(1)

Is earra poiblí domhanda í an eolaíocht, lena leathnaítear an t-eolas is ceannródaíche agus lena bhforbraítear réitigh chun leasa an chine dhaonna trí thaighde bunúsach agus feidhmeach, ar fud na hearnála poiblí agus na hearnála príobháidí.

(2)

Tá sé de chumas ag an teanga choiteann arb í an eolaíocht í daoine agus náisiúin a nascadh agus a spreagadh.

(3)

Bhí an eolaíocht i gcónaí ina spreagadh do lánpháirtiú Eorpach agus rannchuidíonn sí le féiniúlacht Eorpach a mhúnlú ar bhonn luachanna agus prionsabail choiteanna.

(4)

Is príomhghnéithe de chumhacht bhog an Aontais iad an eolaíocht, an taighde, an nuálaíocht agus an t-ardoideachas agus rannchuidíonn siad le feabhas a chur ar chaidreamh an Aontais le tríú tíortha.

(5)

Ní mór a áirithiú go mbeidh an córas idirnáisiúnta taighde agus nuálaíochta oscailte agus slán araon, de réir an phrionsabail ‘a oscailte is féidir, a iata is gá’, i gcomhréir leis an moladh ón gComhairle maidir le slándáil taighde a fheabhsú (1).

(6)

Tá taighde agus nuálaíocht i gcroílár iomaíochas, athléimneacht, rathúnas agus fholláine shochaíoch an Aontais, agus rannchuidíonn siad freisin le leasanna agus luachanna an Aontais a chosaint.

(7)

Is é Fís Eorpach an clár iltaobhach taighde agus nuálaíochta is mó ar domhan, agus é oscailte le haghaidh rannpháirtíocht ag tríú tíortha lena n-áirítear tríd an gcomhlachas leis an gclár a bheith ag tíortha comhpháirtíochta iontaofa i gcomharsanacht an Aontais agus níos faide i gcéin agus le haghaidh rannpháirtíocht taighdeoirí ar fud an domhain.

(8)

Tá sé d’aidhm ag an tionscnamh ‘Roghnaigh an Eoraip don Eolaíocht’ (2) ar tharraingteacht an Aontais do thaighdeoirí ó gach cearn den domhan, go háirithe trí dheontais ón gComhairle Eorpach um Thaighde (3), ó Ghníomhaíochtaí Marie Skłodowaska-Curie (4) agus ó ionstraimí a sholáthraítear ar an leibhéal náisiúnta agus, i gcás arb iomchuí, fonáisiúnta.

(9)

Cuireann forbairt agus imscaradh teicneolaíochtaí, ar nós na hintleachta saorga (IS) nó candam, leis an iomaíocht dhomhanda, iomaíocht atá ag géarú i rith an ama, agus bíonn tionchar ollmhór ag na teicneolaíochtaí seo ar shaol na ndaoine. Le húsáid IS san eolaíocht mar fhórsa claochlaitheach, cruthaítear deiseanna nach bhfacthas a leithéid riamh chomh maith le dúshláin, mar shampla dúshláin a bhaineann le maoin intleachtúil, rialachas sonraí, foilsitheoireacht eolaíoch, comhroinnt samhlacha, rochtain ar eolas agus ar ríomhaireacht chomh maith le heitic agus sláine eolaíoch.

(10)

Tá timpeallacht gheopholaitiúil dhothuartha roimh an Aontas arb é is príomhthréith di brú méadaitheach ar an gcomhar idirnáisiúnta, an daonlathas, an iltaobhachas, an smachta reachta agus an eolaíocht féin.

(11)

Tá brú méadaitheach á chur ag gníomhaithe stáit agus neamhstáit ar earraí domhanda agus coimíneacht dhomhanda, lena n-áirítear ar spásanna lasmuigh den dlínse náisiúnta.

(12)

Níl an dul chun cinn sásúil a mhéid a bhaineann le Clár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe don Fhorbairt Inbhuanaithe (5) agus na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe a bhaint amach, ná le réiteach na géarchéime pláinéadaí triaraí a bhaineann leis an athrú aeráide, le cailliúint na bithéagsúlachta agus le truailliú, a bhfuil iarrachtaí comhpháirteacha idir tíortha ar bhonn fianaise eolaíoch ag teastáil ina leith.

(13)

Tá an tAontas agus a Bhallstáit i measc na bpríomhchumasóirí atá ag comhlachtaí idir-rialtasacha domhanda beartais eolaíochta, mar shampla, an Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (PIAA) (6) agus an Clár Idir-Rialtasach maidir le Beartas Eolaíochta um Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais (IPBES) (7) agus an Painéal Beartais Eolaíochta maidir le Ceimiceáin, Dramhaíl agus Truailliú (8).

(14)

Cuireann taighde an fhianaise is gá ar fáil chun taca a chur faoi chomhaontuithe idirnáisiúnta agus tacú le cinntí beartais ar fud réimse leathan taidhleoireachta earnála i gcás inarb ábhartha.

(15)

Tá tionchar díreach ag an mbeartas eachtrach agus slándála, lena n-áirítear an comhbheartas eachtrach agus slándála (CBES), ar bheartais taighde agus nuálaíochta, e.g. trí shrianta a fhorchur ar rannpháirtíocht le comhpháirtithe agus iomaitheoirí idirnáisiúnta áirithe, agus tá tionchar indíreach aige, e.g. trí chomhar idirnáisiúnta a éascú agus cothrom iomaíochta a chruthú.

(16)

Ós rud é go bhfágann eolas, taighde agus nuálaíocht go bhfuil cumhacht agus tionchar geopholaitiúil ann níos mó ná riamh, bhainfeadh Aontas láidir neamhspleách tairbhe as leas a bhaint as sócmhainní taighde agus nuálaíochta an Aontais ar bhealach níos fearr agus as comhpháirtíochtaí straitéiseacha éagsúla a fhorbairt.

(17)

I bhfianaise an naisc idir an eolaíocht, an teicneolaíocht agus an nuálaíocht, ar thaobh amháin, agus an beartas eachtrach agus slándála, ar an taobh eile, ar nasc í atá ag dul i méid agus a léirítear in go leor doiciméad beartais de chuid an Aontais (9) agus i mórthuarascálacha le déanaí (10), tá gá le creat de chuid an Aontais Eorpaigh um thaidhleoireacht eolaíochta.

(18)

Tríd an idirphlé idir an eolaíocht agus an taidhleoireacht a idirnascadh agus a neartú, tá ról ríthábhachtach ag an taidhleoireacht eolaíochta maidir leis an méid seo a leanas:

(19)

Ba cheart do thaidhleoireacht eolaíochta an Aontais

(20)

Níor cheart go bhfeidhmeodh taidhleoireacht eolaíochta mar shásra chun an bonn a bhaint de smachtbhannaí ar leibhéal an Aontais.

(21)

Cothaíonn Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe (UNESCO) agus eagraíochtaí iltaobhacha eile idirphlé domhanda agus réigiúnach maidir le taidhleoireacht eolaíochta ar cheart don Aontas rannchuidiú leis.

(22)

Chun a leasanna a shaothrú trí ról a thabhairt do ghníomhaithe stáit agus neamhstáit, ba cheart don Aontas gníomhú go straitéiseach agus ar bhealach comhordaithe ó thaobh taidhleoireacht eolaíochta de maidir lena chomhpháirtithe domhanda agus a iomaitheoirí, a bhfuil infheistíocht á déanamh acu ina n-acmhainneachtaí taidhleoireachta eolaíochta féin.

(23)

Is gá comhpháirtíochtaí cothroma comhthairbheacha a neartú leis an Domhan Theas, go háirithe i réigiúin atá ábhartha go straitéiseach don Aontas, lena n-áirítear trí Thionscnaimh Global Gateway Fhoireann na hEorpa agus trí shásraí comhair triantánacha, chun tacú le taighdeoirí óga agus le cúrsaíocht daoine oilte, chun an acmhainneacht eolaíoch a threisiú, chun dul i ngleic le neamhshiméadrachtaí taighde, chun comhchruthú eolais a chur chun cinn, agus chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin dhomhanda chomhroinnte.

(24)

Tá méadú ag teacht ar roinnt Ballstát a bhfuil straitéisí náisiúnta taidhleoireachta eolaíochta á bhforbairt agus á nglacadh acu agus a bhfuil acmhainneachtaí taidhleoireachta eolaíochta á neartú acu ina seirbhísí taidhleoireachta sa bhaile agus thar lear.

(25)

I bhfianaise an iliomad gníomhaíochtaí leanúnacha, ní mór comhleanúnachas a chothú agus an úsáid is fearr is féidir a bhaint as acmhainní sa taidhleoireacht eolaíochta, ar leibhéal an Aontais agus ar leibhéal na mBallstát araon. Chuige sin, tá gá le comhordú, piarfhoghlaim agus malartú dea-chleachtas, agus, i gcás inarb iomchuí, ba cheart don Choimisiún treoir agus cúnamh saincheaptha a chur ar fáil do na Ballstáit, agus a gcás sonrach féin agus na héagothromaíochtaí atá ann cheana á gcur san áireamh.

(26)

Is féidir leis an taidhleoireacht eolaíochta rannchuidiú leis an Limistéar Eorpach Taighde (LET) a chur chun cinn agus a bhaint amach, go hinmheánach agus i ndáil lena gné sheachtrach araon. Dá bhrí sin, áiríodh bunú chreat an Aontais Eorpaigh um thaidhleoireacht eolaíochta i gClár Oibre Beartais LET 2025-2027 (15), rud a rannchuidíonn leis an obair ar choincheap an ‘cúigiú saoirse’ – an Margadh Aonair don taighde agus don nuálaíocht (16).

(27)

Cuireann an tAontas le hoidhreacht láidir tionscnamh lenar múnlaíodh taidhleoireacht eolaíochta domhanda, lena n-áirítear an Eagraíocht Eorpach um Thaighde Núicléach (CERN) (17) agus an Institiúid Idirnáisiúnta um Anailís ar Chórais Fheidhmeacha (IIASA) (18). Tá pobal bríomhar Eorpach scoláirí agus cleachtóirí taidhleoireachta eolaíochta tagtha chun cinn le blianta beaga anuas, rud a d’fhág, mar shampla, gur cruthaíodh Comhghuaillíocht Taidhleoireachta Eolaíochta an Aontais (19) agus Líonra Aireachtaí Gnóthaí Eachtracha an Aontais um Thaidhleoireacht agus Comhairle (20).

(28)

Ba cheart don Aontas agus dá Bhallstáit dá bhrí sin iad féin a bhunú mar cheannairí domhanda sa taidhleoireacht eolaíochta, chun a leasanna féin a chosaint, luachanna Eorpacha a chur chun cinn, agus freastal ar leas an phobail dhomhanda.

(29)

Chun críocha an mholta seo:

(30)

Ní chuireann an moladh seo isteach ar inniúlacht na mBallstát in aon réimse beartais, beartas eachtrach agus slándála san áireamh, ná ar fhéinriail agus neamhspleáchas na n-institiúidí eolaíocha.