ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 3.9.2025

COM(2025) 594 final

2025/0594(NLE)

Πρόταση

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση του προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας για την περίοδο 2028-2032 με το οποίο συμπληρώνεται το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και προβλέπεται συνεισφορά της Κοινότητας στο έργο ITER, και για την κατάργηση του κανονισμού (Ευρατόμ) 2025/1304

{SWD(2025) 594 final} - {SWD(2025) 595 final}

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

•Αιτιολόγηση και στόχοι

Η παρούσα πρόταση για τη θέσπιση προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ 2028–2032 (στο εξής: πρόγραμμα) αποτελεί ένα από τα εργαλεία για την υλοποίηση των πολιτικών φιλοδοξιών που περιγράφονται στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (στο εξής: Επιτροπή) για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΕΕ) (2028–2034) 1 και λαμβάνει υπόψη τις πολιτικές προτεραιότητες για την περίοδο 2024–2029, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της προέδρου κ. von der Leyen για τη δεύτερη θητεία της 2 . Το πρόγραμμα αποτελεί ένα χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ θεματικό πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης σε επιστημονικούς και τεχνικούς τομείς που καλύπτονται από τη Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (στο εξής: Συνθήκη Ευρατόμ) 3 .

Η παρούσα πρόταση αποσκοπεί στη στήριξη της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ σύμφωνα με τους στόχους του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (στο εξής: ΕΤΑ) 4 και του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2028-2034 (στο εξής: πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη») 5 μέσω της συνέχισης της έρευνας σχετικά με ασφαλείς, καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες για μια ευημερούσα, ανθεκτική και βιώσιμη ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα θα συμπληρώσει τη δράση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για την ανάπτυξη του προτεινόμενου «εξαιρετικά φιλόδοξου έργου σύντηξης», το οποίο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των προκλήσεων σε επίπεδο επιστήμης, μηχανοτεχνίας και τεχνολογίας όσον αφορά την ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη στο δίκτυο της ΕΕ. Για την επίτευξη προόδου στον τομέα της ενέργειας από σύντηξη απαιτούνται υποδομές αιχμής. Για τον σκοπό αυτόν, στο πρόγραμμα θα συνεχίσει να προβλέπεται συνεισφορά από την Ευρατόμ στο έργο ITER. Όσον αφορά το σύνολο των εφαρμογών των πυρηνικών τεχνολογιών, το πρόγραμμα Ευρατόμ θα συνεχίσει τις δράσεις που έχουν ζωτική σημασία για την προστασία των ανθρώπων και του περιβάλλοντος μειώνοντας τους κινδύνους που συνδέονται με την ιοντίζουσα ακτινοβολία.

Οι δράσεις του προγράμματος θα υλοποιηθούν σε στενή συνέργεια με το ΕΤΑ και το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», με παράλληλη τήρηση των ιδιαιτεροτήτων του έργου ITER. Με βάση τους κανόνες συμμετοχής και τα μέσα των εν λόγω προγραμμάτων, το πρόγραμμα θα προωθήσει την απλότητα και την ευελιξία, παρέχοντας τη δυνατότητα επιτάχυνσης των δαπανών της ΕΕ και ενίσχυσης του στρατηγικού χαρακτήρα τους μέσω σαφέστερων κανόνων και πιο διαφανών διαδικασιών για τους αιτούντες και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η συμβολή της πυρηνικής έρευνας στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου της ΕΕ και στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης 6 θα πρέπει να αναγνωριστεί και να υποστηριχθεί μέσω συνεργειών και συνδυασμένης χρηματοδότησης από το ΕΤΑ και το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη».

Σήμερα, η ΕΕ αντιμετωπίζει διάφορες προκλήσεις, μεταξύ των οποίων η διασφάλιση της στρατηγικής αυτονομίας και του εφοδιασμού με οικονομικά προσιτή ενέργεια χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών με παράλληλα οφέλη για την ποιότητα του αέρα και η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και της τεχνολογικής υπεροχής εν μέσω αυξανόμενης γεωπολιτικής αστάθειας. Όλες οι ενεργειακές λύσεις μηδενικών και χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας, είναι απαραίτητες για την απανθρακοποίηση του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ έως το 2040 7 . Λόγω των πρόσφατων εξελίξεων στο πυρηνικό τοπίο, τα κράτη μέλη έχουν εκφράσει αυξημένο ενδιαφέρον για την ενσωμάτωση της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό τους μείγμα, την ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη και την εφαρμογή της ιοντίζουσας ακτινοβολίας. Για τον λόγο αυτόν απαιτείται περισσότερη έρευνα στον τομέα των πυρηνικών τεχνολογιών και παράλληλα συμμετοχή στη διατήρηση των υψηλότερων προτύπων ασφάλειας, προστασίας, διασφαλίσεων, ασφάλειας εφοδιασμού και ακτινοπροστασίας. Η έρευνα από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς στα κράτη μέλη μπορεί να συντελέσει σημαντικά στην εξασφάλιση αυτών των αποτελεσμάτων, ενώ καθήκον της Ευρατόμ είναι να λειτουργεί συμπληρωματικά ως προς τις εθνικές προσπάθειες υλοποιώντας ένα πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης που θα καλύπτει το σύνολο της Κοινότητας 8 .

Το πρόγραμμα θα έχει ως στόχο να διατηρηθεί η θέση της Ευρώπης ως παγκόσμιας ηγέτιδας στον τομέα της σύντηξης, επιταχύνοντας τη μετάβαση από την επίτευξη ενεργειακού οφέλους από τη σύντηξη έως την πλήρη εμπορευματοποίηση της ενέργειας σύντηξης. Το πρόγραμμα, αξιοποιώντας τα αποτελέσματα από την κατασκευή, την έρευνα και τις συνεισφορές των κρατών μελών στο πλαίσιο του έργου ITER, θα έχει ως στόχο την αντιμετώπιση κρίσιμων τεχνολογικών χασμάτων μέσω εστιασμένης έρευνας και καινοτομίας. Με τον τρόπο αυτόν, θα οικοδομήσει ένα ανταγωνιστικό βιομηχανικό οικοσύστημα, θα εξασφαλίσει τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα της ΕΕ και θα επικεντρωθεί στην ανάπτυξη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Το πρόγραμμα θα επιδιώξει επίσης μεγαλύτερη ευθυγράμμιση με άλλα προγράμματα της Ευρατόμ και της Ένωσης για τη διάδοση των επιτυχιών στον τομέα της έρευνας της ΕΕ, καθώς και, ως προς την εν λόγω διάδοση, με τις δράσεις εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ.

Βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη θα είναι η χρηματοδότηση της παράδοσης ευρωπαϊκών κατασκευαστικών στοιχείων στον ITER, ειδικότερα από την ευρωπαϊκή κοινή επιχείρηση για τον ITER και την ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη (στο εξής: Σύντηξη για ενέργεια), που ιδρύθηκε με την απόφαση 2007/198/Ευρατόμ του Συμβουλίου 9 . Η ολοκλήρωση του έργου ITER σύμφωνα με τη βάση αναφοράς του έργου θα εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα και παράλληλα θα διασφαλίζεται ότι η Ένωση θα επωφελείται από τα τεχνικά και επιστημονικά διδάγματα που αντλούνται από τον ITER.

Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί μέσω άμεσων δράσεων υπό τη διαχείριση του Κοινού Κέντρου Ερευνών (στο εξής: JRC) και έμμεσων δράσεων, κυρίως μέσω επιχορηγήσεων έρευνας, καθώς και μέσω παροχής συνεισφοράς από την Ευρατόμ στο έργο ITER. Το πρόγραμμα θα εξακολουθήσει να επικεντρώνεται στη βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας και των πυρηνικών διασφαλίσεων. Οι δράσεις θα στηρίξουν την ανάπτυξη εργαλείων, μεθόδων και κατευθυντήριων γραμμών προκειμένου να συνεχιστεί η ενίσχυση της ασφάλειας των υφιστάμενων πυρηνικών εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των μακροπρόθεσμων δραστηριοτήτων και των νέων κατασκευαστικών έργων στην ΕΕ, διασφαλίζοντας παράλληλα την ασφάλεια του εφοδιασμού στην αξιακή αλυσίδα της πυρηνικής ενέργειας και αυξάνοντας την ενεργειακή ανθεκτικότητα της ΕΕ.

Η παγκόσμια ανάπτυξη τεχνολογιών πυρηνικής σχάσης, εν μέσω μιας ασταθούς γεωπολιτικής κατάστασης, αναδεικνύει επίσης τον καίριο ρόλο του προγράμματος στην ενίσχυση των προσπαθειών για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων σε παγκόσμιο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι δράσεις θα ενισχύσουν τις πυρηνικές διασφαλίσεις μέσω της ανάπτυξης καινοτόμων εργαλείων και μεθόδων μέτρησης, περιορισμού, επιτήρησης και επαλήθευσης, μέσω της κατάρτισης επιθεωρητών διασφαλίσεων και μέσω της διεθνούς συνεργασίας με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (στο εξής: ΔΟΑΕ). Η έρευνα σχετικά με τη μη διάδοση θα επικεντρωθεί επίσης στον στρατηγικό έλεγχο του εμπορίου και θα στηρίξει την πυρηνική ασφάλεια και τις πυρηνικές εγκληματολογικές έρευνες για την ενίσχυση της αντίδρασης της ΕΕ και των κρατών μελών στην παράνομη διακίνηση και την εγκληματική χρήση ραδιενεργών υλικών.

Επιπλέον, το πρόγραμμα θα ενισχύσει τις δράσεις σε συγκεκριμένους τομείς για την αντιμετώπιση των διαφόρων προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ένωση, όπως είναι η προώθηση της καινοτομίας στην πυρηνική τεχνολογία (καινοτόμα σχέδια, καύσιμα και υλικά κ.λπ.), με παράλληλη διασφάλιση της ασφαλούς ανάπτυξης και χρήσης προηγμένων συστημάτων. Η πυρηνική έρευνα στην ΕΕ θα βασιστεί σε εργαλεία μοντελοποίησης, όπως οι εσωτερικές ικανότητες μοντελοποίησης του JRC, για τη βελτίωση της κατανόησης της συμπεριφοράς των ενεργειακών συνιστωσών και συστημάτων με την ενσωμάτωση επιστημονικών και πειραματικών δεδομένων.

Στο πλαίσιο των δράσεων του προγράμματος θα συνεχιστεί η έρευνα με στόχο την ανάπτυξη λύσεων για την ασφαλή διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων και των αναλωμένων καυσίμων. Η έρευνα θα στηρίξει την ανάπτυξη μελετών ασφάλειας και προσεγγίσεων όσον αφορά τις διασφαλίσεις για τη διάθεση αποβλήτων μέσης και υψηλής ραδιενέργειας σε γεωλογικούς σχηματισμούς μεγάλου βάθους, με μέριμνα για τη λειτουργία και την επίβλεψη γεωλογικών εγκαταστάσεων μεγάλου βάθους. Θα επικεντρωθεί επίσης στην εξεύρεση λύσεων για τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων και θα στηρίξει τα κράτη μέλη στον καθορισμό εθνικών στρατηγικών για τη μακροπρόθεσμη αποθήκευση και διάθεση μέσω της διαχείρισης γνώσεων και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών.

Το πρόγραμμα θα συνεχίσει να βελτιώνει τη ζωή των Ευρωπαίων πολιτών μέσω της πυρηνικής ιατρικής και της ακτινοπροστασίας. Η έρευνα θα μειώσει τους κινδύνους που ενέχει η ακτινοβολία για τους ανθρώπους και το περιβάλλον μέσω της ανάπτυξης γνώσεων και εργαλείων, καθώς και μέσω της ενίσχυσης της ετοιμότητας και της αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση ατυχήματος με διαρροή ραδιενέργειας. Το πρόγραμμα θα διερευνήσει καινοτόμες εφαρμογές της ιοντίζουσας ακτινοβολίας (για παράδειγμα, ιατρικά ραδιονουκλεΐδια) για την προώθηση των μεθόδων θεραπείας και τη βελτιστοποίηση των θεραπειών κατά του καρκίνου και άλλων ασθενειών. Θα μπορούσαν επίσης να υποστηριχθούν οι ηλεκτροπαραγωγικές και μη ηλεκτροπαραγωγικές εφαρμογές της ιοντίζουσας ακτινοβολίας σε άλλους τομείς, όπως το διάστημα 10 , η βιομηχανία, η περιβαλλοντική παρακολούθηση και η κυκλική οικονομία.

Οι δεξιότητες και οι ικανότητες στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας και η πρόσβαση σε ερευνητικές υποδομές είναι αναγκαίες για τη διατήρηση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού και εμπειρογνωσίας στον πυρηνικό τομέα. Θα παρέχεται χρηματοδότηση σε συνέργεια με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» για δραστηριότητες εκπαίδευσης, κατάρτισης και διάδοσης γνώσεων, για τη διευκόλυνση της διατήρησης στρατηγικών πυρηνικών δεξιοτήτων, της ανάπτυξης ικανοτήτων σε όλα τα κράτη μέλη και της προώθησης της εμπειρογνωσίας της ΕΕ. Οι δράσεις θα ευνοήσουν επίσης την κινητικότητα των ερευνητών. Θα στηριχθούν οι ευρωπαϊκές πυρηνικές ερευνητικές υποδομές, ως βασικός πόρος για τον τομέα της έρευνας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων υπό τη διαχείριση του JRC, ώστε να διασφαλιστεί ότι εξακολουθούν να είναι κατάλληλες για τον επιδιωκόμενο σκοπό και παραμένουν στη διάθεση της Ένωσης μέσω ενός συστήματος ανοικτής πρόσβασης. Έτσι θα καταστεί δυνατή η διατήρηση της ανεξάρτητης ικανότητας δράσης σε βασικούς τομείς της πυρηνικής έρευνας.

Η παγκόσμια ανταγωνιστικότητα δεν μπορεί να επιτευχθεί απλώς και μόνο με την υποστήριξη της εσωτερικής βάσης γνώσεων. Θα πρέπει να συμπεριληφθεί ένα στοιχείο ευθυγράμμισης με την πολιτική εξωτερικής δράσης. Σε επίπεδο πολιτικής, η ΕΕ μπορεί να αξιοποιήσει καλύτερα την εμπειρογνωσία και τα προγράμματά της στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, διασφαλίζοντας τη βελτίωση της σύνδεσης μεταξύ των προγραμμάτων Ευρατόμ και των προγραμμάτων της Ένωσης. Για τον λόγο αυτόν, εκτός από το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», στο πλαίσιο του προγράμματος επιδιώκονται επίσης συνέργειες με τον μηχανισμό της Ευρατόμ για τη συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας και του παροπλισμού (INSC-D).

Η Επιτροπή ξεκίνησε τις προετοιμασίες για την πρόταση ζητώντας τη γνώμη της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής Ευρατόμ (στο εξής: ΕΤΕ), όπως απαιτείται από τη νομική βάση 11 . Η ΕΤΕ εξέδωσε γνώμη 12 την οποία η Επιτροπή έλαβε υπόψη της κατά την εκπόνηση της παρούσας πρότασης.

Δεδομένου ότι το άρθρο 7 της Συνθήκης Ευρατόμ περιορίζει τη διάρκεια των προγραμμάτων σε 5 έτη, η Επιτροπή προτείνει ένα πρόγραμμα με τη μέγιστη επιτρεπόμενη διάρκεια. Λαμβανομένου υπόψη ότι η διάρκεια αυτή είναι μικρότερη από την 7ετή διάρκεια του ΠΔΠ, η Επιτροπή, όπως και στο παρελθόν, προτίθεται να εκτελέσει τον υπόλοιπο προϋπολογισμό που προορίζεται για πυρηνική έρευνα για τα τελευταία 2 έτη του επόμενου ΠΔΠ (2028-2034), υποβάλλοντας πρόταση για 2ετή «παράταση» που καλύπτει την περίοδο 2033-2034, πιθανότατα στις αρχές του 2032. Η κατανομή 5:2 διατηρήθηκε έτσι ώστε τα συμπεράσματα της έκθεσης υλοποίησης, η οποία αναμένεται να εγκριθεί έως το τέλος του τέταρτου έτους του πρώτου προγράμματος, να μπορούν να χρησιμεύσουν στην προετοιμασία της παράτασης και του προγράμματος εργασίας.

Στην πρόταση καθορίζονται οι γενικοί και ειδικοί στόχοι, το ενδεικτικό χρηματοδοτικό κονδύλιο και τα μέσα στήριξης.

•Συνέπεια με τις ισχύουσες διατάξεις στον τομέα πολιτικής

Το πρόγραμμα είναι συνεπές προς τις υφιστάμενες διατάξεις πολιτικής της ΕΕ και ευθυγραμμίζεται με έναν απλούστερο, περισσότερο εστιασμένο προϋπολογισμό με μεγαλύτερο αντίκτυπο. Σε συνδυασμό με το ΕΤΑ και το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το πρόγραμμα θα επιδιώξει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας, της βιωσιμότητας και της τεχνολογικής υπεροχής. Είναι συνεπές προς τους στόχους αυτών των προγραμμάτων, καθώς περιλαμβάνει κοινούς ορισμούς, κοινούς κανόνες συμμετοχής και διάδοσης και κοινά μέσα, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών συμπράξεων 13 . Η προσέγγιση αυτή προσφέρει σημαντική απλούστευση όσον αφορά την εφαρμογή: δηλαδή λιγότερη γραφειοκρατία και υποβολή εκθέσεων, μεγαλύτερη εμπιστοσύνη, καλύτερη επιβολή της νομοθεσίας και ταχύτερη αδειοδότηση. Παράλληλα, η προτεινόμενη αρχιτεκτονική του προγράμματος θα διασφαλίσει την προβλεψιμότητα και τη συνέχεια των χρηματοδοτικών προτεραιοτήτων παρέχοντας αναγκαία εγρήγορση και ευελιξία, έτσι ώστε η Ένωση να μπορεί να ανταποκριθεί σε αναδυόμενες ή απρόβλεπτες προτεραιότητες. Οι διατάξεις για τις συνέργειες διασφαλίζουν επίσης ότι τα προγράμματα αλληλοσυμπληρώνονται.

•Συνέπεια με άλλες πολιτικές της Ένωσης

Το πρόγραμμα τηρεί τα κλιματικά και περιβαλλοντικά πρότυπα και πολιτικές της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων σχετικά με την αρχή της «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης», που ορίζονται στον προτεινόμενο κανονισμό για τις επιδόσεις 14 .

Το πρόγραμμα θα στηρίξει την έρευνα στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας και στους στρατηγικούς τομείς που αναφέρονται στον κανονισμό για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών 15 , καθώς και τις πρωτοβουλίες όσον αφορά την ασφάλεια και τις διασφαλίσεις της ευρωπαϊκής βιομηχανικής συμμαχίας για τους μικρούς δομοστοιχειωτούς αντιδραστήρες.

Το πρόγραμμα θα συμβάλει στην εφαρμογή του κεφαλαίου 7 της Συνθήκης Ευρατόμ σχετικά με τις πυρηνικές διασφαλίσεις, καθώς και του θεματολογίου και των στρατηγικών της ΕΕ για την ασφάλεια, στηρίζοντας την έρευνα στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Θα στηρίξει την εφαρμογή των οδηγιών Ευρατόμ σχετικά με την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων 16 , την ασφαλή διαχείριση αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων 17 και την ακτινοπροστασία 18 . Θα παράσχει επίσης στήριξη στην εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ για τα είδη διπλής χρήσης και τον έλεγχο του εμπορίου 19 . Θα συμβάλλει στην ευθυγράμμιση των προσχωρουσών χωρών, των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψήφιων μελών με το κεκτημένο της ΕΕ σε αυτούς τους τομείς.

Το πρόγραμμα θα συνεχίσει επίσης να στηρίζει την εφαρμογή του μηχανισμού συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας και του παροπλισμού 20 , καθώς και τις πυρηνικές και ραδιολογικές πτυχές του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη» 21 .

2.ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ

•Νομική βάση

Σύμφωνα με τη Συνθήκη Ευρατόμ, η Επιτροπή οφείλει να προωθεί και να διευκολύνει τις πυρηνικές έρευνες στα κράτη μέλη και να τις συμπληρώνει με την εκτέλεση του προγράμματος ερευνών και εκπαιδεύσεως της Κοινότητας (άρθρο 4). Το Συμβούλιο εκδίδει ομοφώνως, προτάσει της Επιτροπής, το εν λόγω πρόγραμμα (άρθρο 7).

Σύμφωνα με τη Συνθήκη, δεν ζητείται η γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αλλά στο παρελθόν ο ασκών την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου καλούσε το Κοινοβούλιο να διατυπώσει παρατηρήσεις σχετικά με τους προτεινόμενους κανονισμούς για τη θέσπιση των προγραμμάτων Ευρατόμ. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θα τηρείται ενήμερη, όπως απαιτείται από τη νομική βάση (άρθρο 7).

Για λόγους συνοχής και υιοθέτησης μιας εξορθολογισμένης προσέγγισης, στο πλαίσιο του χρηματοδοτικού κονδυλίου του προγράμματος θα προβλέπεται συνεισφορά από την Ευρατόμ στο έργο ITER, η οποία έχει τη νομική της βάση στη Συνθήκη Ευρατόμ, και συγκεκριμένα στο άρθρο 101 όσον αφορά τη συμφωνία ITER και τη συμφωνία ευρύτερης θεώρησης, και στα άρθρα 45 έως 51 για την κοινή επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια».

•Επικουρικότητα (σε περίπτωση μη αποκλειστικής αρμοδιότητας)

Το πρόγραμμα θα βοηθήσει τα κράτη μέλη, ανεξάρτητα από τις οικείες εθνικές επιλογές ενεργειακού μείγματος, να χρησιμοποιούν τις πυρηνικές τεχνολογίες με ασφάλεια, να συνεργάζονται για την ανάπτυξη των ευκαιριών που προσφέρει η πυρηνική επιστήμη και για τη μείωση των κινδύνων που προκύπτουν από τις διάφορες εφαρμογές της ιοντίζουσας ακτινοβολίας.

Το πρόγραμμα θα παρουσιάζει ενδιαφέρον για όλες τις χώρες της ΕΕ, καθώς στο σύνολό τους χρησιμοποιούν ραδιοϊσότοπα για σκοπούς εκτός της ηλεκτροπαραγωγής (π.χ. στον ιατρικό και στον βιομηχανικό τομέα), οι οποίες θα επωφεληθούν από τη διασφάλιση των υψηλότερων προτύπων πυρηνικής ασφάλειας, πυρηνικής προστασίας και πυρηνικών διασφαλίσεων.

Η ανάπτυξη της παραγωγής ενέργειας με σύντηξη, η οποία απαιτεί ερευνητικές προσπάθειες σε πολύ μεγάλη κλίμακα, είναι επίσης προς το συμφέρον όλων των κρατών μελών της ΕΕ. Η επιτυχής ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη θα μπορούσε να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων απανθρακοποίησης, ενισχύοντας τη στρατηγική αυτονομία στο πλαίσιο του παγκόσμιου αγώνα δρόμου για νέες πηγές ενέργειας, δημιουργώντας νέες ισχυρές αλυσίδες αξίας στην Ευρώπη και αναπτύσσοντας κρίσιμες δεξιότητες και ικανότητες.

Μολονότι η πυρηνική ασφάλεια εξακολουθεί να αποτελεί εθνική ευθύνη, οι άμεσες δράσεις του προγράμματος συμβάλλουν στην αντιμετώπιση ορισμένων από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας, και της παγκόσμιας διάστασής τους, μέσω της ανάπτυξης ικανοτήτων σε ενωσιακό και σε εθνικό επίπεδο με δράσεις έρευνας και ανάπτυξης (στο εξής: Ε&Α), παροχή τεχνικής υποστήριξης και εξειδικευμένης κατάρτισης στους τομείς του μετριασμού των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων (ΧΒΡΠ) ασφάλειας, καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης, χρήση πυρηνικών και ραδιενεργών υλικών και εγκληματολογική ανάλυση υλικών εκτός ρυθμιστικού ελέγχου. Οι διασφαλίσεις αποτελούν αποκλειστική αρμοδιότητα της Ευρατόμ και η συνεχής τεχνική υποστήριξη και η Ε&Α μέσω άμεσων δράσεων είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας του συστήματος διασφαλίσεων της Ευρατόμ.

•Αναλογικότητα

Με το πρόγραμμα θα παρασχεθεί στήριξη στους ερευνητές και θα συντονιστούν οι ερευνητικές προσπάθειες των κρατών μελών με σκοπό την αποφυγή αλληλεπικαλύψεων, τη διατήρηση κρίσιμης μάζας σε βασικούς τομείς και τη διασφάλιση ότι τα δημόσια κονδύλια δαπανώνται με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο. Τα εν λόγω μέτρα μπορούν να οδηγήσουν σε επιπρόσθετες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία (στο εξής: Ε&Κ). Επίσης, είναι αναγκαία για τη στήριξη της χάραξης πολιτικής και την επίτευξη των στόχων που τίθενται στις πολιτικές της ΕΕ. Τα προτεινόμενα μέτρα δεν υπερβαίνουν όσα είναι αναγκαία για την επίτευξη των στόχων της Ένωσης.

•Επιλογή της νομικής πράξης

Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί με κανονισμό του Συμβουλίου σύμφωνα με τη Συνθήκη Ευρατόμ. Αυτό γεννά δικαιώματα και υποχρεώσεις για τους δικαιούχους που είναι δεσμευτικά ως προς όλα τα μέρη τους και εφαρμόζονται άμεσα στο σύνολο των κρατών μελών της ΕΕ και των συνδεδεμένων με το πρόγραμμα χωρών. Αυτό συνάδει επίσης με τον τρόπο με τον οποίο καταρτίζονται άλλα προγράμματα δαπανών της ΕΕ.

3.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

•Εκ των υστέρων αξιολογήσεις / έλεγχοι καταλληλότητας της ισχύουσας νομοθεσίας

Η παρούσα πρόταση βασίζεται στην ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος Ευρατόμ για την περίοδο 2021-2025 22 , από την οποία προέκυψε το συμπέρασμα ότι οι δράσεις που είχαν χρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα σε διάστημα τεσσάρων ετών βοήθησαν τα κράτη μέλη να συνεργαστούν για την ανάπτυξη πυρηνικών τεχνολογιών, ανεξάρτητα από την εθνική τους επιλογή όσον αφορά την παραγωγή ή την κατανάλωση πυρηνικής ενέργειας. Με τον τρόπο αυτόν παρέχεται στα κράτη μέλη η δυνατότητα να αξιοποιούν τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι εν λόγω τεχνολογίες προς το συμφέρον όλων, με παράλληλη μείωση των κινδύνων που συνδέονται με την ιοντίζουσα ακτινοβολία.

Οι δράσεις της Ευρατόμ αποφέρουν αποτελέσματα και παρέχουν ένα υποστηρικτικό πλαίσιο για την ανάπτυξη, την ανταλλαγή και τη διατήρηση εμπειρογνωσίας και δεξιοτήτων στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, των πυρηνικών διασφαλίσεων και της πυρηνικής προστασίας, του στρατηγικού ελέγχου του εμπορίου, της ασφαλούς διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων και της ακτινοπροστασίας. Φέρνουν επίσης την ΕΕ πιο κοντά στην επίτευξη συνθηκών πρακτικής χρήσης της παραγωγής ενέργειας με σύντηξη. Οι γνώσεις αυτές θα είναι απαραίτητες για τα κράτη μέλη που επιθυμούν να επιδιώξουν την προσθήκη της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό τους μείγμα (είτε πρόκειται για εγχώρια είτε για εισαγόμενη τεχνολογία), καθώς και για εκείνα που χρειάζονται διαβεβαιώσεις ότι οι πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής σε γειτονικές χώρες πληρούν τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας. Το κοινό θα επωφεληθεί επίσης από τη χρηματοδοτούμενη από την Ευρατόμ έρευνα για άλλες εφαρμογές της ιοντίζουσας ακτινοβολίας, ιδίως στην ιατρική.

Η απόφαση του Συμβουλίου το 2021 να μειώσει τον προϋπολογισμό του προγράμματος κατά 20 % περιόρισε τις δυνατότητες χρηματοδότησης εξαιρετικών προτάσεων έρευνας. Αποτέλεσε επίσης τροχοπέδη για τις προσπάθειες του JRC να αντιμετωπίσει τις αναδυόμενες προκλήσεις με την απαραίτητη ευελιξία και ικανότητα σε μια περίοδο ανανεωμένου ενδιαφέροντος για τις πυρηνικές τεχνολογίες.

Από την αξιολόγηση αυτή προέκυψαν ορισμένα σημαντικά πορίσματα. Πρώτον, το πρόγραμμα είχε αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις, όπως η έρευνα σχετικά με εναλλακτικά καύσιμα για αντιδραστήρες ρωσικού σχεδιασμού που χρησιμοποιούνται σε ορισμένα κράτη μέλη, η αυξημένη στρατηγική αυτονομία σε πυρηνικά υλικά και δεδομένα και η στήριξη ερευνητών στην Ουκρανία. Τα αποτελέσματα της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων για καινοτόμες εφαρμογές της ιοντίζουσας ακτινοβολίας κατέδειξαν το υψηλό ενδιαφέρον στους τομείς της ιατρικής, της κυκλικής οικονομίας, της εξερεύνησης του διαστήματος και της περιβαλλοντικής παρακολούθησης, οι οποίες θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περαιτέρω σε συνέργεια με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη». Οι νέες αυτές δράσεις προσέλκυσαν επίσης νέους συμμετέχοντες. Ωστόσο, ο περιορισμένος προϋπολογισμός για τα προγράμματα της περιόδου 2021-2027, σε συνδυασμό με την ανάγκη να διατηρηθεί η εστίαση των προγραμμάτων στις βασικές δραστηριότητες της πυρηνικής ασφάλειας, των ραδιενεργών αποβλήτων και της ακτινοπροστασίας, σήμαινε ότι υπήρχαν πολύ περιορισμένες δυνατότητες να συνεχιστεί η χρηματοδότηση αυτών των νέων δράσεων κατά την περίοδο 2021-2027.

Εάν επρόκειτο να διατηρηθούν το πεδίο εφαρμογής και το επίπεδο χρηματοδότησης των προγραμμάτων της περιόδου 2021-2027, τότε δεν θα επαρκούσαν ώστε να μπορέσει η ΕΕ να καλύψει τη διαφορά με τους διεθνείς ανταγωνιστές, να αντιμετωπίσει βασικά ζητήματα που αφορούν την ανάπτυξη μικρών δομοστοιχειωτών αντιδραστήρων (στο εξής: SMR), προηγμένων καυσίμων και κύκλων καυσίμου και να αυξήσει σημαντικά τις πυρηνικές δεξιότητες στην ΕΕ.

Οι συμπράξεις που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρατόμ είναι αποτέλεσμα μακροπρόθεσμων προσπαθειών της ερευνητικής κοινότητας, των ενδιαφερόμενων μερών και των κρατών μελών για την προώθηση κοινού ερευνητικού θεματολογίου και την αντιμετώπιση βασικών προκλήσεων σε όλους τους σχετικούς τομείς. Μολονότι έχει ήδη σημειωθεί επιστημονική πρόοδος, η Επιτροπή θα ασκήσει πιέσεις για την περαιτέρω βελτίωση της οργάνωσης και της λειτουργίας των συμπράξεων, ώστε να διασφαλιστεί ότι η έρευνα που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα παραμένει συναφής και ότι αντιμετωπίζει τις πλέον πιεστικές προκλήσεις. Η Επιτροπή θα δώσει ιδιαίτερη προσοχή στις συμπράξεις, ώστε να λαμβάνονται συστηματικά υπόψη οι μακροπρόθεσμες προοπτικές ευρέος φάσματος ενδιαφερόμενων μερών και κρατών μελών.

Η χρηματοδοτούμενη από την Ευρατόμ έρευνα στον τομέα της σύντηξης έχει αποφέρει σημαντικά αποτελέσματα τα τελευταία έτη, και το έργο ITER —το οποίο αναγνωρίζεται ως η πρώτη πρωτοβουλία που προσομοιάζει σε σταθμό ηλεκτροπαραγωγής από σύντηξη— σημειώνει πλέον σημαντική πρόοδο αφού υπέστη καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους. Για να διοχετευθεί η ενέργεια σύντηξης στην αγορά και να υπάρξει συμμετοχή στις προσπάθειες απανθρακοποίησης και συμβολή στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, οι προσπάθειες αυτές πρέπει να επεκταθούν. Η ηλεκτρική ενέργεια από σύντηξη θα γίνει πραγματικότητα μόνο εάν αντιμετωπιστούν συνολικά οι εναπομένουσες προκλήσεις σε επίπεδο επιστήμης, μηχανοτεχνίας και τεχνολογίας, με βάση ακριβείς παραδοχές σχετικά με την τεχνική πολυπλοκότητα και ρεαλιστικές επενδύσεις στις βιομηχανικές αλυσίδες εφοδιασμού.

Το πρόγραμμα πρέπει να εξελιχθεί ώστε να αντιμετωπιστούν τα τεχνολογικά εμπόδια που απαιτούν πρόσθετη εστίαση και επενδύσεις, ενδεχομένως σε ειδικές ερευνητικές υποδομές, με αύξηση της ιδιωτικής χρηματοδότησης και της αξιοποίησης της πείρας του κλάδου, καθώς και ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας με αξιόπιστους εταίρους, σε περιπτώσεις που υπάρχει σαφής προστιθέμενη αξία για την ΕΕ. Η Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει να προετοιμάζει μια ευρωπαϊκή σύμπραξη κοινού προγραμματισμού στον τομέα αυτόν, στην οποία θα συμμετέχουν ενδιαφερόμενα μέρη από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Οι δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος για την περίοδο 2026-2027 αναμένεται ότι θα προετοιμάσουν το έδαφος για την εν λόγω σύμπραξη και για συμπληρωματικές δράσεις καινοτομίας. Αυτή η νέα σύμπραξη θα συνεπάγεται επίσης επανεξέταση του ρόλου και των δραστηριοτήτων της EUROfusion, η οποία θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των θεμελιωδών αρχών της επιστήμης στον τομέα της σύντηξης. Περισσότερες λεπτομέρειες θα παρασχεθούν στην ανακοίνωση σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για τη σύντηξη, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της εκπόνησης.

Από την αξιολόγηση προέκυψε το συμπέρασμα ότι το JRC, χάρη στην εμπειρογνωσία και στις πυρηνικές ερευνητικές εγκαταστάσεις του, παρέχει οφέλη τόσο στην Ένωση όσο και σε ορισμένα εξωτερικά ενδιαφερόμενα μέρη, εκτελώντας συναφείς άμεσες δράσεις στον τομέα της έρευνας, παρέχοντας υψηλής ποιότητας αναλύσεις, υλικά και μεθόδους αναφοράς, δεδομένα και μελέτες όσον αφορά τη στήριξη σε επίπεδο πολιτικής και εξειδικευμένη κατάρτιση σε όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων, από την πυρηνική ασφάλεια έως την πυρηνική προστασία και τις πυρηνικές διασφαλίσεις.

Ένα άλλο συμπέρασμα της αξιολόγησης ήταν ότι η παροχή πυρηνικών δεδομένων, μετρήσεων και υλικών αναφοράς από το JRC συμβάλλει σημαντικά στην αξιολόγηση της ασφάλειας και των διασφαλίσεων των υφιστάμενων συστημάτων και μελλοντικών τεχνολογιών, όπως οι SMR. Οι αναλύσεις σχετικά με τους τρόπους επεξεργασίας, ελαχιστοποίησης και ανακύκλωσης των ραδιενεργών αποβλήτων και των αναλωμένων καυσίμων ή σχετικά με τους τρόπους αξιολόγησης των χαρακτηριστικών και της συμπεριφοράς τους θεωρήθηκαν ιδιαίτερα σημαντικές για την προώθηση της έρευνας στον τομέα αυτόν.

Στον τομέα των διασφαλίσεων και της μη διάδοσης, η εμπειρογνωσία και η έρευνα του JRC αποτελούν επίσης πολύτιμη συνεισφορά τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο για την ενίσχυση των προσπαθειών μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων. Τα ερευνητικά αποτελέσματα των άμεσων δράσεων σε εφαρμογές εκτός της ηλεκτροπαραγωγής, ειδικότερα σε σχέση με τον ιατρικό τομέα, είναι εξίσου σημαντικά, καθώς συμβάλλουν στην προώθηση της έρευνας για ασφαλείς και καινοτόμες χρήσεις της ιοντίζουσας ακτινοβολίας, καθώς και στην επίτευξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ. Οι δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης του JRC συμπληρώνουν σχετικά τις ικανότητες σε εθνικό επίπεδο. Η διαθεσιμότητα προηγμένων πυρηνικών ερευνητικών εγκαταστάσεων εξακολουθεί να αποτελεί υψηλή προστιθέμενη αξία σε επίπεδο ΕΕ, συμβάλλοντας στην ανεξάρτητη ποιοτική έρευνα προς όφελος της Ευρατόμ και συμπληρώνοντας τις ικανότητες των κρατών μελών. Στο πλαίσιο των άμεσων δράσεων παρέχεται επίσης τεχνική στήριξη για την εφαρμογή και την παρακολούθηση των πολιτικών της ΕΕ στους τομείς της πυρηνικής ασφάλειας, της διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων, της ακτινοπροστασίας και των πυρηνικών διασφαλίσεων, καθώς και των πρωτοβουλιών για τη μη διάδοση.

Στο πλαίσιο των προγραμμάτων Ευρατόμ της περιόδου 2021-2027, το JRC θέσπισε μια νέα στρατηγική για τις πυρηνικές του δραστηριότητες, η οποία περιλάμβανε δράσεις για την ιεράρχηση, την παγίωση και τον εξορθολογισμό των δραστηριοτήτων, με παράλληλη βελτιστοποίηση της χρήσης των πυρηνικών υποδομών και της βιώσιμης λειτουργίας του. Το JRC, χρησιμοποιώντας μια νέα προσέγγιση βάσει χαρτοφυλακίου στο πρόγραμμα εργασίας του, αποσκοπεί στη βελτίωση των συνεργειών μεταξύ των ερευνητικών τομέων, στη βελτίωση της ικανότητας ανάλυσης προοπτικών για την ανάλυση των επικείμενων τάσεων και στην ενίσχυση των προσπαθειών επικοινωνίας για την προβολή των αποτελεσμάτων της έρευνας.

Όσον αφορά τη συνεισφορά στον ITER, το συμπέρασμα μελέτης η οποία εκπονήθηκε κατόπιν ανάθεσης το 2021 23 ήταν ότι η απόδοση της επένδυσης του ITER είναι περίπου 1:1 και ότι, σύμφωνα με προβλέψεις, έως το 2030 στο πλαίσιο του ITER θα μπορούσε να παραχθεί επιπλέον ακαθάριστη προστιθέμενη αξία (ΑΠΑ) ύψους 15,9 δισ. EUR και να δημιουργηθούν 72 400 έτη απασχόλησης 24 .

Από την έναρξη του έργου, ο ITER έχει αντιμετωπίσει διάφορες προκλήσεις. Οι καθυστερήσεις στην εκτέλεση του έργου οφείλονταν κυρίως στον ανεπαρκή σχεδιασμό, στην έλλειψη ποιότητας ορισμένων κατασκευαστικών στοιχείων που παρασχέθηκαν από ορισμένους εγχώριους φορείς με αποτέλεσμα να απαιτηθούν επισκευές, στις κανονιστικές προκλήσεις, στην κρίση λόγω της νόσου COVID-19 και στον πόλεμο στην Ουκρανία, κατάσταση που προκάλεσε διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού και συνέβαλε στις καθυστερήσεις όσον αφορά την παράδοση βασικών κατασκευαστικών στοιχείων.

Προκειμένου να επανέλθει το έργο σε ομαλή πορεία, εφαρμόστηκαν διάφορα μέτρα, υπό την εποπτεία της Ευρατόμ. Το 2022 ο νέος γενικός διευθυντής του οργανισμού ITER δρομολόγησε σειρά μεταρρυθμίσεων με στόχο ιδίως τη βελτίωση της οργάνωσης του οργανισμού ITER, την υιοθέτηση δομής πλέγματος έργου για τον εξορθολογισμό της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, τη βελτίωση και την επιβολή ενισχυμένων διαδικασιών ποιοτικού ελέγχου, την επισκευή βασικών κατασκευαστικών στοιχείων και τον επαναπροσδιορισμό των αλληλεπιδράσεων του οργανισμού με τη γαλλική ρυθμιστική αρχή για την πυρηνική ασφάλεια (ASNR).

Το 2024 ο οργανισμός ITER παρουσίασε μια αναθεώρηση της βάσης αναφοράς του έργου (πεδίο εφαρμογής, χρονοδιάγραμμα και κόστος), με στόχο τον μετριασμό των βασικών κινδύνων συναρμολόγησης και προετοιμασίας για λειτουργία, τον καθορισμό έκτακτων υποχρεώσεων σε επίπεδο χρονοδιαγράμματος και κόστους, ενσωματώνοντας παράλληλα τα διδάγματα που αντλήθηκαν από προηγούμενες πρωτοποριακές δραστηριότητες. Αυτή η νέα βάση αναφοράς υποστηρίζεται από μια σταδιακή προσέγγιση αδειοδότησης με στόχο τη μείωση των κινδύνων.

Η Ευρατόμ αναγνώρισε επίσης την ανάγκη καλύτερης ενοποίησης των δραστηριοτήτων της επιχείρησης «Σύντηξη για ενέργεια» με τις δραστηριότητες του οργανισμού ITER για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των έργων. Ως εκ τούτου, ο οργανισμός ITER και η επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια» διερεύνησαν τρόπους για την καλύτερη ενοποίηση των δραστηριοτήτων τους και την αξιοποίηση των δυνητικών συνεργειών και στοιχείων συμπληρωματικότητας μεταξύ των δύο οργανισμών. Από τον Σεπτέμβριο του 2023 η επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια» και ο οργανισμός ITER καταβάλλουν σημαντικές προσπάθειες για τον προσδιορισμό των πλέον συναφών δραστηριοτήτων, εργαλείων και λειτουργιών. Αναμενόμενα αποτελέσματα της ενσωμάτωσης είναι η βελτίωση της αποδοτικότητας και η δυνητική εξοικονόμηση, καθώς ο οργανισμός ITER και η επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια» θα μπορούσαν να προσδιορίσουν από κοινού δυνατότητες βελτιστοποίησης του τρόπου σχεδιασμού, προμήθειας και παράδοσης των κατασκευαστικών στοιχείων.

Το 2024 επιτεύχθηκε ένα άνευ προηγουμένου ποσοστό εκτέλεσης του έργου, το οποίο υπερέβη όλα τα ποσοστά των προηγούμενων ετών. Αυτές οι εξαιρετικές επιδόσεις επιβεβαιώθηκαν το πρώτο εξάμηνο του 2025, καθώς με βάση τους δείκτες αποδεικνύεται ότι το έργο εξελίσσεται σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα και με ελαφρώς χαμηλότερο κόστος.

•Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για το επόμενο ΠΔΠ της περιόδου 2028-2034, η Επιτροπή διεξήγαγε δημόσια διαβούλευση προκειμένου να συγκεντρώσει απόψεις σχετικά με τη χρηματοδότηση της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα.

Κατά τη δημόσια διαβούλευση, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 12 Φεβρουαρίου έως τις 7 Μαΐου 2025, συγκεντρώθηκαν 2 034 απαντήσεις σε έρευνες και 462 έγγραφα θέσης, με ισχυρή συμμετοχή των πολιτών της ΕΕ (26 %), της ακαδημαϊκής κοινότητας (22 %) και των δημόσιων αρχών (13 %), από κοινού με επιχειρήσεις, ΜΚΟ και άλλα δίκτυα ενδιαφερόμενων μερών.

Οι περισσότεροι από όσους απάντησαν οι οποίοι είχαν αποκτήσει πείρα σε ερευνητικά προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ εξέφρασαν θετικές απόψεις σχετικά με τη διαδικασία χρηματοδότησης, από τον εντοπισμό ευκαιριών χρηματοδότησης έως τη συνάφεια και τη σαφήνεια των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Ωστόσο, υπογράμμισαν ότι η διαδικασία υποβολής αιτήσεων και το συνολικό χρονοδιάγραμμα αποτελούν βασικές αδυναμίες, αναδεικνύοντας την ανάγκη για απλούστευση, σαφήνεια και καλύτερη συνοχή για την ενίσχυση της προσβασιμότητας, ιδίως όσον αφορά τις ΜΜΕ και τους νεοεισερχόμενους. Οι απαντήσαντες αναγνώρισαν ότι η κατακερματισμένη στήριξη κατά τη διάρκεια της επενδυτικής διαδρομής αποτελεί εμπόδιο για την ανταγωνιστικότητα, ειδικότερα σε σχέση με τις ανεπαρκείς επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία.

Η δημόσια διαβούλευση συνοδεύτηκε από τη στοχευμένη προσέγγιση βασικών ομάδων ενδιαφερόμενων μερών στους τομείς της βιομηχανίας, της έρευνας και της καινοτομίας. Τα ενδιαφερόμενα μέρη στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας συμμετείχαν ενεργά στη διαμόρφωση της συζήτησης σχετικά με τον μελλοντικό ρόλο της Ε&Κ στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, ειδικότερα μετά τη δρομολόγηση των πολιτικών κατευθύνσεων της Επιτροπής τον Ιούλιο του 2024 και της Πυξίδας Ανταγωνιστικότητας τον Φεβρουάριο του 2025.

•Εξωτερική εμπειρογνωσία

Όπως και στην περίπτωση της πρότασης για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», η εν λόγω πρωτοβουλία στηρίζεται σε τρεις βασικές εξωτερικές εκθέσεις: στην έκθεση Draghi σχετικά με την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, στην έκθεση Letta σχετικά με το μέλλον της ενιαίας αγοράς και στην έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» 25 .

Η Επιτροπή στηρίχθηκε επίσης στη γνώμη της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής Ευρατόμ, η οποία αποτελείται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που διορίζονται από το Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 134 της Συνθήκης Ευρατόμ.

Όλες οι εκθέσεις συγκλίνουν ως προς το βασικό τους μήνυμα: η Ευρώπη πρέπει να καινοτομεί, να προσαρμόζεται και να ηγείται προκειμένου να διασφαλίσει την ανταγωνιστικότητα, την ευημερία, τη βιωσιμότητα και την ασφάλειά της. Ο συνδυασμός των αναλύσεών τους παρέχει μια ισχυρή βάση σε επίπεδο ανάλυσης και πολιτικής, για το προτεινόμενο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και τον ευρύτερο στρατηγικό προσανατολισμό του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας και του προγράμματος Ευρατόμ.

•Εκτίμηση επιπτώσεων

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η Επιτροπή διενήργησε εκ των προτέρων αξιολόγηση της παρούσας πρότασης αντί για εκτίμηση των επιπτώσεων, δεδομένου ότι το πρόγραμμα Ευρατόμ διασφαλίζει τη συνέχεια όσον αφορά την ευρύτητα του περιεχομένου του και τη δομή του και διαθέτει σχετικά μικρό προϋπολογισμό. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η εκ των προτέρων αξιολόγηση ήταν ότι, για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων ανταγωνιστικότητας και ενεργειακής ασφάλειας που απασχολούν την ΕΕ, και για την επίτευξη των στόχων απανθρακοποίησης, το πρόγραμμα Ευρατόμ πρέπει να ενισχυθεί ως προς τον προϋπολογισμό και τα μέτρα που εφαρμόζονται για τη βελτίωση της καινοτομίας και των δεξιοτήτων στον τομέα της πυρηνικής επιστήμης και τεχνολογίας.

Ο ITER θα εξακολουθήσει να αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για την ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη στην Ευρώπη και, για τον σκοπό αυτόν, πρέπει να ενσωματωθεί πλήρως σε μια ευρύτερη στρατηγική της ΕΕ. Στόχος είναι η έγκαιρη και εντός του προϋπολογισμού ολοκλήρωση της κατασκευής για την πρώτη φάση των πειραμάτων, σύμφωνα με τη βάση αναφοράς του 2024. Ο σκοπός αυτός θα επιτευχθεί με την παράδοση ευρωπαϊκών κατασκευαστικών στοιχείων στον ITER σύμφωνα με τη βάση αναφοράς του έργου, με εποπτεία της επιχείρησης «Σύντηξη για ενέργεια» κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της και με παράλληλη διασφάλιση ότι η Ένωση θα επωφελείται από τα τεχνικά και επιστημονικά διδάγματα που αντλούνται από τον ITER.

Για την ενίσχυση της καινοτομίας και των δεξιοτήτων στον τομέα της πυρηνικής επιστήμης και τεχνολογίας, το πρόγραμμα θα επωφεληθεί από τους προτεινόμενους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», με στόχο την περαιτέρω απλούστευση της πρόσβασης, την ενίσχυση του ανοικτού χαρακτήρα και τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου της χρηματοδότησης. Υπάρχουν τομείς, όπως αυτοί της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και της δημόσιας υγείας, στους οποίους οι κοινές δράσεις μεταξύ των προγραμμάτων Ευρατόμ και των προγραμμάτων της Ένωσης μπορούν να αποφέρουν μεγαλύτερα οφέλη στους πολίτες της Ένωσης απ’ ό,τι οι μεμονωμένες δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος. Για τον λόγο αυτόν, στο πλαίσιο του προγράμματος θα πρέπει να επιδιώκονται συνέργειες με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και με άλλα προγράμματα της Ένωσης. Η εξορθολογισμένη διακυβέρνηση αναμένεται ότι θα παράσχει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να συζητήσει όλες τις πτυχές της έρευνας στον τομέα της σχάσης και της σύντηξης με τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένου του έργου ITER, και τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη, παρέχοντας στρατηγική επισκόπηση και βελτιώνοντας τον συντονισμό μεταξύ της Ευρατόμ και των εθνικών δράσεων, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι, όσον αφορά την επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια», η διακυβέρνηση με τα κράτη μέλη καλύπτεται επί του παρόντος από το διοικητικό συμβούλιο της επιχείρησης «Σύντηξης για ενέργεια».

•Απλούστευση

Όπως εξηγείται στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», η απλούστευση αποτελεί πρωταρχική προτεραιότητα της Επιτροπής, με στόχο τη μείωση του φόρτου και της υπέρμετρης πολυπλοκότητας και την προώθηση της ταχύτητας και της ευελιξίας. Δεδομένου ότι στο πλαίσιο του προγράμματος εφαρμόζονται οι κανόνες για τη συμμετοχή και τη διάδοσή του, τα νέα χαρακτηριστικά του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» που παρέχουν απλούστευση στους δικαιούχους ισχύουν και στην περίπτωση αυτή. Αυτά είναι τα εξής:

·Μειωμένη διάρκεια του προγράμματος εργασίας σε συνδυασμό με λιγότερο περιοριστικό προγραμματισμό: μείωση του συνολικού αριθμού θεμάτων, συντόμευση των περιγραφών των θεμάτων και ελαχιστοποίηση των θεμάτων μεμονωμένων έργων.

·Ανοικτά εξ ορισμού θέματα: λιγότερο περιοριστικός τρόπος, με τους αιτούντες να έχουν μεγαλύτερη ελευθερία επιλογής διαφορετικών μεθόδων για την επίτευξη των αναμενόμενων αποτελεσμάτων.

·Συνέχεια και περαιτέρω απλούστευση του χρηματοδοτικού τοπίου: δεν θα υπάρχει διάκριση μεταξύ των δράσεων έρευνας και καινοτομίας και των δράσεων καινοτομίας, αλλά θα εφαρμόζεται ένα ποσοστό χρηματοδότησης που θα ανέρχεται έως 100 %, με εξαίρεση τις κερδοσκοπικές οντότητες πλην των ΜΜΕ, με ποσοστό χρηματοδότησης έως 70 %. Τα ποσοστά χρηματοδότησης θα συνίστανται σε μέγιστα ποσοστά που μπορούν να μειωθούν, όταν αυτό δικαιολογείται, για την υλοποίηση ειδικών δράσεων.

·Αυξημένη χρήση απλουστευμένων επιλογών κόστους: με βάση την πείρα που αποκτήθηκε από τα πιλοτικά έργα κατ’ αποκοπή χρηματοδότησης βάσει του προγράμματος «Ορίζων 2020» και την ευρύτερη εφαρμογή τους στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», η χρηματοδότηση με κατ’ αποκοπή ποσά θα αποτελέσει την προκαθορισμένη μορφή συνεισφοράς της Ένωσης, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά. Θα χρησιμοποιηθούν άλλες απλουστευμένες μορφές επιλογών κόστους, όπως της χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες ή των μοναδιαίων δαπανών για το προσωπικό. Τα εν λόγω μέτρα απλούστευσης αποσκοπούν στην προώθηση της ευρύτερης συμμετοχής, ειδικότερα των νεοεισερχόμενων και των μικρότερων οντοτήτων, με παράλληλη διατήρηση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης και ελέγχου.

Η ταχύτερη υλοποίηση θα επιτευχθεί με τη μείωση του μέγιστου χρόνου μέχρι την επιχορήγηση σε 7 μήνες, έναν από τους συντομότερους χρόνους μέχρι την καταβολή της επιχορήγησης συγκριτικά με άλλα προγράμματα της ΕΕ και κατά δύο μήνες συντομότερο από τον μέγιστο χρόνο μέχρι την επιχορήγηση που ορίζεται στον δημοσιονομικό κανονισμό.

Στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών της Επιτροπής για μείωση του αριθμού των προγραμμάτων δαπανών, στο πρόγραμμα θα περιλαμβάνεται και θα προβλέπεται συνεισφορά της Ευρατόμ στο έργο ITER.

•Θεμελιώδη δικαιώματα

Ο προτεινόμενος κανονισμός σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4.ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2028-2034 26 προβλέπεται κονδύλιο προϋπολογισμού ύψους 9 794 000 000 EUR σε τρέχουσες τιμές για το πρόγραμμα Ευρατόμ, εκ των οποίων 5 794 000 000 EUR διατίθενται στον ITER. Λόγω των περιορισμών της Συνθήκης Ευρατόμ, η πρόταση για το πρόγραμμα Ευρατόμ καλύπτει 5 έτη από τον προτεινόμενο προϋπολογισμό, δηλαδή 6 682 000 000 EUR σε τρέχουσες τιμές.

5.ΛΟΙΠΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

•Σχέδια εφαρμογής και ρυθμίσεις παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποβολής εκθέσεων

Η Επιτροπή θα υλοποιήσει το πρόγραμμα μέσω άμεσης και έμμεσης διαχείρισης από ευρωπαϊκές συμπράξεις (βλ. άρθρο 10 της πρότασης) και, κατά περίπτωση, μέσω έμμεσης διαχείρισης από την επιχείρηση «Σύντηξη για Ενέργεια».

Οι ρυθμίσεις παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποβολής εκθέσεων για το πρόγραμμα θα βασιστούν στον προτεινόμενο κανονισμό για τις επιδόσεις 27 . Ως εκ τούτου, η έκθεση υλοποίησης θα δημοσιευθεί έως το τέλος του τέταρτου έτους του προγράμματος (δηλαδή το 2031). Η Επιτροπή προτίθεται, στο πλαίσιο του κανονισμού για την «παράταση» (2033-2034), να προτείνει τη διεξαγωγή κοινής αναδρομικής αξιολόγησης του εν λόγω προγράμματος και της παράτασης το αργότερο τρία έτη μετά τη λήξη της περιόδου προγραμματισμού.

•Αναλυτική επεξήγηση των επιμέρους διατάξεων της πρότασης

Στο άρθρο 1 καθορίζεται το αντικείμενο του προγράμματος. Με το άρθρο 2 εφαρμόζονται στο πρόγραμμα Ευρατόμ οι ορισμοί του κανονισμού για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Οι γενικοί και ειδικοί στόχοι του προγράμματος καθορίζονται στο άρθρο 3, ενώ με το άρθρο 4 εφαρμόζονται στο πρόγραμμα οι οριζόντιες αρχές του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

Το ενδεικτικό χρηματοδοτικό κονδύλιο καθορίζεται στο άρθρο 5.

Στη συνέχεια, η πρόταση περιλαμβάνει ορισμένες τυποποιημένες διατάξεις που αντιστοιχούν σε διατάξεις του προτεινόμενου κανονισμού για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Προβλέπονται διατάξεις για πρόσθετους πόρους (άρθρο 6), εναλλακτική, συνδυασμένη και σωρευτική χρηματοδότηση (άρθρο 7), σύνδεση με το πρόγραμμα (άρθρο 8) και υλοποίηση και μορφές ενωσιακής χρηματοδότησης (άρθρο 9), στο άρθρο 10 προβλέπονται συμπράξεις παρόμοιες με εκείνες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», με τη διαφορά ότι περιλαμβάνονται επίσης συμπράξεις που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρατόμ για τη διασφάλιση της συνέχισης αυτού του είδους συμπράξεων από προηγούμενα προγράμματα.

Στο άρθρο 11 καθορίζεται ο ρόλος του JRC και η διατύπωση που χρησιμοποιείται είναι παρόμοια με τη διατύπωση στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» εφαρμόζονται στο πρόγραμμα βάσει του άρθρου 12 με μία παρέκκλιση σχετικά με την πρόσβαση σε αποτελέσματα που είναι αναγκαία για την Ευρατόμ.

Θεσπίζονται τυποποιημένες διατάξεις για τα προγράμματα εργασίας (άρθρο 13) και τη διαδικασία επιτροπής (άρθρο 14), για την οποία προβλέπεται ότι θα συνεδριάζει σε συνθέσεις σχετικά με τη σχάση και τη σύντηξη και θα περιλαμβάνεται στρατηγική επισκόπηση της υλοποίησης των δράσεων στους αντίστοιχους τομείς τους.

Όσον αφορά τις τελικές και μεταβατικές διαδικασίες καταργείται ο κανονισμός για τη θέσπιση του προγράμματος της περιόδου 2026-2027 (άρθρο 15), οι δράσεις που δρομολογήθηκαν στο πλαίσιο του προηγούμενου προγράμματος δεν επηρεάζονται και διασφαλίζεται η ομαλή μετάβαση στα προγράμματα (άρθρο 16). Ο κανονισμός αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του και εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2028 (άρθρο 17).

Τέλος, στο παράρτημα απαριθμούνται οι δραστηριότητες που μπορούν να υποστηριχθούν από το πρόγραμμα.

2025/0594 (NLE)

Πρόταση

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση του προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας για την περίοδο 2028-2032 με το οποίο συμπληρώνεται το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και προβλέπεται συνεισφορά της Κοινότητας στο έργο ITER, και για την κατάργηση του κανονισμού (Ευρατόμ) 2025/1304

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, και ιδίως το άρθρο 7 πρώτο εδάφιο,

Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής 28 ,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1)Σκοπός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (στο εξής: Κοινότητα) είναι να συμβάλει στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου στα κράτη μέλη μέσω της προώθησης και της διευκόλυνσης της πυρηνικής έρευνας και της συμπλήρωσής της με κοινοτικά προγράμματα έρευνας και κατάρτισης.

(2)Η έρευνα στον πυρηνικό τομέα συμβάλλει στην κοινωνική και οικονομική ευημερία, στην ασφάλεια και στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Η έρευνα σχετικά με τις εφαρμογές της ιοντίζουσας ακτινοβολίας έχει επιφέρει τεχνολογικές βελτιώσεις στους τομείς της ιατρικής, της βιομηχανίας, της γεωργίας, του περιβάλλοντος και της ασφάλειας προς όφελος πολλών.

(3)Για να εξασφαλιστεί η συνέχεια της έρευνας στον πυρηνικό τομέα σε επίπεδο Κοινότητας, είναι αναγκαίο να θεσπιστεί κοινοτικό πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης (στο εξής: πρόγραμμα) και, δεδομένου ότι η Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (στο εξής: Συνθήκη Ευρατόμ) περιορίζει τη διάρκεια των οικείων προγραμμάτων έρευνας και κατάρτισης σε 5 έτη, το πρόγραμμα θα πρέπει να καλύπτει την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2028 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2032. Η Επιτροπή θα υποβάλει νέα πρόταση για την εκτέλεση του εναπομείναντος προϋπολογισμού των τελευταίων 2 ετών του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028-2034 29 .

(4)Το πρόγραμμα θα πρέπει να είναι στενά συνδεδεμένο με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (στο εξής: ΕΤΑ) που συστάθηκε με τον κανονισμό [για τη σύσταση του ΕΤΑ] 30 και το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2028-2034 (στο εξής: Ορίζων Ευρώπη) που θεσπίστηκε με τον κανονισμό [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»] 31 , θέτοντας την έρευνα και την καινοτομία στο επίκεντρο της οικονομικής και επενδυτικής στρατηγικής της Ένωσης.

(5)Επιπλέον, η Ένωση θα πρέπει να επιδιώκει την εξάλειψη των ανισοτήτων και την προαγωγή της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, καθώς και την καταπολέμηση των διακρίσεων σύμφωνα με το άρθρο 8 και το άρθρο 10 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΣΛΕΕ) και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(6)Υπάρχουν τομείς, στους οποίους οι κοινές δράσεις μεταξύ του προγράμματος και των προγραμμάτων της Ένωσης μπορούν να αποφέρουν μεγαλύτερα οφέλη στους πολίτες της Ένωσης απ’ ό,τι οι μεμονωμένες δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος. Για τον λόγο αυτόν, στο πλαίσιο του προγράμματος θα πρέπει να επιδιώκονται συνέργειες με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και με άλλα προγράμματα της Ένωσης.

(7)Σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο οικονομικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, η πρόσφατη πείρα κατέδειξε την ανάγκη για μεγαλύτερη ευελιξία στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο και στα προγράμματα δαπανών. Για τον σκοπό αυτόν, και σύμφωνα με τους στόχους του προγράμματος, η χρηματοδότηση θα πρέπει να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις εξελισσόμενες ανάγκες πολιτικής και τις προτεραιότητες της Ένωσης, όπως προσδιορίζονται στα σχετικά έγγραφα που δημοσιεύει η Επιτροπή, στα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στα συμπεράσματα του Συμβουλίου, και παράλληλα να εξασφαλίζει επαρκή προβλεψιμότητα για την εκτέλεση του προϋπολογισμού.

(8)Το πρόγραμμα εφαρμόζει τους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», εντάσσεται στο ψηφιακό πλαίσιο του ΕΤΑ και αξιοποιεί τα εταιρικά εργαλεία πληροφόρησης και επικοινωνίας του ΕΤΑ για την περαιτέρω απλούστευση της πρόσβασης, την ενίσχυση του ανοικτού χαρακτήρα και τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου της ενωσιακής χρηματοδότησης.

(9)Το πρόγραμμα θα πρέπει να συνεισφέρει στην αύξηση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία (στο εξής: Ε&Κ) στα κράτη μέλη, ώστε να συμβάλει με τον τρόπο αυτόν στην επίτευξη του στόχου συνολικών επενδύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη που θα αντιστοιχούν στο 3 % τουλάχιστον του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της Ένωσης. Οι επενδύσεις των κρατών μελών στην Ε&Κ θα πρέπει να αξιολογούνται με τη βοήθεια του πλαισίου για τον συντονισμό των οικονομικών, δημοσιονομικών, κοινωνικών πολιτικών και πολιτικών απασχόλησης στο πλαίσιο της Ένωσης —δηλαδή της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η επίτευξη του εν λόγω στόχου θα απαιτούσε τα κράτη μέλη και ο ιδιωτικός τομέας να συμπληρώσουν το πρόγραμμα με τις δικές τους ενισχυμένες επενδυτικές δράσεις στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Η Ένωση έχει σημειώσει σταθερή πρόοδο όσον αφορά την αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη, αλλά υστερεί σε σχέση με άλλους παγκόσμιους ηγέτες. Στο πλαίσιο του προαναφερθέντος στόχου για την επίτευξη ποσοστού 3 %, ο οποίος τέθηκε πριν από δύο δεκαετίες, αναγνωρίστηκε πόσο σημαντική είναι η έρευνα και η ανάπτυξη ως θεμέλιο μιας κοινωνίας που βασίζεται στη γνώση. Μολονότι ο στόχος λειτούργησε ενθαρρυντικά για διάφορα κράτη μέλη ώστε να θέσουν τους δικούς τους στόχους έντασης έρευνας και ανάπτυξης, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές, καθώς λίγα μόνο κράτη μέλη έχουν επιτύχει ή υπερβεί τις επενδυτικές φιλοδοξίες τους.

(10)Όπως στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», θα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνονται υπόψη οι ορισμοί του ΟΟΣΑ για το επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας κατά την ταξινόμηση των δραστηριοτήτων τεχνολογικής έρευνας, ανάπτυξης προϊόντων και επίδειξης, όπως και στον ορισμό των τύπων δράσης που διατίθενται στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Δεν θα πρέπει να χορηγούνται επιχορηγήσεις σε δράσεις των οποίων οι δραστηριότητες υπερβαίνουν το επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας 8.

(11)Θα πρέπει να είναι δυνατή η εκτέλεση τμημάτων του προϋπολογισμού μέσω ευρωπαϊκών συμπράξεων σε συνδυασμό με άλλους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, όταν αυτή αποτελεί την πλέον αποτελεσματική μορφή υλοποίησης των στόχων πολιτικής. Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις θα πρέπει να δημιουργούνται όταν απαιτείται στενή συμμετοχή της Ένωσης και θα πρέπει να εξασφαλίζουν τα κατάλληλα δικαιώματα ψήφου για την Ένωση, καθώς και επαρκείς συνεπενδύσεις από άλλους εταίρους για την κινητοποίηση της ενωσιακής χρηματοδότησης. Προκειμένου να ενισχυθούν οι συνέργειες και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα, είναι αναγκαία η διασφάλιση εναρμονισμένων κανόνων. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα στρατηγικό και συνεκτικό χαρτοφυλάκιο με περιορισμένο αριθμό ευρωπαϊκών συμπράξεων.

(12)Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις, λειτουργώντας ως βασικό εργαλείο για την εξασφάλιση της βιομηχανικής συμμετοχής και της πραγματοποίησης σχετικών επενδύσεων στη συνεργατική έρευνα και καινοτομία, θα πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη των ειδικών στόχων πολιτικής των σκελών πολιτικής του ΕΤΑ και να υποστηρίζονται μέσω αυτού, όπου απαιτείται, για την εκπλήρωση αυτών των στόχων.

(13)Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (στο εξής: JRC) θα πρέπει να συνεχίσει να παρέχει ανεξάρτητα επιστημονικά στοιχεία και τεχνική υποστήριξη για τις πολιτικές της Ένωσης καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου πολιτικής. Οι άμεσες δράσεις του JRC θα πρέπει να υλοποιούνται με ευελιξία, αποτελεσματικότητα και διαφάνεια, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των πολιτικών της Ένωσης και τις σχετικές ανάγκες των χρηστών του JRC, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Το JRC θα πρέπει να συνεχίσει να δημιουργεί πρόσθετους πόρους, τους οποίους μπορεί να χρησιμοποιεί για τη στήριξη των επιστημονικών και τεχνικών δραστηριοτήτων του.

(14)Το πρόγραμμα θα πρέπει να διασφαλίσει την αποτελεσματική προώθηση και την προστασία των αξιών και των αρχών του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και του συμφώνου για την Έρευνα και την Καινοτομία 32 , ιδίως της δεοντολογίας και της ακεραιότητας στην έρευνα και την καινοτομία, της ελευθερίας της επιστημονικής έρευνας, της επιστήμης για τη χάραξη πολιτικής, της ισότητας των φύλων και των ίσων ευκαιριών, της απαγόρευσης των διακρίσεων, της ανοικτής επιστήμης και της προώθησης ελκυστικών ερευνητικών σταδιοδρομιών και της κινητικότητας. Ειδικότερα, το πρόγραμμα θα πρέπει να διασφαλίζει την αποτελεσματική προώθηση ίσων ευκαιριών για όλους και την αποτελεσματική προώθηση της ισότητας των φύλων, συμπεριλαμβανομένης της ενσωμάτωσης της ισότητας των φύλων στο περιεχόμενο της Ε&Κ. Θα πρέπει να αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των αιτιών της έλλειψης ισότητας μεταξύ των φύλων. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στην εξασφάλιση της κατά το δυνατόν ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων σε ομάδες αξιολόγησης και σε άλλους συναφείς συμβουλευτικούς φορείς, όπως συμβούλια και ομάδες εμπειρογνωμόνων.

(15)Οι πυρηνικές ερευνητικές υποδομές αποτελούν καίρια πλεονεκτήματα της Ένωσης, καθώς παρέχουν βασικά εργαλεία και εξοπλισμό για την προώθηση της έρευνας στην επιστήμη και την τεχνολογία. Με την ανάπτυξη, την ενσωμάτωση και την οικονομική βιωσιμότητα των εν λόγω ερευνητικών υποδομών που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την Ένωση αναμένεται να διασφαλιστεί η επίτευξη επιχειρησιακής αριστείας και συνεχούς πρόσβασης των Ευρωπαίων ερευνητών, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η συνεργατική και διασυνοριακή έρευνα και παράλληλα να συμπληρωθούν οι δυνατότητες των κρατών μελών.

(16)Το πρόγραμμα, αναγνωρίζοντας το όφελος που προκύπτει από τη διεθνή συνεργασία για την αντιμετώπιση, μεταξύ άλλων, των κοινών τεχνολογικών, οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών ανησυχιών, θα πρέπει να προωθεί τη συνεργασία με τρίτες χώρες. Η διεθνής συνεργασία θα πρέπει να αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της αριστείας της Ένωσης στον τομέα της Ε&Κ, καθώς και της ικανότητάς της να προσελκύει και να διατηρεί τα λαμπρότερα ταλέντα παγκοσμίως. Οι γεωπολιτικές παράμετροι, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής ασφάλειας, θα πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της προσέγγισης και ο διαφορετικός βαθμός συνεργασίας θα πρέπει να εξετάζεται με βάση μια συνολική αξιολόγηση του οφέλους που θα μπορούσε να αποκομίσει η Ένωση για την αντιμετώπιση των προτεραιοτήτων της και των παγκόσμιων προκλήσεων, με παράλληλη διαφύλαξη των αξιών και των συμφερόντων της Ένωσης. Η σύνδεση με το σύνολο ή με μέρη του προγράμματος θα πρέπει να συνεχίσει να είναι η πιο ολοκληρωμένη μορφή συνεργασίας.

(17)Για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ένωσης και τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η παγκόσμια ανταγωνιστικότητά της, με παράλληλη διαφύλαξη των στρατηγικών πόρων και των συμφερόντων της, όπως περιγράφεται στη στρατηγική για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομικής ασφάλειας 33 . Με το άρθρο 136 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 34 , όπως συμπληρώνεται από το άρθρο 10 του κανονισμού (ΕΕ) [για τη σύσταση του ETA], προωθείται η ανταγωνιστικότητα της Ένωσης (όπως ορίζεται στον κανονισμό [για τη σύσταση του ETA]) και προστατεύεται η οικονομική της ασφάλεια. Κατά την εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων για τους σκοπούς του προγράμματος θα πρέπει να παρέχεται ένα κατάλληλο νομικό πλαίσιο που θα προβλέπει, όπου απαιτείται, τη θέσπιση ειδικών όρων όσον αφορά τις διαδικασίες ανάθεσης/χορήγησης/απονομής που προωθούν την ανταγωνιστικότητα με γνώμονα την έρευνα και προστατεύουν τα συμφέροντα και τη στρατηγική αυτονομία της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων μέτρων που αποσκοπούν στον περιορισμό της συμμετοχής ή στην προστασία των αποτελεσμάτων και στη διασφάλιση της συνοχής και της συνέπειας με ειδικούς κανόνες στο πλαίσιο των σκελών του ETA. Όπου απαιτείται, θα πρέπει να εφαρμόζεται προσέγγιση βάσει κινδύνου με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την έρευνα και την καινοτομία προσδιορίζονται, αξιολογούνται και αντιμετωπίζονται μέσω αναλογικών και αποτελεσματικών μέτρων 35 .

(18)Υπό το πρίσμα των αυξανόμενων κινδύνων που συνδέονται με φυσικά αίτια, των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας, των τεχνολογικών ατυχημάτων, της λειψυδρίας, των εξελισσόμενων απειλών κατά της ασφάλειας και του ενεργειακού εφοδιασμού και άλλων διαταραχών, είναι ουσιαστικής σημασίας να ενισχυθεί η ικανότητα της Ένωσης και των κρατών μελών όσον αφορά την πρόβλεψη, την προετοιμασία και την αντιμετώπιση κρίσεων και καταστροφών. Το πρόγραμμα θα πρέπει να στηρίζει την έρευνα που ενισχύει τη διαχείριση του κινδύνου καταστροφών και των κρίσεων, να επενδύει στην ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και στην ανθεκτικότητα των υδάτων, να ενισχύει την ανθεκτικότητα ζωτικών κοινωνικών λειτουργιών και να οικοδομεί μια πιο ανθεκτική, ασφαλή και προετοιμασμένη Ένωση, σύμφωνα με τους στόχους της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την Ένωση Ετοιμότητας 36 και τον χάρτη πορείας για τον τερματισμό των ρωσικών εισαγωγών ενέργειας 37 . Στο πρόγραμμα αναγνωρίζεται ότι η κλιματική αλλαγή είναι μία από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες και κοινωνικές προκλήσεις και ότι η δράση για το κλίμα αποτελεί κινητήρια δύναμη για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. Οι δραστηριότητες θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τη σημασία που έχει η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της Ένωσης για την εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού 38 .

(19)Η απλούστευση όσον αφορά την υλοποίηση του προγράμματος έχει ουσιαστική σημασία για να διασφαλιστούν η προσβασιμότητα και η αποδοτικότητά του, ιδίως με τη μείωση του διοικητικού φόρτου των δικαιούχων και την ελαχιστοποίηση του κινδύνου σφαλμάτων. Για τον σκοπό αυτόν, το πρόγραμμα θα πρέπει να βασίζεται πρωτίστως στη χρηματοδότηση με κατ’ αποκοπή ποσά ως την προκαθορισμένη μορφή ενωσιακής χρηματοδότησης. Μέσω της ενίσχυσης των προσπαθειών σε σύγκριση με τα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια για τον εξορθολογισμό των κανόνων χρηματοδότησης και την ελαχιστοποίηση των σφαλμάτων, η επιστροφή των δαπανών προσωπικού θα πρέπει επίσης να απλουστευθεί περαιτέρω με τη χρήση μοναδιαίων δαπανών για το προσωπικό, κάτι που μειώνει την πολυπλοκότητα για τους συμμετέχοντες και διευκολύνει την υποβολή εκθέσεων.

(20)Προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της Ένωσης και να μεγιστοποιηθούν η υιοθέτηση και η εφαρμογή των αποτελεσμάτων εν γένει, οι δικαιούχοι που είναι κύριοι των αποτελεσμάτων θα πρέπει να διαχειρίζονται τα αποτελέσματά τους σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που θεσπίζονται βάσει του παρόντος κανονισμού όσον αφορά την αξιοποίηση και τη διάδοση. Οι εν λόγω υποχρεώσεις μπορούν να προσαρμόζονται στο πρόγραμμα εργασίας, στους όρους της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων ή στη συμφωνία επιχορήγησης, κατά περίπτωση, με βάση παραμέτρους πολιτικής, μεταξύ άλλων όσον αφορά την οικονομική ασφάλεια, αλλά θα πρέπει να περιλαμβάνουν απαιτήσεις για την προστασία, την παροχή πρόσβασης, την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων και τη δημοσιοποίησή τους, εφόσον είναι σκόπιμο και δικαιολογημένο, μεταξύ άλλων μέσω πρακτικών ανοικτής επιστήμης. Για να διευκολυνθεί και να επιταχυνθεί η διαδικασία αξιοποίησης, θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή μέσα και εργαλεία στήριξης σύμφωνα με τη στρατηγική αξιοποίησης της Επιτροπής, όπως αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του κανονισμού [για τη σύσταση του ΕΤΑ], καθώς και κάθε τέτοιου είδους στήριξη και υπηρεσίες που προβλέπονται στο κεφάλαιο III αυτού.

(21)Με πλήρη σεβασμό του δικαιώματος των κρατών μελών να καθορίζουν την επιλογή τους μεταξύ διαφόρων πηγών ενέργειας, τα αποτελέσματα του προγράμματος θα πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη ενός κλιματικά ουδέτερου ενεργειακού συστήματος με παράλληλα οφέλη για την ποιότητα του αέρα.

(22)Στον κανονισμό (ΕΕ) 2024/1735 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 39 η πυρηνική ενέργεια συγκαταλέγεται στις τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών, και αναγνωρίζεται ότι η καινοτομία θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της Ένωσης.

(23)Δεδομένου ότι όλα τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ραδιενεργά υλικά, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η υπεύθυνη και ασφαλής διαχείριση αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων, όπως απαιτείται από την οδηγία 2011/70/Ευρατόμ του Συμβουλίου 40 , προκειμένου να αποφευχθεί αδικαιολόγητη επιβάρυνση των μελλοντικών γενεών. Το πρόγραμμα θα πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει και να υποστηρίζει την έρευνα και την ανάπτυξη σχετικά με τεχνολογίες και ικανότητες στον τομέα της διαχείρισης αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων.

(24)Η Κοινότητα θα πρέπει να συνεχίσει να διαδραματίζει καίριο ρόλο στην ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη, αναγνωρίζοντας τα δυνητικά σημαντικά οφέλη της για την εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης ασφάλειας και της διαφοροποίησης του ενεργειακού εφοδιασμού. Η έρευνα στον τομέα της ενέργειας από σύντηξη στο πλαίσιο του προγράμματος θα πρέπει να υλοποιηθεί σύμφωνα με [τη στρατηγική της Ένωσης για τη σύντηξη] 41 , στην οποία περιγράφονται οι δράσεις, ιδίως όσον αφορά την έρευνα και την ανάπτυξη, που απαιτούνται για την πορεία προς έναν ενωσιακό πιλοτικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής από σύντηξη. Η στρατηγική αποσκοπεί σε μεγαλύτερη συμμετοχή της βιομηχανίας και των νεοφυών επιχειρήσεων και περιλαμβάνει εναλλακτικές έννοιες της σύντηξης.

(25)Βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, ένα βασικό βήμα για την ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη στην Κοινότητα είναι η έγκαιρη ολοκλήρωση της κατασκευής του ITER και η έναρξη των ερευνητικών δραστηριοτήτων. Παρόλο που πρόκειται για ευθύνη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Σύντηξης ITER (στο εξής: οργανισμός ITER), η Ευρατόμ καταβάλλει τη μεγαλύτερη συνεισφορά μεταξύ των διεθνών εταίρων, σύμφωνα με τη συμφωνία για την ίδρυση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Σύντηξης ITER με σκοπό την από κοινού υλοποίηση του έργου ITER (στο εξής: συμφωνία ITER) 42 . Για τη διασφάλιση μιας πιο συνεκτικής και εξορθολογισμένης προσέγγισης ως προς τους στόχους της [στρατηγικής της Ένωσης για τη σύντηξη] και του προγράμματος, η εν λόγω συνεισφορά στο έργο ITER θα πρέπει να προέρχεται από το ενδεικτικό χρηματοδοτικό κονδύλιο του προγράμματος.

(26)Η Κοινότητα θα πρέπει επίσης να διασφαλίσει τη συνέχιση της προνομιακής εταιρικής σχέσης μεταξύ Ευρατόμ και Ιαπωνίας, η οποία ενσωματώνεται στη συμφωνία για την από κοινού υλοποίηση των δραστηριοτήτων ευρύτερης θεώρησης (στο εξής: συμφωνία ευρύτερης θεώρησης) 43 , καθορίζοντας συμπληρωματικές κοινές ερευνητικές δραστηριότητες στον τομέα της σύντηξης.

(27)Το άρθρο 12 παράγραφος 1 στοιχείο α) του καταστατικού της επιχείρησης «Σύντηξη για ενέργεια» που περιλαμβάνεται στην απόφαση 2007/198/Ευρατόμ του Συμβουλίου 44 προβλέπει ότι η συνεισφορά της Ευρατόμ διατίθεται μέσω των κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας και κατάρτισης που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 7 της Συνθήκης ή μέσω άλλων αποφάσεων που εκδίδει το Συμβούλιο.

(28)Η απόφαση 2007/198/Ευρατόμ του Συμβουλίου δεν τροποποιείται από τον παρόντα κανονισμό και εξακολουθεί να αποτελεί μέρος, μαζί με τη συμφωνία ITER και τη συμφωνία ευρύτερης θεώρησης, του ισχύοντος νομικού πλαισίου για τον ITER.

(29)Θα πρέπει επίσης να είναι δυνατόν να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος με χρηματοδοτικά μέσα, δημοσιονομικές εγγυήσεις και συνδυαστικές πράξεις στο πλαίσιο προγραμμάτων της Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι οι δράσεις είναι σύμφωνες με τους στόχους και τους κανόνες τέτοιων προγραμμάτων.

(30)Οι έμμεσες δράσεις στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος θα πρέπει να καλύπτονται από τον μηχανισμό αλληλασφάλισης που θεσπίστηκε σύμφωνα με τον κανονισμό [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»].

(31)Οι δράσεις που υποστηρίζονται δυνάμει του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να είναι αναλογικές, να αποτρέπουν τις αλληλεπικαλύψεις ή τον παραγκωνισμό, να παρέχουν κίνητρα για ιδιωτική χρηματοδότηση και να έχουν ενωσιακή προστιθέμενη αξία. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλιστεί, μεταξύ άλλων, η συνέπεια μεταξύ των δράσεων του προγράμματος και των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να αποφευχθούν αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.

(32)Ο παρών κανονισμός καθορίζει ενδεικτικό χρηματοδοτικό κονδύλιο για το πρόγραμμα για την περίοδο 2028-2032. Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, οι τρέχουσες τιμές υπολογίζονται με την εφαρμογή σταθερού αποπληθωριστή 2 %.

(33)Στο πρόγραμμα εφαρμόζεται ο κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509. Ορίζει τους κανόνες για την κατάρτιση και την εκτέλεση του γενικού προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων σχετικά με τις επιχορηγήσεις, τα βραβεία, τις μη χρηματοοικονομικές δωρεές, τις προμήθειες, την έμμεση διαχείριση, τη χρηματοδοτική συνδρομή, τα χρηματοδοτικά μέσα και τις δημοσιονομικές εγγυήσεις.

(34)Στην επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια» χρησιμοποιείται χωριστός δημοσιονομικός κανονισμός σύμφωνα με το άρθρο 5 της απόφασης 2007/198/Ευρατόμ του Συμβουλίου.

(35)Για τη διασφάλιση της συνέπειας, οι δημοσιονομικές εγγυήσεις και τα χρηματοδοτικά μέσα, μεταξύ άλλων όταν συνδυάζονται με μη επιστρεπτέα στήριξη στο πλαίσιο συνδυαστικών πράξεων, βάσει του παρόντος προγράμματος θα πρέπει να εκτελούνται σύμφωνα με τον τίτλο X του δημοσιονομικού κανονισμού και τις τεχνικές ρυθμίσεις, τους όρους και τις προϋποθέσεις που καθορίζονται από την Επιτροπή για τους σκοπούς της εφαρμογής του.

(36)Όταν η στήριξη της Ένωσης στο πλαίσιο του προγράμματος πρόκειται να παρασχεθεί με τη μορφή δημοσιονομικής εγγύησης ή χρηματοδοτικού μέσου, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες συνδυάζεται με μη επιστρεπτέα στήριξη σε συνδυαστική πράξη, εξαιρουμένων των χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (στο εξής: ΕΣΚ), η στήριξη αυτή θα πρέπει να παρέχεται αποκλειστικά μέσω του μέσου InvestEU του ΕΤΑ σύμφωνα με τους εφαρμοστέους κανόνες του μέσου InvestEU του ΕΤΑ.

(37)Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509, τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 45 , τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου 46 , τον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου 47 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου 48 , τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να προστατεύονται μέσω αναλογικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων της πρόληψης, του εντοπισμού, της διόρθωσης και της διερεύνησης παρατυπιών και περιπτώσεων απάτης, της ανάκτησης των απολεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή μη ορθώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων και, όταν χρειάζεται, της επιβολής διοικητικών κυρώσεων. Ειδικότερα, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 και τον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) μπορεί να διενεργεί έρευνες, συμπεριλαμβανομένων επιτόπιων ελέγχων και εξακριβώσεων, με στόχο να διαπιστωθεί αν υπάρχει απάτη, διαφθορά ή άλλη παράνομη δραστηριότητα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι αρμόδια να διερευνά και να ασκεί δίωξη σε περιπτώσεις απάτης και άλλων αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, όπως προβλέπεται στην οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 49 . Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509, πρόσωπα ή οντότητες που είναι αποδέκτες κονδυλίων της Ένωσης πρέπει να συνεργάζονται πλήρως για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, να παρέχουν τα αναγκαία δικαιώματα και την πρόσβαση που απαιτείται στην Επιτροπή, στην OLAF, στο Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο και, κατά περίπτωση, στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και να διασφαλίζουν ότι τυχόν τρίτοι που συμμετέχουν στην εκτέλεση κονδυλίων της Ένωσης εκχωρούν ισοδύναμα δικαιώματα.

(38)Το πρόγραμμα πρόκειται να υλοποιηθεί σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) [XXX] του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου [κανονισμός για τις επιδόσεις] 50 , ο οποίος θεσπίζει τους κανόνες για την παρακολούθηση των δαπανών και το πλαίσιο επιδόσεων για τον προϋπολογισμό, μεταξύ άλλων τους κανόνες για τη διασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής των αρχών της «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» και της ισότητας των φύλων που αναφέρονται στο άρθρο 33 παράγραφος 2 στοιχεία δ) και στ), τους κανόνες για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις των προγραμμάτων και των δραστηριοτήτων της Ένωσης, τους κανόνες για τη δημιουργία πύλης ενωσιακής χρηματοδότησης, τους κανόνες για την αξιολόγηση των προγραμμάτων, καθώς και άλλες οριζόντιες διατάξεις που εφαρμόζονται σε όλα τα προγράμματα της Ένωσης, όπως εκείνες που αφορούν την ενημέρωση, την επικοινωνία και την προβολή.

(39)Το πρόγραμμα θα πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με την αρχή του κράτους δικαίου και τα δικαιώματα και τις αρχές που ορίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να συνάδει προς τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ένωσης και των κρατών μελών που απορρέουν από τις διεθνείς πράξεις στις οποίες είναι συμβαλλόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των πράξεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.

(40)Προκειμένου να εξασφαλιστούν ενιαίες προϋποθέσεις για την υλοποίηση του προγράμματος μέσω προγραμμάτων εργασίας, θα πρέπει να ανατεθούν στην Επιτροπή εκτελεστικές αρμοδιότητες. Οι εν λόγω αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 51 .

(41)Η συμβουλευτική διαδικασία που προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την έγκριση των προγραμμάτων εργασίας, δεδομένων των σημαντικών δημοσιονομικών επιπτώσεων του προγράμματος.

(42)Το Διοικητικό Συμβούλιο του JRC, το οποίο έχει συσταθεί με την απόφαση 96/282/Ευρατόμ της Επιτροπής 52 , έχει κληθεί να γνωμοδοτήσει σχετικά με το επιστημονικό και τεχνολογικό περιεχόμενο του προγράμματος όσον αφορά τις πυρηνικές άμεσες δράσεις του JRC.

(43)Ζητήθηκε σε εθελοντική βάση η γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και εκδόθηκαν οι γνωμοδοτήσεις τους 53 .

(44)Το πρόγραμμα αντικαθιστά το πρόγραμμα που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (Ευρατόμ) 2025/1304 54 . Ο κανονισμός (Ευρατόμ) 2025/1304 θα πρέπει συνεπώς να καταργηθεί,

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:

Άρθρο 1

Αντικείμενο

Με τον παρόντα κανονισμό θεσπίζεται το πρόγραμμα Έρευνας και Κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (στο εξής: πρόγραμμα) για την περίοδο 2028-2032. Καθορίζονται επίσης οι στόχοι του προγράμματος και ο προϋπολογισμός του για την εν λόγω περίοδο, συμπεριλαμβανομένης της συνεισφοράς της Κοινότητας στο έργο ITER, οι μορφές ενωσιακής χρηματοδότησης και οι κανόνες για την παροχή της χρηματοδότησης αυτής.

Άρθρο 2

Ορισμοί

Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, και με την επιφύλαξη της παραγράφου 2 του παρόντος άρθρου, ισχύουν οι ορισμοί του άρθρου 2 του κανονισμού [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»].

Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν τα ακόλουθα:

1)«Ένωση»: η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας ή αμφότερες, κατά περίπτωση·

2)«δράση συντονισμού και στήριξης»: δράση που συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος, εξαιρουμένων των δραστηριοτήτων Ε&Κ, εκτός εάν πρόκειται για δράσεις που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο συμπράξεων που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρατόμ.

Άρθρο 3

Στόχοι του προγράμματος

1.Σύμφωνα με τους γενικούς και ειδικούς στόχους του ΕΤΑ και του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», το πρόγραμμα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και την απανθρακοποίηση της Ένωσης, προστατεύοντας παράλληλα τους ανθρώπους και το περιβάλλον, μέσω της προώθησης της έρευνας και της κατάρτισης στον τομέα της πυρηνικής επιστήμης και τεχνολογίας σε συνέργεια με προγράμματα της Ένωσης.

2.Οι ειδικοί στόχοι του προγράμματος είναι:

α)στήριξη της κατασκευής και της λειτουργίας του ITER, με τη διασφάλιση της παροχής χρηματοδότησης βάσει επιδόσεων για την παράδοση ευρωπαϊκών κατασκευαστικών στοιχείων από την επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια», την πραγματοποίηση των εργασιών ενσωμάτωσης από τον οργανισμό ITER και προκειμένου η Ένωση να επωφεληθεί από τα τεχνικά και επιστημονικά διδάγματα που αντλούνται από τον ITER·

β)προώθηση της έρευνας στον τομέα της σύντηξης, μέσω στήριξης της μετάβασης από τη βασική επιστήμη στους τομείς της τεχνολογίας, της μηχανοτεχνίας και της καινοτομίας, προώθηση της ανάπτυξης της βιομηχανίας σύντηξης της Ένωσης, στήριξη της ανάδειξης νεοφυών επιχειρήσεων και καινοτόμων ιδεών ώστε να διευκολυνθεί η δημιουργία μελλοντικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής από σύντηξη, καθώς και ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας·

γ)προώθηση της έρευνας σχετικά με την πυρηνική ασφάλεια, την πυρηνική προστασία και τις πυρηνικές διασφαλίσεις, τη μη διάδοση, την ακτινοπροστασία, τα πυρηνικά δεδομένα, τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων και την καινοτόμο χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας, μεταξύ άλλων και στον ιατρικό τομέα·

δ)ανάπτυξη, διατήρηση και αξιοποίηση της εμπειρογνωσίας και των ικανοτήτων στον πυρηνικό τομέα μέσω εκπαίδευσης και κατάρτισης και υποστήριξη της πρόσβασης σε προηγμένες ερευνητικές υποδομές, με διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και της επιχειρησιακής αριστείας τους· και

ε)παροχή ανεξάρτητης και επιστημονικά τεκμηριωμένης στήριξης σε επίπεδο πολιτικής για τις πολιτικές της Ένωσης και ανάπτυξη της βάσης γνώσεων για σκοπούς τυποποίησης και μοντελοποίησης.

3.Οι στόχοι που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 επιτυγχάνονται μέσω των δραστηριοτήτων που απαριθμούνται στο παράρτημα.

Άρθρο 4

Οριζόντιες αρχές

Στο πρόγραμμα εφαρμόζονται οι οριζόντιες αρχές που καθορίζονται στο άρθρο 5 του κανονισμού [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»].

Άρθρο 5

Προϋπολογισμός

1.Το ενδεικτικό χρηματοδοτικό κονδύλιο του προγράμματος για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2028 έως την 31η Δεκεμβρίου 2032 ανέρχεται σε 6 682 000 000 EUR 55 σε τρέχουσες τιμές.

2.Το ποσό που αναφέρεται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου και τα ποσά των πρόσθετων πόρων που αναφέρονται στο άρθρο 6 μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την παροχή τεχνικής και διοικητικής βοήθειας με σκοπό την υλοποίηση του προγράμματος, όπως για δραστηριότητες προετοιμασίας, παρακολούθησης, λογιστικών και άλλων ελέγχων και αξιολόγησης, συστήματα και πλατφόρμες τεχνολογίας πληροφοριών, δραστηριότητες ενημέρωσης και επικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της εταιρικής επικοινωνίας σχετικά με τις πολιτικές προτεραιότητες της Ένωσης, καθώς και για την παροχή κάθε άλλης τεχνικής και διοικητικής βοήθειας ή για δαπάνες σχετικές με το προσωπικό με τις οποίες επιβαρύνεται η Επιτροπή για τη διαχείριση του προγράμματος.

3.Εάν κριθεί αναγκαίο, προκειμένου να καταστεί εφικτή η διαχείριση των δράσεων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί έως την 31η Δεκεμβρίου 2032, μπορούν να εγγραφούν στον προϋπολογισμό της Ένωσης πιστώσεις για την περίοδο μετά το 2032 ώστε να καλυφθούν οι αναγκαίες δαπάνες και να καταστεί δυνατή η διαχείριση δράσεων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του προγράμματος.

4.Οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις για δραστηριότητες οι οποίες εκτείνονται σε περισσότερα του ενός οικονομικά έτη μπορούν να κατανέμονται σε περισσότερα οικονομικά έτη σε ετήσιες δόσεις.

Άρθρο 6

Πρόσθετοι πόροι

1.Τα κράτη μέλη, τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμοί της Ένωσης, οι τρίτες χώρες, οι διεθνείς οργανισμοί, τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή άλλα τρίτα μέρη μπορούν να καταβάλλουν πρόσθετες χρηματοδοτικές ή μη χρηματοδοτικές συνεισφορές στο πρόγραμμα. Οι πρόσθετες χρηματοδοτικές συνεισφορές συνιστούν εξωτερικά έσοδα με ειδικό προορισμό κατά την έννοια του άρθρου 21 παράγραφος 2 στοιχεία α), δ) ή ε) ή του άρθρου 21 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509.

2.Οι πόροι που διατίθενται στα κράτη μέλη υπό καθεστώς επιμερισμένης διαχείρισης μπορούν, κατόπιν αιτήματος των κρατών μελών, να διατεθούν στο πρόγραμμα. Οι εν λόγω πόροι εκτελούνται άμεσα ή έμμεσα από την Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α) ή γ) του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509. Προστίθενται στο ποσό που αναφέρεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1 του παρόντος κανονισμού. Οι πόροι αυτοί χρησιμοποιούνται προς όφελος του οικείου κράτους μέλους. Όταν η Επιτροπή δεν έχει αναλάβει νομική δέσμευση στο πλαίσιο άμεσης ή έμμεσης διαχείρισης για πρόσθετα ποσά που διατίθενται κατ’ αυτόν τον τρόπο στο πρόγραμμα, τα αντίστοιχα μη δεσμευμένα ποσά μπορούν, κατόπιν αιτήματος του οικείου κράτους μέλους, να μεταφερθούν και πάλι σε ένα ή περισσότερα αντίστοιχα προγράμματα-πηγή ή στα διάδοχά τους προγράμματα.

Άρθρο 7

Εναλλακτική, συνδυασμένη και σωρευτική χρηματοδότηση

1.Το πρόγραμμα υλοποιείται σε συνέργεια με άλλα προγράμματα της Ένωσης. Μια δράση που έχει λάβει συνεισφορά της Ένωσης από άλλο πρόγραμμα μπορεί επίσης να λάβει συνεισφορά στο πλαίσιο του εν λόγω προγράμματος. Οι κανόνες του σχετικού προγράμματος της Ένωσης εφαρμόζονται στην αντίστοιχη συνεισφορά ή μπορεί να εφαρμοστεί ενιαίο σύνολο κανόνων σε όλες τις συνεισφορές και να συναφθεί ενιαία νομική δέσμευση. Εάν η συνεισφορά της Ένωσης βασίζεται σε επιλέξιμες δαπάνες, η σωρευτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της Ένωσης δεν υπερβαίνει τις συνολικές επιλέξιμες δαπάνες της δράσης και μπορεί να υπολογίζεται κατ’ αναλογία σύμφωνα με τα έγγραφα που καθορίζουν τους όρους στήριξης.

2.Οι διαδικασίες ανάθεσης/χορήγησης/απονομής στο πλαίσιο του προγράμματος μπορούν να διεξάγονται από κοινού υπό άμεση ή έμμεση διαχείριση με κράτη μέλη, θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμούς της Ένωσης, τρίτες χώρες, διεθνείς οργανισμούς, διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή άλλα τρίτα μέρη, υπό την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται η προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Οι διαδικασίες αυτές υπόκεινται σε ενιαίο σύνολο κανόνων και έχουν ως αποτέλεσμα τη σύναψη ενιαίων νομικών δεσμεύσεων. Για τον σκοπό αυτόν, οι εταίροι της διαδικασίας από κοινού ανάθεσης/χορήγησης/απονομής μπορούν να διαθέσουν πόρους στο πρόγραμμα σύμφωνα με το άρθρο 6 του παρόντος κανονισμού, ή να επιφορτιστούν με την εκτέλεση της εν λόγω διαδικασίας, κατά περίπτωση, σύμφωνα με το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509. Στις διαδικασίες από κοινού ανάθεσης/χορήγησης/απονομής, εκπρόσωποι των εταίρων στην εν λόγω διαδικασία μπορούν επίσης να είναι μέλη της επιτροπής αξιολόγησης που αναφέρεται στο άρθρο 153 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509.

3.Στο πλαίσιο του εν λόγω προγράμματος, πέραν των προϋποθέσεων που καθορίζονται στο άρθρο 8 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού [για τη σύσταση του ΕΤΑ], σφραγίδα ανταγωνιστικότητας απονέμεται μόνο σε δράσεις υψηλής ποιότητας που δεν έχουν χρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα λόγω δημοσιονομικών περιορισμών.

4.Τα κράτη μέλη μπορούν να χρηματοδοτούν δράσεις στις οποίες έχει απονεμηθεί σφραγίδα ανταγωνιστικότητας.

Άρθρο 8

Τρίτες χώρες συνδεδεμένες με το πρόγραμμα

1.Το πρόγραμμα μπορεί να είναι ανοικτό στη συμμετοχή των ακόλουθων τρίτων χωρών, μέσω πλήρους ή μερικής σύνδεσης, σύμφωνα με τους στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 και σύμφωνα με τις σχετικές διεθνείς συμφωνίες ή τυχόν αποφάσεις που εκδίδονται στο πλαίσιο των εν λόγω συμφωνιών και εφαρμόζονται:

α)στις προσχωρούσες χώρες, τις υποψήφιες χώρες και τα δυνάμει υποψήφια μέλη·

β)στις χώρες της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας·

γ)σε άλλες τρίτες χώρες.

2.Οι συμφωνίες σύνδεσης για τη συμμετοχή στο πρόγραμμα:

α)διασφαλίζουν δίκαιη ισορροπία όσον αφορά τις συνεισφορές και τα οφέλη της τρίτης χώρας που συμμετέχει στο πρόγραμμα·

β)καθορίζουν τους όρους συμμετοχής στο πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένου του υπολογισμού των χρηματοδοτικών συνεισφορών —οι οποίες συνίστανται σε επιχειρησιακή συνεισφορά και τέλος συμμετοχής— στο πρόγραμμα και στις γενικές διοικητικές δαπάνες του·

γ)δεν παρέχουν στην τρίτη χώρα καμία εξουσία λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος·

δ)εγγυώνται τα δικαιώματα της Ένωσης για τη διασφάλιση χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης και την προστασία των οικονομικών της συμφερόντων·

ε)κατά περίπτωση, διασφαλίζουν την προστασία των συμφερόντων ασφάλειας και δημόσιας τάξης της Ένωσης.

3.Για τους σκοπούς της παραγράφου 1 στοιχείο γ), η σύνδεση ή η μερική σύνδεση με άλλες τρίτες χώρες είναι δυνατή μόνο εάν πληρούνται όλα τα ακόλουθα κριτήρια:

α)διαθέτουν ικανοποιητικές ικανότητες στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία·

β)είναι προσηλωμένες σε μια οικονομία ανοιχτής αγοράς που βασίζεται σε κανόνες, συμπεριλαμβανομένων της δίκαιης και ισότιμης μεταχείρισης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με την υποστήριξη δημοκρατικών θεσμών·

γ)προωθούν ενεργά πολιτικές για τη βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας των πολιτών.

4.Για τους σκοπούς της παραγράφου 2 στοιχείο δ), η τρίτη χώρα παρέχει τα αναγκαία δικαιώματα και την πρόσβαση που απαιτείται βάσει των κανονισμών (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509 και (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 και εγγυάται ότι οι αποφάσεις αναγκαστικής εκτέλεσης που επιβάλλουν χρηματική υποχρέωση βάσει του άρθρου 299 της ΣΛΕΕ, καθώς και οι αποφάσεις και οι διατάξεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι άμεσα εκτελεστές.

5.Όσον αφορά το εύρος της σύνδεσης κάθε τρίτης χώρας με το πρόγραμμα, λαμβάνονται υπόψη ανάλυση των κινδύνων, ιδίως εκείνων που ενδέχεται να επηρεάσουν τη δημόσια τάξη και ασφάλεια της Ένωσης στους σχετικούς τομείς πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής και ερευνητικής ασφάλειας, καθώς και τα οφέλη και ο ευρύτερος στόχος της προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας της Ένωσης μέσω της καινοτομίας. Αντιστοίχως, οι προσχωρούσες χώρες, οι υποψήφιες χώρες, τα δυνάμει υποψήφια μέλη και οι τρίτες χώρες είναι δυνατόν να εξαιρούνται από τμήματα του προγράμματος σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό ή την ίδια τη συμφωνία σύνδεσης.

6.Η συμφωνία σύνδεσης στην οποία καθορίζονται οι όροι συμμετοχής στο πρόγραμμα προβλέπει, στο μέτρο του δυνατού, την αμοιβαία συμμετοχή νομικών οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες στην Ένωση σε αντίστοιχα προγράμματα των συνδεδεμένων χωρών σύμφωνα με τους προβλεπόμενους όρους που καθορίζονται στα εν λόγω προγράμματα.

7.Οι όροι για τον καθορισμό του ύψους των χρηματοδοτικών συνεισφορών που αναφέρονται στην παράγραφο 2 στοιχείο β) εξασφαλίζουν τακτική αυτόματη διόρθωση τυχόν σημαντικών ανισορροπιών σε σύγκριση με το ποσό που λαμβάνουν οι οντότητες που είναι εγκατεστημένες στη συνδεδεμένη χώρα μέσω της συμμετοχής στο πρόγραμμα, λαμβανομένων υπόψη των δαπανών διαχείρισης, εκτέλεσης και λειτουργίας του προγράμματος. Για τη διάθεση των χρηματοδοτικών συνεισφορών συνεκτιμάται το επίπεδο συμμετοχής των νομικών οντοτήτων των συνδεδεμένων χωρών σε κάθε μέρος του προγράμματος.

Άρθρο 9

Υλοποίηση και μορφές της ενωσιακής χρηματοδότησης

1.Το πρόγραμμα υλοποιείται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509, υπό άμεση ή έμμεση διαχείριση με τις οντότητες ή τους οργανισμούς που αναφέρονται στο άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του εν λόγω κανονισμού.

2.Η ενωσιακή χρηματοδότηση μπορεί να παρέχεται υπό οποιαδήποτε μορφή, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509, ιδίως μέσω επιχορηγήσεων, βραβείων, προμηθειών, μη χρηματοοικονομικών δωρεών και χρηματοδοτικών μέσων.

3.Εξαιρουμένων των χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο (του Ταμείου) του ΕΣΚ, όταν η στήριξη της Ένωσης παρέχεται με τη μορφή δημοσιονομικής εγγύησης ή χρηματοδοτικού μέσου, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες συνδυάζεται με μη επιστρεπτέα στήριξη σε συνδυαστική πράξη, παρέχεται αποκλειστικά μέσω του μέσου InvestEU του ΕΤΑ και εκτελείται σύμφωνα με τους εφαρμοστέους κανόνες του μέσου InvestEU του ΕΤΑ, μέσω των συμφωνιών συνεισφοράς ή των συμβάσεων εγγύησης που συνάπτονται για τον σκοπό αυτόν.

4.Η στήριξη της Ένωσης με τη μορφή δημοσιονομικής εγγύησης παρέχεται εντός του μέγιστου ποσού της δημοσιονομικής εγγύησης που καθορίζεται από τον κανονισμό για το ΕΤΑ.

5.Όταν το πρόγραμμα χρησιμοποιεί το επενδυτικό μέσο του ΕΤΑ, παρέχει τις προβλέψεις για τη δημοσιονομική εγγύηση και τη χρηματοδότηση για τα χρηματοδοτικά μέσα, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες συνδυάζονται με μη επιστρεπτέα στήριξη με τη μορφή συνδυαστικής πράξης.

6.Όταν η ενωσιακή χρηματοδότηση παρέχεται υπό τη μορφή επιχορήγησης, η χρηματοδότηση θα παρέχεται ως χρηματοδότηση που δεν συνδέεται με τις δαπάνες ή με τη χρήση απλουστευμένων επιλογών κόστους, ειδικότερα μέσω κατ’ αποκοπή ποσών ή μοναδιαίων δαπανών για το προσωπικό, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509. Η χρηματοδότηση μπορεί να παρέχεται υπό μορφή επιστροφής των πραγματικών επιλέξιμων δαπανών μόνο όταν οι στόχοι μιας δράσης δεν μπορούν να επιτευχθούν διαφορετικά. Όταν είναι αναγκαίο να καταστεί δυνατή η χρήση άλλων πηγών χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των συνεπενδύσεων με εθνικούς πόρους που υπόκεινται στους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, η χρηματοδότηση παρέχεται υπό μορφή επιστροφής των πραγματικών επιλέξιμων δαπανών ή απλουστευμένων επιλογών κόστους.

7.Για τους σκοπούς του άρθρου 153 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509, η επιτροπή αξιολόγησης μπορεί να απαρτίζεται εν μέρει ή εν όλω από ανεξάρτητους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες.

Άρθρο 10

Συμπράξεις

1.Όταν είναι αναγκαίο για την επίτευξη των στόχων που ορίζονται στο άρθρο 3, οι δραστηριότητες δυνάμει του παρόντος κανονισμού μπορούν να υλοποιούνται μέσω ευρωπαϊκών συμπράξεων σύμφωνα με τις παραγράφους 2 έως 6 του παρόντος άρθρου, εξ ορισμού μέσω των προγραμμάτων εργασίας ή μέσω συμπράξεων που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρατόμ βάσει της παραγράφου 7 του παρόντος άρθρου.

2.Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις βασίζονται σε μνημόνιο συμφωνίας, το οποίο συμφωνείται και υπογράφεται μεταξύ των εταίρων και ορίζει:

α)τα αποτελέσματα που πρέπει να επιτευχθούν, τα οποία πρέπει να είναι σαφή, μετρήσιμα και χρονικά προσδιορισμένα·

β)απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων·

γ)τις σχετικές δεσμεύσεις όλων των εταίρων·

δ)τις ρυθμίσεις διακυβέρνησης σε συνδυασμό με μηχανισμό στο πλαίσιο του οποίου οι εταίροι μπορούν να συζητούν και να συμφωνούν σχετικά με τον προγραμματισμό και τις δραστηριότητες των συμπράξεων.

3.Για τις ευρωπαϊκές συμπράξεις που συστήνονται σύμφωνα με την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου, η στήριξη από το πρόγραμμα εξαρτάται από την αποδοτική χρήση της ενωσιακής χρηματοδότησης, την αναλογική χρηματοδοτική συνεισφορά ή συνεισφορά σε είδος από άλλους εταίρους, η οποία θα αντιστοιχεί τουλάχιστον στη συνεισφορά της Ένωσης.

4.Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις:

α)συστήνονται μόνο στις περιπτώσεις που δεν μπορούν να επιτευχθούν οι επιθυμητοί στόχοι μόνο μέσω δράσης της Ένωσης ή άλλων μορφών στήριξης στο πλαίσιο του προγράμματος·

β)συστήνονται με σκοπό την αντιμετώπιση των προκλήσεων που απαιτούν κρίσιμη μάζα πόρων και ενιαία και συντονισμένη προσέγγιση τόσο ως προς τον προγραμματισμό όσο και ως προς την υλοποίηση, μεταξύ των φορέων·

γ)ευθυγραμμίζονται με την εφαρμογή σημαντικών πολιτικών και πρωτοβουλιών πολιτικής της Ένωσης και συνδράμουν σε αυτήν·

δ)επιλέγονται με διαφανή τρόπο βάσει ενός συνόλου ποσοτικοποιήσιμων κριτηρίων που σχετίζονται με τον κύκλο ζωής και μιας δυναμικής προσέγγισης βάσει χαρτοφυλακίου, με αποτέλεσμα να διαμορφώνεται ένα συνεκτικό σύνολο πρωτοβουλιών·

ε)βασίζονται στην εκ των προτέρων ανάληψη μακροπρόθεσμων και επίσημων δεσμεύσεων από όλους τους εταίρους για οικονομική συνεισφορά στους πόρους της ευρωπαϊκής σύμπραξης, οι οποίοι τελούν υπό κεντρική διαχείριση, εκτός από δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις·

στ)προϋποθέτουν την ύπαρξη σαφούς προσέγγισης κύκλου ζωής, συμπεριλαμβανομένης της εκ των προτέρων κατάρτισης σχεδίου για την υλοποίηση της πρωτοβουλίας σε συνδυασμό με στρατηγική για τη σταδιακή ή την πλήρη κατάργηση της ενωσιακής χρηματοδότησης.

5.Οι συνεισφορές των εταίρων που συμμετέχουν σε ευρωπαϊκές συμπράξεις πλην της Ένωσης λαμβάνουν τις ακόλουθες μορφές:

α)χρηματοδοτικές συνεισφορές στον επιχειρησιακό προϋπολογισμό της πρωτοβουλίας·

β)συγχρηματοδότηση της συμμετοχής των εταίρων ή των μελών τους από τους ίδιους, σε έργα που χρηματοδοτούνται μέσω της πρωτοβουλίας·

γ)σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις και σύμφωνα με τις διατάξεις του μνημονίου συμφωνίας, συνεισφορές σε είδος για πρόσθετες δραστηριότητες που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της ευρωπαϊκής σύμπραξης.

6.Όλοι οι εταίροι που συμμετέχουν σε ευρωπαϊκές συμπράξεις πλην της Ένωσης παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τη δομή, τα μέλη και τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της σύμπραξης. Στις περιπτώσεις που συνάπτονται συμπράξεις με αντιπροσωπευτικές οργανώσεις και ενώσεις, περιλαμβάνεται τακτική ενημέρωση σχετικά με τη συμμετοχή τους.

7.Οι συμπράξεις που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρατόμ μπορούν να χρηματοδοτούνται μέσω επιχορηγήσεων που χορηγούνται σε κοινοπραξίες οι οποίες περιλαμβάνουν έναν πυρήνα νομικών οντοτήτων που συστήνονται ή ορίζονται από τα κράτη μέλη και από οποιαδήποτε τρίτη χώρα που είναι συνδεδεμένη με το πρόγραμμα Ευρατόμ· οι εν λόγω συμπράξεις θα αναπτύξουν κοινό πρόγραμμα Ε&Κ και δραστηριότητες συντονισμού και στήριξης, συμπεριλαμβανομένης ενδεχομένως της διοργάνωσης κοινών ανοικτών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Τα προγράμματα εργασίας που αναφέρονται στο άρθρο 13 καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής των συμπράξεων που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρατόμ, το ποσοστό χρηματοδότησης που καθιστά δυνατή την επιλογή της κατάλληλης συγχρηματοδότησης από τους εταίρους και τη δυνητική συμμετοχή οντοτήτων διαφορετικών από εκείνες που συστήνονται ή ορίζονται από τα κράτη μέλη και από οποιαδήποτε τρίτη χώρα που είναι συνδεδεμένη με το πρόγραμμα Ευρατόμ. Στο πλαίσιο των συμπράξεων που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρατόμ είναι δυνατή επίσης η στήριξη των στόχων των ευρωπαϊκών συμπράξεων που συστήνονται δυνάμει της παραγράφου 2, καθώς και της διεθνούς συνεργασίας στον αντίστοιχο οικείο τομέα.

Άρθρο 11 

Κοινό Κέντρο Ερευνών

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) παρέχει ανεξάρτητη και τεκμηριωμένη γνώση και επιστημονικά στοιχεία, στηρίζοντας τις πολιτικές της ΕΕ για την επίτευξη θετικού αντικτύπου στην κοινωνία. Αυτό πραγματοποιείται μέσω άμεσων δράσεων του JRC και μέσω της συμμετοχής του σε έμμεσες δράσεις. Το κεφάλαιο II του τίτλου II του κανονισμού [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»] δεν εφαρμόζεται στις άμεσες δράσεις.

Άρθρο 12 

Επιλεξιμότητα και κανόνες συμμετοχής και διάδοσης

1.Καθορίζονται κριτήρια επιλεξιμότητας προκειμένου να στηριχθεί η επίτευξη των γενικών και ειδικών στόχων που ορίζονται στο άρθρο 3, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509, και εφαρμόζονται σε όλες τις διαδικασίες ανάθεσης/χορήγησης/απονομής στο πλαίσιο του προγράμματος.

2.Με την επιφύλαξη της παραγράφου 3 του παρόντος άρθρου, τα κεφάλαια I και II του τίτλου II σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης του κανονισμού [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»] εφαρμόζονται σε δράσεις που υποστηρίζονται από το πρόγραμμα. Οι αναφορές του κανονισμού [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»] στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» νοούνται ως αναφορές στο πρόγραμμα, κατά περίπτωση. Οι αναφορές του κανονισμού [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»] σε «κανόνες ασφαλείας» θεωρείται ότι περιλαμβάνουν τα αμυντικά συμφέροντα των κρατών μελών κατά την έννοια του άρθρου 24 της Συνθήκης Ευρατόμ.

3.Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 32 στοιχείο ζ) του κανονισμού [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»], δικαιούχος που έχει λάβει κοινοτική χρηματοδότηση παραχωρεί πρόσβαση στα οικεία αποτελέσματα ατελώς στα θεσμικά και λοιπά όργανα, υπηρεσίες ή οργανισμούς της Ένωσης ή στην επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια», με σκοπό την ανάπτυξη, την υλοποίηση και την παρακολούθηση των πολιτικών και των προγραμμάτων της Κοινότητας ή των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη διεθνή συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς. Στα εν λόγω δικαιώματα πρόσβασης περιλαμβάνεται το δικαίωμα εκχώρησης άδειας σε τρίτους για χρήση των αποτελεσμάτων σε δημόσιες συμβάσεις και το δικαίωμα περαιτέρω εκχώρησης αδειών. Τα δικαιώματα πρόσβασης περιορίζονται σε μη εμπορική και μη ανταγωνιστική χρήση.

Άρθρο 13 

Πρόγραμμα εργασίας

1.Το πρόγραμμα υλοποιείται μέσω των προγραμμάτων εργασίας που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου σύμφωνα με το άρθρο 110 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509 και, όσον αφορά τη συνεισφορά του προγράμματος στο έργο ITER, μέσω των προγραμμάτων εργασίας που αναφέρονται στον δημοσιονομικό κανονισμό για την επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια».

Με την επιφύλαξη του πρώτου εδαφίου, τα προγράμματα εργασίας μπορούν ιδίως να καθορίζουν τα εξής:

α)δράσεις και σχετικό προϋπολογισμό·

β)κριτήρια επιλεξιμότητας και ανάθεσης/χορήγησης/απονομής·

γ)ενιαίο ποσοστό συγχρηματοδότησης ανά δράση·

δ)κανόνες που εφαρμόζονται σε δράσεις με τις οποίες επιδιώκονται περισσότεροι του ενός ειδικοί στόχοι·

ε)δράσεις για τις οποίες ισχύουν ειδικοί κανόνες, ιδίως όσον αφορά την κυριότητα των αποτελεσμάτων, την αξιοποίηση και τη διάδοση, τη μεταβίβαση και την αδειοδότηση, καθώς και τα δικαιώματα πρόσβασης στα αποτελέσματα.

Το δεύτερο εδάφιο δεν εφαρμόζεται στα προγράμματα εργασίας που αναφέρονται στην απόφαση 2007/198/Ευρατόμ του Συμβουλίου.

2.Η Επιτροπή εγκρίνει, με εκτελεστικές πράξεις, τα προγράμματα εργασίας για την υλοποίηση των ειδικών στόχων που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 και τις δραστηριότητες που καθορίζονται στο παράρτημα. Οι εν λόγω εκτελεστικές πράξεις εκδίδονται σύμφωνα με τη συμβουλευτική διαδικασία που αναφέρεται στο άρθρο 14 παράγραφος 3.

3.Η Επιτροπή εγκρίνει, με εκτελεστικές πράξεις, χωριστά πολυετή προγράμματα εργασίας για την υλοποίηση δράσεων στο πλαίσιο του JRC. Οι εν λόγω εκτελεστικές πράξεις εκδίδονται σύμφωνα με τη συμβουλευτική διαδικασία που αναφέρεται στο άρθρο 14 παράγραφος 3. Στα πολυετή προγράμματα εργασίας λαμβάνεται υπόψη η γνωμοδότηση του διοικητικού συμβουλίου του JRC που αναφέρεται στην απόφαση 96/282/Ευρατόμ.

Άρθρο 14

Διαδικασία επιτροπής

1.Η Επιτροπή επικουρείται από επιτροπή. Η εν λόγω επιτροπή αποτελεί επιτροπή κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

2.Η επιτροπή μπορεί να συνεδριάζει στις ακόλουθες συνθέσεις, λαμβάνοντας υπόψη το εκάστοτε θέμα προς συζήτηση:

α)Σχάση: Στρατηγική επισκόπηση της υλοποίησης των δράσεων που αφορούν τη σχάση

β)Σύντηξη: Στρατηγική επισκόπηση της υλοποίησης των δράσεων που αφορούν τη σύντηξη

3.Όταν γίνεται παραπομπή στην παρούσα παράγραφο, εφαρμόζεται το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

4.Αν η γνώμη της επιτροπής πρέπει να ληφθεί με γραπτή διαδικασία, η εν λόγω διαδικασία περατώνεται χωρίς αποτέλεσμα, εάν, εντός της προθεσμίας για την έκδοση γνώμης, το αποφασίσει ο πρόεδρος της επιτροπής ή το ζητήσουν τα μέλη της επιτροπής με απλή πλειοψηφία.

5.Σύμφωνα με τις διεθνείς συμφωνίες που έχει συνάψει η Ένωση, εκπρόσωποι τρίτων χωρών ή διεθνών οργανισμών μπορούν να προσκαλούνται ως παρατηρητές στις συνεδριάσεις της επιτροπής υπό τους όρους που καθορίζονται στον εσωτερικό κανονισμό της, λαμβανομένης υπόψη της ασφάλειας και της δημόσιας τάξης της Ένωσης ή των κρατών μελών της.

Άρθρο 15

Κατάργηση

Ο κανονισμός (Ευρατόμ) 2025/1304 καταργείται από την 1η Ιανουαρίου 2028.

Άρθρο 16

Μεταβατικές διατάξεις

1.Ο παρών κανονισμός δεν επηρεάζει τη συνέχιση ή την τροποποίηση των σχετικών δράσεων, μέχρι τη λήξη τους, στο πλαίσιο του κανονισμού (Ευρατόμ) 2025/1304, οποίος εξακολουθεί να εφαρμόζεται στις εν λόγω δράσεις μέχρι τη λήξη τους.

2.Το χρηματοδοτικό κονδύλιο του προγράμματος μπορεί επίσης να καλύψει δαπάνες τεχνικής και διοικητικής βοήθειας που είναι αναγκαίες για την εξασφάλιση της μετάβασης στο πρόγραμμα από τα μέτρα που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο του προηγούμενου προγράμματος βάσει του κανονισμού (ΕΕ) 2025/1304.

Άρθρο 17

Έναρξη ισχύος και εφαρμογή

Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2028.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Βρυξέλλες,

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ3

1.1.Τίτλος της πρότασης/πρωτοβουλίας3

1.2.Σχετικοί τομείς πολιτικής3

1.3.Στόχοι3

1.3.1.Γενικοί στόχοι3

1.3.2.Ειδικοί στόχοι3

1.3.3.Αναμενόμενα αποτελέσματα και επιπτώσεις3

1.3.4.Δείκτες επιδόσεων3

1.4.Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά:4

1.5.Αιτιολόγηση της πρότασης/πρωτοβουλίας4

1.5.1.Βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη κάλυψη αναγκών, συμπεριλαμβανομένου λεπτομερούς χρονοδιαγράμματος για τη σταδιακή υλοποίηση της πρωτοβουλίας4

1.5.2.Προστιθέμενη αξία της ενωσιακής παρέμβασης (που μπορεί να προκύπτει από διάφορους παράγοντες, π.χ. οφέλη από τον συντονισμό, ασφάλεια δικαίου, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα ή συμπληρωματικότητα). Για τους σκοπούς του παρόντος σημείου «προστιθέμενη αξία της ενωσιακής παρέμβασης» είναι η αξία που απορρέει από την ενωσιακή δράση και η οποία προστίθεται στην αξία που θα είχε δημιουργηθεί αν τα κράτη μέλη ενεργούσαν μεμονωμένα.4

1.5.3.Διδάγματα από ανάλογες εμπειρίες του παρελθόντος4

1.5.4.Συμβατότητα με το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο και ενδεχόμενες συνέργειες με άλλα κατάλληλα μέσα5

1.5.5.Αξιολόγηση των διάφορων διαθέσιμων επιλογών χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων ανακατανομής5

1.6.Διάρκεια της πρότασης/πρωτοβουλίας και των δημοσιονομικών επιπτώσεών της6

1.7.Προβλεπόμενες μέθοδοι εκτέλεσης του προϋπολογισμού6

2.ΜΕΤΡΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ8

2.1.Κανόνες παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων8

2.2.Συστήματα διαχείρισης και ελέγχου8

2.2.1.Αιτιολόγηση των μεθόδων εκτέλεσης του προϋπολογισμού, των μηχανισμών εκτέλεσης της χρηματοδότησης, των όρων πληρωμής και της στρατηγικής ελέγχου που προτείνονται8

2.2.2.Πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους που έχουν εντοπιστεί και τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου που έχουν δημιουργηθεί για τον μετριασμό τους8

2.2.3.Εκτίμηση και αιτιολόγηση της οικονομικής αποδοτικότητας των ελέγχων (λόγος του κόστους του ελέγχου προς την αξία των σχετικών κονδυλίων που αποτελούν αντικείμενο διαχείρισης) και αξιολόγηση του εκτιμώμενου επιπέδου κινδύνου σφάλματος (κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο)8

2.3.Μέτρα για την πρόληψη περιπτώσεων απάτης και παρατυπίας9

3.ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ10

3.1.Τομείς του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και γραμμές δαπανών του προϋπολογισμού που επηρεάζονται10

3.2.Εκτιμώμενες δημοσιονομικές επιπτώσεις της πρότασης στις πιστώσεις12

3.2.1.Συνοπτική παρουσίαση των εκτιμώμενων επιπτώσεων στις επιχειρησιακές πιστώσεις12

3.2.1.1.Πιστώσεις από τον ψηφισθέντα προϋπολογισμό12

3.2.1.2.Πιστώσεις από εξωτερικά έσοδα με ειδικό προορισμό17

3.2.2.Εκτιμώμενο αποτέλεσμα που χρηματοδοτείται από επιχειρησιακές πιστώσεις22

3.2.3.Συνοπτική παρουσίαση των εκτιμώμενων επιπτώσεων στις διοικητικές πιστώσεις24

3.2.3.1. Πιστώσεις από τον ψηφισθέντα προϋπολογισμό24

3.2.3.2.Πιστώσεις από εξωτερικά έσοδα με ειδικό προορισμό24

3.2.3.3.Σύνολο πιστώσεων24

3.2.4.Εκτιμώμενες ανάγκες σε ανθρώπινους πόρους25

3.2.4.1.Χρηματοδοτούμενες από τον ψηφισθέντα προϋπολογισμό25

3.2.4.2.Χρηματοδοτούμενες από εξωτερικά έσοδα με ειδικό προορισμό26

3.2.4.3.Σύνολο εκτιμώμενων αναγκών σε ανθρώπινους πόρους26

3.2.5.Επισκόπηση των εκτιμώμενων επιπτώσεων στις επενδύσεις ψηφιακής τεχνολογίας28

3.2.6.Συμβατότητα με το ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο28

3.2.7.Συμμετοχή τρίτων στη χρηματοδότηση28

3.3.Εκτιμώμενες επιπτώσεις στα έσοδα29

4.Ψηφιακές διαστάσεις29

4.1.Απαιτήσεις ψηφιακής σημασίας30

4.2.Δεδομένα30

4.3.Ψηφιακές λύσεις31

4.4.Αξιολόγηση διαλειτουργικότητας31

4.5.Μέτρα στήριξης της ψηφιακής εφαρμογής32

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ

1.1.Τίτλος της πρότασης/πρωτοβουλίας

1.2.Σχετικοί τομείς πολιτικής

1.3.Στόχοι

1.3.1.Γενικοί στόχοι

1.3.2.Ειδικοί στόχοι

1.3.3.Αναμενόμενα αποτελέσματα και επιπτώσεις

Να προσδιοριστούν τα αποτελέσματα που αναμένεται να έχει η πρόταση/πρωτοβουλία όσον αφορά τους στοχευόμενους δικαιούχους / τις στοχευόμενες ομάδες.

1.3.4.Δείκτες επιδόσεων

Να προσδιοριστούν οι δείκτες για την παρακολούθηση της προόδου και των επιτευγμάτων.

1.4.Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά:

 νέα δράση

 νέα δράση έπειτα από δοκιμαστικό σχέδιο / προπαρασκευαστική ενέργεια 56

 την παράταση υφιστάμενης δράσης

 συγχώνευση ή αναπροσανατολισμό μίας ή περισσότερων δράσεων προς άλλη/νέα δράση

1.5.Αιτιολόγηση της πρότασης/πρωτοβουλίας

1.5.1.Βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη κάλυψη αναγκών, συμπεριλαμβανομένου λεπτομερούς χρονοδιαγράμματος για τη σταδιακή υλοποίηση της πρωτοβουλίας

1.5.2.Προστιθέμενη αξία της ενωσιακής παρέμβασης (που μπορεί να προκύπτει από διάφορους παράγοντες, π.χ. οφέλη από τον συντονισμό, ασφάλεια δικαίου, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα ή συμπληρωματικότητα). Για τους σκοπούς του παρόντος σημείου «προστιθέμενη αξία της ενωσιακής παρέμβασης» είναι η αξία που απορρέει από την ενωσιακή δράση και η οποία προστίθεται στην αξία που θα είχε δημιουργηθεί αν τα κράτη μέλη ενεργούσαν μεμονωμένα.

1.5.3.Διδάγματα από ανάλογες εμπειρίες του παρελθόντος

1.5.4.Συμβατότητα με το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο και ενδεχόμενες συνέργειες με άλλα κατάλληλα μέσα

1.5.5.Αξιολόγηση των διάφορων διαθέσιμων επιλογών χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων ανακατανομής

1.6.Διάρκεια της πρότασης/πρωτοβουλίας και των δημοσιονομικών επιπτώσεών της

 περιορισμένη διάρκεια

– με ισχύ από 1η Ιανουαρίου 2028 έως 31 Δεκεμβρίου 2032

–    δημοσιονομικές επιπτώσεις από το 2028 έως το 2032 για πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων και από το 2028 έως το 2036 για πιστώσεις πληρωμών.

 απεριόριστη διάρκεια

–Περίοδος σταδιακής εφαρμογής από το ΕΕΕΕ έως το ΕΕΕΕ,

–και στη συνέχεια πλήρης εφαρμογή.

1.7.Προβλεπόμενες μέθοδοι εκτέλεσης του προϋπολογισμού 57

 Άμεση διαχείριση από την Επιτροπή

– από τις υπηρεσίες της, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού της στις αντιπροσωπείες της Ένωσης

–    από τους εκτελεστικούς οργανισμούς

 Επιμερισμένη διαχείριση με τα κράτη μέλη

 Έμμεση διαχείριση με ανάθεση καθηκόντων εκτέλεσης του προϋπολογισμού:

– σε τρίτες χώρες ή οργανισμούς που αυτές έχουν ορίσει

– σε διεθνείς οργανισμούς και στους οργανισμούς αυτών (να προσδιοριστούν)

– στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων

– στους οργανισμούς που αναφέρονται στα άρθρα 70 και 71 του δημοσιονομικού κανονισμού (κοινή επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια»)

– σε οργανισμούς δημοσίου δικαίου

– σε οργανισμούς που διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο και είναι επιφορτισμένοι με δημόσια υπηρεσία, στον βαθμό που τους παρέχονται επαρκείς οικονομικές εγγυήσεις

– σε οργανισμούς που διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο κράτους μέλους στους οποίους έχει ανατεθεί η εκτέλεση σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και στους οποίους παρέχονται επαρκείς οικονομικές εγγυήσεις

– σε οργανισμούς ή πρόσωπα επιφορτισμένα με την εφαρμογή συγκεκριμένων δράσεων στην κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας βάσει του τίτλου V της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα οποία προσδιορίζονται στην αντίστοιχη βασική πράξη

–σε οργανισμούς που είναι εγκατεστημένοι σε κράτος μέλος, διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο κράτους μέλους ή το δίκαιο της Ένωσης και είναι επιλέξιμοι για να τους ανατεθεί, σύμφωνα με ειδικούς τομεακούς κανόνες, η εκτέλεση κονδυλίων της Ένωσης ή δημοσιονομικών εγγυήσεων, στον βαθμό που οι εν λόγω οργανισμοί ελέγχονται από οργανισμούς δημοσίου δικαίου ή από οργανισμούς που διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο και είναι επιφορτισμένοι με δημόσια υπηρεσία και τους παρέχονται επαρκείς οικονομικές εγγυήσεις υπό μορφή από κοινού και εις ολόκληρον ευθύνης από τους ελέγχοντες οργανισμούς ή ισοδύναμες χρηματοοικονομικές εγγυήσεις και οι οποίες μπορεί να περιορίζονται, για κάθε δράση, στο μέγιστο ποσό της στήριξης της Ένωσης.

Παρατηρήσεις

2.ΜΕΤΡΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

2.1.Κανόνες παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων

2.2.Συστήματα διαχείρισης και ελέγχου

2.2.1.Αιτιολόγηση των μεθόδων εκτέλεσης του προϋπολογισμού, των μηχανισμών εκτέλεσης της χρηματοδότησης, των όρων πληρωμής και της στρατηγικής ελέγχου που προτείνονται

2.2.2.Πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους που έχουν εντοπιστεί και τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου που έχουν δημιουργηθεί για τον μετριασμό τους

2.2.3.Εκτίμηση και αιτιολόγηση της οικονομικής αποδοτικότητας των ελέγχων (λόγος του κόστους του ελέγχου προς την αξία των σχετικών κονδυλίων που αποτελούν αντικείμενο διαχείρισης) και αξιολόγηση του εκτιμώμενου επιπέδου κινδύνου σφάλματος (κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο)

2.3.Μέτρα για την πρόληψη περιπτώσεων απάτης και παρατυπίας

3.ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ

3.1.Τομείς του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και γραμμές δαπανών του προϋπολογισμού που επηρεάζονται

·Νέες γραμμές του προϋπολογισμού των οποίων έχει ζητηθεί η δημιουργία

Κατά σειρά τομέων του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και γραμμών του προϋπολογισμού

3.2.Εκτιμώμενες δημοσιονομικές επιπτώσεις της πρότασης στις πιστώσεις

3.2.1.Συνοπτική παρουσίαση των εκτιμώμενων επιπτώσεων στις επιχειρησιακές πιστώσεις

–    Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση επιχειρησιακών πιστώσεων

–    Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση επιχειρησιακών πιστώσεων, όπως εξηγείται κατωτέρω

3.2.1.1.Πιστώσεις από τον ψηφισθέντα προϋπολογισμό

σε εκατ. EUR (με τρία δεκαδικά ψηφία)

σε εκατ. EUR (με τρία δεκαδικά ψηφία)

–3.2.2.    Εκτιμώμενο αποτέλεσμα που χρηματοδοτείται από επιχειρησιακές πιστώσεις (δεν συμπληρώνεται για αποκεντρωμένους οργανισμούς)

Πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων σε εκατ. EUR (με τρία δεκαδικά ψηφία)

3.2.3.Συνοπτική παρουσίαση των εκτιμώμενων επιπτώσεων στις διοικητικές πιστώσεις

–    Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση πιστώσεων διοικητικού χαρακτήρα

–Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση πιστώσεων διοικητικού χαρακτήρα, όπως εξηγείται κατωτέρω

3.2.3.1. Πιστώσεις από τον ψηφισθέντα προϋπολογισμό

3.2.4.Εκτιμώμενες ανάγκες σε ανθρώπινους πόρους

–    Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση ανθρώπινων πόρων

–Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση ανθρώπινων πόρων, όπως εξηγείται κατωτέρω

3.2.4.1.Χρηματοδοτούμενες από τον ψηφισθέντα προϋπολογισμό

Εκτίμηση η οποία πρέπει να εκφράζεται σε μονάδες ισοδυνάμων πλήρους απασχόλησης (ΙΠΑ) 62

Προσωπικό που απαιτείται για την εφαρμογή της πρότασης (σε ΙΠΑ):

Περιγραφή των προς εκτέλεση καθηκόντων:

3.2.5.Επισκόπηση των εκτιμώμενων επιπτώσεων στις επενδύσεις ψηφιακής τεχνολογίας

Οι δαπάνες ΤΠ για πολιτικές θα πρέπει να αντιπροσωπεύουν το 0,5 % των συνολικών δαπανών του προγράμματος.

3.2.6.Συμβατότητα με το ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο

Η πρόταση/πρωτοβουλία:

–    μπορεί να χρηματοδοτηθεί εξ ολοκλήρου με ανακατανομή εντός του οικείου τομέα του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ).

–    συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση του αδιάθετου περιθωρίου στο πλαίσιο του αντίστοιχου τομέα του ΠΔΠ και/ή τη χρήση ειδικών μηχανισμών, όπως ορίζεται στον κανονισμό για το ΠΔΠ.

–    συνεπάγεται αναθεώρηση του ΠΔΠ.

3.2.7.Συμμετοχή τρίτων στη χρηματοδότηση

Η πρόταση/πρωτοβουλία:

–    δεν προβλέπει συγχρηματοδότηση από τρίτους

–προβλέπει τη συγχρηματοδότηση από τρίτους που εκτιμάται παρακάτω:

Πιστώσεις σε εκατ. EUR (με τρία δεκαδικά ψηφία)

 
3.3.    Εκτιμώμενες επιπτώσεις στα έσοδα

–    Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν έχει δημοσιονομικές επιπτώσεις στα έσοδα.

–Η πρόταση/πρωτοβουλία έχει τις δημοσιονομικές επιπτώσεις που περιγράφονται κατωτέρω:

–    στους ιδίους πόρους

–στα λοιπά έσοδα

–    Να αναφερθεί αν τα έσοδα προορίζονται για γραμμές δαπανών

σε εκατ. EUR (με τρία δεκαδικά ψηφία)

Ως προς τα έσοδα με ειδικό προορισμό, να προσδιοριστούν οι γραμμές δαπανών του προϋπολογισμού που επηρεάζονται.

Άλλες παρατηρήσεις (π.χ. μέθοδος/τύπος για τον υπολογισμό των επιπτώσεων στα έσοδα ή τυχόν άλλες πληροφορίες).

4.Ψηφιακές διαστάσεις

(1)    Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Ένας δυναμικός προϋπολογισμός της ΕΕ για τις προτεραιότητες του μέλλοντος — Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2028-2034 [COM(2025) 570 final της 16.7.2025] και πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για τα έτη 2028 έως 2034 [COM(2025) 571 final της 16.7.2025].

(2)    Η επιλογή της Ευρώπης — Πολιτικές κατευθύνσεις για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2024–2029, Ursula von der Leyen, υποψήφια πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (18.7.2024) https://dorie.ec.europa.eu/el/details/-/card/8005305 .

(3)    Οι παραπομπές στη Συνθήκη Ευρατόμ γίνονται στην ενοποιημένη έκδοση https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:02016A/TXT-20240901 .

(4)    Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on establishing the European Competitiveness Fund ('ECF’), including the specific programme for defence research and innovation activities, repealing Regulations (EU) 2021/522, (EU) 2021/694, (EU) 2021/697, (EU) 2021/783, repealing provisions of Regulations (EU) 2021/696, (EU) 2023/588, and amending Regulation (EU) [EDIP] (COM(2025) 555 final, 16.7.2025). {Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (ΕΤΑ), συμπεριλαμβανομένου του ειδικού προγράμματος για δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στον τομέα της άμυνας, την κατάργηση των κανονισμών (ΕΕ) 2021/522, (ΕΕ) 2021/694, (ΕΕ) 2021/697, (ΕΕ) 2021/783, την κατάργηση διατάξεων των κανονισμών (ΕΕ) 2021/696, (ΕΕ) 2023/588 και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) [πρόγραμμα για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία]} [COM(2025) 555 final της 16.7.2025].

(5)    Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2028-2034, τον καθορισμό των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/695 [COM(2025) 543 final της 16.7.2025].

(6)    Σε ολόκληρη την παρούσα αιτιολογική έκθεση, ο όρος «Ένωση» θα πρέπει να νοείται ως αναφορά στην ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ), χωριστά και από κοινού, ανάλογα με την περίπτωση. Βλ. επίσης το άρθρο 2 του προτεινόμενου κανονισμού.

(7)    Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Υλοποίηση της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία Ι [COM(2025) 378 final της 2.7.2025].

(8)    Βλ. επίσης υποσημείωση 6.

(9)    2007/198/Ευρατόμ: Απόφαση του Συμβουλίου, της 27ης Μαρτίου 2007, περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής κοινής επιχείρησης για τον ITER και την ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη και περί παραχωρήσεως προνομίων σε αυτήν (ΕΕ L 90 της 30.3.2007, σ. 58, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/2007/198/oj ).

(10)    Η εφαρμογή της πυρηνικής επιστήμης στο διάστημα σχετίζεται κυρίως με την εξερεύνηση του διαστήματος, διότι πρόκειται να επωφεληθεί από την έρευνα στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Απαιτείται επίσης έρευνα για την προστασία του διαστημικού υλισμικού (όπως τα ηλεκτρονικά συστήματα) από την ιοντίζουσα ακτινοβολία.

(11)

   Βλ. επίσης «Εξωτερική εμπειρογνωσία» στο τμήμα 3.

(12)    Nuclear research and training activities for the MFF 2028-2034 (Δραστηριότητες πυρηνικής έρευνας και κατάρτισης για το ΠΔΠ 2028-2034) (ΠΠ10) (STC-2024-36 FINAL, 25.4.2025).

(13)    Βλ. άρθρα 9, 7 και άρθρο 6 παράγραφος 3 της παρούσας πρότασης και άρθρο 11 του COM(2025) 543 final.

(14)    Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση πλαισίου παρακολούθησης των δαπανών και επιδόσεων του προϋπολογισμού και άλλων οριζόντιων κανόνων για τα προγράμματα και τις δραστηριότητες της Ένωσης [COM(2025) 545 final της 16.7.2025].

(15)    Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1735 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου μέτρων για την ενίσχυση του οικοσυστήματος παραγωγής τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών της Ευρώπης και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1724 (ΕΕ L, 2024/1735, 28.6.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1735/oj ).

(16)    Οδηγία 2009/71/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2009, περί θεσπίσεως κοινοτικού πλαισίου για την πυρηνική ασφάλεια πυρηνικών εγκαταστάσεων (ΕΕ L 172 της 2.7.2009, σ. 18, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2009/71/oj ).

(17)    Οδηγία 2011/70/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 19ης Ιουλίου 2011, η οποία θεσπίζει κοινοτικό πλαίσιο για την υπεύθυνη και ασφαλή διαχείριση αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων (ΕΕ L 199 της 2.8.2011, σ. 48, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2011/70/oj ).

(18)    Οδηγία 2013/59/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 5ης Δεκεμβρίου 2013, για τον καθορισμό βασικών προτύπων ασφαλείας για την προστασία από τους κινδύνους που προκύπτουν από ιοντίζουσες ακτινοβολίες και την κατάργηση των οδηγιών 89/618/Ευρατόμ, 90/641/Ευρατόμ, 96/29/Ευρατόμ, 97/43/Ευρατόμ και 2003/122/Ευρατόμ (ΕΕ L 13 της 17.1.2014, σ. 1, https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2013/59/oj ).

(19)    Κανονισμός (ΕΕ) 2021/821 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2021, για τη θέσπιση ενωσιακού συστήματος ελέγχου των εξαγωγών, της μεσιτείας, της τεχνικής βοήθειας, της διαμετακόμισης και της μεταφοράς ειδών διπλής χρήσης (αναδιατύπωση) (ΕΕ L 206 της 11.6.2021, σ. 1, ELI: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/821/oj ).

(20)    [Παραπομπή στον μηχανισμό συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας και του παροπλισμού].

(21)    [Παραπομπή στον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη»].

(22)    Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ για την περίοδο 2021-2025 [COM(2025) 61 final της 28.2.2025].

(23)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, IHS Markit, LGI, Erim, S., Chauvet, V. et al., Follow up study on the economic benefits of ITER and BA projects to EU industry (Μελέτη παρακολούθησης σχετικά με τα οικονομικά οφέλη του ITER και των έργων ευρύτερης θεώρησης για τη βιομηχανία της ΕΕ), Υπηρεσία Εκδόσεων, 2021, https://data.europa.eu/doi/10.2833/51838 .

(24)    Commission Staff Working Document Accompanying the document Communication from the Commission Nuclear Illustrative Programme presented under Article 40 of the Euratom Treaty for the opinion of the European Economic and Social Committee (Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει το έγγραφο με τίτλο «Ανακοίνωση της Επιτροπής — Ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα που υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 40 της Συνθήκης Ευρατόμ για γνωμοδότηση από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή») [SWD(2025) 160 final της 13.6.2025].

(25)    Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: «Ορίζων Ευρώπη»: η έρευνα και η καινοτομία στην καρδιά της ανταγωνιστικότητας [COM(2025) 189 final της 20.4.2025].

(26)    COM(2025) 570 final.

(27)

   COM(2025) 545 final.

(28)    ΕΕ C  της , σ. .

(29)    Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2025/NNN του Συμβουλίου, της ΗΗ ΜΜΜΜ 2025, για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για τα έτη 2028 έως 2034 (ΕΕ L NNN της ΗΗ.ΜΜ.ΕΕΕΕ, σ. N, ELI: ).

(30)    Κανονισμός [για τη σύσταση του ΕΤΑ].

(31)    Κανονισμός [για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»].

(32)    Σύσταση (ΕΕ) 2021/2122 του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2021, σχετικά με ένα σύμφωνο για την Έρευνα και την Καινοτομία στην Ευρώπη (ΕΕ L 431 της 2.12.2021, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reco/2021/2122/oj ).

(33)    Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο: «Στρατηγική για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομικής ασφάλειας» [JOIN(2023) 20 final της 20.6.2023].

(34)    Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Σεπτεμβρίου 2024, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης (ΕΕ L, 2024/2509, 26.9.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/2509/oj ).

(35)    Σύσταση της Επιτροπής, της 23ης Μαΐου 2024, σχετικά με την ενίσχυση της ασφάλειας της έρευνας (ΕΕ C, C/2024/3510, 30.5.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/3510/oj ).

(36)    Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας [JOIN(2025) 130 final].

(37)    Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Χάρτης πορείας για τον τερματισμό των ρωσικών εισαγωγών ενέργειας [COM(2025) 440 της 12.5.2025].

(38)    ΕΕ L 282 της 19.10.2016, σ. 4.

(39)    Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1735 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου μέτρων για την ενίσχυση του οικοσυστήματος παραγωγής τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών της Ευρώπης και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1724 (ΕΕ L, 2024/1735, 28.6.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1735/oj ).

(40)    Οδηγία 2011/70/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 19ης Ιουλίου 2011, η οποία θεσπίζει κοινοτικό πλαίσιο για την υπεύθυνη και ασφαλή διαχείριση αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων (ΕΕ L 199 της 2.8.2011, σ. 48, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2011/70/oj ).

(41)    Ευρωπαϊκή στρατηγική για την αξιοποίηση της ενέργειας σύντηξης [COM(ΕΕΕΕ) NNN final της ΗΗ.ΜΜ.ΕΕΕΕ].

(42)    Συμφωνία για την ίδρυση του διεθνούς οργανισμού ενέργειας σύντηξης ITER με σκοπό την από κοινού υλοποίηση του έργου ITER (ΕΕ L 358 της 16.12.2006, σ. 62, ELI: http://data.europa.eu/eli/agree_internation/2006/943(1)/oj ).

(43)    Συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης της Ιαπωνίας και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας για την από κοινού υλοποίηση των δραστηριοτήτων ευρύτερης θεώρησης στον ερευνητικό τομέα της ενέργειας σύντηξης (ΕΕ L 246 της 21.9.2007, σ. 34, ELI: http://data.europa.eu/eli/agree_internation/2007/614/oj ).

(44)    Απόφαση 2007/198/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 27ης Μαρτίου 2007, περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής κοινής επιχείρησης για τον ITER και την ανάπτυξη της ενέργειας από σύντηξη και περί παραχωρήσεως προνομίων σε αυτήν (ΕΕ L 90 της 30.3.2007, σ. 58, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/2007/198/oj ).

(45)    Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Σεπτεμβρίου 2013, σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1073/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (Ευρατόμ) αριθ. 1074/1999 του Συμβουλίου (ΕΕ L 248 της 18.9.2013, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2013/883/oj ).

(46)    Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 312 της 23.12.1995, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/1995/2988/oj ).

(47)    Κανονισμός (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου, της 11ης Νοεμβρίου 1996, σχετικά με τους ελέγχους και εξακριβώσεις που διεξάγει επιτοπίως η Επιτροπή με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από απάτες και λοιπές παρατυπίες (ΕΕ L 292 της 15.11.1996, σ. 2, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/1996/2185/oj ).

(48)    Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2017, σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (ΕΕ L 283 της 31.10.2017, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2017/1939/oj ).

(49)    Οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2017, σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (ΕΕ L 198 της 28.7.2017, σ. 29, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2017/1371/oj ).

(50)    Κανονισμός [κανονισμός για τις επιδόσεις].

(51)    Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για τη θέσπιση κανόνων και γενικών αρχών σχετικά με τους τρόπους ελέγχου από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή (ΕΕ L 55 της 28.2.2011, σ. 13, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2011/182/oj ).

(52)    Απόφαση 96/282/Ευρατόμ της Επιτροπής, της 10ης Απριλίου 1996, περί αναδιοργάνωσης του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΕΕ L 107 της 30.4.1996, σ. 12, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/1996/282/oj ).

(53)    ΕΕ … και ΕΕ …

(54)    Κανονισμός (Ευρατόμ) 2025/1304 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουνίου 2025, για τη θέσπιση του Προγράμματος Έρευνας και Κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας για την περίοδο 2026-2027 με το οποίο συμπληρώνεται το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζων Ευρώπη» και για την κατάργηση του κανονισμού (Ευρατόμ) 2021/765 (ΕΕ L, 2025/1304, 3.7.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2025/1304/oj ).

(55)    Το εν λόγω ενδεικτικό χρηματοδοτικό κονδύλιο περιλαμβάνει τη συνεισφορά του προγράμματος στην επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια».

(56)    Όπως αναφέρεται στο άρθρο 58 παράγραφος 2 στοιχείο α) ή β) του δημοσιονομικού κανονισμού.

(57)    Οι λεπτομέρειες σχετικά με τις μεθόδους εκτέλεσης του προϋπολογισμού, καθώς και οι παραπομπές στον δημοσιονομικό κανονισμό, είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο BUDGpedia: https://myintracomm.ec.europa.eu/corp/budget/financial-rules/budget-implementation/Pages/implementation-methods.aspx .

(58)    Μέρος των πιστώσεων για τις «Πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών» καλύπτει επίσης τις δαπάνες του προσωπικού του JRC που διεξάγει δραστηριότητες παροπλισμού εκτός του τομέα 4, σύμφωνα με την πρακτική του ΠΔΠ 2021-2027.

(59)    Οι αναγκαίες πιστώσεις θα πρέπει να καθοριστούν με βάση τα αριθμητικά στοιχεία για το μέσο ετήσιο κόστος που είναι διαθέσιμα στην κατάλληλη ιστοσελίδα της BUDGpedia.

(60)    Τα αποτελέσματα είναι τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που θα παρασχεθούν (π.χ.: αριθμός ανταλλαγών φοιτητών που θα χρηματοδοτηθούν, αριθμός χλμ. οδών που θα κατασκευαστούν κ.λπ.).

(61)    Όπως περιγράφεται στο τμήμα 1.3.2. «Ειδικοί στόχοι»

(62)    Διευκρινίστε κάτω από τον πίνακα πόσα ΙΠΑ, εντός του αναφερόμενου αριθμού, έχουν ήδη διατεθεί για τη διαχείριση της δράσης και/ή μπορούν να ανακατανεμηθούν στο εσωτερικό της ΓΔ και ποιες είναι οι καθαρές ανάγκες σας.

(63)    Όσον αφορά τους παραδοσιακούς ιδίους πόρους (δασμούς, εισφορές ζάχαρης), τα αναγραφόμενα ποσά πρέπει να είναι καθαρά ποσά, δηλ. τα ακαθάριστα ποσά μετά την αφαίρεση του 20 % για έξοδα είσπραξης.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 3.9.2025

COM(2025) 594 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της

Πρότασης ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση του προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας για την περίοδο 2028-2032 με το οποίο συμπληρώνεται το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και προβλέπεται συνεισφορά της Κοινότητας στο έργο ITER, και για την κατάργηση του κανονισμού (Ευρατόμ) 2025/1304

{SWD(2025) 594 final} - {SWD(2025) 595 final}

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Η επίτευξη των γενικών και των ειδικών στόχων που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφοι 1 και 2 επιδιώκεται στο σύνολο του προγράμματος Ευρατόμ 2028-2032, σύμφωνα με τις γενικές γραμμές δραστηριοτήτων που περιγράφονται στο παρόν παράρτημα.

Ειδικοί στόχοι 2α) και 2β)

Σε σχέση με τον τομέα της σύντηξης, το πεδίο εφαρμογής του προγράμματος αφορά την υλοποίηση της στρατηγικής της ΕΕ για τη σύντηξη, συμπεριλαμβανομένων της κατασκευής και της λειτουργίας του ITER, της ευρύτερης θεώρησης και του έργου IFMIF/DONES [International Fusion Materials Irradiation Facility — DEMO Oriented Neutron Source (Διεθνής εγκατάσταση ακτινοβόλησης υλικών σύντηξης — Πηγή νετρονίων προσανατολισμένη σε αντιδραστήρα επίδειξης για πυρηνική σύντηξη)]. Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί με συνδυασμό συμπληρωματικών ερευνητικών δραστηριοτήτων στον τομέα της σύντηξης και σχετικών μέσων της ΕΕ, με την αποτελεσματική συμμετοχή της βιομηχανίας και άλλων ενδιαφερόμενων μερών και τη στήριξη της ανάδειξης και της ανάπτυξης νεοφυών επιχειρήσεων.

Στο πλαίσιο αυτών των ειδικών στόχων θα υποστηριχθούν οι ακόλουθες δράσεις:

i)διατήρηση του ηγετικού ρόλου της ΕΕ στο έργο ITER μέσω της ενεργού συμμετοχής στη διακυβέρνησή του και μέσω εποπτείας της επιχείρησης «Σύντηξη για ενέργεια», ιδίως για την έγκαιρη παράδοση ενωσιακών κατασκευαστικών στοιχείων ως συνεισφορών σε είδος·

ii)συνέχιση της συνεργασίας με τον οργανισμό ITER και με τους εταίρους που συμμετέχουν σε δραστηριότητες που σχετίζονται με τον ITER·

iii)στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας για τη γεφύρωση των βασικών τεχνολογικών χασμάτων που συνδέονται με την υλοποίηση των πιλοτικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής από σύντηξη·

iv)αξιοποίηση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων σύντηξης και συμβολή στον σχεδιασμό και στην ανάπτυξη μελλοντικών εγκαταστάσεων στην ΕΕ, με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τον ITER·

v)στήριξη της αποτελεσματικής συμμετοχής της βιομηχανίας, με στόχο την ανάπτυξη τεχνολογιών σύντηξης, την πρόοδο από την τεχνολογική ωριμότητα στην ετοιμότητα της αγοράς, τη δημιουργία επιχειρηματικών ευκαιριών και την εδραίωση μιας ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού στον τομέα της σύντηξης·

vi)διεύρυνση της υποστήριξης στον τομέα της σύντηξης με αδρανειακό περιορισμό, με παράλληλη διατήρηση της εστίασης στον μαγνητικό περιορισμό ως την πλέον ώριμη προσέγγιση·

vii)στήριξη των ευρωπαϊκών νεοφυών επιχειρήσεων στον τομέα της σύντηξης για την κλιμάκωση και την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων στην ΕΕ·

viii)ανάπτυξη ικανοτήτων και δεξιοτήτων για την ενέργεια σύντηξης στην ΕΕ και εφαρμογή ενός εστιασμένου και συντονισμένου προγράμματος εκπαίδευσης και κατάρτισης, επιπλέον των δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο πλαίσιο του ειδικού στόχου 2δ)·

ix)στήριξη της επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας στο πλαίσιο των διεθνών διμερών συμφωνιών της Ευρατόμ και άλλων σχετικών προγραμμάτων διεθνούς συνεργασίας.

Ειδικός στόχος 2γ)

i)Ασφάλεια και προστασία του εφοδιασμού

Ασφάλεια των συστημάτων αντιδραστήρων και των κύκλων καυσίμου που χρησιμοποιούνται στην Κοινότητα και για τους τύπους αντιδραστήρων και τους κύκλους καυσίμου τους που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον, παράλληλα με δραστηριότητες Ε&Κ για την επίτευξη ανθεκτικής αλυσίδας εφοδιασμού στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, καθώς και για την ασφάλεια του εφοδιασμού με πυρηνικά υλικά, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης εναλλακτικών καυσίμων και ανταλλακτικών.

ii)Πυρηνικές διασφαλίσεις, μη διάδοση και πυρηνική ασφάλεια (θα εφαρμοστούν από το JRC)

Έρευνα, καινοτομία, αναλυτική και επιτόπια υποστήριξη της εφαρμογής των διασφαλίσεων Ευρατόμ, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης επιθεωρητών διασφαλίσεων. Διεξαγωγή Ε&Α, στήριξη του στρατηγικού ελέγχου του εμπορίου και τεχνική συμβολή για την ενίσχυση του διεθνούς καθεστώτος μη διάδοσης. Ανάπτυξη ικανοτήτων των υπαλλήλων πρώτης γραμμής και άλλων υπαλλήλων ασφαλείας για την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πυρηνικών υλικών και άλλων μη συμβατικών χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών (ΧΒΡΠ) απειλών. Εφαρμογή μεθόδων έρευνας και ανάλυσης για την ενίσχυση της ανίχνευσης πυρηνικών και ραδιενεργών υλικών εκτός ρυθμιστικού ελέγχου, διεξαγωγή πυρηνικών εγκληματολογικών ερευνών.

iii)Ακτινοπροστασία

Έρευνα και καινοτομία στον τομέα της ακτινοπροστασίας για τη βελτίωση της κατανόησης και του μετριασμού των κινδύνων για την υγεία από την ιοντίζουσα ακτινοβολία και για την ενίσχυση της ετοιμότητας αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης:

—επιπτώσεις και κίνδυνοι που προκύπτουν από την ιοντίζουσα ακτινοβολία λόγω της βιομηχανικής, ιατρικής ή περιβαλλοντικής έκθεσης·

—ετοιμότητα και αντιμετώπιση ραδιολογικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, παρακολούθηση της ραδιενέργειας του περιβάλλοντος και έρευνα στον τομέα της ακτινοοικολογίας. 

iv)Καινοτόμος χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας, μεταξύ άλλων στον ιατρικό τομέα

Έρευνα και καινοτομία σε εφαρμογές εκτός της ηλεκτροπαραγωγής, με έμφαση στην ενίσχυση της δημόσιας υγείας, της ασφάλειας, της βιωσιμότητας και της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας:

—καινοτόμες εφαρμογές της ιοντίζουσας ακτινοβολίας, συμπεριλαμβανομένων των ιατρικών ραδιονουκλεϊδίων, για τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου και άλλων ασθενειών·

—ασφάλεια του εφοδιασμού και ασφαλής χρήση ραδιονουκλεϊδίων·

—άλλες καινοτόμες εφαρμογές της ιοντίζουσας ακτινοβολίας και των πυρηνικών υλικών.

v)Πυρηνικά δεδομένα

Ανάπτυξη και χρήση τεχνικών μοντελοποίησης, συμπεριλαμβανομένων κωδικών προσομοίωσης, εργαλείων και δεδομένων για την επικύρωση της ασφάλειας, της προστασίας και των διασφαλίσεων των πυρηνικών συστημάτων.

vi)Ασφαλής διαχείριση αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων

Έρευνα για καινοτόμες και βιώσιμες λύσεις όσον αφορά την ασφαλή διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων και ιδίως διάθεση και δραστηριότητες πριν από τη διάθεση των αποβλήτων μέσης και υψηλής ραδιενέργειας και των αναλωθέντων πυρηνικών καυσίμων και άλλων ροών και τύπων ραδιενεργών αποβλήτων, για τα οποία είτε δεν υπάρχουν σήμερα βιομηχανικά ώριμες διαδικασίες είτε υπάρχουν αλλά θα μπορούσαν να βελτιωθούν· ελαχιστοποίηση των ραδιενεργών αποβλήτων και μείωση της ραδιοτοξικότητας των εν λόγω αποβλήτων· διαχείριση και μεταφορά γνώσεων και ικανοτήτων μεταξύ γενεών και μεταξύ των προγραμμάτων των κρατών μελών όσον αφορά τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων.

vii)Παροπλισμός

Έρευνα για την αξιολόγηση, την ανάπτυξη και εφαρμογή τεχνολογιών για τον παροπλισμό και την περιβαλλοντική αποκατάσταση των πυρηνικών εγκαταστάσεων· στήριξη της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και γνώσεων και διατήρηση των ικανοτήτων στον τομέα του παροπλισμού.

Ειδικός στόχος 2δ)

i)Εκπαίδευση, κατάρτιση και κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων που υλοποιούνται σε συνέργεια με το πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων Ευρώπη»·

ii)προώθηση της καινοτομίας, της διαχείρισης της γνώσης, της διάδοσης και αξιοποίησης της πυρηνικής επιστήμης και τεχνολογίας·

iii)στήριξη της μεταφοράς τεχνολογίας από την έρευνα στη βιομηχανία, για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής ικανότητας και ανταγωνιστικότητας·

iv)στήριξη των κρατών μελών για την ανάπτυξη της στρατηγικής τους όσον αφορά τις πυρηνικές δεξιότητες και το εργατικό δυναμικό·

v)στήριξη της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας, της διαθεσιμότητας, της πρόσβασης και της βέλτιστης χρήσης των πυρηνικών ερευνητικών υποδομών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων υπό τη διαχείριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για τη συμπλήρωση των ικανοτήτων των κρατών μελών.

Ειδικός στόχος 2ε)

i)Στήριξη της πολιτικής της Ένωσης για την πυρηνική ασφάλεια, τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων, την ακτινοπροστασία, την πυρηνική προστασία και τις πυρηνικές διασφαλίσεις, καθώς και άλλης σχετικής νομοθεσίας με την παροχή ανεξάρτητων επιστημονικών και τεχνικών στοιχείων και εμπειρογνωσίας·

ii)εναρμόνιση των μετρήσεων ραδιενέργειας με πιστοποιημένα υλικά και μεθόδους αναφοράς, καθώς και συνεισφορά στις διεθνείς βιβλιοθήκες πυρηνικών δεδομένων.