This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 62021CC0311
Opinion of Advocate General Collins delivered on 14 July 2022.#CM v TimePartner Personalmanagement GmbH.#Request for a preliminary ruling from the Bundesarbeitsgericht.#Reference for a preliminary ruling – Employment and social policy – Temporary agency work – Directive 2008/104/EC – Article 5 – Principle of equal treatment – Need to respect, in the event of derogation from that principle, the overall protection of temporary agency workers – Collective agreement providing for lower pay than that of staff recruited directly by the user undertaking – Effective judicial protection – Judicial review.#Case C-311/21.
Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali A. M. Collins, ippreżentati l-14 ta’ Lulju 2022.
CM vs TimePartner Personalmanagement GmbH.
Talba għal deċiżjoni preliminari ,imressqa mill-Bundesarbeitsgericht.
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Impjiegi u politika soċjali – Xogħol temporanju – Direttiva 2008/104/KE – Artikolu 5 – Prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament – Neċessità li tiġi ggarantita, fil-każ ta’ deroga minn dan il-prinċipju, il-protezzjoni ġenerali tal-ħaddiema temporanji – Ftehim kollettiv li jipprevedi remunerazzjoni inferjuri għal dik tal-persunal irreklutat direttament mill-impriża utenti – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Stħarriġ ġudizzjarju.
Kawża C-311/21.
Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali A. M. Collins, ippreżentati l-14 ta’ Lulju 2022.
CM vs TimePartner Personalmanagement GmbH.
Talba għal deċiżjoni preliminari ,imressqa mill-Bundesarbeitsgericht.
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Impjiegi u politika soċjali – Xogħol temporanju – Direttiva 2008/104/KE – Artikolu 5 – Prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament – Neċessità li tiġi ggarantita, fil-każ ta’ deroga minn dan il-prinċipju, il-protezzjoni ġenerali tal-ħaddiema temporanji – Ftehim kollettiv li jipprevedi remunerazzjoni inferjuri għal dik tal-persunal irreklutat direttament mill-impriża utenti – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Stħarriġ ġudizzjarju.
Kawża C-311/21.
ECLI identifier: ECLI:EU:C:2022:581
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
COLLINS
ippreżentati fl‑14 ta’ Lulju 2022 ( 1 )
Kawża C‑311/21
CM
vs
TimePartner Personalmanagement GmbH
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali, il-Ġermanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija – Direttiva 2008/104/KE – Artikolu 5 – Prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament – Paga ugwali – Deroga mill-imsieħba soċjali – Ħarsien tal-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija – Ftehim kollettiv li jistabbilixxi paga inqas minn dak ta’ ħaddiema rreklutati mill-impriża utenti”
I. Introduzzjoni
1. |
Skont liema kundizzjonijiet jista’ ftehim kollettiv maqbul bejn l-imsieħba soċjali jidderoga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija? Il-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali, il-Ġermanja) titlob gwida mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja dwar żewġ aspetti b’mod partikolari ta’ din il-kwistjoni. L-ewwel, ir-relazzjoni bejn il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Novembru 2008 dwar xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija ( 2 ) u l-kunċett ta’ “il-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija” li ftehim kollettivi għandhom jiggarantixxu bis-saħħa tal-Artikolu 5(3) tagħha. It-tieni, kemm tali ftehim kollettivi jistgħu jkunu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju sabiex jiġi vverifikat li huma jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
II. Id-dispożizzjonijiet ġuridiċi rilevanti
A. Id-dritt tal-Unjoni Ewropea
2. |
Il-preambolu tad-Direttiva 2008/104 jistabbilixxi, inter alia, l-objettivi li ġejjin:
[…]
[…]
[…]
|
3. |
L-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2008/104 jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha kif ġej: “Din id-Direttiva tapplika għall-ħaddiema b’kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju li huma assenjati għal impriżi utenti biex jaħdmu b’mod temporanju taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tagħhom.” |
4. |
Skont l-Artikolu 2, id-Direttiva 2008/104 għandha l-għan: “[…] li tiżgura l-protezzjoni ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija u li ttejjeb il-kwalità tax-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija billi tiżgura li l-prinċipju ta’ trattament ugwali, kif imniżżel fl-Artikolu 5, ikun applikat għall-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. u billi tirrikonoxxi lill-aġenziji ta’ xogħol temporanju bħala entitajiet li jħaddmu, filwaqt li jittieħed kont tal-ħtieġa li jiġi stabbilit qafas xieraq għall-użu tax-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija bil-ħsieb li jikkontribwixxi b’mod effettiv għall-ħolqien ta’ l-impjiegi u għall-iżvilupp ta’ forom flessibbli ta’ xogħol.” |
5. |
Għall-finijiet tad-Direttiva 2008/104, l-Artikolu 3(1)(f) jiddefinixxi “kondizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg” bħala: “[…] kondizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg stabbiliti mil-leġislazzjoni, ir-regolamenti, id-dispożizzjonijiet amministrattivi, l-istrumenti ta’ ftehim kollettivi u/jew dispożizzjonijiet ġenerali vinkolanti oħrajn fis-seħħ fl-impriża utenti relatati ma’:
|
6. |
Skont l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/104, bit-titolu “Il-prinċipju ta’ trattament ugwali”: “1. Il-kondizzjonijiet bażiċi tax-xogħol u ta’ l-impjieg tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija għandhom ikunu, għat-tul ta’ żmien ta’ l-assenjazzjoni tagħhom f’impriża utenti, ta’ l-inqas dawk li jkunu japplikaw kieku kienu rreklutati direttament minn dik l-impriża biex jokkupaw l-istess impjieg. […] 3. L-Istati Membri jistgħu, wara li jikkonsultaw lill-imsieħba soċjali, jagħtuhom, fil-livell adatt u soġġett għall-kondizzjonijiet stabbiliti mill-Istati Membri, l-għażla li jżommu jew jikkonkludu strumenti ta’ ftehim kollettivi li, waqt li jirrispettaw il-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, jistgħu jistabbilixxu dispożizzjonijiet dwar il-kondizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jistgħu jkunu differenti minn dawk imsemmijin fil-paragrafu 1. […]” |
7. |
L-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 2008/104, li jġib it-titolu “Rekwiżiti minimi”, jipprovdi li: “Din id-Direttiva m’għandhiex tippreġudika d-dritt ta’ l-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu dispożizzjonijiet leġislattivi, regolatorji jew amministrattivi li huma aktar favorevoli għall-ħaddiema jew li jippromwovu jew jippermettu strumenti ta’ ftehim kollettivi konklużi bejn l-imsieħba soċjali li huma aktar favorevoli għall-ħaddiema.” |
8. |
Skont l-Artikolu 11(1) tad-Direttiva 2008/104: “L-Istati Membri għandhom jadottaw u jippubblikaw il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi meħtieġa biex jikkonformaw ma’ din id-Direttiva sal-5 ta’ Diċembru 2011, jew għandhom jiżguraw li l-imsieħba soċjali jintroduċu d-dispożizzjonijiet meħtieġa permezz ta’ ftehim, li bih l-Istati Membri għandhom jagħmlu l-arranġamenti kollha meħtieġa li jippermettulhom jiggarantixxu f’kull ħin li l-objettivi ta’ din id-Direttiva jintlaħqu. Huma għandhom minnufih jinfurmaw lill-Kummissjoni dwar dan.” |
B. Id-dritt Ġermaniż
9. |
Il-paragrafu 9 tal-Arbeitnehmerüberlassungsgesetz (il-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema) tat‑3 ta’ Frar 1995, fil-verżjoni fis-seħħ sal‑31 ta’ Marzu 2017, ippreveda li: “Is-segwenti għandhom ikunu invalidi: […] (2) Ftehim li jipprevedi għal kundizzjonijiet ta’ xogħol, inkluża remunerazzjoni, għall-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija, għall-perijodu ta’ assenjazzjoni lil impriża utenti, li huma inqas favorevoli kif imqabbla mal-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol applikabbli fl-impriża utenti għal ħaddiem komparabbli tal-impriża utenti; ftehim kollettiv jista’ jawtorizza derogi, sakemm ma jipprovdix għal remunerazzjoni li tkun inqas mill-paga minima fis-siegħa stabbilita b’regolament skont il-paragrafu 3a(2); f’konformità mal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ tali ftehim kollettiv, dawk li jħaddmu u ħaddiema mhux vinkolati bil-ftehim kollettiv jistgħu jaqblu għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dak il-ftehim; kwalunkwe deroga skont ftehim kollettiv ma għandhiex tapplika għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li, fis-sitt xhur qabel l-assenjazzjoni għall-impriża utenti, ma jkunux għadhom f’relazzjoni ta’ impjieg ma’ dik l-impriża jew ma’ min iħaddem li jkun jifforma parti mill-istess grupp ta’ impriżi bħala l-impriża utenti skont it-tifsira tal-paragrafu 18 tal-Aktiengesetz (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar Kumpanniji Pubbliċi ta’ Responsabbiltà Limitata).” |
10. |
Il-paragrafu 10(4) tal-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema, fil-verżjoni fis-seħħ sal‑31 ta’ Marzu 2017, kien jgħid: “L-aġenzija ta’ xogħol temporanju jkun jenħtiġilha tagħti lill-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija, għall-perijodu ta’ assenjazzjoni lill-impriża utenti, il-kundizzjonijiet ta’ xogħol bażiċi, inkluża remunerazzjoni, applikabbli fl-impriża utenti għal ħaddiem komparabbli tal-impriża utenti. Sal-punt li ftehim kollettiv applikabbli għar-relazzjoni ta’ impjieg jistabbilixxi derogi (paragrafu 3(1)(3) u paragrafu 9(2)), l-aġenzija ta’ xogħol temporanju għandha tagħti lill-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija l-kundizzjonijiet ta’ xogħol applikabbli skont dak il-ftehim kollettiv. Sal-punt li ftehim kollettiv jipprovdi għal remunerazzjoni inqas mill-paga minima fis-siegħa stabbilita b’regolament skont il-paragrafu 3a(2), l-aġenzija ta’ xogħol temporanju għandha tagħti lill-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija, għal kull siegħa xogħol, ir-remunerazzjoni dovuta fl-impriża utenti għal ħaddiem komparabbli tal-impriża utenti għal siegħa xogħol. F’każ ta’ invalidità tal-ftehim bejn l-aġenzija ta’ xogħol temporanju u l-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija skont il-paragrafu 9(2), l-aġenzija ta’ xogħol temporanju għandha tagħti lill-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija l-kundizzjonijiet ta’ xogħol bażiċi, inkluża remunerazzjoni, applikabbli fl-impriża utenti għal ħaddiem komparabbli tal-impriża utenti.” |
11. |
Dawn id-dispożizzjonijiet sussegwentement kienu emendati. |
12. |
Il-paragrafu 8 tal-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema, fil-verżjoni fis-seħħ sa mill‑1 ta’ April 2017, bit-titolu “Prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament”, jipprevedi li: “1. L-aġenzija ta’ xogħol temporanju jenħtiġilha tagħti lill-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija, għall-perijodu ta’ assenjazzjoni lill-impriża utenti, il-kundizzjonijiet ta’ xogħol bażiċi, inkluża remunerazzjoni, applikabbli fl-impriża utenti għal ħaddiem komparabbli tal-impriża utenti (il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament). Jekk il-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija jirċievi r-remunerazzjoni dovuta skont ftehim kollettiv applikabbli għal ħaddiem komparabbli tal-impriża utenti jew, fl-assenza ta’ dan, ir-remunerazzjoni dovuta skont ftehim kollettiv lil ħaddiema komparabbli fis-settur tax-xogħol, il-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija għandu jiġi preżunt li jirċievi ugwaljanza fit-trattament fir-rigward ta’ remunerazzjoni skont it-tifsira tal-ewwel sentenza. Jekk ir-remunerazzjoni in natura tingħata fl-impriża utenti, jista’ jiġi pprovdut kumpens f’euro. 2 Ftehim kollettiv jista’ jidderoga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, sakemm ma jipprovdix għal remunerazzjoni li tkun inqas mill-paga minima fis-siegħa stabbilita b’regolament skont il-paragrafu 3a(2). Sal-punt li tali ftehim kollettiv jidderoga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, l-aġenzija ta’ xogħol temporanju għandha tagħti lill-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija l-kundizzjonijiet ta’ xogħol applikabbli taħt dak il-ftehim kollettiv. Fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ tali ftehim kollettiv, dawk li jħaddmu u ħaddiema mhux vinkolati bil-ftehim kollettiv jistgħu jaqblu għall-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv. Sal-punt li tali ftehim kollettiv jipprovdi għal remunerazzjoni inqas mill-paga minima fis-siegħa stabbilita b’regolament skont il-paragrafu 3a(2), l-aġenzija ta’ xogħol temporanju għandha tagħti lill-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija, għal kull siegħa xogħol, ir-remunerazzjoni dovuta fl-impriża utenti għal ħaddiem komparabbli tal-impriża utenti għal siegħa xogħol. 3 Deroga permezz ta’ ftehim kollettiv skont it-tifsira tas-subparagrafu 2 ma għandhiex tapplika għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li, fis-sitt xhur qabel l-assenjazzjoni lill-impriża utenti, ma jkunx għad għandhom relazzjoni ta’ impjieg ma’ dik l-impriża jew ma’ min iħaddem li jkun jifforma parti mill-istess grupp ta’ impriżi bħala l-impriża utenti skont it-tifsira tal-paragrafu 18 tal-Aktiengesetz (il-Liġi dwar Kumpanniji Pubbliċi ta’ Responsabbiltà Limitata). 4 Ftehim kollettiv skont it-tifsira tas-subparagrafu 2 jista’ jidderoga, fir-rigward ta’ remunerazzjoni, mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament għall-ewwel disa’ xhur ta’ assenjazzjoni lil impriża utenti. Deroga itwal permezz ta’ ftehim kollettiv għandha tiġi permessa biss jekk: (1) mhux iktar tard minn ħmistax-il xahar wara assenjazzjoni lil impriża utenti, tinkiseb remunerazzjoni li tkun mill-inqas ir-remunerazzjoni stabbilita permezz ta’ ftehim kollettiv bħala li hija ekwivalenti għar-remunerazzjoni tal-ftehim kollettiv ta’ ħaddiema komparabbli fis-settur, u (2) wara perijodu ta’ adattament għall-metodi ta’ xogħol ta’ massimu ta’ sitt ġimgħat, ir-remunerazzjoni mħallsa tiġi gradwalment allineata mar-remunerazzjoni msemmija iktar ’il fuq. Fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ tali ftehim kollettiv, dawk li jħaddmu u ħaddiema mhux vinkolati bi ftehim kollettiv jistgħu jaqblu għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim. Għandu jittieħed kont b’mod sħiħ tal-perijodu ta’ assenjazzjonijiet preċedenti mill-istess jew minn aġenzija differenti ta’ xogħol temporanju għall-istess impriża utenti jekk il-perijodu rispettiv bejn l-assenjazzjonijiet ma jeċċedix tliet xhur. 5 L-aġenzija ta’ xogħol temporanju għandha jenħtiġilha tħallas lill-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija mill-inqas il-paga minima fis-siegħa stabbilita b’regolament skont il-paragrafu 3a(2) għall-perijodu tal-assenjazzjoni u għall-perijodi mingħajr assenjazzjoni.” |
III. It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u t‑talba għal deċiżjoni preliminari
13. |
Bejn Jannar u April 2017 TimePartner Personalmanagement GmbH (iktar ’il quddiem “TimePartner”), aġenzija ta’ xogħol temporanju, impjegat lil CM bħala ħaddiema temporanja permezz ta’ aġenzija b’kuntratt għal żmien determinat. Matul dan il-kuntratt, CM kienet assenjata bħala responsabbli għall-ordnijiet għal impriża utenti fis-settur tad-distribuzzjoni bl-imnut. |
14. |
Skont it-termini ta’ ftehim kollettiv għal ħaddiema ta’ bejgħ bl-imnut fil-Bavarja (il-Ġermanja), ħaddiema komparabbli rreklutati direttament minn impriża utenti kellhom jirċievu salarju gross ta’ EUR 13.64 fis-siegħa. Madankollu, ftehim kollettiv għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija milħuq bejn l-Interessenverband Deutscher Zeitarbeitsunternehmen (l-Assoċjazzjoni ta’ Aġenziji ta’ Xogħol Temporanju Ġermaniża), li TimePartner hija membru tagħha, u d-Deutscher Gewerkschaftsbund (il-Konfederazzjoni tas-Sindakati Ġermaniża), li l-Vereinte Dienstleistungsgewerkschaft (iktar ’il quddiem is-Sindakat ta’ Servizzi Uniti) tappartjeni lilha, idderoga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni skont l-Artikolu 10 tal-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema (fis-seħħ sal‑31 ta’ Marzu 2017) u l-Artikolu 8 tal-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema (fis-seħħ sa mill‑1 ta’ April 2017). Bħala konsegwenza CM, li kienet membru tas-Sindikat ta’ Servizzi Uniti, irċeviet salarju gross ta’ EUR 9.23 fis-siegħa. |
15. |
CM bdiet proċeduri ġudizzjarji quddiem l-Arbeitsgericht Würzburg (il-Qorti Industrijali ta’ Wurzburg, il-Ġermanja) sabiex titlob EUR 1 296.72 bħala kumpens għad-differenza fis-salarju bejn ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija u ħaddiema komparabbli rekluti direttament mill-impriża utenti. CM argumentat li d-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema u l-ftehim kollettiv dwar ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija kienu jmorru kontra l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/104. |
16. |
Wara l-azzjoni tagħha kienet ġiet miċħuda mill-Arbeitsgericht Würzburg (il-Qorti Industrijali ta’ Wurzburg), CM ippreżentat appell quddiem il-Landesarbeitsgericht Nürnberg (il-Qorti Industrijali Superjuri ta’ Nuremberg, il-Ġermanja), li ċaħdet dak l-appell. |
17. |
CM imbagħad ippreżentat appell minn dik id-deċiżjoni quddiem il-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali). Sabiex tiddeċiedi dwar l-appell, din il-qorti ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel ħames domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:
|
18. |
CM, TimePartner, il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Fis-seduta tal‑5 ta’ Mejju 2022, CM, TimePartner, il-Gvern Ġermaniż u dak Svediż, kif ukoll il-Kummissjoni, għamlu trattazzjoni orali u rrispondew għad-domandi tal-Qorti tal-Ġustizzja. |
IV. Analiżi
A. Ammissibbiltà
19. |
CM tippreżenta li risposta għad-domandi kollha, b’mod partikolari l-ewwel waħda, ma tidhirx li hija neċessarja sabiex tassisti lill-qorti tar-rinviju tagħti sentenza fit-tilwima quddiemha. F’dan ir-rigward, CM tinnota li d-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema ma jagħmlux riferiment għall-kunċett ta’ “protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija”. |
20. |
Hija ġurisprudenza stabbilita li, fi proċeduri stabbiliti bl-Artikolu 267 TFUE, huwa biss għall-qorti nazzjonali li għandha t-tilwima quddiemha, u li għandha tassumi r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja sussegwenti, li għandha tevalwa fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża kemm in-neċessità għal deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti sentenza, kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, peress li d-domandi magħmula mill-qorti nazzjonali jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li, bħala prinċipju, għandha tiddeċiedi ( 3 ). |
21. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tiddeċiedi fuq domanda magħmula minn qorti nazzjonali għal deċiżjoni preliminari biss fejn huwa pjuttost ovvju li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma jkollha ebda relazzjoni mal-fatti attwali tal-kawża prinċipali jew mal-fini tagħha; meta l-problema tkun ipotetika, jew fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex quddiemha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex jitwieġbu b’mod utli d-domandi magħmula lilha ( 4 ). Il-ġustifikazzjoni ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari ma hijiex il-formulazzjoni ta’ opinjonijiet konsultattivi fuq domandi ġenerali jew ipotetiċi, iżda hija l-ħtieġa għas-soluzzjoni effettiva ta’ kawża ( 5 ). |
22. |
Il-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali) għandha pendenti quddiemha tilwima li fiha CM, ħaddiema temporanja permezz ta’ aġenzija, titlob kumpens għal ksur allegat tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni. B’riferiment għall-Artikolu 1 tad-Direttiva 2008/104, il-fatti kif deskritti fil-punt 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jistabbilixxu li d-Direttiva 2008/104 tista’ tapplika għal din it-tilwima. |
23. |
Safejn il-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali) titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddefinixxi l-kunċett ta’ “protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija”, liema terminu, kif CM sewwa tinnota, ma jidhirx fil-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema, huwa evidenti mid-digriet tar-rinviju li l-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tintalab tinterpreta l-Artikolu 5(1) u (3) tad-Direttiva 2008/104 sabiex hija tassisti lill-qorti tar-rinviju tiddetermina kemm ftehim kollettiv jista’ jidderoga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni filwaqt li jħares il-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
24. |
Kont meħud ta’ dan iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali) fid-digriet tar-rinviju. |
B. L‑ewwel domanda
25. |
Permezz tal-ewwel domanda tagħha l-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali) tistaqsi kif il-kunċett ta’ “protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija” tal-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 għandu jiġi ddefinit, u, b’mod partikolari, jekk dan il-kunċett jinkludix iktar minbarra d-dispożizzjonijiet imperattivi dwar protezzjoni għal ħaddiema b’mod ġenerali taħt id-dritt nazzjonali u tal-Unjoni. |
26. |
Il-qorti tar-rinviju tosserva li, filwaqt li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jippermetti li ftehim kollettivi jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament stabbilit bl-Artikolu 5(1) tagħha sakemm tiġi ggarantita l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, id-direttiva ma tindikax il-kundizzjonijiet li taħthom jiġi ssodisfatt dan l-aħħar rekwiżit. Id-digriet tar-rinviju jiżvela l-eżistenza ta’żewġ linji ta’ ħsieb fost studjużi legali Ġermaniżi dwar l-interpretazzjoni ta’ dawn il-kundizzjonijiet. Xi awturi huma tal-fehma li “protezzjoni ġenerali’ tirreferi għar-rekwiżiti statutorji ġenerali applikabbli għall-ħaddiema kollha, irrispettivament minn jekk humiex irreklutati direttament minn impriża utenti jew huma ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Awturi oħra jikkunsidraw li d-Direttiva 2008/104 tagħti lil ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija forma speċifika ta’ protezzjoni. |
27. |
CM targumenta li l-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema hija kuntrarja għall-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 sa fejn ma teżiġix li ftehim kollettivi jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Barra minn hekk, hija tissottometti li filwaqt li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jippermetti li ftehim kollettivi jistabbilixxu arranġamenti alternattivi li jikkonċernaw kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg, huwa ma jippermettix derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament. |
28. |
TimePartner tosserva li l-premessa 19 tad-Direttiva 2008/104 tirrikonoxxi li l-imsieħba soċjali jgawdu minn marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’. L-Artikolu 5(3) ta’ din d-direttiva, għalhekk, jippermetti li ftehim kollettivi jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament kemm għall-vantaġġ, kif ukoll għall-iżvantaġġ, ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
29. |
Il-Gvern Ġermaniż jissottometti li d-Direttiva 2008/104 tfittex li tiżgura l-garanzija tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament bejn ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija u ħaddiema komparabbli rreklutati direttament minn impriżi utenti. Hija ma tistabbilixxix forma speċifika ta’ protezzjoni għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
30. |
Il-Kummissjoni tiddikjara li t-terminu “il-protezzjoni ġenerali tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija” tal-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 huwa relatat mal-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg li l-Artikolu 5(1) tagħha jagħmel riferiment għalihom. Din id-direttiva tfittex li tiżgura l-garanzija tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament. Hija ma tfittixx li tagħti lil ħaddiema temporanji kundizzjonijiet aħjar minn dawk applikabbli għal ħaddiema komparabbli rreklutati direttament minn impriżi utenti. L-imsieħba soċjali jistgħu jipprevedu, permezz ta’ ftehim kollettiv, li ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija jirċievu remunerazzjoni inqas minn ħaddiema komparabbli rreklutati direttament minn impriżi utenti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-garanzija tal-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji teżiġi li l-imsieħba soċjali jagħtu vantaġġi oħra lil ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li ma jingħatawx lil ħaddiema rreklutati direttament minn impriżi utenti. |
31. |
F’konformità ma’ ġurisprudenza stabbilita, fl-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, huwa neċessarju li jiġu kkunsidrati t-test ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, il-kuntest li fih jidhru u l-objettivi segwiti mir-regoli li huma jkunu jifformaw parti minnhom ( 6 ). |
32. |
L-ewwel, l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jipprevedi espressament li l-Istati Membri jistgħu jagħtu lill-imsieħba soċjali l-għażla li jikkonkludu ftehim kollettivi li jkollhom arranġamenti għall-kundizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jistgħu ma jaqblux mal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, sakemm dawn il-ftehim kollettivi jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ dawn il-ħaddiema. |
33. |
It-tieni, il-kuntest li fih jidher l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 huwa wieħed fejn il-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg li għalihom japplika l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jinkludi paga ( 7 ). L-Artikolu 9 tad-Direttiva 2008/104 jikkunsidra wkoll li din id-direttiva hija mingħajr preġudizzju għad-dritt tal-Istati Membri li jippromwovu jew li jippermettu ftehim kollettivi bejn l-imsieħba soċjali li huma iktar favorevoli għal ħaddiema. |
34. |
It-tielet, b’riferiment għall-premessi 10 u 12 u għall-Artikolu 2 tad-Direttiva 2008/104, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li d-direttiva hija intiża sabiex jiġi stabbilit qafas protettiv għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jkun mhux diskriminatorju, trasparenti u proporzjonat, filwaqt li jħares id-diversità ta’ swieq tax-xogħol u relazzjonijiet industrijali ( 8 ). |
35. |
Jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet iktar ’il fuq li, sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija u titjieb il-kwalità ta’ xogħolhom, id-Direttiva 2008/104 tistabbilixxi prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament applikabbli għall-paga ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija u għal ħaddiema rreklutati direttament mill-impriża utenti. Madankollu, il-premessi 16 u 17 tad-Direttiva 2008/104 jipprevedu li l-Istati Membri jistgħu jippermettu lill-imsieħba soċjali jiddefinixxu kundizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg li jidderogaw, limitatament, minn dan il-prinċipju. F’dan il-kuntest, filwaqt li l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2008/104 jipprevedi li l-imsieħba soċjali jistgħu jikkonkludu ftehim kollettivi li jkollhom kundizzjonijiet li huma iktar favorevoli għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija ( 9 ), l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jippermetti wkoll ftehim kollettivi li jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, bla ħsara għar-rekwiżit li kull tali ftehim jiggarantixxi l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
36. |
Il-kunċett ta’ “il-protezzjoni ġenerali tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija” tal-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104, għalhekk, jikkonsisti f’għażla li wieħed jidderoga minn prinċipju ġenerali, jiġifieri dak ta’ ugwaljanza fit-trattament. Dispożizzjonijiet ta’ din in-natura għandhom jiġu interpretati b’mod strett ( 10 ). |
37. |
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet iktar ’il fuq, nissuġġerixxi li l-ewwel domanda għandha tinftiehem bħala li qiegħda tfittex taċċerta l-kundizzjonijiet li taħthom, l-imsieħba soċjali jistgħu,, jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni b’detriment ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, permezz ta’ ftehim kollettiv magħmul skont l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104, filwaqt li jiggarantixxu il-protezzjoni ġenerali tagħhom. |
38. |
Il-Kummissjoni annettiet mal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha rapport tal-Grupp ta’ Esperti dwar it-Traspożizzjoni tad-Direttiva 2008/104 dwar xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija datat Awwissu 2011 ( 11 ). Skont dan ir-rapport, meta msieħba soċjali jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament b’detriment ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija permezz ta’ ftehim kollettiv magħmul skont l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104, dak il-ftehim kollettiv ma jistax jillimita ruħu li jistabbilixxi rata inqas ta’ paga iżda għandu jikkontrobilanċja dik ir-rata inqas ta’ paga b’dispożizzjonijiet oħra favorevoli lil ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija ( 12 ). Huwa r-rekwiżit li jinħoloq tali bilanċ li jservi sabiex tiġi żgurata “il-protezzjoni ġenerali tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija”. Interpretazzjoni tal-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 li permezz tagħha l-imsieħba soċjali jkunu jistgħu jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament mingħajr ma jipprevedu benefiċċji kumpensatorji korrispettivi xierqa għall-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija kkonċernati tkun tista’ xxejjen dan il-prinċipju minn kwalunkwe effett prattiku ( 13 ). Hija timmina wkoll l-effet utile tal-Artikolu 9 tad-Direttiva 2008/104, li jirrikonoxxi li d-direttiva tistabbilixxi rekwiżiti minimi ( 14 ). |
39. |
Isegwi li kwalunkwe deroga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament b’detriment tal-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li tista’ tidher fi ftehim kollettiv għandha tiġi kkontrobilanċjata b’għotja ta’ vantaġġi fir-rigward ta’ kundizzjonijiet bażiċi oħra ta’ xogħol u ta’ impjieg, kif iddefiniti fl-Artikolu 3(1)(f) tad-Direttiva 2008/104. F’dan il-kuntest, jista’ jiġi osservat li l-paga hija kundizzjoni tant fundamentali ta’ impjieg li kwalunkwe deroga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament għandha tiġi ġġustifikata b’riferiment għall-istandards l-iktar stretti. Barra minn hekk, deroga li tikkonċerna kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg ma tistax tiġi kkontrobilanċjata permezz ta’ vantaġġi ta’ karattru anċillari. Permezz ta’ eżempju, deroga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni ma tistax tiġi kkumpensata b’mod xieraq b’rigali promozzjonali mingħand il-kumpannija (“merchandising”). |
40. |
Barra minn hekk, f’konformità mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, irrikonoxxut fil-premessa 12 tad-Direttiva 2008/104, kwalunkwe deroga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament b’detriment għal kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg għandha tkun proporzjonata għal tali vantaġġi kumpensatorji li jistgħu jingħataw ( 15 ). Pereżempju, tnaqqis ta’ 50 % fir-rata ta’ paga annwali ma jistax jiġi kkumpensat billi jingħata jum addizzjonali ta’ leave annwali. Għalkemm paga u btajjel huma kundizzjonijiet bażiċi ta’ impjieg, tali deroga relatata ma’ paga qisha tidher li tkun sproporzjonata meta mqabbla mal-valur tal-vantaġġ kumpensatorju. |
41. |
B’riferiment għal dan li ntqal iktar ’il fuq jista’, fil-prattika, ikun diffiċli għall-imsieħba soċjali li jkunu jistgħu jistrieħu fuq id-derogi ffaċilitati bl-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104. Irrid nosserva biss li tali riżultat huwa l-konsegwenza loġika meta jiġi stabbilit prinċipju wiesa’ ta’ ugwaljanza fit-trattament permezz ta’ leġiżlazzjoni flimkien ma’ għadd neċessarjament limitat ta’ eċċezzjonijiet. |
42. |
Għalhekk, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi l-ewwel domanda fis-sens li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 għandu jiġi interpretat b’mod li l-imsieħba soċjali jkunu jistgħu, permezz ta’ ftehim kollettiv, jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni b’detriment ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, sakemm tali ftehim kollettivi jagħtu benefiċċji kumpensatorji proporzjonati fir-rigward tal-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija sabiex jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali tagħhom. |
C. It‑tieni domanda
43. |
Permezz tal-ewwel parti tat-tieni domanda l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 għandux jiġi interpretat li jfisser li konformità mal-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija għandha tiġi evalwata b’riferiment għal ftehim kollettiv fl-astratt jew b’paragun konkret tal-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg applikabbli lil ħaddiema komparabbli rreklutati direttament minn impriżi utenti. Permezz tat-tieni parti tat-tieni domanda l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 għandux jiġi interpretat li jfisser li jippermetti lill-Istati Membri jagħtu lill-imsieħba soċjali l-possibbiltà jikkonkludu ftehim kollettivi li jikkonċernaw ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jkollhom kuntratt għal żmien determinat ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju. |
44. |
Fir-rigward tal-ewwel parti tat-tieni domanda, CM, bl-appoġġ tal-Kummissjoni, tissottometti li l-garanzija tal-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija għandha tiġi evalwata b’paragun mal-kundizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg ta’ dawn il-ħaddiema ma’ dawk applikabbli għal ħaddiema komparabbli li jiġu rreklutati direttament mill-impriża utenti. |
45. |
TimePartner, bl-appoġġ tal-Gvern Ġermaniż, tikkunsidra li l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija għandha tiġi evalwata abbażi ta’ eżami ġenerali tat-termini tal-ftehim kollettiv inkwistjoni. |
46. |
L-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 jipprovdi li, bħala prinċipju, il-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg ta’ ħaddiema temporanji għandhom ikunu, għat-tul ta’ żmien tal-assenjazzjoni tagħhom fl-impriża utenti, “ta’ l-inqas dawk li jkunu japplikaw kieku kienu rreklutati direttament minn dik l-impriża biex jokkupaw l-istess impjieg”. Il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament stabbilit hemmhekk jesprimi l-intenzjoni tal-leġiżlatur tal-Unjoni li l-kundizzjonijiet ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija jinġiebu eqreb ta’ dawk li jirregolaw “relazzjonijiet normali ta’ impjieg” ( 16 ). |
47. |
Huwa f’dan il-kuntest li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jipprovdi li, jekk u meta l-imsieħba soċjali jikkonkludu ftehim kollettivi li jistabbilixxu kundizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg li “jkunu differenti minn dawk imsemmija fil-paragrafu 1” tal-istess artikolu, huma għandhom jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
48. |
Jirriżulta mit-test, mill-objettiv u mill-kuntest tal-Artikolu 5(1) u (3) tad-Direttiva 2008/104 li ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija huma intitolati għall-istess kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg li jkollhom japplikaw kieku l-impriża utenti kienet irreklutathom direttament. Dan jeżiġi paragun tal-kundizzjonijiet applikabbli għall-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija abbażi tal-ftehim kollettiv, inkluża remunerazzjoni, ma’ dawk applikabbli fl-impriża utenti ( 17 ). Dan il-paragun għandu jsir b’riferiment għall-kundizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg applikabbli għal kull waħda minn dawk iż-żewġ kategoriji ta’ ħaddiem. Jekk l-imsieħba soċjali jagħmlu użu mill-possibbiltà mogħtija mid-dritt nazzjonali li jidderogaw mill-kundizzjonijiet applikabbli lil ħaddiema fl-impriża utenti skont l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104, dak il-ftehim kollettiv għandu jagħti benefiċċji kumpensatorji oħra lil dawn il-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li ma humiex disponibbli għal ħaddiema rreklutati direttament mill-impriża utenti, sabiex b’hekk tiġi ggarantita l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
49. |
Dwar it-tieni parti tat-tieni domanda, CM targumenta li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 ma jippermettix ftehim kollettivi li jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tal-paga ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jkollhom kuntratt għal żmien determinat ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju. CM tikkontendi li jistgħu jiġu adottati derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni abbażi biss tal-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2008/104, li jeżiġi l-eżistenza ta’ kuntratt ta’ impjieg għal żmien indeterminat ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju. |
50. |
TimePartner, bl-appoġġ tal-Gvern Ġermaniż u tal-Kummissjoni, tissottometti li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jippermetti li l-Istati Membri jagħtu lill-imsieħba soċjali l-possibbiltà jikkonkludu ftehim kollettivi li jikkonċernaw ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija irrispettivament minn jekk dawn ikollhomx kuntratt għal żmien determinat jew kuntratt għal żmien indeterminat ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju. |
51. |
It-tieni parti tat-tieni domanda tispira tliet osservazzjonijiet min-naħa tiegħi. |
52. |
L-ewwel, kuntrarju għall-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2008/104, l-Artikolu 5(3) tagħha ma jgħidx li l-possibbiltà ta’ deroga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament hija limitata għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jkollhom kuntratt ta’ impjieg għal żmien indeterminat ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju. |
53. |
It-tieni, filwaqt li l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2008/104 jippermetti li l-Istati Membri jipprevedu ċerti derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, l-Artikolu 5(3) tagħha jagħti lill-Istati Membri permess sabiex iħallu l-imsieħba soċjali jikkonkludu ftehim kollettivi li jkollhom dispożizzjonijiet li jidderogaw minn dan il-prinċipju. |
54. |
It-tielet, l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2008/104 jidher li jistrieħ fuq il-premessa li derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni jistgħu jiġu ġġustifikati fil-każ ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jkollhom kuntratt għal żmien indeterminat ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju sakemm huma jibqgħu jitħallsu fil-perijodu bejn assenjazzjonijiet. Għall-kuntrarju, l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jeżiġi li ftehim kollettivi jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Kif il-punti 38 sa 40 ta’ dawn il-konklużjonijiet jispjegaw, tali ftehim kolletivi għandhom jagħtu vantaġġi kumpensatorji lil ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija bħala kumpens għall-iżvantaġġi li jsofru bħala konsegwenza ta’ kwalunkwe deroga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament. Il-loġika li fuqha huwa mibni l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104, li hija differenti minn dik tal-Artikolu 5(2) tagħha, tista’ tapplika għal ħaddiema irrispettivament min-natura tal-kuntratt ta’ impjieg tagħhom ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju. Ma hemmx, għalhekk, raġuni għaliex ħaddiema li jkollhom kuntratt għal żmien determinat ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104. |
55. |
Fid-dawl ta’ dan iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tieni domanda tal-qorti tar-rinviju billi tintrepreta l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 bħala li jfisser li:
|
D. It‑tielet u r‑raba’ domanda
56. |
It-tielet u r-raba’ domanda t-tnejn jikkonċernaw l-obbligu fuq l-Istati Membri li jittrasponu r-rekwiżiti tal-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 fid-dritt nazzjonali meta jużaw il-possibbiltà li jippermettu lill-imsieħba soċjali jikkonkludu ftehim kollettivi għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament stabbilit fl-Artikolu 5(1) tagħha. Peress li r-risposta għar-raba’ domanda tiddependi mir-risposta għat-tielet domanda, nipproponi li nindirizza dawn iż-żewġ domandi flimkien. |
57. |
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, fil-każ li Stat Membru jagħmel użu mill-għażla pprovduta bl-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104, leġiżlazzjoni nazzjonali għandhiex tistabbilixxi kriterji jew kundizzjonijiet iddettaljati li ftehim kollettivi magħmula skontha għandhom ikunu konformi magħhom sabiex tiġi ggarantita l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Jekk ir-risposta għal din id-domanda hija fl-affermattiv, il-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali) titlob gwida sabiex hija tkun tista’ tevalwa jekk il-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema tiżgurax protezzjoni ġenerali suffiċjenti għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Hija tistaqsi, b’mod partikolari, jekk l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-garanzija tal-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija jkun żgurat permezz ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi s-segwenti: paga minima għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija; perijodu massimu ta’ assenjazzjoni lill-istess impriża utenti; limitu ta’ żmien għad-deroga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tar-remunerazzjoni; ftehim kollettivi li ma jkunux japplikaw għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li kienu impjegati direttament mill-impriża utenti jew minn impriża li kienet tifforma parti mill-istess grupp fis-sitt xhur ta’ qabel l-assenjazzjoni; l-obbligu li ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija jingħataw aċċess għal faċilitajiet jew servizzi (indukrar ta’ tfal, catering kollettiv u trasport) offruti lil ħaddiema impjegati direttament mill-impriża utenti, u r-rekwiżit li l-assenjazzjoni tkun “temporanja” mingħajr speċifikazzjoni ulterjuri. |
58. |
CM tissottometti li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jeżiġi li leġiżlazzjoni nazzjonali tistabbilixxi kriterji jew kundizzjonijiet li ftehim kollettivi għandhom ikunu konformi magħhom sabiex tiġi ggarantita l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Hija tissuġġerixxi li l-leġiżlazzjoni nazzjonali deskritta fid-digriet tar-rinviju ma tissodisfax dawn ir-rekwiżiti. |
59. |
Għall-kuntrarju, TimePartner, bl-appoġġ tal-Gvern Ġermaniż, hija tal-fehma li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 ma jeżiġix li l-Istati Membri jistabbilixxu kwalunkwe kriterju jew kundizzjoni speċifika li ftehim kollettivi għandhom ikunu konformi magħhom sabiex jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji. TimePartner tikkunsidra li l-Istati Membri jistgħu jħallu marġni ta’ diskrezzjoni lill-imsieħba soċjali skont l-awtonomija ta’ dawn tal-aħħar li jikkonkludu ftehim kollettivi. |
60. |
Il-Gvern Ġermaniż jissottometti li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 impliċitament jirrikonoxxi preżunzjoni li ftehim kollettivi konklużi mill-imsieħba soċjali li għandhom setgħa ta’ negozjar kollettiva huma ġusti. Il-Gvern Ġermaniż jikkontendi wkoll li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jeżiġi li ftehim kollettivi konklużi mill-imsieħba soċjali għandhom jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Fi kwalunkwe każ, id-dispożizzjonijiet tad-dritt Ġermaniż imsemmija fid-digriet tar-rinviju jiżguraw il-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
61. |
Il-Kummissjoni tikkunsidra li, meta jagħtu lill-imsieħba soċjali l-possibbiltà skont l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 li jikkonkludu ftehim kollettivi li jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, l-Istati Membri għandhom jittrasponu rekwiżit li permezz tiegħu tali ftehim kollettivi għandhom jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Il-Kummissjoni tosserva li, peress li l-leġiżlazzjoni Ġermaniża ma teżiġix li derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jiġu kkumpensati b’vantaġġi oħra mogħtija lil ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, huwa għall-qorti tar-rinviju li tivverifika jekk il-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija tistax tiġi żgurata billi d-dritt nazzjonali jiġi interpretat f’konformità mad-dritt tal-Unjoni. |
62. |
Skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE, direttiva għandha tkun vinkolanti, dwar ir-riżultat li jkollu jinkiseb, fuq kull Stat Membru li lilu tiġi indirizzata, iżda għandha tħalli lill-awtoritajiet nazzjonali l-għażla ta’ forma u metodi. Filwaqt li din id-dispożizzjoni tħalli lill-Istati Membri li jagħżlu l-modi u l-mezzi sabiex jiżguraw li direttiva tiġi implimentata, din il-libertà ma taffettwax l-obbligu fuq l-Istati Membri li lilhom tiġi indirizzata d-direttiva li jadottaw, fis-sistemi ġuridiċi nazzjonali tagħhom, il-miżuri neċessarji kollha sabiex jiżguraw li d-direttiva tkun effettiva b’mod sħiħ, f’konformità mal-objettivi segwiti permezz tagħha ( 18 ). |
63. |
F’konformità mal-ġurisprudenza tal-qorti tal-Ġustizzja, l-Istati Membri jistgħu jħallu l-implimentazzjoni ta’ għanijiet ta’ politika soċjali indikati minn direttiva fil-qasam tal-politika soċjali lil korpi maniġerjali u industrijali fl-ewwel lok ( 19 ). Din il-possibbiltà ma teħlisx lill-Istati Membri mill-obbligu li jiżguraw, b’liġijiet, regolamenti jew miżuri amministrattivi adatti, li l-ħaddiema kollha jingħataw il-protezzjoni fil-milja tagħha pprovduta mid-direttiva inkwistjoni ( 20 ). |
64. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja rriteniet li n-natura ta’ miżuri meħuda permezz ta’ ftehim kollettivi hija differenti minn dawk adottati permezz ta’ leġiżlazzjoni jew regolament nazzjonali fis-sens li l-preżunzjoni hija li l-imsieħba soċjali, meta jeżerċitaw id-dritt fundamentali tagħhom ta’ negozjar kollettiv irrikonoxxut mill-Artikolu 28 tal-Karta, ikunu ħadu ħsieb li joħolqu bilanċ bejn l-interessi rispettivi tagħhom ( 21 ). |
65. |
Meta l-eżerċizzju tad-dritt ta’ negozjar kollettiv ipproklamat fl-Artikolu 28 tal-Karta jkun irregolat mid-dritt tal-Unjoni, dan l-eżerċizzju għandu jkun konformi mad-dispożizzjonijiet tiegħu ( 22 ). Għalhekk, meta leġiżlazzjoni nazzjonali tawtorizza n-negozjar ta’ ftehim kollettiv f’qasam kopert minn direttiva, il-ftehim kollettiv li jirriżulta minn hemm għandu jikkonforma mad-dritt tal-Unjoni b’mod ġenerali u ma’ dik id-direttiva b’mod partikolari ( 23 ). Isegwi li meta l-imsieħba soċjali jikkonkludu ftehim kollettivi li jkunu tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2008/104 huma għandhom jiggarantixxu d-dispożizzjonijiet ta’ dik id-direttiva ( 24 ). |
66. |
Meta l-Istati Membri jagħtu lill-imsieħba soċjali għażla li jikkonkludu ftehim kollettivi li jkunu jistgħu jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 jeżiġi li dawn tal-ewwel jiżguraw li dawn tal-aħħar jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Isegwi li, għalkemm il-kunċett ta’ protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija għandu jiġi ttrasportat fid-dritt nazzjonali, dan l-obbligu ma jeżiġix neċessarjament li l-Istati Membri jadottaw dispożizzjonijiet iddettaljati li jistabbilixxu l-kriterji jew il-kundizzjonijiet li tali ftehim kollettivi għandhom jikkonformaw ruħhom magħhom. Dan l-approċċ huwa sostnut kemm fit-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE kif ukoll fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 25 ). |
67. |
Il-qorti tar-rinviju għandha, għalhekk, tinterpreta d-dritt nazzjonali, b’mod partikolari l-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema, fid-dawl tat-test tal-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 sabiex jinkiseb riżultat li jkun konsistenti mal-objettiv li din id-dispożizzjoni ssegwi ( 26 ), jiġifieri l-garanzija tal-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. Din l-interpretazzjoni hija suġġetta għall-konformità mal-limiti rrikonoxxuti dwar l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali f’konformità mad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari li d-dritt nazzjonali ma jiġix interpretat contra legem ( 27 ). |
68. |
Jidher mid-digriet tar-rinviju li l-leġiżlazzjoni applikabbli Ġermaniża tinkludi dispożizzjonijiet, deskritti fil-punt 57 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li jillimitaw il-kapaċità tal-imsieħba soċjali li jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament. Filwaqt li din hija kwistjoni li l-qorti tar-rinviju għandha tivverifika, u anki jekk dawk id-dispożizzjonijiet ma jeżiġux espliċitament li l-imsieħba soċjali jiżguraw li kwalunkwe deroga tiġi kkumpensata permezz ta’ vantaġġi oħra mogħtija lil ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, il-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema ma tidhirx li hija ta’ ostakolu biex jinbdew ftehim kollettivi li jistgħu jkollhom bilanċ xieraq. |
69. |
Għalhekk, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tielet u r-raba’ domanda fis-sens li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104 għandu jiġi interpretat li jfisser li meta Stat Membru jagħti lill-imsieħba soċjali l-għażla li jikkonkludu ftehim kollettivi li jistabbilixxu arranġamenti li jikkonċernaw il-kundizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma jkollhiex bżonn tippreskrivi kundizzjonijiet u kriterji ddettaljati li l-imsieħba soċjali għandhom ikunu konformi magħhom, sakemm ikun żgurat il-garanzija tal-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
E. Il‑ħames domanda
70. |
Permezz tal-ħames domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk ftehim kollettivi konklużi mal-imsieħba soċjali jistgħux ikunu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju minn qrati nazzjonali u, jekk huwa hekk, sa fejn dawn il-qrati jistgħu jeżerċitaw din il-ġurisdizzjoni sabiex jiżguraw li dawn il-ftehim kollettivi jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija kif jeżiġi l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104. |
71. |
CM tissottometti li din id-domanda għandha tingħata risposta affermattiva. |
72. |
TimePartner u l-Gvern Ġermaniż jinnotaw li, skont id-dritt Ġermaniż, ftehim kollettivi jgawdu minn preżunzjoni li hija ġusta li permezz tagħha huma suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju limitat. Dan l-approċċ huwa sostnut mill-premessa 19 tad-Direttiva 2008/104 u mill-Artikolu 28 tal-Karta. |
73. |
Il-Kummissjoni tissottometti li, meta hija tinterpreta d-dritt nazzjonali f’konformità mad-dritt tal-Unjoni, il-qorti tar-rinviju tista’ tasal għall-konklużjoni li l-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema teżiġi li ftehim kollettivi jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. F’dan il-każ il-qorti tar-rinviju għandha ġurisdizzjoni tistħarreġ il-kwistjoni dwar jekk ftehim kollettiv jissodisafx dan ir-rekwiżit. |
74. |
F’konformità ma’ ġurisprudenza stabbilità l-imsieħba soċjali jgawdu minn diskrezzjoni wiesgħa fl-għażla ta’ għan partikolari fil-qasam tal-politika soċjali u tal-impjiegi u fl-adozzjoni ta’ miżuri li jkunu jistgħu jiksbuh ( 28 ). Madankollu, kif jingħad fil-punt 65 ta’ dawn il-konklużjonijiet, meta l-eżerċizzju tad-dritt ta’ negozjar kollettiv iddikjarat fl-Artikolu 28 tal-Karta huwa rregolat mid-dritt tal-Unjoni, dan l-eżerċizzju għandu jkun konformi ma’ dawk id-dispożizzjonijiet ( 29 ) Għaldaqstant, meta l-imsieħba soċjali jadottaw miżuri li huma tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2008/104 huma għandhom jiggarantixxu d-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva. |
75. |
F’diversi okkażjonijiet il-qorti tal-Ġustizzja rriteniet li klawżola inkluża fi ftehim kollettiv tkun kuntrarja għal dispożizzjonijiet ta’ direttivi tal-Unjoni ( 30 ). Skont il-ġurisprudenza jkun inkompatibbli man-natura proprja tad-dritt tal-Unjoni jekk qorti li jkollha ġurisdizzjoni tapplika dan id-dritt tiġi prekluża, fil-mument stess meta tkun ipprovat tagħmel hekk, milli tkun tista’ tieħu l-passi neċessarji kollha sabiex twarrab id-dispożizzjonijiet ta’ ftehim kollettiv li jkunu jistgħu jikkostitwixxu ostakolu għall-effikaċja sħiħa tad-dritt tal-Unjoni ( 31 ). |
76. |
Kif jidher mill-punti 66 sa 68 ta’ dawn il-konklużjonijiet, permezz tal-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104, meta l-Istati Membri jagħtu lill-imsieħba soċjali għażla li jikkonkludu ftehim kollettivi li jidderogaw mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, dawn tal-ewwel għandhom jeżiġu li dawn tal-aħħar jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. |
77. |
Il-Liġi dwar it-Tqegħid għad-Dispożizzjoni ta’ Ħaddiema tittrasponi fid-dritt Ġermaniż il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament li hemm fl-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104. Peress li derogi skont il-liġi minn dan il-prinċipju huma fakultattivi, id-dritt tal-Unjoni ma jeżiġix li l-Istati Membri jittrasponuhom fil-liġijiet domestiċi tagħhom ( 32 ). Barra minn hekk, meta d-dritt tal-Unjoni jagħti lill-Istati Membri l-għażla li jidderogaw minn dispożizzjonijiet ta’ direttiva, din id-diskrezzjoni għandha tiġi eżerċitata b’mod konsistenti mad-dritt tal-Unjoni, li jinkludi sitwazzjonijiet li fihom dawn id-derogi jiġu introdotti permezz ta’ ftehim kollettivi ( 33 ). |
78. |
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, sabiex tissodisfa l-obbligi li joriġinaw mill-Artikolu 288 TFUE, il-qorti tar-rinviju jeħtiġilha tagħmel dak kollu fis-setgħa tagħha, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali f’konformità mad-dritt tal-Unjoni, sabiex tiżgura li d-Direttiva 2008/104 tkun effettiva kompletament, minkejja li dan il-prinċipju ma jistax iservi bħala l-bażi għal interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali contra legem ( 34 ). |
79. |
L-obbligu għall-qorti tar-rinviju jinkludi l-verifika jekk ftehim kollettivi li jintroduċu derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jiżgurawx il-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija billi jagħtu ċerti vantaġġi lil tali ħaddiema bħala kumpens skont il-liġi għal kwalunkwe deroga minn dan il-prinċipju. Għalkemm l-imsieħba soċjali għandhom marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ sabiex joħolqu bilanċ bejn tali derogi u l-vantaġġi kumpensatorji mogħtija lil ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, il-qorti tar-rinviju għandha tkun tista’ tevalwa jekk l-imsieħba soċjali jkunux fil-fatt ħolqu dan il-bilanċ. Minkejja l-garanzija meħtieġ tal-marġni ta’ diskrezzjoni mogħti lill-imsieħba soċjali, ma hemmx preżunzjoni li ftehim kollettivi huma konformi mad-dritt tal-Unjoni. |
80. |
Fl-aħħar, irrid nosserva li, kuntrarju għal dak li l-qorti tar-rinviju tidher li tassumi, il-ħames domanda għandha tingħata risposta irrispettivament mir-risposta għat-tielet domanda peress li, għar-raġunijiet imsemmija fil-punti 74 sa 79 ta’ dawn il-konklużjonijiet, hija l-funzjoni ta’ qrati nazzjonali li jiżguraw il-kompatibbiltà ta’ ftehim kollettivi mad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mad-Direttiva 2008/104. |
81. |
Għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ħames domanda tal-qorti tar-rinviju fis-sens li ftehim kollettivi konklużi mill-imsieħba soċjali jistgħu jkunu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju minn qrati nazzjonali sabiex jiġi żgurat li tali ftehim kollettivi jiggarantixxu l-protezzjoni ġenerali ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija rikjesta bl-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2008/104. |
V. Konklużjoni
82. |
Għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali, il-Ġermanja) għal deċiżjoni preliminari kif ġej:
|
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
( 2 ) ĠU 2008, L 327, p. 9.
( 3 ) Sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2010, Winner Wetten (C‑409/06, EU:C:2010:503, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 4 ) Ibid., punt 37.
( 5 ) Ibid., punt 38.
( 6 ) Sentenzi tat‑18 ta’ Diċembru 2008, Ruben Andersen (C‑306/07, EU:C:2008:743, punt 40), u tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 7 ) Artikolu 3(1)(f)(ii) tad-Direttiva 2008/104.
( 8 ) Sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest ta’ xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija) (C‑681/18, EU:C:2020:823, punt 40).
( 9 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest ta’ xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija) (C‑681/18, EU:C:2020:823, punt 41) u tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punti 33 u 106).
( 10 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi tad‑9 ta’ Settembru 2003, Jaeger (C‑151/02, EU:C:2003:437, punt 89); tal‑21 ta’ Ottubru 2010, Accardo et (C‑227/09, EU:C:2010:624, punt 58) u tat‑13 ta’ Settembru 2011, Prigge et (C-447/09, EU:C:2011:573, punti 56 u 72). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Pitruzzella fil-kawża Luso Temp (C‑426/20, EU:C:2021:995, punt 62).
( 11 ) Ippubblikat fil-websajt tal-Kummisssjoni fuq https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=6998&langId=en.
( 12 ) Ibid., f’paġna 24.
( 13 ) Skont ir-Rapport mingħand il-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 2008/104/KE dwar xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija tal‑21 ta’ Marzu 2014 (COM(2014) 176 final, p. 19), kemm wieħed jista’ jistrieħ fuq ċerti derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament seta’ wassal għal sitwazzjoni fejn l-applikazzjoni tad-Direttiva 2008/104 ma kellha ebda effett reali sabiex titjieb il-protezzjoni ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija.
( 14 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest ta’ xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija) (C‑681/18, EU:C:2020:823, punt 41) u tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punt 33).
( 15 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Settembru 2011, Prigge et (C‑447/09, EU:C:2011:573, punti 70 u 72).
( 16 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest ta’ xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija) (C‑681/18, EU:C:2020:823, punti 51 u 52).
( 17 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2022, Luso Temp (C‑426/20, EU:C:2022:373, punt 50).
( 18 ) Sentenzi tal‑10 ta’ April 1984, von Colson u Kamann (14/83, EU:C:1984:153, punt 15) u tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punt 94).
( 19 ) Sentenzi tat‑18 ta’ Diċembru 2008, Andersen (C‑306/07, EU:C:2008:743, punt 25); tal‑11 ta’ Frar 2010, Ingeniørforeningen i Danmark (C‑405/08, EU:C:2010:69, punt 39) u tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punt 108).
( 20 ) Sentenzi tal‑11 ta’ Frar 2010, Ingeniørforeningen i Danmark (C‑405/08, EU:C:2010:69, punt 40) u tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punt 109). Ara wkoll l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2008/104, li jipprovdi li l-Istati Membri “għandhom jiżguraw li l-imsieħba soċjali jintroduċu d-dispożizzjonijiet meħtieġa permezz ta’ ftehim, li bih l-Istati Membri għandhom jagħmlu l-arranġamenti kollha meħtieġa li jippermettulhom jiggarantixxu f’kull ħin li l-objettivi ta’ din id-Direttiva jintlaħqu”.
( 21 ) Sentenza tad‑19 ta’ Settembru 2018, Bedi (C‑312/17, EU:C:2018:734, punt 68).
( 22 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑8 ta’ Settembru 2011, Hennigs u Mai (C‑297/10 u C‑298/10, EU:C:2011:560, punt 67); tat‑13 ta’ Settembru 2011, Prigge et (C‑447/09, EU:C:2011:573, punt 47); tat‑28 ta’ Ġunju 2012, Erny (C‑172/11, EU:C:2012:399, punt 50) u tad‑19 ta’ Settembru 2018, Bedi (C-312/17, EU:C:2018:734, punt 69).
( 23 ) Sentenza tat‑13 ta’ Settembru 2011, Prigge et (C-447/09, EU:C:2011:573, punt 46).
( 24 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Settembru 2011, Prigge et (C‑447/09, EU:C:2011:573, punt 48); tat‑12 ta’ Diċembru 2013, Hay (C-267/12, EU:C:2013:823, punt 27) u tad‑19 ta’ Settembru 2018, Bedi (C-312/17, EU:C:2018:734, punt 70). Ara wkoll il-premessa 19 tad-Direttiva 2008/104, li tgħid li, għalkemm din id-direttiva ma taffettwax l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, u lanqas m’għandha taffettwa r-relazzjonijiet bejn l-imsieħba soċjali, id-dritt ta’ negozjar u li jiġu konklużi ftehim kollettivi għandu jiġi eżerċitat “filwaqt li tiġi rispettata l-liġi [tal-Unjoni] prevalenti”.
( 25 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punti 55 sa 57), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, anki għalkemm l-assenjazzjoni għandha tkun temporanja min-natura tagħha, l-Istati Membri ma humiex obbligati jistabbilixxu fil-leġiżlazzjoni tul ta’ żmien massimu għall-assenjazzjoni ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija lil impriżi utenti skont l-Artikolu 5(5) tad-Direttiva 2008/104. Qrati nazzjonali jistgħu jipprovdu għal tali tul ta’ żmien massimu fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali f’dan is-sens. Ara wkoll is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2008, Ruben Andersen (C‑306/07, EU:C:2008:743, punti 52 sa 54).
( 26 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest ta’ xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija) (C‑681/18, EU:C:2020:823, punt 65) u tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punt 76).
( 27 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest ta’ xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija) (C‑681/18, EU:C:2020:823, punt 66) u tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler (C‑232/20, EU:C:2022:196, punt 77).
( 28 ) Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2011, Hennigs u Mai (C‑297/10 u C‑298/10, EU:C:2011:560, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 29 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-fatt biss li d-dritt tal-Unjoni jista’ jipprekludi klawżola inkluża fi ftehim kollettiv fih innifsu ma jmurx kontra d-dritt ta’ negozjar u li jintlaħqu ftehim kollettivi rrikonoxxuti mill-Artikolu 28 tal-Karta (sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2011, Hennigs u Mai, C‑297/10 u C‑298/10, EU:C:2011:560, punt 78).
( 30 ) Sentenzi tat‑8 ta’ Settembru 2011, Hennigs u Mai (C‑297/10 u C‑298/10, EU:C:2011:560, punt 78); tat‑13 ta’ Settembru 2011, Prigge et (C‑447/09, EU:C:2011:573, punt 83); tat‑12 ta’ Diċembru 2013, Hay (C‑267/12, EU:C:2013:823, punt 47); tad‑19 ta’ Settembru 2018, Bedi (C‑312/17, EU:C:2018:734, punt 79) u tat‑13 ta’ Jannar 2022, Koch Personaldienstleistungen (C‑514/20, EU:C:2022:19, punt 46).
( 31 ) Sentenza tas‑7 ta’ Frar 1991, Nimz (C‑184/89, EU:C:1991:50, punt 20).
( 32 ) Sentenza tal‑21 ta’ Ottubru 2010, Accardo et (C‑227/09, EU:C:2010:624, punt 51).
( 33 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Ottubru 2010, Accardo et (C‑227/09, EU:C:2010:624, punt 55).
( 34 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest ta’ xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija) (C‑681/18, EU:C:2020:823, punti 65 u 66).