ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 8.3.2018

COM(2018) 109 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ

Σχέδιο δράσης για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία: Για έναν πιο ανταγωνιστικό και καινοτόμο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό τομέα

Εισαγωγή

Η χρηματοοικονομική τεχνολογία (FinTech), δηλαδή η τεχνολογική καινοτομία στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγονται και παρέχονται οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Η τεχνολογία FinTech 1 βρίσκεται στο σημείο τομής των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και της ψηφιακής αγοράς. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ο μεγαλύτερος χρήστης ψηφιακών τεχνολογιών και αποτελεί καταλυτικό παράγοντα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας. Υπάρχουν σημαντικές συνέργειες ανάμεσα στη στρατηγική της Επιτροπής για την ψηφιακή ενιαία αγορά 2 , τη στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο 3 , τον κανονισμό σχετικά με την ηλεκτρονική ταυτοποίηση και τις υπηρεσίες εμπιστοσύνης (eIDAS) 4 και σε πρωτοβουλίες για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες όπως το Σχέδιο Δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες προς τους καταναλωτές 5 και η ενδιάμεση επανεξέταση του σχεδίου δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών 6 .

Η καινοτομία στον τομέα της χρηματοδότησης δεν είναι κάτι καινούργιο, ωστόσο οι επενδύσεις στην τεχνολογία και ο ρυθμός ανάπτυξης της καινοτομίας έχουν αυξηθεί σημαντικά. Ήδη εφαρμόζονται στην πράξη λύσεις τεχνολογίας FinTech που κάνουν χρήση τεχνολογιών ψηφιακής ταυτοποίησης, εφαρμογών για φορητές συσκευές, του υπολογιστικού νέφους, της ανάλυσης μαζικών δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης, του συστήματος blockchain και άλλων τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού (DLT). Οι νέες τεχνολογίες αλλάζουν τον χρηματοπιστωτικό κλάδο και τον τρόπο πρόσβασης των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στις υπηρεσίες, δημιουργώντας ευκαιρίες για την αξιοποίηση λύσεων με βάση την τεχνολογία FinTech που θα βελτιώσουν την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και θα συμβάλλουν στη χρηματοπιστωτική ένταξη των διασυνδεδεμένων ψηφιακά πολιτών. Δίνουν τον πρώτο λόγο στους πελάτες, ενισχύουν τη λειτουργική αποτελεσματικότητα και αυξάνουν περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ΕΕ. Η τεχνολογία FinTech είναι σημαντική και για την Ένωση Κεφαλαιαγορών. Μπορεί να συμβάλει στην εμβάθυνση και τη διεύρυνση των κεφαλαιαγορών της ΕΕ, μέσω της ενσωμάτωσης της ψηφιοποίησης για την αλλαγή των επιχειρηματικών μοντέλων, μέσω λύσεων που βασίζονται στα δεδομένα, όπως για παράδειγμα στους τομείς της διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, της διαμεσολάβησης σε επενδύσεις και της διανομής προϊόντων 7 .

Η τεχνολογία FinTech παρουσιάζει επίσης ευκαιρίες αλλά και προκλήσεις όσον αφορά τη συμμόρφωση προς τις ρυθμιστικές διατάξεις και την εποπτεία. Μπορεί να διευκολύνει, να εκσυγχρονίσει και να αυτοματοποιήσει τη συμμόρφωση και την υποβολή σχετικών στοιχείων και να βελτιώσει την εποπτεία. Οι πάροχοι υπηρεσιών μπορούν να παρέχουν σε ρυθμιζόμενες οντότητες υπηρεσίες συμμόρφωσης βασισμένες στην τεχνολογία FinTech, η ευθύνη, ωστόσο, για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων των ρυθμιζόμενων οντοτήτων εξακολουθεί να ανήκει στις ίδιες. Για παράδειγμα, οι οντότητες που υπόκεινται σε απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη βάσει του ρυθμιστικού πλαισίου για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες δεν επιτρέπεται να αναθέτουν την ευθύνη για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών σε εξωτερικούς παρόχους υπηρεσιών.

Η τεχνολογία FinTech θέτει επίσης προκλήσεις σε θέματα όπως οι κίνδυνοι που σχετίζονται με τον κυβερνοχώρο, τα δεδομένα, η προστασία των καταναλωτών και των επενδυτών και θέματα ακεραιότητας της αγοράς. Ο γενικός κανονισμός για την προστασία των δεδομένων και η οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες παρέχουν θεμελιώδεις εγγυήσεις για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ακεραιότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Μια χρηματοπιστωτική αγορά της ΕΕ με τεχνολιγικές δυνατότητες απαιτεί την πλήρη συμμόρφωση με τις εν λόγω θεμελιώδεις εγγυήσεις. Οι κίνδυνοι του κυβερνοχώρου υπονομεύουν την εμπιστοσύνη και συνιστούν απειλή για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Οι συστηματικές παραβιάσεις της ασφάλειας 8 αναδεικνύουν την αυξανόμενη σοβαρότητα του προβλήματος των επιθέσεων στον κυβερνοχώρο. Οι επιθέσεις αυτές θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με αποφασιστικό τρόπο ώστε να αποτραπούν ή να περιοριστούν οι αρνητικές συνέπειες για τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τους πελάτες του. Η αύξηση της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα έναντι των κινδύνων του κυβερνοχώρου είναι θεμελιώδους σημασίας για να διασφαλιστεί η επαρκής προστασία του, η αποτελεσματική και απρόσκοπτη παροχή των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σε ολόκληρη την ΕΕ και η διατήρηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και των αγορών.

Τα ρυθμιστικά και εποπτικά πλαίσια της Ευρώπης θα πρέπει να δίνουν τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ενιαία αγορά της ΕΕ να ωφεληθούν από την χρηματοοικονομική καινοτομία και να προσφέρουν στους πελάτες τους τα πλέον κατάλληλα και προσιτά προϊόντα. Τα πλαίσια αυτά θα πρέπει να εξασφαλίζουν επίσης υψηλό επίπεδο προστασίας για τους καταναλωτές και τους επενδυτές, αλλά και την ανθεκτικότητα και ακεραιότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τα οφέλη της τεχνολογικής καινοτομίας βρίσκονταν ήδη στο επίκεντρο των αναθεωρήσεων της οδηγίας για τις υπηρεσίες πληρωμών 9 και της οδηγίας και του κανονισμού για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων 10 .

Η τεχνολογική καινοτομία οδήγησε στην εμφάνιση νέων ειδών χρηματοπιστωτικών περιουσιακών στοιχείων, όπως τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία (crypto-assets). Τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία και η τεχνολογία blockchain στην οποία βασίζονται υπόσχονται πολλά για τις χρηματοπιστωτικές αγορές και υποδομές. Η χρήση τους, όμως, ενέχει και κινδύνους, όπως προκύπτει από την έντονη μεταβλητότητα των κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων, τα φαινόμενα απάτης και τις λειτουργικές αδυναμίες και τις ευπάθειες των ανταλλακτηρίων κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων. Σε επίπεδο ΕΕ έχουν ήδη ληφθεί μέτρα για την αντιμετώπιση κάποιων συγκεκριμένων κινδύνων. Η απειλή που ενέχουν και η τρωτότητα που εμφανίζουν τα εικονικά νομίσματα έναντι της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας χαρακτηρίστηκαν σημαντικές έως πολύ σημαντικές στην έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εκτίμηση των κινδύνων που συνεπάγονται η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας 11 . Τον Δεκέμβριο του 2017 οι Ευρωπαίοι νομοθέτες συμφώνησαν να επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες 12 ώστε να καλύπτει τα ανταλλακτήρια εικονικών νομισμάτων και τους παρόχους υπηρεσιών θεματοφυλακής ψηφιακών πορτοφολιών. Οι Ευρωπαϊκές Εποπτικές Αρχές (ESA) εξέδωσαν προειδοποιήσεις σχετικά με το κερδοσκοπικό περιβάλλον των αγορών των εικονικών νομισμάτων και με άλλους κινδύνους που σχετίζονται με τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία 13 . Όλες οι προειδοποιήσεις συντείνουν στο γεγονός ότι η επένδυση σε κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία είναι υψηλού κινδύνου και ότι οι επενδυτές ενδέχεται να υποστούν σημαντικές ζημίες λόγω της μεταβλητότητάς τους, αλλά και λόγω της έλλειψης διαφάνειας και ακεραιότητας στην αγορά, καθώς και των λειτουργικών αδυναμιών και των ευπαθειών των υπηρεσιών κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων και των τόπων διαπραγμάτευσής τους.

Η Επιτροπή, στην πρόσφατη πρωτοβουλία της για επανεξέταση του ευρωπαϊκού εποπτικού πλαισίου 14 , εισηγήθηκε να λαμβάνουν συστηματικά υπόψη οι Ευρωπαϊκές Εποπτικές Αρχές την τεχνολογία FinTech σε όλες τις δραστηριότητές τους. Ο γενικός κανονισμός για την προστασία δεδομένων, ο οποίος θα τεθεί σε εφαρμογή τον Μάιο του 2018 έχει εξίσου καίρια σημασία για την ορθή χρήση των καινοτόμων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών που βασίζονται σε δεδομένα 15 , όπως και η πρόταση κανονισμού σχετικά με ένα πλαίσιο για την ελεύθερη ροή των δεδομένων μη προσωπικού χαρακτήρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση 16 , στόχος του οποίου είναι να διασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία δεδομένων μη προσωπικού χαρακτήρα σε ολόκληρη την ενιαία αγορά. Επιπλέον, η διασυνοριακή αναγνώριση των ηλεκτρονικών μέσων ταυτοποίησης που προβλέπεται στον κανονισμό eIDAS θα παρέχει εγγυήσεις και θα μετριάζει τους κινδύνους από τις αναδυόμενες τεχνολογίες, ενώ ταυτόχρονα θα διευκολύνει την εκπλήρωση των απαιτήσεων δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη στο πλαίσιο της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και την αξιόπιστη επαλήθευση ταυτότητας των χρηστών του ψηφιακού περιβάλλοντος.

Η τεχνολογία FinTech αποτελεί τομέα προτεραιότητας και σε διεθνές επίπεδο, όπως για παράδειγμα στο πλαίσιο της G-20. Η Επιτροπή συμμετέχει σε συζητήσεις για τη χάραξη πολιτικής στο πλαίσιο του συμβουλίου χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και άλλων διεθνών φόρα. Ο αριθμός των χωρών όπου αναπτύσσονται ρυθμιστικά και κανονιστικά πλαίσια για συγκεκριμένες μορφές καινοτομίας στο πεδίο της χρηματοοικονομικής τεχνολογίας αυξάνεται διαρκώς. Εκτός Ευρώπης, οι ρυθμιστικές αρχές επικεντρώνουν την προσοχή τους κυρίως στα μέσα και τις υπηρεσίες πληρωμών, καθώς και σε εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης, όπως η συμμετοχική χρηματοδότηση και τα δάνεια μεταξύ ιδιωτών. Στο πλαίσιο της ανάπτυξης της συνεργασίας τους με σχεδιαστές τεχνολογίας FinTech, οι εποπτικές αρχές διαφόρων χωρών (π.χ. της Αυστραλίας, του Καναδά, των Ηνωμένων Πολιτειών, του Χονγκ Κονγκ, της Σιγκαπούρης και της Ιαπωνίας) έχουν δημιουργήσει κόμβους χρηματοοικονομικής τεχνολογίας. Διάφορες αρχές έχουν αναπτύξει επίσης πειραματικά πλαίσια για καινοτόμες επιχειρήσεις που ονομάζονται «προστατευμένα κανονιστικά περιβάλλοντα» (π.χ. Αυστραλία, Χονγκ Κονγκ, Σιγκαπούρη και Καναδάς).

Η Επιτροπή προτίθεται να ανταποκριθεί στις εκκλήσεις τόσο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 17 και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου 18 για έναν πιο μελλοντοστραφές ρυθμιστικό πλαίσιο που θα εμπερικλείει την ψηφιοποίηση και θα δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο τα καινοτόμα προϊόντα και λύσεις χρηματοοικονομικής τεχνολογίας θα μπορούν να υλοποιούνται με ταχείς ρυθμούς σε ολόκληρη της ΕΕ χάρη στα οφέλη των οικονομιών κλίμακας της ενιαίας αγοράς και χωρίς να διακυβεύεται η χρηματοπιστωτική σταθερότητα ή η προστασία των καταναλωτών και των επενδυτών.

Η Επιτροπή, με βάση τα συμπεράσματα της δημόσιας διαβούλευσης 19 που διεξήχθη την περίοδο Μαρτίου-Ιουνίου 2017 και λαμβάνοντας υπόψη τις προαναφερθείσες πρωτοβουλίες, θεωρεί ότι σε αυτό το στάδιο η σκοπιμότητα μιας ευρείας νομοθετικής ή ρυθμιστικής παρέμβασης ή μεταρρύθμισης σε επίπεδο ΕΕ είναι περιορισμένη. Απεναντίας, κρίνεται δικαιολογημένη η λήψη σειράς στοχευμένων πρωτοβουλιών προκειμένου η ΕΕ να αγκαλιάσει την ψηφιοποίηση του χρηματοπιστωτικού τομέα.

1.Διευκόλυνση της επέκτασης των καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων σε επίπεδο ΕΕ

1.1.Διευκόλυνση της επέκτασης των καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων σε ολόκληρη την ΕΕ μέσω της θέσπισης σαφών και συνεπών απαιτήσεων αδειοδότησης

Στον χρηματοπιστωτικό τομέα, η αδειοδότηση και η εποπτεία των επιχειρήσεων γίνεται βάσει των δραστηριοτήτων, των υπηρεσιών ή των προϊόντων τους, ανεξαρτήτως εάν χρησιμοποιούν παραδοσιακά ή καινοτόμα μέσα για την παροχή αυτών των υπηρεσιών. Ανάλογα με τις υπηρεσίες και τα προϊόντα που προσφέρουν, οι επιχειρήσεις μπορεί να αδειοδοτούνται και η λειτουργία τους να ρυθμίζεται βάσει του ενωσιακού ή του εθνικού δικαίου, ή να μην υπόκεινται σε κάποιο ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει συγκεκριμένα τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

Οι απαιτήσεις αδειοδότησης καθιστούν δυνατή την αποτελεσματική εποπτεία των παρόχων υπηρεσιών ώστε να διασφαλίζεται η σταθερότητα, η ακεραιότητα και η δίκαιη λειτουργία των αγορών. Διασφαλίζουν, επίσης, την προστασία των καταναλωτών και των επενδυτών. Παράλληλα, οι ενιαίοι όροι λειτουργίας επιτρέπουν σε επιχειρήσεις χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών της ΕΕ που έχουν δεόντως αδειοδοτηθεί και εποπτεύονται από το κράτος μέλος καταγωγής τους να απολαύουν τα οφέλη ενός μηχανισμού ευρωπαϊκού διαβατηρίου. Ο εν λόγω μηχανισμός δίνει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις αυτές να παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε άλλα κράτη μέλη και να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους σε ολόκληρη την ενιαία αγορά της ΕΕ.

Οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση για την τεχνολογία FinTech διατύπωσαν την άποψη ότι στην πλειονότητά τους τα καινοτόμα επιχειρηματικά μοντέλα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν βάσει των υφιστάμενων κανόνων της ΕΕ, δεδομένου ότι το νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ αφήνει περιθώρια για εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας κατά τη διαδικασία αδειοδότησης.

Ωστόσο, οι εποπτικές αρχές μπορεί να υιοθετούν διαφορετικές προσεγγίσεις για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ και την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας κατά την αδειοδότηση καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων 20 . Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA) επισήμανε τις διαφορές στα καθεστώτα αδειοδότησης και καταχώρισης 21 ως τομέα που χρήζει περαιτέρω προσοχής. Παρόμοιες τάσεις παρατήρησε και η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) 22 . Επίσης, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) δημοσίευσε προς διαβούλευση τον «Οδηγό για την εξέταση αιτήσεων χορήγησης άδειας λειτουργίας πιστωτικού ιδρύματος τεχνολογίας FinTech» 23 .

Οι νέες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες δεν καλύπτονται πάντοτε πλήρως από το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ. Μια τέτοια περίπτωση είναι οι συμμετοχικές και μεταξύ ιδιωτών δραστηριότητες για νεοφυείς και επεκτεινόμενες επιχειρήσεις. Μεγάλος αριθμός συμμετεχόντων στη διαβούλευση για την τεχνολογία FinTech επισήμανε ότι ένα ορθό και αναλογικό ενωσιακό ρυθμιστικό πλαίσιο θα ήταν επωφελές για τις δραστηριότητες συμμετοχικής επένδυσης ή δανειοδότησης. 11 κράτη μέλη έχουν ήδη θεσπίσει εξειδικευμένα καθεστώτα τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις είναι αντιφατικά και παρεμποδίζουν την ανάπτυξη ενιαίας αγοράς για τις υπηρεσίες συμμετοχικής χρηματοδότησης. Η έλλειψη κοινού ενωσιακού πλαισίου θέτει επίσης προσκόμματα στην ικανότητα των παρόχων υπηρεσιών συμμετοχικής χρηματοδότησης να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους εντός της ενιαίας αγοράς, κυρίως λόγω των αντιφατικών προσεγγίσεων της εποπτείας και της ρύθμισης σε εθνικό επίπεδο. Το ενωσιακό πλαίσιο που προτείνεται στο πλαίσιο του παρόντος σχεδίου δράσης θα παρέχει ένα ολοκληρωμένο καθεστώς ευρωπαϊκού διαβατηρίου για τους παράγοντες της αγοράς που θα αποφασίζουν να δραστηριοποιούνται ως ευρωπαϊκοί πάροχοι υπηρεσιών συμμετοχικής χρηματοδότησης. Το πλαίσιο αυτό θα παρέχει κίνητρα στους παρόχους υπηρεσιών συμμετοχικής χρηματοδότησης για να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους και, παράλληλα, θα διασφαλίζει επαρκή προστασία για τους επενδυτές και τους κυρίους των έργων.

Για να εντοπιστούν οι αποκλίνουσες απαιτήσεις αδειοδότησης που επηρεάζουν τις επιχειρήσεις τεχνολογίας FinTech θα χρειαστούν περαιτέρω προσπάθειες. Οι δράσεις συνέχειας θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τα εξής:

·αποσαφήνιση του νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ που εφαρμόζεται στις υπηρεσίες·

·εξέταση της αναγκαιότητας ενός ενωσιακού πλαισίου που θα καλύπτει τα νέα καινοτόμα επιχειρηματικά μοντέλα· και

·παροχή καθοδήγησης στις εθνικές εποπτικές αρχές ώστε να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη σύγκλιση μεταξύ των εθνικών ρυθμιστικών καθεστώτων.

Επίσης, οι εποπτικές αρχές αξιολογούν τις εξελίξεις στην αγορά των κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων, αλλά και την εμφάνιση των αρχικών προσφορών εικονικών νομισμάτων (ICO), ενός νέου τρόπου για την άντληση κεφαλαίων με τη χρήση των επονομαζόμενων «κερμάτων» (coin) ή «μαρκών» (token). Οι πωλήσεις των token παρέχουν στις επιχειρήσεις νέους και καινοτόμους τρόπους για την άντληση κεφαλαίων, ενέχουν όμως και προφανείς κινδύνους για τους επενδυτές. Οι κερδοσκοπικές επενδύσεις σε κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία και token αρχικών προσφορών εικονικών νομισμάτων εκθέτουν τους επενδυτές σε σημαντικούς κινδύνους αγοράς, απάτης και ασφάλειας στον κυβερνοχώρο που ενέχονται σε σχέση με τα ανταλλακτήρια και τους παρόχους υπηρεσιών που επιτρέπουν στους επενδυτές να αγοράζουν κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία και token, να τα διακρατούν ή να πραγματοποιούν συναλλαγές επί αυτών. Τον Νοέμβριο του 2017 η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA) εξέδωσε δύο ανακοινώσεις 24 με τις οποίες ενημερώνει τους επενδυτές για τους δυνητικούς κινδύνους που ενέχουν ορισμένες αρχικές προσφορές εικονικών νομισμάτων και υπενθυμίζει στις επιχειρήσεις που ασκούν σχετικές δραστηριότητες ότι οι δραστηριότητες αυτές, ανάλογα με την ακριβή δομή και τα χαρακτηριστικά τους, ενδέχεται να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής υφιστάμενης νομοθεσίας της ΕΕ. Διάφορες αρχές στην ΕΕ και σε ολόκληρο τον κόσμο αξιολογούν τις αρχικές προσφορές εικονικών νομισμάτων και τα ρυθμιστικά πλαίσια που μπορεί να εφαρμόζονται στην περίπτωσή τους, ενώ η Κίνα και η Νότια Κορέα τις έχουν απαγορεύσει.

Η ραγδαία αύξηση και μεταβλητότητα των τιμών των κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων που παρατηρήθηκε τους τελευταίους μήνες καθιστά αναγκαίο να υπάρξει καλύτερη κατανόηση των κινδύνων και των ευκαιριών που συνεπάγεται η χρήση τους, αλλά και καλύτερη κατανόηση της δυνατότητας εφαρμογής του ρυθμιστικού πλαισίου της ΕΕ. Ωστόσο, τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία και τα token μπορεί επίσης να διαφύγουν τη ρύθμιση καθώς και τους στόχους σε επίπεδο διαφάνειας, διακυβέρνησης και προστασίας των επενδυτών που επιδιώκονται με τη ρύθμιση. Τον Φεβρουάριο του 2018, κατόπιν αιτήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι τρεις ESA δημοσίευσαν κοινή προειδοποίηση προς τους επενδυτές και τους χρήστες σχετικά με τους κινδύνους που σχετίζονται με την αγορά κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων 25 . Επίσης, οι αλλαγές στην 4η οδηγία για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, επί των οποίων το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία τον Δεκέμβριο του 2017, θα περιορίσουν την ανωνυμία και θα αυξήσουν την ιχνηλασιμότητα των συναλλαγών, καθώς επιβάλλουν στα ανταλλακτήρια κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων και στους παρόχους υπηρεσιών θεματοφυλακής ψηφιακών πορτοφολιών την υποχρέωση να προβαίνουν στην εξακρίβωση της ταυτότητας των πελατών και να ασκούν δέουσα επιμέλεια.

Η αξιολόγηση της καταλληλότητας του ισχύοντος ρυθμιστικού πλαισίου της ΕΕ ως προς τις αρχικές προσφορές εικονικών νομισμάτων και, γενικότερα, τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία κρίνεται αναγκαία. Αφενός, στόχος θα πρέπει να είναι να διασφαλιστεί ότι οι επιχειρήσεις, οι επενδυτές και οι καταναλωτές της ΕΕ θα μπορέσουν να αξιοποιήσουν αυτή την τεχνική καινοτομία εντός ενός δίκαιου και διαφανούς πλαισίου, ώστε η Ευρώπη να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάπτυξη νέων τρόπων για την ταχεία χρηματοδότηση αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων. Αφετέρου, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν καταλλήλως οι δυνητικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, την ακεραιότητα της αγοράς, την προστασία επενδυτών και καταναλωτών, την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Δεδομένου ότι τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία αποτελούν παγκόσμιο φαινόμενο, είναι απαραίτητο να υπάρξει διεθνής συντονισμός και ενιαία προσέγγιση, για παράδειγμα στους κόλπους της G-20, του συμβουλίου χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και των διεθνών φορέων τυποποίησης στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τις εποπτικές και ρυθμιστικές αρχές, τον κλάδο και την κοινωνία των πολιτών, τόσο εντός της ΕΕ όσο και με τους εταίρους της διεθνώς, για να καθορίσουν από κοινού την ενδεδειγμένη πορεία δράσης.

1.2.Ενίσχυση του ανταγωνισμού και της συνεργασίας μεταξύ των παραγόντων της αγοράς μέσω κοινών προτύπων και διαλειτουργικών λύσεων

Η παραγωγή και παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών προϋποθέτει τη συνεργασία και τη διάδραση των διαφόρων κρίκων της αξιακής αλυσίδας. Η πανευρωπαϊκή αγορά χρηματοοικονομικής τεχνολογίας δεν μπορεί να αξιοποιήσει στο έπακρο τις δυνατότητές της χωρίς την ανάπτυξη ανοικτών προτύπων που θα αυξήσουν τον ανταγωνισμό, θα ενισχύσουν τη διαλειτουργικότητα και θα απλοποιήσουν την ανταλλαγή και την προσπέλαση δεδομένων μεταξύ των παραγόντων της αγοράς.

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για την υλοποίηση της διαλειτουργικότητας. Εταιρείες ή πάροχοι τεχνολογίας θα μπορούσαν να αναπτύξουν ειδικές διασυνδέσεις στις οποίες θα χρειαζόταν να προσαρμοστούν οι υπόλοιποι παράγοντες της αγοράς. Μια άλλη προσέγγιση είναι να συμφωνηθούν από κοινού πρότυπα διαλειτουργικότητας για το σύνολο της αγοράς και έτσι η ανταλλαγή δεδομένων με τις διάφορες πλατφόρμες να απαιτεί λιγότερη προσπάθεια εκ μέρους των παρόχων υπηρεσιών. Οι διεργασίες τυποποίησης θα πρέπει να βασίζονται στις αρχές της ειλικρίνειας, της διαφάνειας και της συναίνεσης, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1025/2012 σχετικά με την ευρωπαϊκή τυποποίηση. Προκειμένου τα πρότυπα να ευνοούν τον ανταγωνισμό, δεν θα πρέπει να επιβάλλονται περιορισμοί στη συμμετοχή και η διαδικασία για τη θέσπιση του προτύπου θα πρέπει να είναι διαφανής, ώστε τα ενδιαφερόμενα μέρη να έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν ουσιαστική ενημέρωση για τις εργασίες τυποποίησης. Θα πρέπει να παρέχεται αποτελεσματική πρόσβαση στο πρότυπο με δίκαιο, λογικό και αμερόληπτο τρόπο.

Στην πλειονότητά τους οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία επισήμαναν ότι αποτελεί προτεραιότητα η ανάπτυξη προτύπων, η προώθηση της υιοθέτησης τους και η διασφάλιση της διαλειτουργικότητας των συστημάτων. Επικεφαλής της προσέγγισης που θα προκριθεί θα πρέπει να τεθούν ο κλάδος και οι συμμετέχοντες στην αγορά, που θα αναλάβουν την ανάπτυξη παγκόσμιων και όχι τοπικών ή περιφερειακών προτύπων. Υπάρχει ιδιαίτερη ζήτηση για ενίσχυση της τυποποίησης των τεχνολογιών blockchain/DLT, των διασυνδέσεων προγραμματισμού εφαρμογών (API) και της διαχείρισης ταυτότητας. Η αναθεωρημένη οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών, η οποία εφαρμόζεται από τον Ιανουάριο του 2018, είναι μια ενδιαφέρουσα δοκιμή: Οι τράπεζες υποχρεούνται να ανοίξουν κατάλληλους διαύλους επικοινωνίας προκειμένου οι επιχειρήσεις τεχνολογίας FinTech να παρέχουν τις υπηρεσίες τους με βάση την πρόσβαση σε λογαριασμούς πληρωμών. Η ανάπτυξη τυποποιημένων διασυνδέσεων προγραμματισμού εφαρμογών θα δημιουργούσε ισότιμους όρους ανταγωνισμού που θα αποτελέσουν τη βάση για νέες και βελτιωμένες υπηρεσίες σε ένα πραγματικά ανοικτό περιβάλλον και, παράλληλα, θα διασφάλιζε την τήρηση υψηλών προτύπων προστασίας των δεδομένων και των καταναλωτών.

1.3.Διευκόλυνση της δημιουργίας καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων σε ολόκληρη της ΕΕ μέσω φορέων διευκόλυνσης της καινοτομίας

Οι καινοτόμες εταιρείες διαθέτουν νέα προϊόντα στην αγορά ή παρέχουν τρόπους για την παροχή καθιερωμένων υπηρεσιών σε καινοτόμες μορφές ή σε πιο ανταγωνιστική τιμή. Οι καινοτόμες επιχειρήσεις θα πρέπει να είναι σε θέση να επεκτείνουν τις υπηρεσίες τους στην ευρύτερη δυνατή βάση χρηστών, αξιοποιώντας οικονομίες κλίμακας. Για να μπορούν να ωφεληθούν πλήρως από την ενιαία αγορά, οι καινοτόμες επιχειρήσεις θα πρέπει να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν ευρωπαϊκό διαβατήριο. Αυτό προϋποθέτει να εκπληρώνουν ρυθμιστικές απαιτήσεις η τήρηση των οποίων μπορεί να είναι δύσκολη. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως στην περίπτωση των νεοσυσταθεισών επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν καινοτόμες τεχνολογίες ή μοντέλα που μπορεί να διαφέρουν από τις συνήθεις πρακτικές που εφαρμόζονταν όταν θεσπίστηκαν οι κανόνες.

Οι καινοτόμες προσεγγίσεις και τεχνολογίες αποτελούν πρόκληση και για τις χρηματοπιστωτικές εποπτικές αρχές όταν καλούνται να αποφασίσουν αν θα αδειοδοτήσουν μια επιχείρηση ή δραστηριότητα και να καθορίσουν πώς θα εκπληρώσουν τις εποπτικές υποχρεώσεις τους. Από τις απαντήσεις στη δημόσια διαβούλευση της Επιτροπής προκύπτει ότι τις εποπτικές αρχές διακρίνει έντονη διάθεση να κατανοήσουν καλύτερα τις πιο πρόσφατες τάσεις στον τομέα της τεχνολογίας FinTech και να εντείνουν τις επαφές με επιχειρήσεις και άλλους παρόχους τεχνολογίας.

Στην ΕΕ, 13 κράτη μέλη έχουν θεσπίσει τους λεγόμενους «φορείς διευκόλυνσης της τεχνολογίας FinTech» (κόμβους καινοτομίας 26 ή προστατευμένα κανονιστικά περιβάλλοντα 27 ) για την παροχή γενικής καθοδήγησης σε επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αδειοδότησης. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις αυτές να αποκτούν ταχύτερη πρόσβαση στην αγορά και να κατανοούν καλύτερα τους κανόνες και τις προσδοκίες των εποπτικών αρχών, Οι φορείς διευκόλυνσης μπορεί επίσης να παρέχουν καθοδήγηση σε εδραιωμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Από τη σκοπιά των εποπτικών αρχών, οι προσεγγίσεις αυτές παρέχουν σημαντικές πηγές πληροφοριών που τους βοηθούν να αποκτήσουν καλύτερη αντίληψη των καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων και των εξελίξεων στην αγορά σε πρώιμο στάδιο.

Τα προστατευμένα κανονιστικά περιβάλλοντα αποτελούν μετεξέλιξη της ιδέας των κόμβων καινοτομίας, από την άποψη ότι δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η εποπτεία προσαρμόζεται στις καινοτόμες επιχειρήσεις ή υπηρεσίες. Οι αρμόδιες εθνικές αρχές πρέπει να εφαρμόζουν τη σχετική νομοθεσία της ΕΕ για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Ωστόσο, οι εν λόγω κανόνες περιλαμβάνουν ένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας όσον αφορά την εφαρμογή των αρχών της αναλογικότητας και της ευελιξίας σε αυτούς τους κανόνες. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο στο πλαίσιο της τεχνολογικής καινοτομίας.

Η προσέγγιση του προστατευμένου περιβάλλοντος είχε τη στήριξη των εκπροσώπων του κλάδου που συμμετείχαν στη δημόσια διαβούλευση. Οι απόψεις των εθνικές αρχές είναι διχασμένες: κάποιες εποπτικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι πρωτοβουλίες αυτές δεν εμπίπτουν στην εντολή τους. Αντίθετα, οι εποπτικές αρχές που τάσσονται υπέρ της προσέγγισης του προστατευόμενου περιβάλλοντος θεωρούν ότι και άλλες αρχές θα πρέπει να αναλάβουν παρόμοιες πρωτοβουλίες. Μια συνεπής προσέγγιση μεταξύ των εποπτικών αρχών θα προωθούσε την υλοποίηση της καινοτομίας σε ολόκληρη την ενιαία αγορά της ΕΕ.

Προσφάτως, οι EBA, EIOPA και ESMA προέβησαν σε καταγραφή των υφιστάμενων φορέων διευκόλυνσης της καινοτομίας ανά την ΕΕ. Η Επιτροπή θεωρεί ευπρόσδεκτη κάθε περαιτέρω προσπάθεια για τον προσδιορισμό βέλτιστων πρακτικών ανά την ΕΕ και τον καθορισμό κοινών αρχών και κριτηρίων για τους κόμβους καινοτομίας και τα προστατευμένα κανονιστικά περιβάλλοντα. Άλλες δράσεις συνέχειας θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την προώθηση της δημιουργίας κόμβων καινοτομίας σε όλα τα κράτη μέλη και των συντονισμό των δραστηριοτήτων τους. Αυτό θα μπορούσε να έχει ως απώτερο αποτέλεσμα την εξέταση ενός πειραματικού πλαισίου της ΕΕ για την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και την προσαρμογή σε αυτές.

2.Στήριξη της αφομοίωσης της τεχνολογικής καινοτομίας στον χρηματοπιστωτικό τομέα

2.1.Εξέταση της καταλληλότητας των κανόνων μας και εξασφάλιση εγγυήσεων για τις νέες τεχνολογίες στον χρηματοπιστωτικό τομέα

Η τεχνολογική ουδετερότητα είναι μια από τις βασικές αρχές των πολιτικών της Επιτροπής.

Ωστόσο, οι κανόνες της ΕΕ που προηγούνται της εμφάνισης καινοτόμων τεχνολογιών ενδέχεται στην πράξη να μην είναι πάντα τεχνολογικά ουδέτεροι προς τις εν λόγω καινοτομίες. Ορισμένοι συμμετέχοντες στη δημόσια διαβούλευση επισήμαναν, π.χ. την ανάγκη ή προτίμηση για γνωστοποιήσεις σε έντυπη μορφή ή την ανάγκη για φυσική παρουσία. Η απουσία καθαρών και εναρμονισμένων διαδικασιών για τη διαδικτυακή ταυτοποίηση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων, σε πλήρη συμμόρφωση με τους κανόνες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και για την προστασία των δεδομένων, θεωρήθηκε επίσης πρόκληση για τις λύσεις FinTech. Ομοίως, οι συμμετέχοντες εξέφρασαν την ανησυχία ότι η επένδυση σε λογισμικό είναι λιγότερο ελκυστική στο πλαίσιο των υφιστάμενων κανόνων προληπτικής εποπτείας για τις τράπεζες σύμφωνα με τους οποίους οι επενδύσεις σε λογισμικό που πραγματοποιούνται από τράπεζες της ΕΕ πρέπει να αφαιρούνται από τα ρυθμιστικά ίδια κεφάλαιά τους, σε αντίθεση με την πιο ευνοϊκή μεταχείριση που απολαμβάνουν οι τράπεζες στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Επιτροπή έχει ήδη λάβει υπόψη ορισμένα από αυτά τα ζητήματα. Στο Σχέδιο Δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες προς τους καταναλωτές 28 η Επιτροπή ανακοίνωσε την πρόθεσή της να διευκολύνει τη διασυνοριακή αποδοχή της ηλεκτρονικής ταυτοποίησης και τις απομακρυσμένες διαδικασίες «know-your-customer» (γνωρίστε τον πελάτη σας). Στόχος είναι να δοθεί στις τράπεζες η δυνατότητα ψηφιακής ταυτοποίησης των καταναλωτών σε συμμόρφωση με τις απαιτήσεις για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, με πλήρη αξιοποίηση των μέσων ταυτοποίησης και επαλήθευσης της ταυτότητας που προβλέπονται στον κανονισμό eIDAS. Για να διευκολυνθεί η χρήση της ηλεκτρονικής ταυτοποίησης και επαλήθευσης της ταυτότητας, η Επιτροπή συνέστησε 29 ειδική ομάδα εμπειρογνωμόνων για την ηλεκτρονική ταυτοποίηση και τις απομακρυσμένες διαδικασίες «know-your-customer». Η αφομοίωση ρηξικέλευθων τεχνολογιών, όπως οι τεχνολογίες κατανεμημένου καθολικού και τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να θέσουν επιπλέον ρυθμιστικές προκλήσεις. Θα πρέπει να εξεταστούν οι απαιτήσεις για τις γνωστοποιήσεις σε έντυπη μορφή. Οι απαντήσεις στη δημόσια διαβούλευση εγείρουν προβληματισμούς ότι οι υφιστάμενοι κανόνες μπορεί να παρακωλύσουν ή να περιορίσουν τη χρήση τέτοιων τεχνολογιών με τους ακόλουθους τρόπους:

·οι εφαρμογές που βασίζονται στο σύστημα blockchain μπορεί να εγείρουν ζητήματα δικαιοδοσίας όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο και ζητήματα ευθύνης·

·η νομική εγκυρότητα και η εκτελεστότητα των έξυπνων συμβάσεων μπορεί να χρήζουν διευκρίνισης·

·υπάρχουν ορισμένες αβεβαιότητες όσον αφορά το νομικό καθεστώς των αρχικών προσφορών εικονικών νομισμάτων (ICO) και τους κανόνες που τις διέπουν, όπως αναφέρεται ήδη στο σημείο 1.1. ανωτέρω.

Είναι απαραίτητη περαιτέρω ανάλυση για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο το νομικό πλαίσιο για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες είναι τεχνολογικά ουδέτερο και μπορεί να ανταποκριθεί στην καινοτομία FinTech, ή αν πρέπει να προσαρμοσθεί για τον σκοπό αυτόν. Ταυτόχρονα, είναι αναγκαίο να εξασφαλισθεί ο σεβασμός της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, της προστασίας των καταναλωτών και των επενδυτών, των απαιτήσεων καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και της επιβολής του νόμου.

2.2.Άρση εμποδίων όσον αφορά τις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους

Το υπολογιστικό νέφος μπορεί να αυξήσει την αποδοτικότητα της ψηφιακής υποδομής στην οποία στηρίζονται οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η εξωτερική ανάθεση της επεξεργασίας δεδομένων και δυναμικότητας αποθήκευσης σε παρόχους υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους μειώνει το κόστος φιλοξενίας, υποδομής και λογισμικού για τις επιχειρήσεις και μπορεί να συμβάλλει στον εξορθολογισμό των δαπανών ΤΠ. Παράλληλα, μπορεί να εξασφαλίσει καλύτερη απόδοση, ευελιξία και προσαρμοστικότητα.

Οι επιχειρήσεις που υπόκεινται σε ρύθμιση οι οποίες αναθέτουν εξωτερικά δραστηριότητες σε πάροχο υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους πρέπει να συμμορφώνονται με όλες τις νομικές απαιτήσεις (π.χ. όσον αφορά τη χρηστή διαχείριση κινδύνων, την προστασία των δεδομένων και την κατάλληλη εποπτεία από τις εποπτικές αρχές). Οι ενδιαφερόμενοι που απάντησαν στη διαβούλευση της Επιτροπής εξέφρασαν προβληματισμούς ότι η αβεβαιότητα όσον αφορά τις προσδοκίες των αρχών χρηματοπιστωτικής εποπτείας περιόριζε τη χρήση υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους. Η αβεβαιότητα αυτή οφείλεται ιδίως στην έλλειψη εναρμόνισης των εθνικών κανόνων και τις διαφορετικές ερμηνείες των κανόνων για την εξωτερική ανάθεση 30 .

Η EBA δημοσίευσε πρόσφατα συστάσεις σχετικά με την εξωτερική ανάθεση σε υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους 31 . Η ESMA, στο πλαίσιο του ρόλου της ως αρχής αρμόδιας για την άμεση εποπτεία των οργανισμών αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας και των αρχείων καταγραφής συναλλαγών, εξετάζει τα εν λόγω ζητήματα και σκοπεύει το 2018 να διευκρινίσει τις απαιτήσεις με τις οποίες οφείλουν οι εν λόγω επιχειρήσεις να συμμορφώνονται κατά την εξωτερική ανάθεση σε υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους. Η εξωτερική ανάθεση σε υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους αποτελεί επίσης μέρος της εντολής της EIOPA στον τομέα της InsurTech. Ωστόσο, το ζήτημα αυτό χρήζει προσοχής πέρα από το πεδίο των υφιστάμενων πρωτοβουλιών. Αν οι προσδοκίες των εποπτικών αρχών εκφραστούν με τη μορφή κανονιστικών κατευθυντήριων γραμμών των ESA θα μπορέσει να επιτευχθεί επιπλέον ασφάλεια 32 .

Η πρόταση της Επιτροπής για κανονισμό που θα θεσπίζει πλαίσιο για την ελεύθερη ροή δεδομένων μη προσωπικού χαρακτήρα στην ΕΕ αποσκοπεί στην άρση των αδικαιολόγητων γεωγραφικών περιορισμών δεδομένων και την αντιμετώπιση ενός από τα κύρια προβλήματα που εντοπίστηκαν. Η πρόταση αντιμετωπίζει επίσης επιπλέον ζητήματα που σχετίζονται με το υπολογιστικό νέφος, όπως η πρόληψη της εγκλωβισμού σε έναν μόνο προμηθευτή όσον αφορά τους παρόχους υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους. Για να διευκολυνθεί η εφαρμογή του προτεινόμενου κανονισμού ιδίως όσον αφορά τη χρήση υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους, το 2018 η Επιτροπή θα συγκεντρώσει τα ενδιαφερόμενα μέρη, μεταξύ των οποίων οι χρήστες υπολογιστικού νέφους, οι πάροχοι υπολογιστικού νέφους και οι ρυθμιστικές αρχές.

2.3.Προώθηση των εφαρμογών της FinTech με την πρωτοβουλία blockchain της ΕΕ

Το σύστημα blockchain και οι άλλες τεχνολογίες κατανεμημένου καθολικού πιθανόν να οδηγήσουν σε σημαντικές εξελίξεις που θα μεταβάλουν τον τρόπο ανταλλαγής, επαλήθευσης και πρόσβασης πληροφοριών ή περιουσιακών στοιχείων μέσω των ψηφιακών δικτύων. Είναι πιθανό να συνεχίσουν να αναπτύσσονται τα επόμενα χρόνια και να γίνουν βασική συνιστώσα της ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας.

Είναι σημαντικό να αποφευχθεί η σύγχυση μεταξύ των τεχνολογιών blockchain και των κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων (που αναφέρονται παραπάνω), τα οποία αντιπροσωπεύουν ένα μόνο είδος εφαρμογής του συστήματος blockchain. Το σύστημα blockchain μπορεί να ενισχύσει ευρύ φάσμα εφαρμογών σε διάφορους τομείς που μπορεί να μην περιορίζονται στα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία ή την τεχνολογία FinTech.

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας ηγείται της διερεύνησης των δυνατοτήτων του συστήματος blockchain με σειρά αποδείξεων αρχών και πιλοτικών έργων σε ευρύ φάσμα τομέων όπως οι πληρωμές, οι κινητές αξίες, οι καταθέσεις και ο δανεισμός, η συγκέντρωση κεφαλαίων, η διαχείριση επενδύσεων, ο εφοδιασμός της αγοράς, οι διαπραγματεύσεις και η επεξεργασία μετά τη συναλλαγή, καθώς και η χρηματοδότηση και η υποβολή εκθέσεων για τις εμπορικές συναλλαγές [π.χ. μέσω της κανονιστικής τεχνολογίας (RegTech)].

Οι τεχνολογίες κατανεμημένου καθολικού και το σύστημα blockchain έχουν πολλές δυνατότητες να δώσουν ώθηση στην απλότητα και την αποτελεσματικότητα μέσω της θέσπισης νέων υποδομών και διαδικασιών. Οι τεχνολογίες αυτές μπορεί να γίνουν βασική συνιστώσα των μελλοντικών υποδομών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Οι πλέον εποικοδομητικές εφαρμογές θα απαιτήσουν στενή συνεργασία μεταξύ των κατεστημένων φορέων, των φορέων καινοτομίας και των ρυθμιστικών αρχών για την επίτευξη μιας επιτυχημένης και επωφελούς πορείας εφαρμογής. Το πεδίο πιθανών εφαρμογών είναι πολύ ευρύ και θα πρέπει να παρακολουθείται στενά.

Αν και οι τεχνολογίες blockchain βρίσκονται ακόμα σε πρώιμο στάδιο, υπάρχει σειρά προκλήσεων και κινδύνων που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Το παρατηρητήριο - φόρουμ της ΕΕ για την τεχνολογία blockchain 33 που εγκαινιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2018 για περίοδο 2 ετών αποσκοπεί στην παρακολούθηση των τάσεων και των εξελίξεων, με τη συγκέντρωση εμπειρογνωσίας με σκοπό την αντιμετώπιση τομεακών και διατομεακών ζητημάτων και την εξεύρεση κοινών λύσεων και διασυνοριακών περιπτώσεων χρήσης τεχνολογιών blockchain. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε επίσης την έναρξη λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Πύλης Χρηματοπιστωτικής Διαφάνειας (European Financial Transparency Gateway-EFTG), πιλοτικού έργου που αξιοποιεί την τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με όλες τις εταιρείες που είναι εισηγμένες στις οργανωμένες αγορές της ΕΕ στο πλαίσιο της οδηγίας για τη διαφάνεια 34 . Η παρούσα πρωτοβουλία αποσκοπεί στην αύξηση της διαφάνειας των οργανωμένων αγορών της ΕΕ, για την ενίσχυση τόσο της ολοκλήρωσης της αγοράς όσο και της ρευστότητας της αγοράς, σύμφωνα με τους στόχους της Ένωσης Κεφαλαιαγορών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε επίσης, π.χ. πρωτοβουλία για την τεχνολογία blockchain σε βιομηχανικούς ανασχηματισμούς (#Blockchain4EU) και την απόδειξη αρχής για τη χρήση της τεχνολογίας blockchain με σκοπό τη διευκόλυνση της είσπραξης ειδικών φόρων κατανάλωσης.

Λαμβανομένου υπόψη του εγκάρσιου χαρακτήρα της τεχνολογίας blockchain που υπερβαίνει τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και ενδέχεται να περιλαμβάνει όλους τους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας, η Επιτροπή έχει ήδη λάβει μέτρα για τη δρομολόγηση πρωτοβουλίας για το blockchain στην ΕΕ με την έναρξη λειτουργίας του παρατηρητηρίου - φόρουμ της ΕΕ για την τεχνολογία blockchain. Η πρωτοβουλία θα προτείνει δράσεις, μέτρα χρηματοδότησης και πλαίσιο για την επέκταση, την ανάπτυξη συστημάτων διακυβέρνησης και προτύπων και τη στήριξη της διαλειτουργικότητας. Πρόκειται για διατομεακή πρωτοβουλία που αναμένεται να διευκολύνει την ταχεία αφομοίωση της τεχνολογίας αυτής στον χρηματοπιστωτικό τομέα και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ηγετικής θέσης της Ευρώπης στον τομέα της τεχνολογίας, από κοινού με άλλες δράσεις στο εν λόγω σχέδιο δράσης (ιδίως τον έλεγχο καταλληλότητας της νομοθεσίας της ΕΕ για τον χρηματοπιστωτικό τομέα). Θα βασίζεται επίσης σε πιλοτικές δράσεις που υποστηρίζονται μέσω του προγράμματος «Ορίζων 2020» το οποίο θα επεκταθεί στο διάστημα 2018-2020. Η Επιτροπή ανέπτυξε επίσης δεσμούς με την τεχνική επιτροπή 307 του Διεθνούς Οργανισμού Τυποποίησης για το σύστημα blockchain και τις άλλες τεχνολογίες κατανεμημένου καθολικού. Οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί τυποποίησης 35 κλήθηκαν να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στον προσδιορισμό ειδικών χαρακτηριστικών της ΕΕ της τεχνολογίας blockchain.

2.4.Ενίσχυση της ικανότητας και των γνώσεων των ρυθμιστικών και εποπτικών αρχών μέσω της δημιουργίας εργαστηρίου για την τεχνολογία FinTech στην ΕΕ (FinTech Lab).

Μεταξύ των σημαντικών εμποδίων που αντιμετωπίζει ο χρηματοπιστωτικός κλάδος όσον αφορά την αφομοίωση νέων τεχνολογιών είναι η έλλειψη ασφάλειας και καθοδήγησης για τη χρήση τους, ο κατακερματισμός και η απουσία κοινών προσεγγίσεων μεταξύ των εθνικών ρυθμιστικών και εποπτικών αρχών.

Ορισμένοι πάροχοι τεχνολογίας προσπαθούν ήδη να ενημερώσουν τις ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές σχετικά με τη φύση των τεχνολογιών τους και τον τρόπο εφαρμογής τους στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ωστόσο, αρκετές αρχές είναι διστακτικές όσον αφορά δραστηριότητες κατάρτισης ή τη συμμετοχή σε διάλογο όταν οργανώνονται από επιλεγμένους προμηθευτές.

Η Επιτροπή θα δημιουργήσει εργαστήριο για την τεχνολογία FinTech στην ΕΕ (FinTech Lab) με στόχο την αύξηση του επιπέδου ρυθμιστικής και εποπτικής ικανότητας και γνώσης όσον αφορά τις νέες τεχνολογίες. Αυτό θα γίνει μέσω επιδείξεων και συζητήσεων εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο ενός ουδέτερου, μη εμπορικού χαρακτήρα εργαστηρίου για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία. Το εργαστήριο θα φέρει σε επαφή μεγάλο αριθμό προμηθευτών, ιδίως από την ΕΕ, με τις ρυθμιστικές και τις εποπτικές αρχές ώστε να θέσουν και να συζητήσουν τους προβληματισμούς τους όσον αφορά ρυθμιστικά και εποπτικά ζητήματα.

Οι τεχνολογίες που θα συζητηθούν μπορούν να περιλαμβάνουν:

·τεχνολογίες ταυτοποίησης και επαλήθευσης της ταυτότητας,

·ειδικές περιπτώσεις χρήσης τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού, τεχνολογιών υπολογιστικού νέφους, εκμάθησης μηχανής και τεχνητής νοημοσύνης,

·διασυνδέσεις προγραμματισμού εφαρμογών και

·την τεχνολογία RegTech.

2.5.Αξιοποίηση της τεχνολογίας για τη στήριξη της διανομής επενδυτικών προϊόντων για το ευρύ επενδυτικό κοινό στην ενιαία αγορά

Σήμερα, το ευρύ επενδυτικό κοινό που δραστηριοποιείται στις κεφαλαιαγορές έχει να αντιμετωπίσει την πολυπλοκότητα, το κόστος και την αβεβαιότητα που συνδέεται με τα επενδυτικά προϊόντα. Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη βελτίωση της συγκρισιμότητας των επενδυτικών προϊόντων για το ευρύ επενδυτικό κοινό ιδίως μέσω των απαιτήσεων γνωστοποίησης. Αν και αυτό θα πρέπει να οδηγήσει σε βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων, το ευρύ επενδυτικό κοινό αντιμετωπίζει ακόμα σημαντικό κόστος έρευνας κατά την επιλογή του πλέον κατάλληλου επενδυτικού προϊόντος.

Η αυξημένη διαφάνεια για την τόνωση του ανταγωνισμού και τη διεύρυνση των επιλογών του ευρέος επενδυτικού κοινού στις κεφαλαιαγορές θα πρέπει επομένως να στηρίζεται σε λύσεις που βασίζονται στα δεδομένα οι οποίες θα χρησιμοποιούν νέες, πιο αποτελεσματικές τεχνολογίες ώστε να εξασφαλίζεται ότι οι πληροφορίες είναι ολοκληρωμένες, συγκρίσιμες και εύκολα προσβάσιμες. Τα εργαλεία αυτά θα μπορούσαν να βασίζονται σε δημόσια διαθέσιμες γνωστοποιήσεις και να προσφέρουν μια φιλική προς τον χρήστη διασύνδεση που θα συνδέει υφιστάμενες βάσεις δεδομένων ή ψηφιακά εργαλεία όπως επιγραμμικές υπολογιστικές μηχανές, εργαλεία σύγκρισης, αυτόματους συμβούλους ή υπεραγορές κεφαλαίων. Για τον σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο σημαντικό έργο για την εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας των συνόλων δεδομένων και της ανάπτυξης κατάλληλων αλγόριθμων, με παράλληλη εξασφάλιση της παρουσίασης των αποτελεσμάτων με τρόπο δίκαιο και κατανοητό. Επομένως, η Επιτροπή θα εξετάσει τη σημερινή εικόνα και την κατάσταση των ψηφιακών διασυνδέσεων με βάση την τεχνολογία που βοηθούν τα πρόσωπα να βρίσκουν κατάλληλα και αποτελεσματικά ως προς το κόστος επενδυτικά προϊόντα για το ευρύ επενδυτικό κοινό στις κεφαλαιαγορές της ΕΕ.

3.Ενίσχυση της ασφάλειας και της ακεραιότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα

Η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο παραμένει στο επίκεντρο της δράσης πολιτικής της ΕΕ και η αύξηση της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα έναντι των κινδύνων του κυβερνοχώρου αποτελεί προτεραιότητα πολιτικής για την Επιτροπή. Ωστόσο, οι σοβαρές επιθέσεις στον κυβερνοχώρο εστιάζουν την προσοχή στην ανάγκη εξασφάλισης της ανθεκτικότητας και της ακεραιότητας των συστημάτων. Ο διασυνοριακός χαρακτήρας των απειλών του κυβερνοχώρου απαιτεί υψηλό βαθμό ευθυγράμμισης των εθνικών ρυθμιστικών και εποπτικών απαιτήσεων και προσδοκιών. Καθώς ο χρηματοπιστωτικός τομέας εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την ψηφιακή τεχνολογία, η εξασφάλιση της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα είναι ουσιαστικής σημασίας. Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή αναγνωρίζει τη σημασία ενσωμάτωσης προσέγγισης «ασφάλειας βάσει σχεδιασμού» στις ψηφιακές υπηρεσίες και, ως εκ τούτου, έχει ήδη υποβάλει πρόταση 36 για τη δημιουργία πλαισίου πιστοποίησης της ΕΕ για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες ασφάλειας ΤΠΕ.

Αν και ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι καλύτερα προετοιμασμένος από άλλους τομείς, είναι επίσης αυτός που αντιμετωπίζει τις περισσότερες επιθέσεις. Οι επιχειρησιακοί κίνδυνοι και οι κίνδυνοι του κυβερνοχώρου αποτελούν αυξανόμενη απειλή για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη που είναι ζωτικής σημασίας για τις χρηματοπιστωτικές μας αγορές. Αναγνωρίζοντας τη δυνητική απειλή για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να «καταστήσει την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο κορυφαία προτεραιότητα στο σχέδιο δράσης για τη FinTech» 37 . Επανειλημμένα περιστατικά στον κυβερνοχώρο που προέκυψαν από την εκμετάλλευση των βασικών ελαττωμάτων στην ασφάλεια των συστημάτων και των οργανισμών υπογραμμίζουν τη θεμελιώδη σημασία της κυβερνοϋγιεινής 38 εντός κάθε οργανισμού. Η ύπαρξη αυστηρότερων μέτρων και απαιτήσεων κυβερνοϋγιεινής είναι καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση της ακεραιότητας. Ωστόσο, ο βαθμός στον οποίο οι επιχειρήσεις υπόκεινται σε πρότυπα κυβερνοϋγιεινής και τα ενισχύουν διαφέρει στην ΕΕ και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πρακτική του κλάδου και την εθνική πρακτική. Σε επίπεδο ΕΕ, η ισχύουσα νομοθεσία για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ιδίως αυτή που καλύπτει τις υποδομές της χρηματοπιστωτικής αγοράς και τις πληρωμές, περιέχει ήδη ειδικές απαιτήσεις όσον αφορά την ακεραιότητα των πόρων και των συστημάτων ΤΠ και τη διακυβέρνησή τους. Σε άλλους τομείς, οι απαιτήσεις είναι πιο γενικές, π.χ. στην περίπτωση των απαιτήσεων όσον αφορά τη συνέχεια των δραστηριοτήτων ή τον γενικό λειτουργικό κίνδυνο.

Η μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών των διατάξεων της οδηγίας για την ασφάλεια συστημάτων δικτύου και πληροφοριών 39 (NIS) όσον αφορά τις απαιτήσεις ασφάλειας σε άλλες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες είναι σε εξέλιξη. Ωστόσο, παραμένουν κενά στη νομοθεσία της ΕΕ για τον χρηματοπιστωτικό τομέα τα οποία πρέπει να πληρωθούν ώστε να βελτιωθεί η ανθεκτικότητά του. Πριν την ανάληψη δράσης θα πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά οι απαιτήσεις και οι πρακτικές εποπτείας 40 . Έτσι, θα καταστεί δυνατός ο προσδιορισμός των βέλτιστων πρακτικών για την εφαρμογή γενικών απαιτήσεων.

Η πρόσβαση σε πληροφορίες για απειλές και η ανταλλαγή πληροφοριών είναι επίσης βασική για τη βελτίωση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο. Η στενότερη συνεργασία και ο συντονισμός της ανταλλαγής πληροφοριών για απειλές στον χρηματοπιστωτικό τομέα της ΕΕ θα βοηθήσουν στην πρόληψη και τον μετριασμό των απειλών στον κυβερνοχώρο. Ορισμένοι συμμετέχοντες στη διαβούλευση για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία εξέφρασαν ανησυχία ότι η ανταλλαγή πληροφοριών όσον αφορά τις απειλές στον κυβερνοχώρο μπορεί να περιορίζεται από τη νομοθεσία, π.χ. μπορεί να μην είναι συμβατή με τον γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων. Ωστόσο, ο εν λόγω κανονισμός αναγνωρίζει ότι η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που είναι αναγκαία και ανάλογη για τους σκοπούς της διασφάλισης της ασφάλειας δικτύων και πληροφοριών συνιστά έννομο συμφέρον.

Οι εποπτικές αρχές διεξάγουν ολοένα και περισσότερες δοκιμές διείσδυσης και ανθεκτικότητας για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της άμυνας στον κυβερνοχώρο και των απαιτήσεων ασφαλείας. Οι αυστηρές δοκιμές αποτελούν ήδη βέλτιστη πρακτική του κλάδου και οι αρχές ζητούν ολοένα και συχνότερα τη διεξαγωγή δοκιμών και εξέτασης των λεπτομερειών. Καθώς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι υποδομές των χρηματοπιστωτικών αγορών λειτουργούν σε διασυνοριακή βάση, ο πολλαπλασιασμός των πλαισίων δοκιμών θεωρείται ότι αυξάνει αδικαιολόγητα το κόστος και αυξάνει ενδεχομένως τους κινδύνους. Οι ενδιαφερόμενοι τόνισαν την ανάγκη για περισσότερο ρυθμιστικό και εποπτικό συντονισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ανέφεραν ότι αυτό θα πρέπει να συνδυαστεί με στενότερη συνεργασία μεταξύ κρατών και αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των αρχών όσον αφορά τα αποτελέσματα δοκιμών των οποίων ο ευαίσθητος χαρακτήρας έχρηζε προστασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ελπιδοφόρες τις προσπάθειες της ΕΚΤ, των ESA και των εθνικών εποπτικών αρχών π.χ. για την ανάπτυξη του πλαισίου δοκιμών Threat Intelligence Based Ethical Red Teaming (TIBER-EU)σε επίπεδο ΕΕ. Η αξιολόγηση της ανθεκτικότητας σημαντικών παραγόντων της χρηματοπιστωτικής αγοράς από τον χρηματοπιστωτικό τομέα της ΕΕ έναντι των κινδύνων του κυβερνοχώρου μπορεί να οδηγήσει στον αποτελεσματικό και αποδοτικό προσδιορισμό αδυναμιών όσον αφορά τη σταθερότητα και την ακεραιότητα του συνολικού χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ.

Η ανθεκτικότητα έναντι των κινδύνων του κυβερνοχώρου απαιτεί συλλογική και ευρεία προσέγγιση καθώς και αποτελεσματικές δραστηριότητες κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή ενέκρινε πρόσφατα το σχέδιο δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση με σκοπό τη βελτίωση των ψηφιακών δεξιοτήτων στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων και για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο 41 . Ο εγγενής παγκόσμιος χαρακτήρας των απειλών στον κυβερνοχώρο έχει καταστήσει σαφές ότι η διεθνής συνεργασία είναι καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση των εν λόγω κινδύνων: για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά στις εργασίες των G20 και G7 όσον αφορά την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας FinTech αποτελεί καταλύτη διαρθρωτικών αλλαγών στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Σε αυτό το ταχύτατα μεταβαλλόμενο περιβάλλον, η υπερβολικά περιοριστική και βεβιασμένη ρύθμιση ενέχει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων αποτελεσμάτων. Ωστόσο, ελλοχεύει επίσης ο κίνδυνος η μη επικαιροποίηση των πολιτικών και των ρυθμιστικών πλαισίων να φέρει τους παρόχους χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών της ΕΕ σε μειονεκτική θέση, σε μια όλο και περισσότερο παγκόσμια αγορά. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, να μην αντιμετωπιστούν σημαντικοί κίνδυνοι.

Το παρόν σχέδιο δράσης για την τεχνολογία FinTech συνδυάζει υποστηρικτικά μέτρα που μπορούν να συμβάλλουν στην καθιέρωση λύσεων τεχνολογίας FinTech και προληπτικά μέτρα για την προώθηση και ενθάρρυνση νέων λύσεων και την αντιμετώπιση των νεοεμφανιζόμενων κινδύνων και προκλήσεων με αποφασιστικό τρόπο. Η Επιτροπή παρουσιάζει τα σχέδιά της για καταβολή περαιτέρω προσπαθειών με στόχο τη δημιουργία πλαισίου που επιτρέπει, επιδέχεται και, όπου είναι δυνατόν, ενθαρρύνει την καινοτομία στον χρηματοπιστωτικό τομέα και, παράλληλα, διασφαλίζει σε κάθε περίπτωση τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και υψηλά επίπεδα προστασίας των επενδυτών και των καταναλωτών. Πρόκειται για έναν σημαντικό πυλώνα μιας ευρύτερης στρατηγικής προσέγγισης της ρύθμισης στο μετά την κρίση περιβάλλον. Οι στόχοι είναι οι εξής τρεις: η αξιοποίηση των ραγδαίων εξελίξεων της τεχνολογίας προς όφελος της οικονομίας, των πολιτών και της βιομηχανίας της ΕΕ, η προώθηση ενός πιο ανταγωνιστικού και καινοτόμου ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού φορέα και η διασφάλιση της ακεραιότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ.

(1) Ο όρος «FinTech» χρησιμοποιείται για να περιγράψει την τεχνολογική καινοτομία στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες από την οποία θα μπορούσαν να προκύψουν νέα επιχειρηματικά μοντέλα, εφαρμογές, διεργασίες ή προϊόντα και η οποία θα μπορούσε να έχει συνακόλουθη ουσιαστική επίδραση στις χρηματοπιστωτικές αγορές και στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο παρέχονται οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Βλ. http://www.fsb.org/what-we-do/policy-development/additional-policy-areas/monitoring-of-FinTech/.

(2)  COM(2015) 192 final — Στρατηγική για την ψηφιακή ενιαία αγορά της Ευρώπης.

(3)  JOIN/2017/0450 final — Ανθεκτικότητα, αποτροπή και άμυνα: Οικοδόμηση ισχυρής ασφάλειας στον κυβερνοχώρο για την ΕΕ.

(4) Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 910/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, σχετικά με την ηλεκτρονική ταυτοποίηση και τις υπηρεσίες εμπιστοσύνης για τις ηλεκτρονικές συναλλαγές στην εσωτερική αγορά και την κατάργηση της οδηγίας 1999/93/ΕΚ.

(5)  COM/2017/0139 final — Σχέδιο Δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες προς τους καταναλωτές: Καλύτερα προϊόντα, περισσότερες δυνατότητες επιλογής.

(6)  COM(2017) 292 final — Ανακοίνωση σχετικά με την ενδιάμεση επανεξέταση του σχεδίου δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών.

(7) Ενδιάμεση επανεξέταση του σχεδίου δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών, διαθέσιμη εδώ .

(8) Το 2016 η συχνότητα επιθέσεων στον κυβερνοχώρο με στόχο τον χρηματοπιστωτικό τομέα ήταν κατά 65 % μεγαλύτερη συγκριτικά με κάθε άλλον τομέα. Οι επιθέσεις είχαν ως αποτέλεσμα την παραβίαση 200 εκατομμυρίων και πλέον αρχείων, αύξηση 937 % σε σχέση με το 2015, έτος κατά το οποίο είχαν παραβιαστεί λίγο λιγότερα από 20 εκατομμύρια αρχεία. Πηγή: IBM «Security trends in the financial services sector» (Τάσεις στο πεδίο ασφάλειας στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών), Απρίλιος 2017.

(9) Οδηγία 2015/2366/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά.

(10) Οδηγία 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την τροποποίηση της οδηγίας 2002/92/ΕΚ και της οδηγίας 2011/61/ΕΕ, και κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 600/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων.

(11) Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εκτίμηση των κινδύνων που συνεπάγονται για την εσωτερική αγορά η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και οι οποίοι συνδέονται με διασυνοριακές δραστηριότητες. COM(2017) 340 final, της 26.6.2017.

(12) Οδηγία (ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 2005, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.

(13) Προειδοποίηση προς τους καταναλωτές για τα εικονικά νομίσματα. EBA/WRG/2013/01 - https://www.eba.europa.eu/consumer-corner/warnings#  EBA Opinion on Virtual Currencies (Γνώμη της EBA σχετικά με τα εικονικά νομίσματα – EBA/Op/2014/08 - https://www.eba.europa.eu/documents/10180/657547/EBA-Op-2014-08+Opinion+on+Virtual+Currencies.pdf  ESMA alerts investors to the high risks of Initial Coin Offerings [Η ESMA προειδοποιεί τους επενδυτές σχετικά με τους υψηλούς κινδύνους που παρουσιάζουν οι αρχικές προσφορές εικονικών νομισμάτων (ICO)] – ESMA50-157-829 - https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/library/esma50-157-829_ico_statement_investors.pdf  ESMA alerts firms involved in Initial Coin Offerings (ICOs) to the need to meet relevant regulatory requirements [Η ESMA εφιστά την προσοχή των επιχειρήσεων που διεξάγουν αρχικές προσφορές εικονικών νομισμάτων (ICO) ως προς την ανάγκη να πληρούν τις σχετικές ρυθμιστικές απαιτήσεις] – ESMA50-157-828 - https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/library/esma50-157-828_ico_statement_firms.pdf Η ESMA, η ΕΑΤ και η EIOPA προειδοποιούν τους καταναλωτές σχετικά με τους κινδύνους που ενέχουν τα εικονικά νομίσματα – 12 Φεβρουαρίου 2018 - https://www.eba.europa.eu/documents/10180/2150185/Joint+ESAs+Warning+on+Virtual+Currencies_EL.pdf/4a2cc393-1cb3-484c-8ef2-4d8d5b51dc42

(14) https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/banking-and-finance/financial-supervision-and-risk-management/european-system-financial-supervision_en#reviewoftheesfs .

(15) Ο γενικός κανονισμός για την προστασία δεδομένων δημιουργεί μια πραγματικά ενιαία αγορά για την ελεύθερη κυκλοφορία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα με υψηλό επίπεδο προστασίας των δεδομένων. Η χρηματοοικονομική τεχνολογία πρέπει να συμμορφώνεται πλήρως με τους ισχύοντες κανόνες για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

(16)  COM(2017) 495 final.

(17) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή «να εφαρμόσει μια αναλογική, διατομεακή και ολιστική προσέγγιση στο έργο της για τη FinTech» — «Έκθεση σχετικά με τη χρηματοοικονομική τεχνολογία: η επίδραση της τεχνολογίας στο μέλλον του χρηματοοικονομικού τομέα», Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, εισηγήτρια: κ. Cora van Nieuwenhuizen, 2016/2243(INI), 28 Απριλίου 2017.

(18)  EUCO 14/17, CO EUR 17, CONCL 5 βλ. http://www.consilium.europa.eu/media/21603/19-euco-final-conclusions-el.pdf  Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητεί από την Επιτροπή «να προτείνει τις απαραίτητες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση των όρων πλαισίωσης, με σκοπό να μπορέσει η ΕΕ να διερευνήσει νέες αγορές μέσα από ριζικές καινοτομίες βάσει κινδύνου και να επιβεβαιώσει εκ νέου τον ηγετικό ρόλο της βιομηχανίας της», 19 Οκτωβρίου 2017.

(19)   https://ec.europa.eu/info/finance-consultations-2017-fintech_en  

(20) Όπως διαδικτυακές πλατφόρμες που ενεργούν ως μεσίτες/διαμεσολαβητές, ασφάλιση μεταξύ ιδιωτών, εικονικά νομίσματα και αυτοματοποιημένη παροχή επενδυτικών συμβουλών, αρχικές προσφορές εικονικών νομισμάτων κλπ.

(21)   https://www.eba.europa.eu/-/eba-publishes-a-discussion-paper-on-its-approach-to-FinTech .

(22)   https://eiopa.europa.eu/Publications/Reports/Sixth%20Consumer%20Trends%20report.pdf  

(23)   https://www.bankingsupervision.europa.eu/press/pr/date/2017/html/ssm.pr170921.en.html .

(24)

https://www.esma.europa.eu/press-news/esma-news/esma-highlights-ico-risks-investors-and-firms , 13 Νοεμβρίου 2017.

(25) Η ESMA, η ΕΑΤ και η EIOPA προειδοποιούν τους καταναλωτές σχετικά με τους κινδύνους που ενέχουν τα εικονικά νομίσματα – 12 Φεβρουαρίου 2018 - https://www.eba.europa.eu/documents/10180/2150185/Joint+ESAs+Warning+on+Virtual+Currencies_EL.pdf/4a2cc393-1cb3-484c-8ef2-4d8d5b51dc42

(26) Βλ. EBA/DP/2017/02 — Ως «κόμβος καινοτομίας» νοείται μια θεσμική ρύθμιση στο πλαίσιο της οποίας ρυθμιζόμενες ή μη ρυθμιζόμενες οντότητες (δηλ. μη αδειοδοτημένες επιχειρήσεις) συνεργάζονται με την αρμόδια αρχή για την εξέταση ζητημάτων που σχετίζονται με την τεχνολογία FinTech (ανταλλαγή πληροφοριών και απόψεων κ.λπ.) και ζητούν διευκρινήσεις σχετικά με τη συμμόρφωση επιχειρηματικών μοντέλων με το ρυθμιστικό πλαίσιο ή σχετικά με ρυθμιστικές/αδειοδοτικές απαιτήσεις (δηλ. εξατομικευμένη καθοδήγηση σε μια επιχείρηση σχετικά με την ερμηνεία εφαρμοστέων κανόνων).

(27) Βλ. EBA/DP/2017/02 — Τα προστατευμένα κανονιστικά περιβάλλοντα (regulatory sandboxes) παρέχουν σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις έναν ελεγχόμενο χώρο στον οποίο μπορούν να δοκιμάζουν καινοτόμες λύσεις τεχνολογίας FinTech με την υποστήριξη μιας αρχής για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να επικυρώνουν και να υποβάλλουν σε δοκιμές το επιχειρηματικό τους μοντέλο σε ένα ασφαλές περιβάλλον.

(28)  COM(2017) 139 final.

(29) Απόφαση C(2017) 8405 της Επιτροπής, της 14ης Δεκεμβρίου 2017.

(30) Οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία ανέφεραν ότι οι τυποποιημένες συμβατικές συμφωνίες μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών θα μπορούσαν να αποτυπώσουν καλύτερα τους κανονιστικούς περιορισμούς του κλάδου (όπως οι υποχρεώσεις ελέγχου ή οι απαιτήσεις διεξαγωγής επιτόπιων επιθεωρήσεων). Οι γεωγραφικοί περιορισμοί δεδομένων από τις δημόσιες αρχές ήταν άλλο ένα σημαντικό εμπόδιο που επισήμαναν οι συμμετέχοντες. Στο πλαίσιο μιας αγοράς για υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους που χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι εποπτικές αρχές υπογράμμισαν επίσης τον κίνδυνο υψηλής εξάρτησης από ορισμένους παρόχους εκτός ΕΕ και την ανάγκη να προληφθεί ο εγκλωβισμός των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με τους προμηθευτές.

(31)  EBA/REC/2017/03, Recommendations on outsourcing to cloud service providers (Συστάσεις για την εξωτερική ανάθεση σε παρόχους υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους), Δεκέμβριος 2017, διαθέσιμες εδώ .

(32) Όσον αφορά τις απαιτήσεις της νομοθεσίας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, ο συντονισμός των προσεγγίσεων που εφαρμόζουν οι εποπτικές αρχές για την προστασία των δεδομένων ρυθμίζεται ήδη βάσει του ΓΚΠΔ.

(33)   https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/pre-information-notice-eu-blockchain-observatory-forum .

(34) Οδηγία 2013/50/ΕΕ.

(35)  CEN, CENELEC και ETSI.

(36) Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τον ENISA, τον «οργανισμό της ΕΕ για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο», και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 526/2013, καθώς και σχετικά με την πιστοποίηση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο στον τομέα της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών («πράξη για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο»).

(37) «Έκθεση σχετικά με τη FinTech: η επίδραση της τεχνολογίας στο μέλλον του χρηματοοικονομικού τομέα», Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, Εισηγήτρια: κ. Cora van Nieuwenhuizen, 2016/2243(INI), 28 Απριλίου 2017.

(38)  ENISA, Review of the Cyber Hygiene practices, (Επανεξέταση των πρακτικών κυβερνοϋγιεινής) Δεκέμβριος 2016, σ.14, διαθέσιμο εδώ .Η κυβερνοϋγιεινή είναι θεμελιώδης αρχή όσον αφορά την ασφάλεια των πληροφοριών [...], ισοδυναμεί με τη θέσπιση απλών μέτρων ρουτίνας για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των απειλών στον κυβερνοχώρο. Η υποκείμενη παραδοχή είναι ότι οι καλές πρακτικές κυβερνοϋγιεινής μπορούν να συμβάλλουν στην προστασία των επιχειρήσεων μέσω της μείωσης του κινδύνου εκμετάλλευσης ενός ευάλωτου οργανισμού για την πραγματοποίηση επιθέσεων ή την υπονόμευση αλυσίδας εφοδιασμού.

(39) Οδηγία (ΕΕ) 2016/1148.

(40) Συμβούλιο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, Stocktake of publicly released cybersecurity regulations, guidance and supervisory practices (Απολογισμός δημοσιευμένων κανονισμών, κατευθυντήριων γραμμών και εποπτικών πρακτικών για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο), Οκτώβριος 2017, σσ. 65-70, διαθέσιμο εδώ (προς επιβεβαίωση).

(41) Η δράση 7 στο σχέδιο δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των προκλήσεων του ψηφιακού μετασχηματισμού μέσω της δρομολόγησης: i) εκστρατείας ευαισθητοποίησης σε επίπεδο ΕΕ που απευθύνεται στους εκπαιδευτικούς, τους γονείς και τους μαθητές για την προώθηση της διαδικτυακής ασφάλειας, της κυβερνοϋγιεινής και της παιδείας στα μέσα· και ii) πρωτοβουλίας για τη διδασκαλία της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο με βάση το πλαίσιο ψηφιακών ικανοτήτων για τους πολίτες, ώστε να δοθεί στους πολίτες η δυνατότητα να χρησιμοποιούν την τεχνολογία με αυτοπεποίθηση και υπευθυνότητα.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 8.3.2018

COM(2018) 109 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στην

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Σχέδιο δράσης για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία: Για έναν πιο ανταγωνιστικό και καινοτόμο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό τομέα

Παράρτημα – Σχέδιο εργασιών των πρωτοβουλιών που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία

Το παρόν παράρτημα παρέχει μια επισκόπηση των πρωτοβουλιών που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία.