—

ag féachaint d’Airteagail 9, 10, 11, 15 agus 17(2) den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE) agus d’Airteagail 15, 20 agus 24 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE),

—

ag féachaint do Chomhaontú Idirinstitiúideach idir Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus an Coimisiún Eorpach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos Fearr (1) (Comhaontú Idirinstitiúideach maidir le Reachtóireacht Níos Fearr).

—

ag féachaint dá seasamh an 14 Feabhra 2023 ar an togra le haghaidh treoir ón gComhairle lena leagtar síos socruithe sonracha a bhaineann leis an gceart vótála agus an ceart seasamh mar iarrthóir sna toghcháin do Pharlaimint na hEorpa a fheidhmiú do shaoránaigh de chuid an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad (2),

—

ag féachaint dá seasamh an 14 Feabhra 2023 ar an togra le haghaidh treoir ón gComhairle lena leagtar síos socruithe mionsonraithe maidir le feidhmiú an chirt vótála agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha i gcás shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad (3),

—

ag féachaint do rún uaithi an 9 Meitheamh 2022 maidir le ceart tionscnaimh na Parlaiminte (4),

—

ag féachaint dá seasamh an 3 Bealtaine 2022 ar an togra le haghaidh Rialachán ón gComhairle maidir le toghadh Fheisirí de Pharlaimint na hEorpa trí vótáil chomhchoiteann dhíreach, lena n-aisghairtear Cinneadh (76/787/CEGC, CEE, Euratom) ón gComhairle agus an Ionstraim maidir le toghadh Fheisirí de Pharlaimint na hEorpa trí vótáil chomhchoiteann dhíreach atá i gceangal leis an gcinneadh sin (5),

—

ag féachaint do rún uaithi an 12 Feabhra 2019 ar chur chun feidhme fhorálacha na gConarthaí a bhaineann le saoránacht AE (6), agus dá rún an 9 Márta 2022 le tograí don Choimisiún maidir le scéimeanna um shaoránacht agus cónaí trí infheistíocht (7),

—

ag féachaint do rún uaithi an 16 Feabhra 2017 ar fhorbairtí agus coigeartuithe a d’fhéadfaí a dhéanamh ar leagan amach institiúideach reatha an Aontais Eorpaigh (8),

—

ag féachaint do rún uaithi an 16 Feabhra 2017 maidir le feidhmiú an Aontais Eorpaigh a fheabhsú trí chur le hacmhainneacht Chonradh Liospóin (9),

—

ag féachaint do rún uaithi an 4 Bealtaine 2022 maidir leis an obair leantach ar na conclúidí ón gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa (10),

—

ag féachaint do rún uaithi an 6 Aibreán 2022 maidir le gníomhaíochtaí oideachais saoránachta a chur chun feidhme (11),

—

ag féachaint do rún uaithi an 12 Aibreán 2016 maidir le foghlaim AE ar scoil (12),

—

ag féachaint dá seasamh an 16 Aibreán 2014 maidir le togra le haghaidh rialachán ó Pharlaimint na hEorpa maidir leis na forálacha mionsonraithe lena rialaítear feidhmiú cheart fiosrúcháin Pharlaimint na hEorpa agus lena n-aisghairtear Cinneadh 95/167/CE, Euratom, CEGC ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún (13),

—

ag féachaint do chonclúidí na hUachtaránachta tar éis Chomhdháil Spéicéirí Pharlaimintí an Aontais Eorpaigh a tionóladh i bPrág an 24-25 Aibreán 2023  (14),

—

ag féachaint do na conclúidí ó Chruinniú Iomlánach Chomhdháil LXIX na gCoistí Parlaiminteacha um Ghnóthaí an Aontais a tionóladh i Stócólm an 14-16 Bealtaine 2023  (15),

—

ag féachaint don Dearbhú ó Léon maidir leis an bparlaiminteachas a glacadh ag an gComhdháil chun Lá Idirnáisiúnta na Parlaiminte a chomóradh: Neartú na bParlaimintí chun an Daonlathas a Fheabhsú, a tionóladh i Léon an 30 Meitheamh — an 1 Iúil 2023  (16),

—

ag féachaint don tuarascáil ar thoradh deiridh na Comhdhála ar Thodhchaí na hEorpa (17),

—

ag féachaint don Togra le haghaidh Forógra d’Eoraip Chónaidhme: Ceannasach, Sóisialta agus Éiceolaíoch, arna ghlacadh ag Grúpa Spinelli an 29 Lúnasa 2022  (18),

—

ag féachaint do Riail 54 de na Rialacha Nós Imeachta,

—

ag féachaint don tuarascáil ón gCoiste um Ghnóthaí Bunreachtúla (A9-0249/2023),

A.

de bhrí go bhfuil ar AE agus ar a Pharlaimintí aghaidh a thabhairt ar dhúshláin choiteanna, nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo agus atá casta mar gheall ar thosca seachtracha amhail cogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, paindéim COVID-19, géarchéimeanna aeráide agus fuinnimh, bréagaisnéis, trasnaíocht eachtrach agus digiteáil, agus ar an taobh eile mar gheall ar thosca inmheánacha amhail teacht chun cinn foircneacha agus gníomhaithe polaitiúla a chuireann polarú, pobalachas, náisiúnachas, milleán agus achrann sula ndéantar réitigh choiteanna a chuardach; de bhrí, sa chomhthéacs sin, go bhfuil an bonn á bhaint ó mhuinín na saoránach as an bpolaitíocht agus as cinnteoirí polaitiúla;

B.

de bhrí go bhfuil géarghá le sainmhíniú agus tuiscint choiteann ar an daonlathas parlaiminteach liobrálach agus ar an toil pholaitiúil chun é a dhéanamh níos athléimní chun feidhmiú scaradh na gcumhachtaí a áirithiú agus d’fhonn saoránaigh a spreagadh chun úsáid a bhaint as a gceart vótála i ngach toghchán;

C.

de bhrí gur féidir le daonlathas na hEorpa tuilleadh dlisteanachta a ghiniúint trí athrú agus oiriúnú d’fhorbairtí reatha; de bhrí gur gá don Eoraip daonlathas parlaiminteach liobrálach a chothú, a neartú agus a fhorbairt tuilleadh, lena n-áirítear an parlaiminteachas, saoránacht Eorpach agus gnéithe rannpháirtíochta de dhaonlathas na hEorpa, agus úsáid á baint as na hionstraimí uile atá faoi shainchúram na gConarthaí; de bhrí go bhfuil gá le hathchóiriú ar bhunchlocha daonlathacha an Aontais, i gcás inar gá trí athrú ar an gConradh;

D.

de bhrí nár cheart aon chinnteoireacht a bheith ann gan dlisteanacht dhaonlathach trí fhormheas parlaiminteach; de bhrí, in ainneoin gurb í Parlaimint na hEorpa an t-aon institiúid AE a thoghtar go díreach agus, dá bhrí sin, i gcroílár dhaonlathas liobrálach na hEorpa, nach bhfuil ceart tionscnaimh díreach ginearálta aici go fóill, rud a neartódh a cumas ionadaíocht a dhéanamh ar ghuth na saoránach agus a léireodh na hábhair imní atá ardaithe ag an tsochaí shibhialta agus ag na comhpháirtithe sóisialta;

E.

de bhrí go sonraítear in Airteagal 15 CAE nach bhfeidhmeoidh an Chomhairle Eorpach feidhmeanna reachtacha ná feidhmiúcháin; de bhrí go gcuireann gnéithe áirithe de chóras uachtaránachta rothlach na Comhairle chomh maith le ról na Comhairle Gnóthaí Ginearálta bac ar a bhfeidhmiú éifeachtúil agus gur gá iad a athchóiriú d’fhonn feabhas a chur ar an bpróiseas reachtach laistigh de chóras an dá sheomra;

F.

de bhrí gur gá míchothromaíochtaí institiúideacha a tháinig chun cinn le himeacht ama a cheartú agus cuntasacht an fheidhmeannais i leith an reachtais a mhéadú, go háirithe cumhachtaí grinnscrúdaithe a thabhairt don Pharlaimint ar an gComhairle Eorpach, chomh maith le cuntasacht pholaitiúil an Choimisiúin don Pharlaimint a fheabhsú; de bhrí nach ionann i gcónaí an caidreamh idir an Pharlaimint agus an Chomhairle, a léirítear go minic mar chóras reachtach dhá sheomra, agus an cleachtas iarbhír ná nach ndearnadh institiúidiú air;

G.

de bhrí go bhfuil an vótáil aontoilíochta fós ina bac de facto ar an gclár oibre Eorpach a chur chun cinn agus ar dhaonlathas na hEorpa a fhorbairt agus a athchóiriú tuilleadh, mar go gceadaíonn sé do rialtas amháin de chuid Ballstáit bac a chur ar chinnteoireacht AE, rud a dhéanann dochar do leas na hEorpa go minic;

H.

de bhrí go bhfuil sé tábhachtach d’institiúidí AE aird níos fearr a thabhairt ar an ról atá ag Coiste na Réigiún (CnaR) agus ag Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) sa chreat reachtach mar ionadaithe na n-údarás áitiúil agus réigiúnach agus na sochaí sibhialta eagraithe;

I.

de bhrí gur dhíol sásaimh do chonclúidí Uachtaránacht Chomhdháil Spéicéirí Pharlaimintí an Aontais Eorpaigh (EUSC), a tionóladh i bPrág an 24-25 Aibreán 2023, tionscnamh Pharlaimint na hEorpa sa Chomhdháil de na Coistí Parlaiminteacha um Ghnóthaí an Aontais (COSAC) ‘dul chun cinn comhpháirteach a dhéanamh ar ról na bParlaimintí i ndaonlathas feidhmiúil agus machnamh a dhéanamh ar bhealaí a d’fhéadfadh a bheith ann chun parlaiminteachas nua-aimseartha a neartú, d’fhonn an chéad EUSC eile i Maidrid a chur ar an eolas faoi na torthaí ar an ábhar sin’ (19); de bhrí gur thug COSAC LXIX, a tionóladh i Stócólm an 14-16 Bealtaine 2023, dá aire na conclúidí seo ó EUSC, go háirithe an iarraidh ar COSAC malartú dea-chleachtas a mholadh agus machnamh a dhéanamh ar bhealaí a d’fhéadfadh a bheith ann chun parlaiminteachas nua-aimseartha a neartú (20);

J.

de bhrí gur ghlac an Chomhdháil Dhomhanda chun Lá Idirnáisiúnta na Parlaiminte a Chomóradh, a tionóladh in León an 30 Meitheamh agus an 1 Iúil 2023, Dearbhú Léon maidir le parlaiminteachas; de bhrí go dtacaíonn an dearbhú sin le tionscnamh Pharlaimint na hEorpa atá dírithe ar chairt a dhréachtú maidir le ról an pharlaiminteachais i ndaonlathas éifeachtach; de bhrí go meastar go nglacfar an chairt sin go críochnaitheach ag EUSC i Maidrid an 21-23 Aibreán 2024 (21);

K.

de bhrí go n-iarrtar i gconclúidí na Comhdhála ar Thodhchaí na hEorpa go ndéanfaí daonlathas na hEorpa a neartú, go gcuirfí feabhas ar phróiseas cinnteoireachta AE chun a áirithiú go mbeidh ar chumas AE gníomhú, agus go ndéanfaí an daonlathas ionadaíoch a chomhlánú agus a fheabhsú trí rannpháirtíocht agus rochtain na saoránach ar fhaisnéis agus ar líon na ndaoine óga a mhéadú; de bhrí go n-iarrtar freisin sna conclúidí ón gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa go neartófaí an tSaoránacht Eorpach, mar shampla trí reacht um shaoránacht Eorpach a fhorbairt lena mbunaítear cearta agus saoirsí sonracha;

L.

de bhrí gur léirigh an Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa agus tionscadail rathúla eile atá ann cheana maidir le rannpháirtíocht na saoránach gur spéis leis na saoránaigh a bheith san áireamh i saol daonlathach an Aontais ar bhonn rialta; de bhrí gur chuir an Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa taithí luachmhar ar fáil maidir le dul i dteagmháil le saoránaigh ar mhórscála, as a gcaithfear ceachtanna a fhoghlaim;

M.

de bhrí nach ndearnadh saoránacht AE agus a chearta gaolmhara, a tugadh isteach le Conradh Maastricht agus a feabhsaíodh tuilleadh le Conradh Liospóin, a chur chun feidhme ach go páirteach; de bhrí gur minic nach mbíonn a lán saoránach Eorpach ar an eolas go hiomlán faoina gcearta a eascraíonn as saoránacht an Aontais;

N.

de bhrí go ndeonaítear saoránacht AE faoi láthair in éineacht le saoránacht Ballstáit, le maoirseacht theoranta ón Aontas féin;

O.

de bhrí go bhfuil roinnt Ballstát fós ag soláthar cláir víosaí órga, mar a thugtar orthu, agus scéimeanna d’infheisteoirí mar bhealach chun a náisiúntacht a fháil agus, dá bhrí sin, saoránacht AE;

P.

de bhrí, in ainneoin na socruithe faoi Threoir 93/109/CE ón gComhairle (22) agus faoi Threoir 94/80/CE ón gComhairle (23) faoi seach maidir le rannpháirtíocht saoránach neamhnáisiúnach de chuid an Aontais i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus i dtoghcháin bhardasacha ina dtír chónaithe, go bhfuil go leor bacainní fós ar shaoránaigh den Aontas neamhnáisiúnta maidir lena gcearta toghcháin a fheidhmiú i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa;

Q.

de bhrí, de réir Airteagal 10(3) CAE, go bhfuil an ceart ag saoránaigh a bheith rannpháirteach i saol daonlathach an Aontais agus nach mór cinntí a dhéanamh ar bhealach chomh hoscailte agus is féidir agus chomh gar agus is féidir do na saoránaigh; de bhrí go meastar gur bealach amháin é an daonlathas rannpháirteach chun feasacht pholaitiúil agus idirphlé le saoránaigh uile an Aontais a fheabhsú;

R.

de bhrí go bhfuil easpa feasachta fós ann maidir leis na hionstraimí rannpháirtíochta atá ann cheana, amhail an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh, achainíocha chuig Parlaimint na hEorpa, gearáin chuig an Ombudsman Eorpach, comhairliúcháin phoiblí agus Comhphléití leis na Saoránaigh; de bhrí go bhfuil tionchar ag ilroinnt ard ionstraimí rannpháirtíochta agus easpa obair leantach ar an daonlathas rannpháirteach in AE, rud lena gcuirtear teorainn lena rath agus lena gcuirtear cosc orthu cur le bonneagar rannpháirtíochta cuimsitheach agus éifeachtúil;

S.

de bhrí nach mór d’aon bhearta chun rannpháirtíocht agus daonlathas na saoránach a neartú aghaidh a thabhairt ar an deighilt dhigiteach in AE agus ar na deacrachtaí a chruthaíonn sé chun go mbeidh an rannpháirtíocht sin éifeachtach;

T.

de bhrí go bhfuil raon feidhme teoranta ag na painéil saoránach nua a mhol an Coimisiún mar obair leantach ar an gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa agus nach gcomhlíonann siad ionchais na saoránach mar a chuirtear in iúl sa Chomhdháil iad;

U.

de bhrí nach bhfuil an reifreann mar ionstraim daonlathais dhírigh ar fáil faoi láthair ar leibhéal AE; de bhrí gur iarr Parlaimint na hEorpa arís agus arís eile go ndéanfaí meastóireachtaí ar an úsáid a bhaintear as reifrinn uile-AE ar ábhair bhunúsacha a thabharfadh athruithe paraidíme ar ghníomhaíochtaí agus ar bheartais AE, amhail athchóiriú na gConarthaí;

V.

de bhrí go bhfuil réabhlóid ag tarlú i nósanna tomhaltais na meán, go háirithe i measc daoine óga, rud a d’fhéadfadh difear diúltach a dhéanamh do rochtain ar fhaisnéis atá bunaithe ar fhíricí, a bhfuil taighde maith déanta uirthi agus, ag an am céanna, infhaighteacht ábhair ísealcháilíochta agus polaraithe a mhéadú, agus go bhféadfadh ilroinnt sochaithe agus an bonn a bhaint ó dhaonlathais a bheith mar thoradh uirthi; de bhrí gur bunchloch de dhaonlathas dea-fheidhmiúil é rochtain ar sheirbhísí meán atá neamhspleách, iolraíoch agus ar ardchaighdeán;