1. 

Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποσαφηνίσει δύο αμφιλεγόμενα ζητήματα σε σχέση με τις συνεισφορές που τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να καταβάλλουν στο Ενιαίο Ταμείο Εξυγιάνσεως (στο εξής: ΕΤΕ) ή στα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως για τη χρηματοδότησή τους:

2.

Όσον αφορά την παράθεση των άρθρων 100, 102, 103 και 104 της οδηγίας αυτής, παραπέμπω στις προτάσεις που ανέπτυξα προσφάτως στην υπόθεση C‑255/18, State Street Bank International ( 3 ).

3.

Οι αιτιολογικές σκέψεις 8 και 9 διαλαμβάνουν τα εξής:

4.

Το άρθρο 4 («Καθορισμός των ετήσιων συνεισφορών») προβλέπει τα εξής:

«1.   Οι αρχές εξυγίανσης καθορίζουν τις ετήσιες συνεισφορές που πρέπει να καταβληθούν από κάθε ίδρυμα ανάλογα με το προφίλ κινδύνου του, με βάση τις πληροφορίες που παρέχει το ίδρυμα σύμφωνα με το άρθρο 14 και εφαρμόζοντας τη μέθοδο που παρατίθεται στο παρόν τμήμα.

2.   Η αρχή εξυγίανσης ορίζει την ετήσια συνεισφορά που αναφέρεται στην παράγραφο 1 με βάση το ετήσιο επίπεδο-στόχο της χρηματοδοτικής ρύθμισης εξυγίανσης, λαμβάνοντας υπόψη το επίπεδο-στόχο που πρέπει να επιτευχθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024, σύμφωνα με το άρθρο 102, παράγραφος 1, της οδηγίας [2014/59] και με βάση το μέσο ποσό των καλυπτόμενων καταθέσεων του προηγούμενου έτους, υπολογιζόμενο ανά τρίμηνο, όλων των πιστωτικών ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφός της.»

5.

Το άρθρο 5 («Προσαρμογή κινδύνου της βασικής ετήσιας συνεισφοράς») ορίζει τα εξής:

«1.   Οι συνεισφορές που αναφέρονται στο άρθρο 103, παράγραφος 2, της οδηγίας [2014/59] υπολογίζονται αποκλείοντας τις ακόλουθες υποχρεώσεις:

[…]

6.

Η αιτιολογική σκέψη 120 έχει ως εξής:

«Ο [Eνιαίος Mηχανισμός Eνίσχυσης] συγκεντρώνει το Συμβούλιο Εξυγίανσης, το Συμβούλιο, την Επιτροπή και τις αρχές εξυγίανσης των συμμετεχόντων κρατών μελών. Το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ελέγχει τη νομιμότητα των αποφάσεων που εκδίδει το Συμβούλιο Εξυγίανσης, το Συμβούλιο και η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, καθώς και να καθορίζει την εξωσυμβατική ευθύνη τους. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται προδικαστικώς κατόπιν αιτήσεως των εθνικών δικαστικών αρχών όσον αφορά το κύρος και την ερμηνεία των πράξεων των θεσμικών και λοιπών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης. Οι εθνικές δικαστικές αρχές θα πρέπει να είναι αρμόδιες, σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία, για τον έλεγχο της νομιμότητας των αποφάσεων που εκδίδουν οι αρχές εξυγίανσης των συμμετεχόντων κρατών μελών κατά την άσκηση των καθηκόντων που τους ανατίθενται με τον παρόντα κανονισμό, καθώς και για τον καθορισμό της εξωσυμβατικής ευθύνης τους.»

7.

Το άρθρο 67 προβλέπει τα εξής:

«1.   Ιδρύεται Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης (Ταμείο). Τροφοδοτείται σύμφωνα με τους κανόνες για τη μεταβίβαση των χρηματοδοτικών πόρων που εισπράττονται σε εθνικό επίπεδο προς το Ταμείο όπως αυτοί ορίζονται στη συμφωνία.

[…]

3.   Ιδιοκτήτης του Ταμείου είναι το Συμβούλιο Εξυγίανσης.

4.   Τις εισφορές που αναφέρονται στα άρθρα 69, 70 και 71 τις συγκεντρώνουν οι εθνικές αρχές εξυγίανσης από τις οντότητες που αναφέρονται στο άρθρο 2 και τις μεταβιβάζουν στο Ταμείο.»

8.

Σε σχέση με τις εκ των προτέρων εισφορές, το άρθρο 70 ορίζει τα εξής:

«1.   Η ατομική εισφορά κάθε ιδρύματος εισπράττεται τουλάχιστον ετησίως και υπολογίζεται κατ’ αναλογία προς το ύψος των υποχρεώσεών του (εξαιρουμένων των ιδίων κεφαλαίων) μείον τις καλυπτόμενες καταθέσεις, σε σχέση με το σύνολο των υποχρεώσεων (εξαιρουμένων των ιδίων κεφαλαίων) μείον τις καλυπτόμενες καταθέσεις, όλων των ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος όλων των συμμετεχόντων κρατών μελών.

2.   Το Συμβούλιο Εξυγίανσης υπολογίζει ετησίως, κατόπιν διαβούλευσης με την ΕΚΤ ή την εθνική αρμόδια αρχή και σε στενή συνεργασία με τις εθνικές αρχές εξυγίανσης, τις επιμέρους εισφορές, προκειμένου να εξασφαλίσει ότι οι εισφορές που οφείλονται από το σύνολο των ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος των συμμετεχόντων κρατών μελών δεν υπερβαίνουν το 12,5 % του επιπέδου-στόχου.

[…]»

9.

Το άρθρο 4 («Υπολογισμός των ετήσιων εισφορών») ορίζει τα εξής:

«Για κάθε περίοδο εισφοράς, το Συμβούλιο Εξυγίανσης υπολογίζει την ετήσια εισφορά που οφείλεται από κάθε ίδρυμα με βάση το ετήσιο επίπεδο-στόχο του Ταμείου, κατόπιν διαβούλευσης με την ΕΚΤ ή τις αρμόδιες εθνικές αρχές και σε στενή συνεργασία με τις εθνικές αρχές εξυγίανσης. Το ετήσιο επίπεδο-στόχος καθορίζεται σε συνάρτηση με το επίπεδο-στόχο του Ταμείου που αναφέρεται στο άρθρο 69, παράγραφος 1, και στο άρθρο 70 του κανονισμού (ΕΕ) 806/2014 και με τη μεθοδολογία που ορίζεται στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2015/63.»

10.

Το άρθρο 5 έχει ως εξής:

«1.   Το Συμβούλιο Εξυγίανσης γνωστοποιεί στις οικείες εθνικές αρχές εξυγίανσης τις αποφάσεις του για τον υπολογισμό των ετήσιων εισφορών των ιδρυμάτων που έχουν άδεια λειτουργίας στο έδαφός τους.

2.   Μετά τη λήψη της γνωστοποίησης που αναφέρεται στην παράγραφο 1, κάθε εθνική αρχή εξυγίανσης κοινοποιεί σε κάθε ίδρυμα που έχει άδεια λειτουργίας στο οικείο κράτος μέλος την απόφαση του Συμβουλίου Εξυγίανσης για τον υπολογισμό της ετήσιας εισφοράς που οφείλεται από το εν λόγω ίδρυμα.»

11.

Η οδηγία 2014/59 ενσωματώθηκε στο ιταλικό δίκαιο μέσω του νομοθετικού διατάγματος 180, της 16ης Νοεμβρίου 2015.

12.

Όσον αφορά την παράθεση των άρθρων 2, παράγραφος 1, 3, παράγραφος 1, 78, 81, παράγραφοι 1 και 2, και 83 του νομοθετικού αυτού διατάγματος, παραπέμπω, ομοίως, στις προτάσεις στην υπόθεση State Street Bank International.

13.

Η Iccrea Banca SpA Istituto Centrale del Credito Cooperativo (στο εξής: Iccrea Banca) είναι τράπεζα η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως τράπεζα «δευτέρου επιπέδου», καθόσον είναι επικεφαλής δικτύου πιστωτικών ιδρυμάτων, τα οποία, στην Ιταλία, καλούνται «Banche di Credito Cooperativo» (τράπεζες συνεταιριστικής πίστεως, στο εξής: ΤΣΠ) ( 8 ).

14.

Ο καταστατικός σκοπός της Iccrea Banca είναι να «καταστήσει πληρέστερη, εντατικότερη και αποτελεσματικότερη τη δραστηριότητα των τραπεζών συνεταιριστικής πίστεως, υποστηρίζοντας και ενισχύοντας τη δράση τους μέσω της ασκήσεως καθηκόντων σχετιζομένων με τις πιστώσεις, μέσω τεχνικής διαμεσολαβήσεως και μέσω χρηματοοικονομικής στηρίξεως με κάθε τρόπο».

15.

Η Τράπεζα της Ιταλίας, με διαδοχικές αποφάσεις της ( 9 ), απαίτησε από την Iccrea Banca την καταβολή των τακτικών, εκτάκτων και προσθέτων συνεισφορών προς το ιταλικό εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για τα έτη 2015 και 2016, καθώς και των συνεισφορών προς το ΕΤΕ για το 2016.

16.

Η Iccrea Banca ζήτησε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου την ακύρωση των αποφάσεων της Τράπεζας της Ιταλίας, βάλλοντας κατά των τρόπων υπολογισμού των επιβληθεισών συνεισφορών ( 10 ).

17.

Κατά την Iccrea Banca:

18.

Η Τράπεζα της Ιταλίας υποστηρίζει, καταρχάς, ότι το αιτούν δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί των αιτημάτων της Iccrea Banca σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016. Προβάλλει άλλες τυπικής φύσεως αντιρρήσεις ( 11 ), ενώ, ως προς την ουσία, υποστηρίζει ότι:

19.

Στο πλαίσιο αυτό, το Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (περιφερειακό διοικητικό πρωτοδικείο Λατίου, Ιταλία) υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

«Πρέπει να θεωρηθεί ότι το άρθρο 5, παράγραφος 1, και ιδίως τα στοιχεία αʹ και στʹ, του κανονισμού 2015/63, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των αρχών περί των οποίων γίνεται λόγος στον κανονισμό αυτόν, καθώς και στην οδηγία 2014/59, στον κανονισμό 2014/806 και στο άρθρο 120 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και υπό το πρίσμα των θεμελιωδών αρχών της ίσης μεταχειρίσεως, της απαγορεύσεως των διακρίσεων και της αναλογικότητας κατά το άρθρο 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της απαγορεύσεως της διπλής συνεισφοράς, με σκοπό τον υπολογισμό των συνεισφορών που προβλέπονται στο άρθρο 103, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/59, αποκλείει την εφαρμογή του καθεστώτος που προβλέπεται για τις ενδοομιλικές υποχρεώσεις και στην περίπτωση επίσης “εν τοις πράγμασι” ομίλου ή, εν πάση περιπτώσει, στην περίπτωση διασυνδέσεων μεταξύ ιδρύματος και άλλων τραπεζών ενός ιδίου συστήματος; Μπορεί, αντιθέτως, πάντοτε υπό το πρίσμα των εν λόγω αρχών, η ευνοϊκή μεταχείριση της οποίας τυγχάνουν οι προνομιακές υποχρεώσεις κατά το ίδιο άρθρο 5 να εφαρμοστεί αναλογικώς επίσης στις υποχρεώσεις τράπεζας του λεγόμενου “δευτέρου επιπέδου” έναντι των άλλων τραπεζών του συστήματος (τράπεζες συνεταιριστικής πίστεως) ή πρέπει αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό ενός ιδρύματος, το οποίο συγκεκριμένα λειτουργεί ως κεντρικό ίδρυμα στο εσωτερικό ενός διασυνδεδεμένου και ενοποιημένου συνόλου μικρών τραπεζών, επίσης στις σχέσεις με την ΕΚΤ και τη χρηματοοικονομική αγορά, να οδηγεί, σύμφωνα με την ισχύουσα ρύθμιση, σε οποιαδήποτε προσαρμογή κατά την έκθεση των χρηματοοικονομικών πληροφοριών από την εθνική αρχή εξυγιάνσεως στους οργανισμούς της Ένωσης και κατά τον προσδιορισμό των συνεισφορών που οφείλονται από το ίδρυμα στο Ταμείο Εξυγιάνσεως σύμφωνα με τις πραγματικές υποχρεώσεις του και το συγκεκριμένο προφίλ κινδύνου του;»

20.

Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Iccrea Banca, η Τράπεζα της Ιταλίας και η Ιταλική και η Ισπανική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή. Στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 30ής Απριλίου 2019 παρέστησαν όλες οι ανωτέρω, συμπεριλαμβανομένου του ΕΣΕ, το οποίο εκλήθη από το Δικαστήριο να μετάσχει κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 24, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

21.

Με τις προτάσεις State Street Bank International (σημεία 33 έως 51) εξέθεσα τα βασικά στοιχεία για τη χρηματοδότηση των μηχανισμών ανακάμψεως και εξυγιάνσεως τραπεζών, η εναρμόνιση των οποίων πραγματοποιήθηκε με την οδηγία 2014/59. Χωρίς να είναι αναγκαία η εκ νέου έκθεσή τους, παραπέμπω απλώς στο περιεχόμενό τους για την καλύτερη κατανόηση του νέου αυτού ρυθμιστικού πλαισίου.

22.

Με τις αποφάσεις τις οποίες προσέβαλε η Iccrea Banca ( 12 ) ζητείται, αφενός, η καταβολή των συνεισφορών του 2015 και του 2016 προς το ιταλικό εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως και, αφετέρου, η καταβολή των συνεισφορών του 2016 προς το ΕΤΕ.

23.

Η Τράπεζα της Ιταλίας προέβαλε, στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, αναρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου να αποφανθεί επί των δύο αποφάσεων που αφορούν τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016, καθόσον, στην πραγματικότητα, το περιεχόμενό τους είχε εγκριθεί από το ΕΣΕ.

24.

Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, ωστόσο, ότι είναι αρμόδιο να ελέγξει τη νομιμότητα των ως άνω αποφάσεων. Αναφέρει ότι «η Τράπεζα της Ιταλίας δεν ενεργεί απλώς ως διαμεσολαβητής μεταξύ του ΕΣΕ και των πιστωτικών ιδρυμάτων –οι δε αποφάσεις της κατά μείζονα λόγο δεν συνιστούν απλή γνωστοποίηση του περιεχομένου αποφάσεως που ελήφθη από το ΕΣΕ–, αλλά διαδραματίζει, αντιθέτως, ενεργό και αποφασιστικό ρόλο τόσο στο στάδιο προσδιορισμού της συνεισφοράς όσο και στο στάδιο εισπράξεως των σχετικών ποσών, καθόσον εκδίδει τη μόνη απόφαση η οποία παράγει δεσμευτικά αποτελέσματα έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων» ( 13 ).

25.

Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης ότι το αιτούν δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της νομιμότητας των δύο αυτών αποφάσεων του ΕΣΕ και θεωρεί, ως εκ τούτου, απαράδεκτα τα προδικαστικά ερωτήματα ως προς τις αποφάσεις αυτές.

26.

Οι αντιρρήσεις της Τράπεζας της Ιταλίας και της Επιτροπής υποστηρίχθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση από την Ισπανική και την Ιταλική Κυβέρνηση (από την τελευταία, μόνο μερικώς και με ορισμένες διαφοροποιήσεις), φρονώ δε, όπως εν συνεχεία εκθέτω, ότι πρέπει να γίνουν δεκτές. Απαιτούν, σε κάθε περίπτωση, ενδελεχή ανάλυση, διότι εγείρουν για πρώτη φορά, εάν δεν απατώμαι, το λεπτό ζήτημα του δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ.

27.

Δεν έχω αμφιβολίες ως προς την αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου να αποφανθεί επί της νομιμότητας των πέντε αποφάσεων της Τράπεζας της Ιταλίας σχετικά με τις τακτικές, έκτακτες και πρόσθετες ( 14 ) συνεισφορές προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για τα οικονομικά έτη 2015 και 2016. Πρόκειται για ad hoc αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας στη λήψη των οποίων δεν μετέχει το ΕΣΕ και οι οποίες συνδέονται με τη χρηματοδότηση του ιταλικού εθνικού ταμείου εξυγιάνσεως. Οι συνεισφορές αυτές χρησιμοποιούνται, κατά κύριο λόγο, για την εξυγίανση των λιγότερο σημαντικών πιστωτικών ιδρυμάτων, τα οποία δεν εντάσσονται στον ΕΕΜ (Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό) και στον ΕΜΕ [Ενιαίο Μηχανισμό Ενίσχυσης], αλλά εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2014/59 και του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.

28.

Τα προδικαστικά ερωτήματα είναι, ως εκ τούτου, παραδεκτά μόνον κατά το μέρος που αφορούν τις πέντε αυτές αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας σχετικά με τις συνεισφορές προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως. Το αιτούν δικαστήριο δύναται να αποφανθεί επί της νομιμότητάς τους, ως προς την ουσία, βάσει της απαντήσεως που θα λάβει από το Δικαστήριο ( 15 ).

29.

Αντιθέτως, το προδικαστικό ερώτημα πρέπει να κριθεί εν μέρει απαράδεκτο ως προς τις δύο αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας με τις οποίες γνωστοποιείται στην Iccrea Banca το ποσό της τακτικής συνεισφοράς της προς το ΕΤΕ για το 2016. Το αιτούν δικαστήριο δεν μπορεί να αποφανθεί επί της νομιμότητάς τους, καθόσον προέρχονται από το ΕΣΕ.

30.

Είναι αληθές ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ποια ερμηνεία πρέπει να δοθεί στο άρθρο 5 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63, χωρίς να αμφισβητεί το κύρος του, ούτε, προφανώς, το κύρος των αποφάσεων του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές του 2016 προς το ΕΤΕ. Επικεντρώνεται, τουναντίον, στις αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας με τις οποίες εφαρμόζονται οι προηγούμενες αποφάσεις του ΕΣΕ. Ωστόσο, εάν το αιτούν δικαστήριο κρίνει τελικώς ότι οι τρόποι υπολογισμού των συνεισφορών των ιδρυμάτων συνεταιριστικής πίστεως προς το ΕΤΕ για το 2016 είναι εσφαλμένοι, θα αμφισβητεί, στην πραγματικότητα, το κύρος των αποφάσεων του ΕΣΕ, τις οποίες η Τράπεζα της Ιταλίας δεν θα μπορεί να εφαρμόσει στην Iccrea Banca. Ως εκ τούτου, το επίμαχο στη διαφορά της κύριας δίκης (ορθότερα, σε μέρος αυτής) ζήτημα είναι η νομιμότητα των δύο αυτών αποφάσεων του ΕΣΕ.

31.

Κατόπιν τούτου, είναι σαφές, κατά την άποψή μου, ότι εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να αποφαίνεται επί του κύρους των αποφάσεων του ΕΣΕ, ο έλεγχος της νομιμότητας των οποίων εναπόκειται αποκλειστικώς στο Δικαστήριο. Δύο είναι τα επιχειρήματα υπέρ της εκτιμήσεως αυτής: αφενός, η σκοπιμότητα να ισχύσει η λογική της αποφάσεως του Δικαστηρίου Berlusconi και Fininvest ( 16 ) και για τις αποφάσεις του ΕΣΕ, και, αφετέρου, η εφαρμογή της νομολογίας TWD Textilwerke Deggendorf ( 17 ).

32.

Στην υπόθεση Berlusconi και Fininvest, το Δικαστήριο κλήθηκε να αποφανθεί επί του δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων που λαμβάνονται στο πλαίσιο σύνθετης διοικητικής διαδικασίας με αντικείμενο την έγκριση της αποκτήσεως ή της αυξήσεως ειδικών συμμετοχών σε πιστωτικά ιδρύματα στο πλαίσιο του ΕΕΜ. Έκρινε, εν συνόψει, ότι το άρθρο 263 ΣΛΕΕ δεν επιτρέπει στα εθνικά δικαστήρια να ασκούν έλεγχο νομιμότητας επί των πράξεων που έχουν χαρακτήρα κινήσεως της διαδικασίας, προπαρασκευαστικό χαρακτήρα ή χαρακτήρα μη δεσμευτικής προτάσεως και που έχουν εκδοθεί από τις εθνικές αρμόδιες αρχές στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας.

33.

Η κρίση αυτή, με τη σειρά της, στηριζόταν σε δύο παραδοχές:

34.

Όπως εξέθεσα με τις προτάσεις μου στην ως άνω υπόθεση ( 20 ), στις σύνθετες διοικητικές διαδικασίες στις οποίες μετέχουν εθνικές αρχές και αρχές της Ένωσης, το κρίσιμο στοιχείο για να καθοριστεί εάν ο δικαστικός έλεγχος πρέπει να ασκηθεί από τον δικαστή της Ένωσης ή από τα εθνικά δικαστήρια είναι η εξουσία λήψεως της τελικής αποφάσεως. Εάν η εξουσία λήψεως αποφάσεως ανήκει σε όργανο της Ένωσης, ο δικαστικός έλεγχος θα ασκείται, σύμφωνα με το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, από τον δικαστή της Ένωσης.

35.

Ομοίως, όσον αφορά τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΤΕ, αυτές καθορίζονται μέσω σύνθετης διοικητικής διαδικασίας στην οποία μετέχουν οι εθνικές αρχές εξυγιάνσεως ( 21 ), η τελική, όμως, επ’ αυτών απόφαση εναπόκειται στο ΕΣΕ.

36.

Η απόφαση Berlusconi και Fininvest, καίτοι εξεδόθη σε σχέση με σύνθετη διοικητική διαδικασία διαφορετική εκείνης που ακολουθείται για τον καθορισμό των συνεισφορών προς το ΕΤΕ, μπορεί, εντούτοις, να ισχύσει κατ’ επέκταση και για την τελευταία. Ως εκ τούτου,, ο δικαστικός έλεγχος της αποφάσεως του ΕΣΕ εναπόκειται αποκλειστικώς στον δικαστή της Ένωσης, όπως εν συνεχεία επιχειρώ να εξηγήσω.

37.

Με την απόφαση SRB/ES/SRF/2016/06, της 15ης Απριλίου 2016, το ΕΣΕ καθόρισε, δυνάμει των άρθρων 54, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και 70, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΜΕ, το ετήσιο ποσό των εκ των προτέρων συνεισφορών προς το ΕΤΕ για το οικονομικό έτος 2016 σε σχέση με έκαστο εκ των υποχρέων προς καταβολή πιστωτικών ιδρυμάτων –μεταξύ αυτών, της Iccrea Banca. Λόγω ενός σφάλματος υπολογισμού, οι εν λόγω συνεισφορές τροποποιήθηκαν με την απόφαση του ΕΣΕ SRB/ES/SRF/2016/13, της 20ής Μαΐου 2016, με την οποία έγινε διόρθωση των εκ των προτέρων συνεισφορών προς το ΕΤΕ για το 2016 ( 22 ).

38.

Αμφότερες οι αποφάσεις ελήφθησαν δυνάμει του άρθρου 70, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΜΕ και του άρθρου 4 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81. Σύμφωνα με τα άρθρα αυτά, το ΕΣΕ υπολογίζει, για κάθε περίοδο συνεισφοράς, την ετήσια εισφορά που οφείλεται από κάθε ίδρυμα με βάση το ετήσιο επίπεδο-στόχο του Ταμείου, κατόπιν διαβουλεύσεως με την ΕΚΤ ή τις αρμόδιες εθνικές αρχές και σε στενή συνεργασία με τις ΕΑΕ ( 23 ).

39.

Κατά το άρθρο 6 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81, το ΕΤΕ ορίζει τους μορφότυπους και τις παραστάσεις των δεδομένων που πρέπει να χρησιμοποιούνται από τα ιδρύματα για την υποβολή των πληροφοριών που απαιτούνται για τον υπολογισμό των ετήσιων εισφορών, προκειμένου να ενισχυθούν η συγκρισιμότητα των υποβαλλόμενων πληροφοριών και η αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας στην οποία υποβάλλονται οι πληροφορίες που λαμβάνονται. Το ΕΤΕ κάνει όλο και συχνότερη χρήση της αρμοδιότητας αυτής με σκοπό να οργανωθεί η συλλογή δεδομένων από τις ΕΑΕ ( 24 ).

40.

Κατά το προπαρασκευαστικό αυτό στάδιο, οι ΕΑΕ περιορίζονται, ακολουθώντας τις οδηγίες του ΕΣΕ, στη συλλογή και διαβίβαση προς αυτό των στοιχείων των πιστωτικών ιδρυμάτων, χρησιμοποιώντας τους προαναφερθέντες μορφότυπους και παραστάσεις. Η «στενή συνεργασία» των ΕΑΕ, στην οποία αναφέρεται το άρθρο 70, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΜΕ, περιορίζεται σε αυτή τη δραστηριότητα.

41.

Οι ΕΑΕ δεν προβαίνουν σε κανενός είδους προπαρασκευαστική ανάλυση ή επεξεργασία δεδομένων (όπως διευκρίνισε η Τράπεζα της Ιταλίας κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση) ούτε υποβάλλουν κάποια πρόταση αποφάσεως προς το ΕΣΕ ( 25 ). Η δραστηριότητα των ΕΑΕ συνίσταται σε απλή επιχειρησιακή υποστήριξη.

42.

Βάσει των στοιχείων σχετικά με τα υπαγόμενα στον ΕΕΜ και τον ΕΜΕ ιδρύματα, το ΕΣΕ αποφασίζει το ποσό των εκ των προτέρων συνεισφορών που έκαστο εξ αυτών οφείλει να καταβάλει στο ΕΤΕ. Μόνον το ΕΣΕ μπορεί να λάβει την απόφαση αυτή, διότι, στο πλαίσιο ενός ενιαίου ταμείου εξυγιάνσεως με επίπεδο-στόχο σε ευρωπαϊκή κλίμακα, η ετήσια εισφορά καθενός εκ των ιδρυμάτων που έχουν άδεια λειτουργίας στο έδαφος όλων των συμμετεχόντων κρατών μελών εξαρτάται από τις εισφορές όλων των ιδρυμάτων που υπόκεινται στον ΕΜΕ ( 26 ).

43.

Συνεπώς, οι ΕΑΕ δεν μπορούν να υπολογίζουν τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ, δεδομένου ότι η απόφαση αυτή λαμβάνεται μόνον σε κεντρικό επίπεδο. Αρμόδιο για τον καθορισμό του συνολικού ποσοστού της ετήσιας συνεισφοράς προς το ΕΤΕ είναι το ΕΣΕ, ως η μοναδική υπηρεσία της Ένωσης που διαθέτει τα συνολικά συγκεντρωτικά στοιχεία, με τις καταθέσεις σε όλα τα ιδρύματα, και τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατό τον προσδιορισμό του οικείου παράγοντα κινδύνου. Επομένως, το ΕΣΕ, και μόνον αυτό, διαθέτει όλα τα αναγκαία στοιχεία για τον καθορισμό των τακτικών συνεισφορών προς το ΕΤΕ, έργο που πραγματοποιεί σε ετήσια βάση ( 27 ).

44.

Περαιτέρω, το ΕΣΕ λαμβάνει την απόφασή του σχετικά με τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΤΕ σε εκτελεστική σύνοδο και όχι σε σύνοδο ολομέλειας, και, ως εκ τούτου, οι εκπρόσωποι των ΕΑΕ ( 28 ) δεν μετέχουν καν σε αυτήν.

45.

Αφ’ ης στιγμής το ΕΣΕ καθορίσει το ποσό των ετήσιων συνεισφορών εκάστου ιδρύματος, το άρθρο 5 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81 ορίζει ότι κοινοποιεί στις αρμόδιες ΕΑΕ τις αποφάσεις του για τον υπολογισμό των ετήσιων εισφορών των ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος καθεμίας εκ των αρχών αυτών. Ο τελευταίος κρίκος της αλυσίδας αυτής, έστω και βοηθητικής απλής φύσεως, είναι ότι οι ΕΑΕ κοινοποιούν σε έκαστο από τα υπαγόμενα στη δικαιοδοσία τους ιδρύματα «την απόφαση του Συμβουλίου Εξυγίανσης για τον υπολογισμό της ετήσιας εισφοράς που οφείλεται από το εν λόγω ίδρυμα».

46.

Το ΕΣΕ δεν γνωστοποιεί απευθείας σε κάθε πιστωτικό ίδρυμα το ποσό στο οποίο ανέρχεται η ετήσια συνεισφορά του προς το ΕΤΕ. Η εν λόγω γνωστοποίηση πραγματοποιείται, επαναλαμβάνω, από τις ΕΑΕ, πλην όμως, το άρθρο 5 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81 αναφέρει επί λέξει ότι αυτό που κοινοποιείται είναι η «απόφαση του ΕΣΕ».

47.

Η διαδικασία αυτή κοινοποιήσεως δεν αποτελεί λόγο για να μην θεωρείται η απόφαση του ΕΣΕ ως αυτό που όντως είναι, ήτοι ως πραγματική «απόφαση» κατά την έννοια του άρθρου 288, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι ορίζει ονομαστικώς το ποσό που κάθε πιστωτικό ίδρυμα οφείλει να καταβάλει ως ετήσια εισφορά προς το ΕΤΕ.

48.

Ο ρόλος της Τράπεζας της Ιταλίας, ως ΕΑΕ, έναντι της Iccrea Banca σε σχέση με τις αποφάσεις του ΕΣΕ SRB/ES/SRF/2016/06 και SRB/ES/SRF/2016/13 ήταν απλώς αυτός του οργάνου κοινοποιήσεως των τελευταίων, το περιεχόμενο των οποίων ούτε καθορίζεται ούτε ελέγχεται από την Τράπεζα της Ιταλίας. Οι ΕΑΕ δεν έχουν αρμοδιότητα να τροποποιούν το ποσό των τακτικών συνεισφορών προς το ΕΤΕ ούτε διαθέτουν τα στοιχεία που απαιτούνται για την πραγματοποίηση των αλλαγών αυτών ( 29 ).

49.

Δεν συμμερίζομαι την άποψη που διατύπωσε το ΕΣΕ (με ορισμένη ασάφεια) κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, την οποία έχει υποστηρίξει και ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ( 30 ), ότι οι αποφάσεις του σχετικά με τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ απευθύνονται στις ΕΑΕ και δεν παράγουν κανένα έννομο αποτέλεσμα έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων. Το ΕΣΕ υποστηρίζει, ειδικότερα, ότι οι εκδοθείσες το 2016 αποφάσεις του απευθύνονταν στις ΕΑΕ και ότι οι αρχές αυτές εξέδωσαν εθνικές διοικητικές πράξεις για τη γνωστοποίηση του ποσού των ετήσιων συνεισφορών εκάστου ιδρύματος προς το ΕΤΕ, με τις πράξεις αυτές να είναι οι μόνες που μπορούν να προσβληθούν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

50.

Το ΕΣΕ υποστήριξε επιμόνως κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι έχει συντρέχουσα αρμοδιότητα με τις ΕΑΕ ως προς τη λήψη των αποφάσεων σχετικά με τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ. Κατά την άποψή του, πρόκειται για σύνθετη διοικητική διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας οι ΕΑΕ είναι επιφορτισμένες με την τελική συγκέντρωση των εν λόγω συνεισφορών ( 31 ). Καθόσον η απόφαση Berlusconi και Fininvest συνηγορεί, ως προς τις διαδικασίες αυτές, υπέρ ενός ενιαίου δικαστικού ελέγχου, το ΕΣΕ θεωρεί ενδεδειγμένο, για λόγους αποτελεσματικότερης δικαστικής προστασίας και πραγματικής ασφάλειας δικαίου, ο δικαστικός έλεγχος να εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια.

51.

Η επιχειρηματολογία αυτή του ΕΣΕ, εκ διαμέτρου αντίθετη προς εκείνη της Επιτροπής, δεν είναι, κατά την άποψή μου, πειστική και έχει συμβάλει στη δημιουργία ανασφάλειας τόσο ως προς τα χαρακτηριστικά των αποφάσεων που καθορίζουν τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ όσο και ως προς τις δυνατότητες δικαστικού τους ελέγχου. Οι εκκρεμείς ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγές ακυρώσεως καθώς και η πρακτική των ΕΑΕ είναι δηλωτικές της σύνθετης αυτής καταστάσεως ( 32 ), η οποία χρήζει επείγουσας αποσαφηνίσεως.

52.

Οι λόγοι που εξέθεσα προηγουμένως με οδηγούν στην εκτίμηση ότι, στο πλαίσιο της επίμαχης σύνθετης διοικητικής διαδικασίας, η αποκλειστική εξουσία λήψεως αποφάσεως ανήκει στο ΕΣΕ. Ακριβώς επειδή πρόκειται για απόφαση οργανισμού της Ένωσης, το άρθρο 86, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΜΕ προβλέπει ότι τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης, καθώς επίσης κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, μπορούν να ασκήσουν προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου κατά των αποφάσεων του ΕΣΕ, σύμφωνα με το άρθρο 263 ΣΛΕΕ ( 33 ).

53.

Εν αντιθέσει προς ό,τι ισχυρίζεται η Iccrea Banca, η διαπίστωση αυτή δεν μπορεί να κλονιστεί από την αναφορά που κάνει η αιτιολογική σκέψη 120 του κανονισμού ΕΜΕ στη δράση των εθνικών δικαστικών αρχών.

54.

Η αιτιολογική αυτή σκέψη αναφέρεται στον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων επί των αποφάσεων των ΕΑΕ σε ζητήματα ως προς τα οποία ο κανονισμός ΕΜΕ τους παρέχει εξουσία λήψεως αποφάσεως. Τέτοιος έλεγχος προβλέπεται όσον αφορά τις πράξεις που εκδίδουν οι ΕΑΕ σχετικά με τις τακτικές συνεισφορές προς τα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως τις οποίες τα λιγότερο σημαντικά πιστωτικά ιδρύματα, μη ενταγμένα στον ΕΕΜ ή τον ΕΜΕ, οφείλουν να καταβάλλουν ετησίως.

55.

Επομένως, με βάση τη λογική στην οποία στηρίχθηκε η απόφαση Berlusconi και Fininvest, εκτιμώ ότι ο έλεγχος της νομιμότητας των αποφάσεων του ΕΣΕ και των ενεργειών των ΕΑΕ που μετέχουν στη σύνθετη αυτή διοικητική διαδικασία εναπόκειται αποκλειστικώς στο Δικαστήριο.

56.

Κατά τη νομολογία TWD Textilwerke Deggendorf, η οποία προσφάτως επιβεβαιώθηκε με την απόφαση Georgsmarienhütte κ.λπ. ( 34 ), το φυσικό ή νομικό πρόσωπο με αδιαμφισβήτητη ενεργητική νομιμοποίηση για την άσκηση προσφυγής ακυρώσεως κατά αποφάσεως οργανισμού της Ένωσης στερείται της δυνατότητας να προσβάλει το κύρος της εν λόγω αποφάσεως ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων εάν αφήσει να παρέλθει άπρακτη η δίμηνη προθεσμία για την άσκηση προσφυγής ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου και δίδεται προτεραιότητα στην προσφυγή ακυρώσεως έναντι της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως περί εκτιμήσεως του κύρους, ως ενδεδειγμένη δικονομική οδό για την άσκηση του ελέγχου της νομιμότητας των αποφάσεων των οργανισμών της Ένωσης.

57.

Στο πλαίσιο της διαφοράς σχετικά με τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΣΕ για το 2016, η Iccrea Banca άσκησε, στις 28 Ιουλίου 2017, προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου κατά της αποφάσεως του ΕΣΕ SRB/ES/SRF/2016/06 της 15ης Απριλίου 2016, χωρίς, όμως, να προσβάλει την απόφαση του ΕΣΕ SRB/ES/SRF/2016/13 της 20ής Μαΐου 2016, με την οποία είχαν διορθωθεί οι εκ των προτέρων εισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016.

58.

Η προσφυγή αυτή κρίθηκε απαράδεκτη από το Γενικό Δικαστήριο ως ασκηθείσα εκτός της προβλεπομένης στο άρθρο 263, έκτο εδάφιο, ΣΛΕΕ προθεσμίας ( 35 ).

59.

Η ενεργητική νομιμοποίηση της Iccrea Banca για την (εμπρόθεσμη) άσκηση της ως άνω προσφυγής ακυρώσεως είναι, κατά την άποψή μου, αδιαμφισβήτητη, καθόσον το ίδρυμα αυτό κατονομάζεται ρητώς στο παράρτημα της αποφάσεως, όπως επίσης και το ποσό που όφειλε να καταβάλει ως τακτική συνεισφορά προς το ΕΤΕ για το 2016 ( 36 ), απόδειξη ότι η προσβληθείσα απόφαση αφορούσε ατομικά και άμεσα την Iccrea Banca.

60.

Κατά συνέπεια, η εφαρμογή της νομολογίας TWD Textilwerke Deggendorf οδηγεί στη διαπίστωση ότι η Iccrea Banca έχει απολέσει τη δυνατότητα να αμφισβητήσει ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας κατά της κοινοποιήσεως από την οικεία ΕΑΕ των αποφάσεων του ΕΣΕ σε σχέση με τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016, το κύρος των εν λόγω αποφάσεων ( 37 ).

61.

Επιπλέον, δεν εντοπίζω κάποια εθνική πράξη εκτελέσεως των αποφάσεων του ΕΣΕ που η Iccrea Banca θα μπορούσε να προσβάλει ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και που θα της επέτρεπε, εμμέσως, να αμφισβητήσει το κύρος των αποφάσεων του ΕΣΕ μέσω προδικαστικής παραπομπής περί εκτιμήσεως του κύρους τους ( 38 ). Οι κοινοποιήσεις των δύο αποφάσεων του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016 δεν μπορούν να θεωρηθούν πράξεις της Τράπεζας της Ιταλίας δεκτικές προσφυγής. Στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης αμφισβητείται η νομιμότητα της κοινοποιηθείσας πράξεως και όχι η ύπαρξη πλημμελειών ή ελλείψεων της κοινοποιήσεως αυτής καθαυτήν.

62.

Τα προαναφερθέντα επιβεβαιώνονται από τη νομολογία Foto-Frost ( 39 ), κατά την οποία εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να κρίνει ανίσχυρη πράξη οργανισμού της Ένωσης και να εκδώσει οποιουδήποτε είδους απόφαση αντίθετη προς την εν λόγω πράξη ή κωλύουσα την εφαρμογή της ( 40 ). Το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί, συνεπώς, να κρίνει ανίσχυρες τις αποφάσεις του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016 ούτε να λάβει οποιοδήποτε άλλο μέτρο ικανό να δυσχεράνει ή να μεταβάλει την εφαρμογή τους.

63.

Εν συνόψει, τα προδικαστικά ερωτήματα είναι απαράδεκτα κατά το μέρος που αφορούν τις αποφάσεις του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016, οι οποίες κοινοποιήθηκαν στην Iccrea Banca από την Τράπεζα της Ιταλίας, προσήκει δε η απάντησή τους μόνο σε σχέση με τις αποφάσεις που έχουν ως αντικείμενο τις συνεισφορές προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως.

64.

Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν, για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως, οι υποχρεώσεις τράπεζας του λεγόμενου «δευτέρου επιπέδου» έναντι των λοιπών τραπεζών του συστήματος ΤΣΠ εμπίπτουν στις εξαιρέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, και ιδίως στα στοιχεία αʹ και στʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.

65.

Το άρθρο αυτό ορίζει ότι οι συνεισφορές υπολογίζονται αποκλειομένων των ενδοομιλικών υποχρεώσεων οι οποίες απορρέουν από συναλλαγές που συνήφθησαν από ένα ίδρυμα με ίδρυμα του ιδίου τραπεζικού ομίλου (στοιχείο αʹ) και των υποχρεώσεων οι οποίες αντιστοιχούν σε προνομιακά δάνεια (στοιχείο στʹ). Σε ένα αλληλοσυνδεόμενο σύστημα ΤΣΠ, όπως αυτό της Iccrea Banca, η απάντηση θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίον οργανώνονται οι εντός του συστήματος αυτού σχέσεις.

66.

Ο γενικός κανόνας (άρθρο 103, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/59) είναι ότι «[η] συνεισφορά κάθε ιδρύματος καθορίζεται κατ’ αναλογία προς το ποσό των υποχρεώσεών του (εξαιρουμένων των ιδίων κεφαλαίων) μείον τις καλυπτόμενες καταθέσεις, σε σύγκριση με τις συνολικές υποχρεώσεις (εξαιρουμένων των ιδίων κεφαλαίων) μείον τις καλυπτόμενες καταθέσεις όλων των ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος του κράτους μέλους». Το άρθρο αυτό προσθέτει ότι «[ο]ι συνεισφορές αυτές προσαρμόζονται ανάλογα με το προφίλ κινδύνου των ιδρυμάτων, σύμφωνα με τα κριτήρια που εγκρίνονται βάσει της παραγράφου 7».

67.

Κατά συνέπεια, το κρίσιμο στοιχείο για τον καθορισμό του ποσού της τακτικής συνεισφοράς ενός πιστωτικού ιδρύματος προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως είναι οι υποχρεώσεις του. Το ποσό των τελευταίων χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της συνεισφοράς, δεδομένου ότι το σύνολο των υποχρεώσεων ενός ιδρύματος αντικατοπτρίζει τον κίνδυνο που αυτό συνιστά για το εν λόγω εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως. Το ποσό της τακτικής συνεισφοράς προκύπτει, κατ’ αρχήν, από την εφαρμογή ορισμένου ποσοστού επί του ύψους των υποχρεώσεων εκάστου πιστωτικού ιδρύματος, το οποίο, επομένως, αποτελεί τη βάση υπολογισμού.

68.

Ωστόσο, η εφαρμογή του ανωτέρω γενικού (αριθμητικού) κανόνα προσαρμόζεται, σύμφωνα με το άρθρο 103, παράγραφος 2, τελευταία περίοδος, της οδηγίας 2014/59, με βάση μια πρόσθετη τεχνική παράμετρο, ήτοι το προφίλ κινδύνου των ιδρυμάτων.

69.

Η παράγραφος 7 του άρθρου 103 ανέθεσε στην Επιτροπή την εξουσία να «εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις σύμφωνα με το άρθρο 115, προκειμένου να εξειδικεύσει την έννοια της προσαρμογής των συνεισφορών ανάλογα με το προφίλ κινδύνου των ιδρυμάτων». Μεταξύ άλλων παραμέτρων ( 41 ), η Επιτροπή μπορούσε να λάβει υπόψη «την έκθεση του ιδρύματος σε κινδύνους, συμπεριλαμβανομένης της σπουδαιότητας των εμπορικών του δραστηριοτήτων, των εκτός ισολογισμού ανοιγμάτων και του βαθμού μόχλευσής του».

70.

Η Επιτροπή έκανε χρήση της δυνατότητας αυτής θεσπίζοντας τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό 2015/63, ο οποίος διέπει τη μέθοδο βάσει της οποίας υπολογίζονται και προσαρμόζονται στο προφίλ κινδύνου των ιδρυμάτων οι συνεισφορές των πιστωτικών ιδρυμάτων προς τα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως. Το άρθρο 4 επαναλαμβάνει ότι οι ετήσιες τακτικές συνεισφορές υπολογίζονται από τις ΕΑΕ σε συνάρτηση με τις υποχρεώσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων, κατόπιν προσαρμογής τους στο προφίλ κινδύνου, και με βάση:

71.

Το άρθρο 5 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 προβλέπει την «προσαρμογή κινδύνου της βασικής ετήσιας συνεισφοράς» και ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι οι συνεισφορές που αναφέρονται στο άρθρο 103, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/59 υπολογίζονται αποκλειομένων ορισμένων ειδών υποχρεώσεων. Μεταξύ των τελευταίων υφίστανται δύο είδη υποχρεώσεων που έχουν σημασία για την υπό κρίση υπόθεση: οι ενδοομιλικές υποχρεώσεις και οι υποχρεώσεις σχετικά με προνομιακά δάνεια.

72.

Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν, στην περίπτωση των εν τοις πράγμασι τραπεζικών ομίλων, όπως αυτός της Iccrea Banca, οι υποχρεώσεις μεταξύ του κεντρικού ιδρύματος και των συνδεόμενων με αυτό ΤΣΠ μπορούν να θεωρηθούν ενδοομιλικές υποχρεώσεις. Εάν όχι, ερωτά περαιτέρω εάν θα ήταν δυνατή η επ’ αυτών εφαρμογή, κατ’ αναλογίαν, του αποκλεισμού που προβλέπεται για τις υποχρεώσεις σε σχέση με προνομιακά δάνεια.

73.

Κατά την Iccrea Banca, οι υποχρεώσεις του κεντρικού ιδρύματος ενός συστήματος συνεταιριστικής πίστεως έναντι των συνδεόμενων με αυτό ΤΣΠ αποτελούν ενδοομιλικές υποχρεώσεις ή, σε διαφορετική περίπτωση, πρέπει να εξομοιώνονται με υποχρεώσεις σχετικές με προνομιακά δάνεια. Η Τράπεζα της Ιταλίας, η Επιτροπή και η Ισπανική και η Ιταλική Κυβέρνηση υποστηρίζουν την αντίθετη άποψη, με την οποία συντάσσομαι διότι είναι η πλέον συνάδουσα, κατά την εκτίμησή μου, με το γράμμα και τον σκοπό του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.

74.

Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63, από τις υποχρεώσεις που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της τακτικής συνεισφοράς αποκλείονται οι «ενδοομιλικές υποχρεώσεις που απορρέουν από συναλλαγές που συνήφθησαν από ένα ίδρυμα με ίδρυμα του ιδίου ομίλου, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται όλες οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

75.

Συνεπώς, ο αποκλεισμός των ενδοομιλικών υποχρεώσεων εφαρμόζεται μόνο στις συναλλαγές μεταξύ ιδρυμάτων του ιδίου τραπεζικού ομίλου.

76.

Το άρθρο 3 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 παραπέμπει, ως προς την εφαρμογή του, στους ορισμούς της οδηγίας 2014/59. Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 26, της οδηγίας αυτής, ως όμιλος νοείται η «μητρική επιχείρηση και οι θυγατρικές της», τα δε σημεία 5 και 6 παραπέμπουν στους ορισμούς της θυγατρικής και της μητρικής επιχειρήσεως του άρθρου 4 του κανονισμού 575/2013. Ο τελευταίος παρέπεμπε, με τη σειρά του, στην οδηγία 83/349/ΕΟΚ ( 42 ), η οποία καταργήθηκε με την οδηγία 2013/34 ( 43 ). Στο άρθρο 2, σημεία 9 και 10, της οδηγίας 83/349 ορίζονται τόσο η μητρική επιχείρηση («η επιχείρηση που ελέγχει μία ή περισσότερες θυγατρικές επιχειρήσεις») όσο και η θυγατρική επιχείρηση («η επιχείρηση που ελέγχεται από μητρική επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένης ενδεχόμενης θυγατρικής αρχικής μητρικής επιχείρησης»).

77.

Από τις διασταυρούμενες αυτές παραπομπές συνάγεται ότι τραπεζικός όμιλος υφίσταται όταν η μητρική εταιρία ελέγχει τις θυγατρικές. Ο de jure έλεγχος συγκεκριμενοποιείται, μεταξύ άλλων, με την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου· με το δικαίωμα διορισμού ή ανακλήσεως της πλειοψηφίας των μελών του διοικητικού, διαχειριστικού ή εποπτικού οργάνου άλλης επιχειρήσεως· και με την άσκηση κυριαρχικής επιρροής σε θυγατρική επιχείρηση βάσει συμβάσεως που έχει συνάψει με την επιχείρηση αυτή ή σύμφωνα με την ιδρυτική της πράξη ή τις καταστατικές διατάξεις της επιχειρήσεως αυτής. Ο όμιλος πρέπει να διαθέτει ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις και ενοποιημένη έκθεση διαχειρίσεως του ιδίου ομίλου, υποχρέωση που ισχύει και όταν υφίσταται de facto έλεγχος της μητρικής εταιρίας επί των θυγατρικών της ( 44 ).

78.

Από τις εκτιθέμενες στη διάταξη περί παραπομπής πληροφορίες δεν φαίνεται να προκύπτει ότι, κατά τις κρίσιμες εν προκειμένω ημερομηνίες, η Iccrea Banca ασκούσε άμεσο ή εν τοις πράγμασι έλεγχο επί των ΤΣΠ με τις οποίες συνδεόταν ( 45 ). Οι εκτιμήσεις που εκθέτω κατωτέρω εκκινούν από την προκείμενη αυτή. Εναπόκειται, εν πάση περιπτώσει, στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά και τις σχέσεις μεταξύ των διαφόρων ιδρυμάτων.

79.

Οι λειτουργίες που επιτελεί η Iccrea Banca για λογαριασμό των ΤΣΠ με τις οποίες συνδέεται δεν καταδεικνύουν την ύπαρξη ελέγχου από την πρώτη επί των δευτέρων που θα μπορούσε να εξομοιωθεί με τον έλεγχο που μητρική εταιρία ασκεί επί των θυγατρικών της.

80.

Πράγματι, σύμφωνα με τη διάταξη περί παραπομπής ( 46 ), η Iccrea Banca επέχει θέση απλού τεχνικού και χρηματοδοτικού «συνδέσμου» μεταξύ των ΤΣΠ και του ιταλικού και αλλοδαπού πιστωτικού συστήματος. Παρέχει στις ΤΣΠ υπηρεσίες διακρατικής φύσεως, υπηρεσίες πληρωμών, υπηρεσίες αυτόματης διαχείρισης χρήματος, διακανονισμού και φυλάξεως τίτλων και υπηρεσίες χρηματοοικονομικής φύσεως, ενεργώντας ως κεντρική χρηματοδοτική εταιρία του συστήματος των ΤΣΠ, διαχειριζόμενη επίσης τη ρευστότητα ( 47 ).

81.

Η Τράπεζα της Ιταλίας αμφισβητεί, ωστόσο, τον ισχυρισμό της Iccrea Banca ότι, χωρίς τη διαμεσολάβησή της, οι ΤΣΠ δεν θα μπορούσαν να έχουν αυτοτελή πρόσβαση στις στοχευμένες πράξεις πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδοτήσεως (Targeted Longer-Term Refinancing Operations, TLTRO) της ΕΚΤ.

82.

Επιπλέον, μεταξύ των σωρευτικών προϋποθέσεων που το άρθρο 5, παράγραφος 1, τάσσει για τον αποκλεισμό των ενδοομιλικών υποχρεώσεων από τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών προς εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως είναι η πλήρης ένταξη του ιδρύματος στην ίδια ενοποιημένη εποπτεία, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 6 έως 17 του κανονισμού 575/2013, με τη μέθοδο της ολικής ενοποιήσεως και η υπαγωγή του σε κατάλληλες κεντρικές διαδικασίες αξιολογήσεως κινδύνου, μετρήσεως και ελέγχου.

83.

Εξάλλου, από τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν στο Δικαστήριο (και επιβεβαιώθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση), προκύπτει ότι η Iccrea Banca και οι ΤΣΠ με τις οποίες συνεργάζεται δεν υπόκεινται σε ενοποιημένη εποπτεία ως ενιαίος τραπεζικός όμιλος στο πλαίσιο του ΕΕΜ. Ουδόλως υπάγονται σε κάποια εξαίρεση από την επί ατομικής βάσεως εποπτεία, δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 575/2013.

84.

Σύμφωνα με το τελευταίο αυτό άρθρο, οι αρμόδιες αρχές έχουν τη δυνατότητα να μην εφαρμόσουν την επί ατομικής βάσεως εποπτεία σε θυγατρική πιστωτικού ιδρύματος, εφόσον τόσο η θυγατρική όσο και το πιστωτικό ίδρυμα έχουν άδεια λειτουργίας και εποπτεύονται από το ίδιο κράτος μέλος και η θυγατρική περιλαμβάνεται στην πραγματοποιούμενη σε ενοποιημένη βάση εποπτεία του πιστωτικού ιδρύματος το οποίο αποτελεί τη μητρική επιχείρηση, και εφόσον συντρέχουν αυστηρές προϋποθέσεις ( 48 ), ούτως ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα ίδια κεφάλαια είναι καταλλήλως κατανεμημένα μεταξύ της μητρικής επιχειρήσεως και των θυγατρικών.

85.

Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63, για τον υπολογισμό της τακτικής συνεισφοράς αποκλείονται οι υποχρεώσεις «στην περίπτωση των ιδρυμάτων που χορηγούν προνομιακά δάνεια, τις υποχρεώσεις του ενδιάμεσου ιδρύματος έναντι της εκδότριας ή άλλης αναπτυξιακής τράπεζας ή άλλου ενδιάμεσου ιδρύματος και τις υποχρεώσεις της αρχικής αναπτυξιακής τράπεζας προς τα συνεισφέροντα μέρη της, στον βαθμό που το ποσό των εν λόγω υποχρεώσεων αντιστοιχίζεται με τα προνομιακά δάνεια του εν λόγω ιδρύματος».

86.

Η Iccrea Banca δεν εμπίπτει στην εξαίρεση αυτή ούτε από απόψεως υποκειμενικού πεδίου εφαρμογής ούτε από απόψεως καθ’ ύλην πεδίου εφαρμογής, καθόσον:

87.

Συνεπώς, τα δάνεια που χορηγεί και οι μεταφορές που διενεργεί η Iccrea Banca υπέρ των ΤΣΠ με τις οποίες συνδέεται (καθώς επίσης με τρίτους) δεν εμπεριέχουν κάποιο στοιχείο αναπτύξεως ή προωθήσεως των σκοπών δημόσιας διοικήσεως, ούτε χαίρουν της στηρίξεως της δημόσιας διοικήσεως.

88.

Υπό τις συνθήκες αυτές, ενδεχόμενη εφαρμογή της εξαιρέσεως του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 θα περιήγαγε την Iccrea Banca σε ευνοϊκότερη θέση από εκείνη των λοιπών ιδιωτικών τραπεζών και θα στρέβλωνε τον ανταγωνισμό.

89.

Προσθέτω ότι, όπως υποστηρίζει η Ιταλική Κυβέρνηση, η επέμβαση της Iccrea Banca στις πράξεις TLTRO της ΕΚΤ ουδόλως συνδέεται με προνομιακά δάνεια: η ΕΚΤ παρέχει τη χρηματοδότηση αυτή με επιτόκια αγοράς και μέσω ανταγωνιστικών δημοπρασιών.

90.

Εξ όσων εξετέθησαν προηγουμένως συνάγεται ότι οι υποχρεώσεις της Iccrea Banca έναντι των ΤΣΠ με τις οποίες συνδέεται δεν υπάγονται στις εξαιρέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών προς τα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως.

91.

Ωστόσο, κατά το αιτούν δικαστήριο και την Iccrea Banca, θα ήταν δυνατή η ευρεία ή αναλογική ερμηνεία των εξαιρέσεων αυτών ή, ακόμη, η καθιέρωση νέας ερμηνείας μέσω της νομολογίας, κατά τρόπο ώστε οι εσωτερικές υποχρεώσεις του κεντρικού ιδρύματος ενός συστήματος συνεταιριστικής πίστεως έναντι των ιδρυμάτων που το απαρτίζουν να λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών.

92.

Η προτεινόμενη αυτή λύση δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

93.

Όπως κάθε εξαίρεση, έτσι και οι εξαιρέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 πρέπει να ερμηνεύονται συσταλτικώς για να μην αποδυναμώνεται ο υπερισχύων γενικός κανόνας.

94.

Η εξαίρεση των ενδοομιλικών υποχρεώσεων απηχεί την υφιστάμενη διασύνδεση των φορέων του ομίλου και έχει ως σκοπό να αποτρέψει τον διπλό υπολογισμό των ενδοομιλικών ανοιγμάτων. Η εξαίρεση αυτή υπόκειται στην τήρηση αυστηρών προϋποθέσεων ( 50 ), μέσω των οποίων αποτρέπεται ο αποκλεισμός των υποχρεώσεων από τη βάση υπολογισμού όταν δεν υφίστανται εγγυήσεις ότι τα ενδοομιλικά χρηματοδοτικά ανοίγματα είναι καλυμμένα σε περίπτωση επιδεινώσεως της χρηματοπιστωτικής ευρωστίας του ομίλου ( 51 ).

95.

Στην περίπτωση ομίλων τραπεζών συνεταιριστικής πίστεως, όπως η Iccrea Banca και οι συνδεόμενες με αυτήν ΤΣΠ, ο νομοθέτης της Ένωσης εκτίμησε ότι δεν υφίστανται εγγυήσεις ότι τα ενδοομιλικά χρηματοδοτικά ανοίγματα είναι καλυμμένα σε περίπτωση επιδεινώσεως της χρηματοπιστωτικής ευρωστίας του ομίλου. Για τον λόγο αυτόν, επέλεξε να μην εξαιρέσει το είδος αυτό υποχρεώσεων από τις υποχρεώσεις που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών, όπερ εξηγεί την απουσία του εν λόγω είδους από την απαρίθμηση του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.

96.

Το Δικαστήριο, όπως είναι λογικό, δεν μπορεί να μεταβάλει την επιλογή αυτή του νομοθέτη της Ένωσης, εκτός εάν αμφισβητηθεί το κύρος της, αίτημα που ούτε το αιτούν δικαστήριο ούτε οι μετέχοντες στην παρούσα προδικαστική διαδικασία έχουν εγείρει.

97.

Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (περιφερειακό διοικητικό πρωτοδικείο Λατίου, Ιταλία) ως εξής: