi approssimattivi jew kunsiderazzjonijiet ekwitabbli. Dawn ir-regoli nazzjonali kollha u l-proċeduri li jirregolaw il-kwantifikazzjoni tal-ħsara għandhom jiġu stabbiliti u applikati f’każijiet individwali b’mod li jippermettu lill-partijiet li ġarrbu danni minn ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-UE biex jiksbu kumpens sħiħ għad-dannu mġarrab mingħajr ebda diffikultajiet sproporzjonati; fl-ebda ċirkostanza ma jistgħu jkunu inqas effettivi minn azzjonijiet simili bbażati fuq il-liġi domestika. |
9. |
Konsegwenza waħda tal-prinċipju tal-effettività hija li r-regoli legali nazzjonali applikabbli u l-interpretazzjoni tagħhom għandhom jirriflettu d-diffikultajiet u limiti inerenti għall-kwantifkazzjoni tad-dannu f’kawżi ta’ kompetizzjoni. Il-kwantifikazzjoni ta’ dan id-dannu teħtieġ tiġi mqabbla mal-pożizzjoni attwali tal-parti danneġġjata li din il-parti kienet tkun fiha mingħajr il-ksur. Din hija xi ħaġa li ma tistax tiġi osservata fir-realtà; huwa impossibbli li wieħed ikun jaf b’ċertezza kif il-kundizzjonijiet tas-suq u l-interazzjonijiet bejn l-parteċipanti tas-suq kienu jevolvu fin-nuqqas tal-ksur. Dak kollu li huwa possibbli huwa stima tax-xenarju probabbli li kien jeżisti mingħajr il-ksur. Il-kwantifikazzjoni tad-dannu f’kawżi ta’ kompetizzjoni hi, min-natura tagħha, karatterizzata minn limiti konsiderevoli għal-livell ta’ ċertezza u ta' preċiżjoni li jista’ jkun mistenni. Xi drabi estimi approssimattivi biss huma possibbli (13). |
3. GWIDA DWAR IL-KWANTIFIKAZZJONI TAD-DANNU
10. |
Kontra dan l-isfond, is-servizzi tal-Kummissjoni fasslu Gwida Prattika dwar il-kwantifikazzjoni tad-dannu f’azzjonijiet għad-danni bbażati fuq infrazzjoni tal-Artikolu 101 jew 102 TFUE (il-“Gwida Prattika”). |
11. |
L-għan ta’ din il-Gwida Prattika huwa li toffri għajnuna lill-qrati nazzjonali u l-partijiet involuti f’kawżi għad-danni billi tagħmel aktar disponibbli l-informazzjoni dwar il-kwantifikazzjoni tad-dannu kkawżat mill-ksur tar-regoli tal-antitrust tal-UE. Għaldaqstant hija tipprovdi tagħrif dwar diversi forom ta’ ħsara tipikament ikkawżata mill-prattiki antikompetittivi u, b’mod partikolari, tistipula tagħrif dwar il-metodi u tekniki disponibbli biex jikkwantifikaw tali dannu. L-għoti ta' ċirkolazzjoni usa' lil din l-informazzjoni jżid l-effettività ta’ azzjonijiet għad-danni. Għandu wkoll jagħmel tali azzjonijiet aktar prevedibbli, u b’hekk tiżdied iċ-ċertezza legali għall-partijiet kollha involuti. Din il-Gwida Prattika tista' tgħin ukoll lill-partijiet biex isibu riżoluzzjoni kunsenswali għat-tilwimiet tagħhom, kemm jekk ikunu fil-kuntest tal-proċedimenti ġudizzjarji kif ukoll jekk ikunu lil hinn minnhom jew jekk ikunu parti f'mekkaniżmi ta’ riżoluzzjoni tat-tilwimiet alternattivi. |
12. |
Din il-Gwida Prattika hija purament informattiva u ma torbotx lill-qrati nazzjonali jew lill-partijiet. Hija għalhekk ma tibdlix ir-regoli legali tal-Istati Membri li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni u ma taffettwax id-drittijiet u l-obbligi tal-Istati Membri jew ta’ persuni naturali jew legali taħt il-liġi tal-UE. |
13. |
B’mod partikolari, il-gwida prattika ma għandhiex tinftiehem bħala li tgħolli jew tbaxxi l-istandard tal-prova jew il-livell ta’ dettall tas-sottomissjonijiet fattwali meħtieġa mill-partijiet fis-sistemi legali tal-Istati Membri. Lanqas ma għandha tinftiehem bħala li taffettwa r-regoli u l-prattiki fl-Istati Membri dwar l-oneru tal-prova. Il-qrati nazzjonali spiss adottaw, fi ħdan is-sistemi legali tagħhom, approċċi prammatiċi biex jiġi ddeterminat l-ammont ta’ ħsarat li jridu jingħataw, inkluż l-użu ta’ suppożizzjonijiet, sostituzzjonijiet fl-oneru tal-prova, jew is-setgħa tal-qrati li jagħmlu l-aħjar stima approssimattiva. Il-gwida prattika hija maħsuba biex tipprovdi informazzjoni li tista’ tintuża fi ħdan il-kwadru tar-regoli u l-prattiki legali nazzjonali, mhux minflokhom. Skont ir-regoli legali applikabbli u fuq l-ispeċifiċitajiet ta’ kull każ, għalhekk jista’ jkun ukoll biżżejjed għall-partijiet li jipprovdu fatti u evidenza dwar l-ammont ta' danni li huma anqas dettaljati minn dawk meħtieġa minn xi metodi u tekniki msemmija fil-Gwida Prattika. |
14. |
Il-Gwida Prattika tispjega l-karatteristiċi partikolari, inklużi il-punti pożittivi u d-dgħjufijiet ta’ diversi metodi u tekniki disponibbli biex jikkwantifikaw id-dannu tal-antitrust. Hija kompetenza tal-liġi applikabbli li tiddetermina liema approċċ għall-kwantifikazzjoni jista’ jitqies xieraq fiċ-ċirkostanzi speċifiċi ta’ każ partikolari. Kunsiderazzjonijiet rilevanti jinkludu, flimkien mal-istandard u l-oneru tal-prova taħt ir-regoli legali applikabbli, id-disponibbiltà tad-dejta, l-ispejjeż u ż-żmien involuti u l-proporzjonalità tagħhom b’rabta mal-valur tat-talba għad-danni. |
15. |
Il-Gwida Prattika tippreżenta u tiddiskuti wkoll firxa ta’ eżempji prattiċi. Dawn juru l-effetti tipiċi li l-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE għandu tendenza li jkollu, u kif il-metodi u t-tekniki msemmija hawn fuq għall-kwantifikazzjoni tad-dannu jistgħu jiġu applikati fil-prattika. |
16. |
It-tagħrif ekonomiku dwar il-ħsara kkawżata mill-ksur tal-liġijiet tal-antitrust u l-metodi u t-tekniki għall-kwantifikazzjoni ta’ dan id-dannu jistgħu jevolvu matul iż-żmien flimkien ma’ riċerka teoretika u empirika u l-prattika ġudizzjarja f’dan il-qasam. Din il-Gwida Prattika għaldaqstant ma għandhiex titqies bħala rappreżentazzjoni komprensiva jew definittiva tat-tagħrif u l-metodi disponibbli. |
(1) Ara l-Artikolu 23(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 dwar l-implimentazzjoni tar-regoli dwar il-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat, ĠU L 1, 4.1.2003, p. 1. B'effett mill-1 ta' Diċembru 2009, l-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat tal-KE saru l-Artikoli 101 u 102 TFUE. Is-sustanza tagħhom ma nbidlitx.
(2) Il-linji gwida tal-Kummissjoni dwar il-metodu ta’ kif jiġu stabbiliti multi imposti skont l-Artikolu 23(2) tar-Regolament (KE) Nru 1/2003, ĠU C 210, 1.9.2006, p. 2. fil-paragrafu 4.
(3) Il-Kawża C-453/99, Courage u Crehan,[2001] ECR I-6297, il-Kawżi Konġunti C-295-298/04, Manfredi, [2006] ECR I-6619; Kawża C-360/09, Pfleiderer, [2011] ECR I-5161 u l-Kawża C-199/11, il-Komunità Ewropea v. Otis NV u oħrajn, [2012], għadhom mhux rapportati.
(4) Il-Kawża C-453/99 Courage u Crehan [2001] ECR I-6297, 27; il-Kawżi Konġunti C-295-298/04, Manfredi, [2006] ECR I-6619, 91.
(5) Il-Kawżi Konġunti C-295-298/04, Manfredi [2006] ECR I-6619, 31.
(6) Il-Protokoll (Nru 27) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar is-suq intern u l-kompetizzjoni.
(7) Il-Kawża C-453/99 Courage u Crehan [2001] ECR I-6297,19 u 23; il-Kawżi Konġunti C-295-298/04, Manfredi, [2006] ECR I-6619, 39.
(8) Ara l-Artikolu 17 tal-Karta għall-protezzjoni tal-assi ta' individwu; id-dritt għal rimedju effettiv għal ksur tad-drittijiet garantiti mil-liġi tal-Unjoni huwa ddikjarat fl-Artikolu 47 tal-Karta.
(9) Il-Kawża C-360/09, Pfleiderer, [2011] ECR I-5161, 28; kawża C-199/11, Il-Komunità Ewropea v. Otis NV u oħrajn, [2012], għadhom mhux rapportati, 43.
(10) Il-Kawżi Konġunti C-295-298/04, Manfredi, [2006] ECR I-6619,95-96 u l-Kawżi Konġunti C-46/93 and C-48/93 Brasserie du Pêcheur u Factortame [1996] ECR I-1029, 87.
(11) Il-Kawżi Konġunti C-295-298/04, Manfredi, [2006] ECR I-6619, 97, li jirreferu għall-Kawża C-271/91 Marshall [1993] ECR I-4367, 31.
(12) Il-Kawża C-453/99 Courage u Crehan [2001] ECR I-6297, 29; il-Kawżi Konġunti C-295-298/04, Manfredi, [2006] ECR I-6619, 62.
(13) Il-limiti ta’ dawn il-valutazzjonijiet ta’ sitwazzjoni ipotetika, ġew rikonoxxuti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-kwantifikazzjoni tat-telf ta’ qligħ f’kawża għad-danni kontra l-Komunità Ewropea, ara l-Kawżi Konġunti C-104/89 u C-37/90 Mulder u oħrajn v il-Kunsill [2000] ECR I-203, fil-paragrafu 79.