1.

L-awtoritajiet kontraenti għandhom jiddefinixxu, fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt li jippubblikaw, il-karatteristiċi tax-xogħlijiet, tas-servizzi jew tal-provvisti li jipproponu li jiksbu fil-kuntest tal-kuntratt pubbliku. Fost dawn il-karatteristiċi wieħed jista’ jsib dawk li jikkorrispondu għall-“ispeċifikazzjonijiet tekniċi” tal-prodotti u s-servizzi rispettivi.

2.

Id-deskrizzjoni ippreġudikata ta’ dawn l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tista’ timplika, mill-inqas, “ostakolu għad-dħul” importanti għal ċerti offerenti u, f’każijiet estremi, tippredetermina (inkluż b’mod frawdolenti) l-għażla finali tal-offerent rebbieħ, jekk jiġu inklużi karatteristiċi ta’ prodotti jew servizzi li huwa biss jista’ joffri.

3.

It-tħassib sabiex jiġu evitati dawn il-prattiki irregolari u l-għan biex wieħed “[i]ħall[i] l-kisbiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi] jiġu miftuħa għall-kompetizzjoni” ( 2 ) wasslu lil-leġiżlatur tal-Unjoni sabiex jistabbilixxi ċerti dispożizzjonijiet regolatorji f’dan ir-rigward. Fosthom hemm l-Artikolu 34(8) tad-Direttiva 2004/17/KE ( 3 ), applikabbli għal din il-kawża, li skontu, b’mod eċċezzjonali, huwa possibbli li wieħed “jirrefer[i] għal […] marki tal-fabbrika, patentijiet, tipi jew oriġinu jew produzzjoni speċifika”, sakemm din tiġi akkumpanjata mill-kliem “jew ekwivalenti”.

4.

Fil-kawża li l-qorti nazzjonali Taljana għandha tiddeċiedi, l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt kienu jirreferu din il-previżjoni eċċezzjonali, billi indikaw li l-għan tal-kuntratt kien il-“provvista ta’ spare parts oriġinali u/jew tal-ewwel immuntar u/jew ekwivalenti għal karozzi tal-linja, trolley buses u trammijiet immanifatturati minn Iveco”.

5.

Il-kontroversja ma hijiex dwar il-validità tal-ispeċifikazzjoni teknika fiha nnifisha (minħabba li din kienet tirrispetta l-possibbiltà li jiġu pprovduti parts ekwivalenti), iżda hija dwar meta l-offerent għandu jipprovdi ċ-ċertifikat ta’ ekwivalenza tal-ispare parts.

6.

Skont l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt, il-prova setgħet tiġi ppreżentata lill-awtorità kontraenti, ġaladarba jingħata l-kuntratt, “għall-ewwel kunsinna ta’ spare parts ekwivalenti”. Madankollu, il-qorti tar-rinviju għandha dubju dwar jekk din il-klawżola hijiex konformi mal-Artikolu 34 tad-Direttiva 2004/17. Dan ikun il-każ jekk, skont din id-dispożizzjoni, il-prova ta’ ekwivalenza jkollha obbligatorjament takkumpanja l-offerta jew, fi kwalunkwe każ, tiġi ppreżentata qabel l-għoti tal-kuntratt.

7.

L-Artikolu 34 jistabbilixxi:

“1.   Speċifikazzjonijiet tekniċi kif definiti f’punt 1 ta’ l-Anness XXI għandhom jiġu dikjarati fid-dokumentazzjoni tal-kuntratt, bħal avviżi tal-kuntratt, dokumenti tal-kuntratt jew dokumenti addizzjonali. Kull meta jkun possibbli dawn l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għandhom jiġu definiti sabiex jitqiesu kriterji ta’ aċċessibilità għal persuni b’diżabilitajiet jew disinn għall-utenti kollha.

2.   Speċifikazzjonijiet tekniċi għandhom joffru aċċess ugwali għal persuni li jagħmlu l-offerti u m’għandux ikollhom l-effett li joħolqu ostakoli mhux ġustifikati għall-ftuħ ta’ akkwist pubbliku għall-kompetizzjoni.

3.   Mingħajr preġudizzju għal regoli tekniċi nazzjonali li jorbtu legalment, sal-punt li huma kompatibbli mal-liġi Komunitarja, l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għandhom jiġu formulati:

4.   Fejn entità kontraenti tagħmel użu mill-għażla li tirreferi għall-ispeċifikazzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 3(a), ma tistax tirrifjuta offerta fuq il-bażi li l-prodotti u s-servizzi offruti ma jikkonformawx ma’ l-ispeċifikazzjonijiet li għalihom tkun irreferiet, ladarba l-persuna li tagħmel l-offerti tagħti xhieda fl-offerta tagħha għas-sodisfazzjoni ta’ l-entità kontraenti, bi kwalunkwe mezz xieraq, li s-soluzzjonijiet li hija tipproponi jissodisfaw f’manjiera ekwivalenti l-ħtiġijiet definiti mill-ispeċifikazzjonijiet tekniċi.

Mezz xieraq jista’ jiġi kostitwit minn dossier tekniku mill-fabbrikant jew rapport test minn korp magħruf.

[…]

8.   Sakemm mhux ġustifikat mill-kontenut tas-suġġett tal-kuntratt, speċifikazzjonijiet tekniċi m’għandhomx jirreferu għal għamla jew sors speċifiku, jew proċess partikolari, jew għal marki tal-fabbrika, patentijiet, tipi jew oriġinu jew produzzjoni speċifika bl-effett li jiġu favoriti jew eliminati ċerti impriżi jew ċerti prodotti. Din ir-riferenza għandha tiġi permessa, fuq bażi eċċezzjonali, fejn deskrizzjoni preċiża u intelliġenti (intelligible) biżżejjed tal-kontentut tas-suġġett tal-kuntratt skond il-paragrafi 3 u 4 mhijiex possibbli; din ir-riferenza għandha tiġi akkompanjata mill-kliem ‘jew ekwivalenti’”.

8.

L-Artikolu 54, taħt it-titolu “Kriterji għal għażla kwalitattiva” jipprevedi:

“1.   Entitajiet kontraenti li jistabbilixxu kriterji ta’ għażla fi proċedura miftuħa għandhom jagħmlu dan bi qbil ma’ regoli u kriterji oġġettivi […]”.

9.

Skont l-Artikolu 68(13) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006 ( 4 ):

“Sakemm mhux ġustifikat mis-suġġett tal-kuntratt, speċifikazzjonijiet tekniċi ma għandhomx jirreferu għal għamla jew oriġini speċifika, jew proċess partikolari, jew għal trade marks, privattivi, tipi jew oriġini jew produzzjoni speċifika bl-effett li jiġu favoriti jew eliminati ċerti impriżi jew ċerti prodotti. Din ir-riferenza għandha tiġi permessa, fuq bażi eċċezzjonali, fejn deskrizzjoni biżżejjed preċiża u li tinftiehem tas-suġġett tal-kuntratt skont il-paragrafi 3 u 4 ma hijiex possibbli; din ir-riferenza għandha tiġi akkompanjata mill-kliem ‘jew ekwivalenti’”.

10.

L-Azienda Trasporti Milanese (iktar ’il quddiem, “ATM”) bdiet proċedura miftuħa ( 5 ) għall-għoti tal-“provvista ta’ spare parts oriġinali u/jew tal-ewwel twaħħil u/jew ekwivalenti għal karozzi tal-linja, trolley buses u trammijiet immanifatturati minn Iveco”.

11.

L-ammont tal-kuntratt kien jitla’ għal EUR 3350 000.00 VAT inkluża, li jikkorrispondi għall-provvista ta’ 2195 spare part tat-trade mark IVECO/FIAT, jew ekwivalenti. Il-kriterju ta’ attribuzzjoni kien l-irħas prezz, bil-possibbiltà ta’ offerta ġdida wara l-ewwel offerti u fost l-offerenti li jiġu l-ewwel.

12.

L-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt stipulaw li:

13.

L-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt ippreċiżaw li, “għall-ewwel kunsinna ta’ spare parts ekwivalenti, il-fornitur irid jippreżenta ċ-ċertifikat ta’ ekwivalenza għal dawk oriġinali, li huwa rekwiżit neċessarju sabiex jiġi aċċettat il-prodott” ( 7 ).

14.

Fis-sejħa għall-offerti ħadu sehem biss VAR, s.r.l., bi spare parts ekwivalenti, u Iveco Orecchia, s.p.a., bi spare parts oriġinali. Il-kuntratt ingħata lil VAR.

15.

Iveco Orecchia kkontestat id-deċiżjoni quddiem it-Tribunale Amministrativo Regionale della Lombardia, Milano (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Lombardia, Milano, l-Italja) li, permezz tas-sentenza Nru 679 tal‑11 ta’ April 2016, laqgħet ir-rikors.

16.

Skont din il-qorti, b’konformità mal-Artikolu 68 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006, kien l-obbligu tal-offerent li, fil-kuntest tal-proċedura, jagħti l-prova li l-ispare parts proposti kienu ekwivalenti għall-ispare parts oriġinali. Għaldaqstant, VAR kellha tiġi eskluża, minħabba li esprimiet l-intenzjoni tagħha li toffri spare parts ekwivalenti għal dawk oriġinali (kif kienet tippermetti il-lex specialis) mingħajr ma pprovdiet, la flimkien mal-offerta u lanqas matul il-proċess tas-sejħa għal offerti, iċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza mal-prodotti oriġinali, u lanqas ebda prova oħra.

17.

Wara li appellat is-sentenza quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), din il-qorti enfasizzat kif l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt ma jobbligawx lill-offerent jagħti prova ta’ ekwivalenza qabel l-għoti tal-kuntratt, iżda mal-ewwel kunsinna ta’ spare parts.

18.

Din l-istess qorti tikkunsidra wkoll li minħabba li d-dispożizzjoni Taljana, li tittrasponi d-Direttiva 2004/17, hija kopja letterali tal-Artikolu 34(8) tagħha, bħala prinċipju, jista’ jiġi eskluż kwalunkwe kunflitt bejn id-dritt nazzjonali u dak tal-Unjoni. Madankollu, għandha dubju dwar jekk huwiex possibbli li ssir interpretazzjoni sistematika tad-Direttiva 2004/17, b’tali mod li, f’konformità magħha, obbligatorjament, il-prova ta’ ekwivalenza jkollha tiġi ppreżentata fil-mument tal-preżentazzjoni tal-offerta.

19.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

20.

Skont VAR u l-ATM, għandha tingħata risposta negattiva għall-ewwel domanda preliminari. Abbażi tal-fatt li l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni għandha tikkunsidra mhux biss il-kontenut letterali tagħhom, iżda wkoll il-kuntest u l-iskop tagħhom, huma jargumentaw li:

21.

Fir-rigward tat-tieni domanda, VAR u l-ATM huma tal-opinjoni li l-mekkaniżmi li jiggarantixxu l-osservanza tal-prinċipji li ssemmi l-qorti tar-rinviju jirriżultaw mid-dokumenti tal-proċedura tal-kuntratt, kif ġew redatti mill-awtorità kontraenti.

22.

Iveco Orecchia, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni jsostnu li l-Artikolu 34(8) tad-Direttiva 2004/17 ma jeżiġix il-preżentazzjoni ta’ prova ta’ ekwivalenza mal-offerta, iżda, meta interpretat mil-lat sistematiku, iwassal għal din il-konklużjoni.

23.

Skont Iveco Orecchia u l-Gvern Taljan, il-preżentazzjoni tal-prova għandha ssir flimkien mal-offerta, filwaqt li, skont il-Kummissjoni, huwa biżżejjed li ssir matul il-proċedura tas-sejħa għal offerti, iżda dejjem qabel l-għoti tal-kuntratt. L-argumenti tagħhom jistgħu jitqassru kif ġej:

24.

Id-digriet tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari ġie ddepożitat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fil‑11 ta’ Jannar 2017.

25.

L-osservazzjonijiet bil-miktub ġew sottomessi minn VAR, Iveco Orecchia, l-ATM, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni Ewropea. Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Taljan, kollha kemm huma kienu preżenti għas-seduta tas‑6 ta’ Diċembru 2017.

26.

Kif diġà spjegajt, il-formulazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi fil-klawżoli li jirregolaw is-sejħa għal offerti tal-kuntratti pubbliċi tista’ tħalli influwenza kunsiderevoli (eventwalment, negattiva) fuq il-kompetizzjoni, bil-ħolqien ta’ ostakoli mhux iġġustifikati għall-parteċipazzjoni tal-operaturi ekonomiċi.

27.

L-inkwiet tal-leġiżlatur tal-Unjoni f’dan ir-rigward huwa manifest, minħabba l-inklużjoni tar-regola li l-i“[s]peċifikazzjonijiet tekniċi […] m’għandux ikollhom l-effett li joħolqu ostakoli mhux ġustifikati għall-ftuħ ta’ akkwist pubbliku għall-kompetizzjoni” fl-Artikolu 34(2) tad-Direttiva 2004/17 ( 9 ).

28.

Minħabba li l-kuntratt suġġett tal-kawża huwa dwar il-provvista ta’ spare parts ta’ vetturi bil-mutur, naħseb li qabel issir l-analiżi tad-Direttiva 2004/17 ikun utli li nfakkar li, f’dan is-settur, il-leġiżlatur tal-Unjoni għaqqad il-protezzjoni tal-kompetizzjoni ma’ sistema ta’ eżenzjonijiet f’kategoriji, riflessa fir-Regolament (KE) Nru 1400/2002 ( 10 ). Fil-kuntest ta’ dan ir-regolament, huwa talab, preċiżament, li tinżamm il-kompetizzjoni ( 11 ) bejn l-ispare parts oriġinali u l-ispare parts ta’ kwalità ekwivalenti ( 12 ).

29.

Il-Kummissjoni hija tal-istess ħsieb, fatt li wassalha sabiex, fis-sena 2010, approvat linji gwida supplimentari għar-Regolament Nru 461/2010. Fil-punt 18 tagħhom, il-Kummissjoni tenfasizza li, permezz tagħhom, l-iskop tagħha huwa li toffri “l-protezzjoni tal-aċċess għall-manifatturi tal-partijiet tal-bdil għas-swieq ta’ wara l-bejgħ tal-vetturi bil-mutur, li jiżgura li l-marki kompetittivi tal-partijiet tal-bdil jibqgħu disponibbli għall-garaxxijiet tat-tiswija indipendenti u awtoritzzati, kif ukoll għall-bejjiegħa bl-ingrosssa tal-partijiet”.

30.

F’dawn il-linji gwida, il-Kummissjoni tenfasizza li “[i]d-disponibbiltà tat-tali partijiet hija ta’ benefiċċju konsiderevoli għall-konsumaturi, b’mod partikolari għaliex ħafna drabi jkun hemm differenzi kbar fil-prezzijiet bejn partijiet mibjugħa jew mibjugħa mill-ġdid mill-manifattur u marki alternattivi” ( 13 ). Ir-restrizzjoni tal-kompetizzjoni tista’ wkoll tirriżulta b’mod speċjali f’dannu għall-konsumaturi minħabba li “[t]illimita[] l-għażla tal-prodotti, [t]baxx[i] l-kwalità tagħhom jew [t]naqq[a]s [i]l-livell tal-innovazzjoni tal-prodott” ( 14 ).

31.

Huwa minnu li, filwaqt li l-protezzjoni tal-kompetizzjoni fir-rigward tal-ftehim vertikali tikkonċentra l-attenzjoni fuq is-setgħa li għandhom il-produtturi fuq is-suq u l-influwenza tagħhom sabiex jikkontrollaw l-offerta, il-kuntratti pubbliċi pjuttost jiffokaw fuq il-qasam tad-domanda tas-suq. Madankollu, l-istess effett li jillimita l-offerta jista’ jiġi eżerċitat mill-perspettiva tal-awtorità kontraenti li titlob prodotti u servizzi, jekk tistabbilixxi speċifikazzjonijiet tekniċi li jċekknu l-grupp tal-offerenti potenzjali mingħajr ġustifikazzjoni. Abbażi ta’ dan, il-benefiċċji tal-kompetizzjoni fil-kamp tal-kuntratti privati japplikaw ukoll għall-qasam tal-kuntratti pubbliċi.

32.

Minn dawn l-interventi leġiżlattivi wieħed jista’ jikkonkludi li, fis-settur tal-kuntratti privati ta’ spare parts ta’ vetturi bil-mutur, il-prinċipju ta’ ftuħ għall-kompetizzjoni għandu jippromwovi, bħala tendenza, il-possibbiltà li jiġu offruti f’kundizzjonijiet ugwali l-ispare parts oriġinali u dawk ta’ kwalità ekwivalenti. Din it-tendenza għandha tapplika, a fortiori, għall-kuntratti pubbliċi.

33.

L-inklużjoni ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi li jirreferu għal trade mark speċifika, fl-avviżi tal-kuntratti pubbliċi jew fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt tagħhom, diġà kienet ġiet analizzata mill-Qorti tal-Ġustizzja, qabel l-adozzjoni tad-direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi tal-2004.

34.

Meta d-Direttiva 77/62/KEE kienet għadha fis-seħħ ( 15 ), fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi ( 16 ), il-Qorti tal-Ġustizzja analizzat il-klawżola ta’ kuntratt pubbliku li kien isemmi s-sistema operattiva “UNIX” mingħajr l-inklużjoni tal-kliem “jew ekwivalenti”. L-opinjoni tagħha kienet li “il-fatt li ma ġewx inklużi il-kliem ‘jew ekwivalenti’ wara t-terminu UNIX jista’ […] jiddiswadi lill-operaturi ekonomiċi li jużaw sistemi bħall-UNIX milli jipparteċipaw fis-sejħa għal offerti”.

35.

Din il-linja ġurisprudenzjali kompliet taħt id-Direttiva 93/37/KEE ( 17 ). Fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Ir-Repubblika tal-Awstrija ( 18 ), il-Qorti tal-Ġustizzja laqgħet il-motiv tal-Kummissjoni, li skontha l-mod kif dan l-Istat Membru kien irrediġa l-ispeċifikazzjoni teknika fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt ta’ kuntratt pubbliku “kellu l-effett li jiffavorixxi l-‘prodotti Unix’”, bi ksur tal-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 93/37.

36.

L-idea sottostanti ta’ dawn is-sentenzi kienet li l-użu ta’ trade mark għad-definizzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi, meta jiġi aċċettat b’mod eċċezzjonali, jeħtieġ li jkabbar il-grupp tad-destinatarji permezz tal-espressjoni “jew ekwivalenti”. B’dan il-mod, isir possibbli li jipparteċipaw offerenti oħra differenti minn dawk li jipproduċu l-oġġetti oriġinali, fatt li jikkontribwixxi sabiex jintemm il-ħolqien ta’ ostakoli mhux iġġustifikati għall-ftuħ ta’ kuntratti pubbliċi għall-kompetizzjoni.

37.

L-Artikolu 34(8) tad-Direttiva 2004/17 ma jinkludi ebda regola dwar meta għandha tingħata l-prova ta’ ekwivalenza tal-ispare parts lill-awtorità kontraenti. Dan is-silenzju jippermetti lill-Istati Membri jirregolaw il-kwistjoni tad-dritt intern skont il-kriterji proprji tagħhom, jew permezz ta’ regola ta’ portata ġenerali, jew billi jħallu lill-awtoritajiet kontraenti fil-libertà. Madankollu, dawn għandhom ikunu ggwidati mill-prinċipji bażiċi relatati mal-kuntratti pubbliċi ( 19 ).

38.

L-interpretazzjoni tal-Artikolu 34(8) tad-Direttiva 2004/17 flimkien ma’ dik tal-paragrafi 3 u 4 tiegħu, għandha twassal għall-konklużjoni li ċ-ċertifikat ta’ ekwivalenza għandu jiġi ppreżentat flimkien mal-offerta b’mod inevitabbli? L-argumenti li jużaw dawk li jagħżlu din is-soluzzjoni huma importanti, mill-perspettiva tal-garanzija tal-għażla t-tajba tal-kuntrattur ( 20 ).

39.

Infatti, din il-prova hija waħda mill-elementi ta’ ġudizzju sabiex l-awtorità kontraenti tifhem jekk l-offerent huwiex f’pożizzjoni li jwettaq l-obbligi kuntrattwali tiegħu. Għalhekk, dan għandu jsir qabel l-għoti tal-kuntratt, minħabba li, jekk le, l-unika mod li tissolva huwa li jiġi tterminat il-kuntratt minħabba nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-obbligi tiegħu.

40.

Barra minn hekk, fid-dawl tal-fatt li l-Artikolu 34(8) tad-Direttiva 2004/17 jistabbilixxi biss il-projbizzjoni ġenerali tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi li jirreferu għal trade mark speċifika u jiddefinixxi f’liema każijiet eċċezzjonali tiġi permessa, ikun tajjeb li jiġu applikati l-istess kriterji tal-paragrafi 3 u 4. Fid-dawl ta’ dawn, jidher li l-offerta għandha tkun akkumpanjata mill-prova.

41.

Għalkemm dan ir-raġunament huwa aċċettabbli, jista’ jkun li ma jikkunsidrax komponenti oħra tal-proċess ta’ deċiżjoni. B’mod partikolari, l-Artikolu 34(3) u (4) tad-Direttiva 2004/17 jipprovdi marġni diskrezzjonali importanti lill-awtorità kontraenti, għall-kitba tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi sabiex, minn perspettiva funzjonali, tindirizza l-għanijiet tal-kuntratt, b’tali mod li l-offerenti jkunu jistgħu jippreżentaw għażliet alternattivi li jissodisfawhom, inkluż, naturalment, is-soluzzjonijiet ekwivalenti għal dawk mitluba fl-ispeċifikazzjonijiet. Għaldaqstant, huwa loġiku li, f’dawn il-każijiet, l-awtorità kontraenti għandu jkollha l-elementi ta’ evalwazzjoni, inklużi l-provi, tad-diversi offerti mill-bidu.

42.

Il-perspettiva tinbidel kemxejn meta l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi jsemmu, b’mod dirett, trade mark jew mudell ta’ prodott, bħal f’dan il-każ. Ir-regola ġenerali għall-formulazzjoni obbligatorja tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi f’termini miftuħa, skont l-Artikolu 34(4) tad-Direttiva 2004/17, tiġi affermata mill-ġdid fil-paragrafu 8, bil-projbizzjoni tal-għeluq mhux iġġustifikat tal-kamp ta’ evalwazzjoni.

43.

Dak li jiġġustifika r-riferiment uniku għal trade mark, privattiva jew immaġni simili (dejjem biż-żieda tal-“ekwivalenti” tagħhom) huwa li ż-żmien mhux iddeterminat ma jibqax jeżisti. Pereżempju, meta tkun possibbli biss il-provvista ta’ spare parts ta’ vetturi ta’ trade mark unika (f’dan il-każ, IVECO), jew l-ekwivalenti tagħha, l-awtorità kontraenti tagħżel li tagħti “deskrizzjoni preċiża bizzejjed u tinftiehem tal-kontentut suġġettiv tal-kuntratt”. Din hija d-differenza prinċipali bejn l-Artikolu 34(3) u (4) tad-Direttiva 2004/17, li tippermetti li jiġu ttrattati b’mod differenti r-rekwiżiti taċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza ( 21 ).

44.

L-awtorità kontraenti hija dik li tinsab fl-aħjar pożizzjoni sabiex tiddefinixxi n-neċessitajiet tagħha billi tuża l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi. F’sitwazzjoni bħal dik tal-kawża prinċipali, fejn ma hemmx għażla oħra ħlief dik tal-kunsinna ta’ spare parts li jikkorrispondu għal tip speċifiku ta’ vetturi, id-definizzjoni permezz ta’ riferiment għal trade mark hija xierqa u ħadd ma hijiex ikkontestata.

45.

Il-Kummissjoni tagħmel enfasi fuq il-punt li n-nuqqas ta’ ċertifikazzjoni ta’ ekwivalenza minn qabel ipoġġi lill-awtorità kontraenti fir-riskju li tikseb numru ta’ prodotti ħżiena u li jkollha ttemm il-kuntratt. Sabiex issaħħaħ it-teorija tagħha dwar l-għażla tal-aħjar kandidat, hija tikkwota s-sentenza CoNISMa ( 22 ), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li l-armonizzazzjoni tad-direttivi dwar il-kuntratti issir ukoll fl-interess tal-awtorità kontraenti.

46.

Mingħajr dubju, din is-sentenza tenfasizza l-perspettiva tal-akkwirent pubbliku, li jrid jissalvagwardja l-interess ġenerali. Madankollu, f’din is-sentenza, bħal f’oħrajn preċedenti jew sussegwenti, huwa enfasizzat ukoll li “wieħed mill-għanijiet tar-regoli Komunitarji fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi huwa l-ftuħ għal kompetizzjoni l-iktar wiesgħa […] u huwa fl-interess tad-dritt Komunitarju li tiġi żgurata l-ikbar parteċipzzjoni ta’ offerenti possibbli f’sejħa għal offerti” ( 23 ). U jekk, nirrepeti, l-interess tal-awtorità kontraenti jinsab fis-sentenza msemmija, jinsab fil-mod kif il-il-parteċipazzjoni ikbar tippermettilha twettaq “l-ikbar għażla fir-rigward tal-offerta l-iktar vantaġġuża u l-iktar adatta għall-bżonnijiet tal-awtorità pubblika kkonċernata” ( 24 ).

47.

Minkejja kollox, la din is-sentenza u lanqas dawk imsemmija qabel ma jirrispondu b’mod dirett għad-dilemma mqajma f’dan ir-rinviju, jiġifieri dik dwar meta, skont id-Direttiva 2004/17, l-offerent li joffri spare parts ekwivalenti għandu jipprovdi provi dokumentali biex juri li jaqblu ma’ dawk oriġinali.

48.

Għaldaqstant, huwa leġittimu t-tħassib sabiex ma tiġix imminata l-proċedura, ħaġa li tista’ tiġri jekk l-awtorità kontraenti li ma tkunx talbet il-prova ta’ ekwivalenza minn qabel tispiċċa, finalment, f’sitwazzjoni fejn l-offerent rebbieħ ma jkunx jista’ jipprovdi l-prova ta’ ekwivalenza tal-ispare parts.

49.

Madankollu, din l-aspirazzjoni ma tistax tipprevali fuq il-prinċipji essenzjali tal-kuntratti pubbliċi, b’mod partikolari, dawk li jiggarantixxu aċċess ugwali għall-offerenti u li ma joħolqulhomx “ostakoli mhux ġustifikati għall-ftuħ ta’ akkwist pubbliku għall-kompetizzjoni”. Se nagħmel riferiment immedjat għal kull wieħed minnhom.

50.

Il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jiġi mħares jekk l-offerenti kollha jingħataw l-opportunità li jippreżentaw iċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza meta jiġu kkunsinnati l-ispare parts. Għall-kuntrarju ta’ dak li allegat waħda mill-partijiet, din il-possibbiltà ma tiżbilanċjax il-pożizzjoni tal-offerenti, li huma ħielsa li jagħżlu jekk jehmżux dawn il-provi flimkien mal-offerti tagħhom jew jistennewx ir-riżultat tal-għoti. L-unika ħaġa li jiġu mitluba, minn din il-perspettiva, hija li jikkonformaw mal-klawżola korrispondenti, li trid tkun ċara u applikata mingħajr eċċezzjonijiet ( 25 ).

51.

Għalhekk, ma nemminx li l-ugwaljanza fit-trattament tal-offerent hija kompromessa minħabba l-fatt li l-prova ta’ ekwivalenza tista’ tiġi ppreżentata fil-fażi tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt. Għall-kuntrarju, il-ħtieġa tagħha minn qabel tista’ tiddiskrimina bejn l-offerenti billi tqiegħed f’vantaġġ lill-manifattur tal-ispare parts oriġinali, għad-dannu tal-offerent li jipproponi spare parts ekwivalenti, meta dan tal-aħħar ma jkunx immanifatturahom qabel. Huwa probabbli li, f’ħafna każijiet (b’dan inkwistjoni jkun wieħed minnhom), l-offerent li jipproponi spare parts ekwivalenti ma jkollux iċ-ċertifikati kollha li jikkorrispondu għal kull mudell sa mill-bidu.

52.

Fis-seduta ġie diskuss il-mod li bih l-awtorità kontraenti tista’ tevalwa l-kwalità tal-provvisti qabel l-għoti, jekk ma tiġix ipprovduta l-prova li huma ta’ “kwalità ekwivalenti”. Sabiex jiġi ppreċiżat dan il-kunċett, applikat għall-ispare parts tal-vetturi, ikun utli li wieħed jirreferi għal-linji gwida supplimentari ( 26 ).

53.

Fihom hemm stabbilita preżunzjoni konfutabbli ta’ kompetenza kwalitattiva, li min jirċievi l-ispare parts (f’dan il-każ l-awtorità kontraenti) jista’ jserraħ moħħu li l-prodotti pprovduti, anki jekk huma ta’ kwalità ekwivalenti, jissodisfaw ir-rekwiżiti neċessarji għall-funzjoni assenjata. Din l-istess preżunzjoni, applikata fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, tikkontribwixxi sabiex il-fornituri kollha jitqiegħdu fl-istess livell ( 27 ).

54.

L-analiżi mill-perspettiva tal-ftuħ massimu tal-kuntratti għall-kompetizzjoni hija bbażata fuq din l-istess idea: il-ħtieġa li jiġu ppreżentati ċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza qabel l-għoti tal-kuntratt tista’, skont iċ-ċirkustanzi ta’ kull sejħa għal offerti, tinbidel f’ostakolu sproporzjonat, li jinibixxi lill-operaturi ekonomiċi interessati milli joffru l-prodotti tagħhom ( 28 ).

55.

L-avviż dwar kuntratt mill-ATM huwa eżempju tajjeb ta’ sejħa għal offerti fejn l-awtorità kontraenti tista’ tingħata marġni ta’ diskrezzjoni suffiċjenti sabiex, b’mod raġonevoli, tistabbilixxi l-kriterju ta’ prova a posteriori li stipulat fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt. Li kieku jiġi stabbilit l-obbligu li ċ-ċertifikat ta’ ekwivalenza jiġi ppreżentat mal-offerta, l-offerent ta’ spare parts mhux oriġinali jkollu jew jieħu r-responsabbiltà li jimmanifattura “b’mod preventiv” kull waħda mill-ispare parts (fil-kawża prinċipali, 2195) jew li jkollu, f’din l-istess kwantità, iċ-ċertifikazzjonijiet tal-parts kollha mitluba. Għall-kuntrarju, il-manifattur ta’ spare parts oriġinali jkollu l-vantaġġ li jkunu diġà lesti.

56.

Skont l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt, il-kriterju li ddetermina l-għoti tal-kuntratt ippubblikat mill-ATM kien dak tal-“offerta ekonomikament l-iktar vantaġġuża”, li ntlaħqet wara li ngħataw offerti minn żewġ offerenti li ssottomettew il-proposti tagħhom. Qabel dak il-mument, l-awtorità kontraenti riedet teżamina l-kompetenza tat-tnejn li huma billi tevalwa, fost fatturi oħrajn, il-kapaċità teknika tagħhom għat-twettiq tal-kuntratt.

57.

Il-proposti ta’ dawk li jsostnu li ċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza jridu, b’mod inevitabbli, jiġu ppreżentati qabel l-għoti tal-kuntratt qegħdin, fil-verità, jibdlu din il-prova f’fattur deċiżiv għall-evalwazzjoni tal-kapaċità teknika.

58.

Madankollu, naħseb li l-awtorità kontraenti tista’ tuża elementi ta’ ġudizzju oħra sabiex tevalwa l-kapaċità teknika tal-kandidati ( 29 ), anki jekk inizjalment ma jippreżentawx iċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza ta’ kull waħda mill-ispare parts mitluba fis-sejħa għal offerti. Jew, fi kliem ieħor, iċ-ċertifikati li l-manifattur jew il-fornitur ta’ spare parts mhux oriġinali għandhom il-kapaċità teknika indispensabbli sabiex iwettqu l-kuntratt tista’ tintwera b’mezzi oħra (pereżempju, billi jitolbu ċerta esperjenza preċedenti fil-manifattura jew il-provvista ta’ spare parts, anki jekk ikunu ta’ trade marks oħrajn).

59.

Infatti, id-dokument tas-sejħa għal offerti ppubblikat mill-ATM kien jinkludi riferiment għall-“informazzjoni u formalitajiet meħtieġa biex jiġi evalwat jekk ir-rekwiżiti tal-kapaċità teknika ġewx issodisfati” ( 30 ). F’dan id-dokument il-kandidati ġew mitluba, fost rekwiżiti oħra, il-prova dokumentali tal-“forniment b’suċċess tal-provvista ta’ spare parts oriġinali […] jew ekwivalenti għal karozzi tal-linja, trolley buses jew vetturi industrijali matul l-aħħar tliet snin (2012-2013-2014) immanifatturati minn IVECO” u tal-“iffirmar b’suċċess ta’ mill-inqas żewġ kuntratti matul l-aħħar tliet snin […] għall-provvista msemmija qabel, b’ammont ogħla minn EUR 750000” ( 31 ).

60.

Speċifikazzjonijiet tal-kuntratt miktuba f’dawn it-termini huma minnhom infushom restrittivi, minħabba li jillimitaw il-grupp tad-destinatarji għal dawk li diġà jkunu mmanifatturaw spare parts tat-trade mark IVECO, kemm oriġinali jew ekwivalenti, fatt li jagħlaq it-triq għall-parteċipazzjoni ta’ manifatturi oħra. Fl-opinjoni tiegħi, l-awtorità kontraenti, li diġà imponiet din il-kundizzjoni stretta, setgħet b’mod raġonevoli tkun konformi magħhom bħala kriterju għall-evalwazzjoni tal-kapaċità teknika tal-offerenti, mingħajr ma jkollha għalfejn teżiġi, barra minn hekk, li mill-ewwel jiġu ppreżentati ċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza tal-2 195 spare part li jissemmew fil-kuntratt tal-provvisti ( 32 ).

61.

Dawn ir-riflessjonijiet iwassluni sabiex nipproponi risposta negattiva għall-ewwel domanda preliminari: wara li d-dubju tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) ġie limitat għall-kwistjoni dwar jekk l-Artikolu 34(8) tad-Direttiva 2004/17 jeżiġix li l-prova ta’ ekwivalenza tkun ippreżentata fil-mument li tiġi ppreżentata l-offerta, ir-risposta għandha tkun li dan ma huwiex neċessarjament il-każ.

62.

Din id-dispożizzjoni ma timponix dan l-obbligu, minħabba li tħalli lill-Istat Membru fil-libertà (jew, jekk tippermetti l-leġiżlazzjoni nazzjonali, lill-awtorità kontraenti) sabiex jistabbilixxi meta għandhom jingħataw iċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza. Ma tinkludix soluzzjoni unika predefinita, peress li l-leġiżlatur ipprefera, b’mod prudenti, li jkunu l-Istati Membri u l-awtoritajiet kontraenti tagħhom dawk li jevalwaw il-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta’ soluzzjoni jew oħra.

63.

F’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża inkwistjoni, minħabba n-numru ta’ spare parts li ċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza tagħhom kienu meħtieġa, naħseb li jkun xieraq li l-preżentazzjoni taċ-ċertifikati korrispondenti tagħhom tiġi aċċettata wara l-ewwel offerti jew, anki, wara l-għoti tal-kuntratt, ladarba r-rekwiżiti stretti biex tiġi żgurata l-kapaċità teknika tal-offerenti jkunu ġew inklużi fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt proprju.

64.

Irrid inżid l-aħħar punt, fl-istess linja ta’ dawk li għamilt fil-konklużjonijiet tal-kawża Specializuotas transportas ( 33 ), dwar rekwiżit “li ma jinsabx fl-ispeċifikazzjonijiet, ma huwiex ipprovdut fil-liġi nazzjonali u lanqas fid-Direttiva 2004/18”. Jekk offerent ikun qagħad fuq il-klawżoli tal-ispeċifikazzjonijiet, li jippermettulu espressament li jippreżenta ċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza a posteriori, ir-rifjut ta’ din il-preżentazzjoni jwasslu sabiex ma jiġix sodisfatt il-kriterju ta’ trasparenza stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja, meta ddikjarat li “[i]l-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit-trattament li jirregolaw il-proċeduri kollha ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi jeżiġu li l-kundizzjonijiet sostantivi u proċedurali dwar il-parteċipazzjoni f’kuntratt ikunu ddefiniti b’mod ċar minn qabel u magħmula pubbliċi, b’mod partikolari l-obbligi tal-offerenti, sabiex dawn ikunu jafu eżattament ir-restrizzjonijiet tal-proċedura u jkunu żguri mill-fatt li l-istess rekwiżiti japplikaw għall-kompetituri kollha” ( 34 ).

65.

Għalhekk, nipproponi li nwieġeb fin-negattiv għall-ewwel domanda preliminari.

66.

It-tieni domanda preliminari hija magħmula fil-każ li r-risposta għall-ewwel waħda tkun, kif issuġġerejt f’dan il-każ, negattiva. Il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) staqsa lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-mod kif għandha tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ imparzjalità, ta’ kompetizzjoni sħiħa u ta’ amministrazzjoni tajba, kif ukoll tad-drittijiet ta’ difiża u għal proċedura kontradittorja tal-offerenti l-oħra.

67.

Id-domanda hija ġenerika żżejjed u fid-digriet tar-rinviju ma jiġix spjegat għaliex dawn il-prinċipji jiġu kompromessi jekk jiġi aċċettat iċ-ċertifikat ta’ ekwivalenza wara l-offerta.

68.

Il-kontenut tad-digriet tar-rinviju jagħmel enfasi (b’mod korrett) fuq il-kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni relatati mal-logħba tad-diversi artikoli tad-Direttiva 2004/17, iżda, nirrepeti, ma jinkludi ebda riferiment proprju (tal-qorti) ( 35 ) għal dawn il-prinċipji.

69.

Il-funzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest tar-rinviji preliminari, ma hijiex dik li tagħmel dikjarazzjonijiet astratti dwar kif jistgħu jiġu applikati prinċipji ġenerali speċifiċi, iżda li toffri lill-qorti nazzjonali l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tista’ tkun utli għaliha sabiex issolvi l-kawża li jkollha quddiemha.

70.

Minn din il-perspettiva, il-kunsiderazzjonijiet li esprimejt meta pproponejt ir-risposta negattiva għall-ewwel domanda diġà jistgħu jservu bħala gwida ta’ interpretazzjoni għall-qorti tar-rinviju dwar l-applikazzjoni fid-digrieti ta’, mill-inqas, uħud mill-prinċipji li ssemmew: jiġifieri, dawk tal-ugwaljanza fit-trattament, li jiffavorixxu l-kompetizzjoni u tal-imparzjalità tal-awtorità kontraenti.

71.

Fir-rigward tal-bqija tal-prinċipji msemmija, ma narax għalfejn id-drittijiet tad-difiża jew il-prinċipju ta’ kontradittorju bejn l-offerenti (u, eventwalment, bejn il-partijiet fil-kawża) għandhom jiġu affettwati, tkun xi tkun ir-risposta għall-ewwel domanda. Iż-żewġ persuni ġuridiċi li intervjenew f’din is-sejħa għal offerti setgħu jispjegaw l-argumenti tagħhom quddiem il-qrati nazzjonali, favur jew kontra d-deċiżjoni tal-ATM, mingħajr ksur tad-drittijiet tagħhom għal proċess ġust u sabiex tinkiseb protezzjoni ġudizzjarja (li, naturalment, ma għandhiex għalfejn tikkoinċidi mas-suċċess tat-talbiet rispettivi tagħhom matul il-proċess).

72.

Fir-rigward tad-dritt għal amministrazzjoni tajba, wieħed għandu jassumi li, fil-kuntest tar-rinviju preliminari, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) ried jagħmel riferiment għad-dritt stabbilit fl-Artikolu 41 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Biżżejjed ngħid, f’dan ir-rigward, li dan id-dritt jista’ jiġi eżerċitat fil-preżenza ta’ istituzzjonijiet, korpi u organi tal-Unjoni Ewropea, u għalhekk ma huwiex infurzabbli fir-rigward ta’ impriża tat-trasport ta’ Stat Membru li taġixxi bħala kumpannija b’responsabbiltà limitata, bħalma hija l-ATM (anki jekk tista’ tiġi assimilata ma’ Amministrazzjoni pubblika fid-dritt intern).

73.

F’dawn il-kundizzjonijiet, naħseb li ma huwiex neċessarju nwieġeb it-tieni domanda preliminari.

74.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet magħmula iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) kif ġej:

“L-Artikolu 34(3), (4) u (8) tad-Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal‑31 ta’ Marzu 2004 li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jobbligax lil offerent jippreżenta, obbligatorjament, flimkien mal-offerta tiegħu, iċ-ċertifikati ta’ ekwivalenza għall-oriġinali tal-ispare parts ta’ vetturi bil-mutur, meta: