Εισηγήτρια : María Isabel URRUTIA DE LOS MOZOS, υπουργός Προεδρίας, Δικαιοσύνης, Ασφάλειας και Διοικητικής Απλούστευσης της Περιφερειακής Κυβέρνησης Καντάμπριας

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕΤΠ)

Η Ευρωπαϊκή Ένωση που χρειαζόμαστε

1.

Θεωρεί ότι η ετοιμότητα της ΕΕ είναι επιτακτική και επείγουσα. Υποστηρίζει την απόφαση για υιοθέτηση μιας στρατηγικής που θα περιλαμβάνει μέτρα και μέσα που θα συνδέουν την ΕΕ, τα κράτη μέλη της, όλα τα θεσμικά όργανα και τα επίπεδα διακυβέρνησης (συμπεριλαμβανομένου του περιφερειακού και του τοπικού), τον ιδιωτικό τομέα και τους πολίτες, και την κοινωνία γενικότερα, για να αντεπεξέρχονται στους πολυδιάστατους, πολυσύνθετους και διακρατικούς κινδύνους και απειλές που αντιμετωπίζουν. Ήρθε η ώρα να περάσουμε από τα λόγια στη δράση και να συμπεριλάβουμε σε μια ενιαία στρατηγική τον συντονισμό όλων των μερών, ώστε να λαμβάνονται σαφείς, πολύπλοκες αλλά αναγκαίες αποφάσεις και να υπάρξει ανταπόκριση στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η δε στρατηγική αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει πολιτικές δημόσιας και εθνικής ασφάλειας οι οποίες θα πρέπει να είναι σαφείς, ομοιογενείς και συνεπείς στο σύνολό τους.

2.

Είναι της άποψης ότι η ετοιμότητα της ΕΕ συνδέεται αναμφισβήτητα με την ασφάλειά της και την οικονομική, κοινωνική και προνοιακή της ανάπτυξη, και ότι αυτό το δίπτυχο διασφαλίζεται με την ελεύθερη άσκηση των δικαιωμάτων όλων των πολιτών. Χωρίς ασφάλεια δεν υπάρχει ελευθερία. Η ΕτΠ υποστηρίζει τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την εσωτερική ασφάλεια, η οποία αποσκοπεί στην προώθηση της αλλαγής νοοτροπίας ως προς την εσωτερική ασφάλεια μέσω νέων μορφών διακυβέρνησης που προβλέπουν τους κινδύνους και μιας προσέγγισης η οποία αφορά το σύνολο της κοινωνίας, με τη συμμετοχή των πολιτών, των επιχειρήσεων και της κοινωνίας των πολιτών, που θα ανταποκρίνεται στις αλλαγές στο περιβάλλον ασφάλειας σε ένα εξελισσόμενο γεωπολιτικό τοπίο, με παράλληλη συνεκτίμηση των εξελισσόμενων κινδύνων για την ασφάλεια, και μεταξύ άλλων των υβριδικών απειλών.

3.

Εκφράζει τη λύπη της για το ότι δεν ανατίθεται στις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές ένας επίσημος και υποχρεωτικός ρόλος στα στάδια προετοιμασίας, πρόβλεψης, πρόληψης και απόκρισης, και υπενθυμίζει τη στρατηγική τους αξία. Τονίζει ότι η επίτευξη μιας ΕΕ που θα βρίσκεται σε ετοιμότητα κατά τρόπο αποτελεσματικό και επιτυχή θα είναι δυνατή μόνο με τη στήριξη των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, καθώς αντιλαμβάνεται ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα έγκειται στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και στην τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, και ότι η συγκέντρωση, η έλλειψη συντονισμού και η μη μεταφορά γνώσεων, αξιολογήσεων και πόρων προμηνύουν αποτυχία.

4.

Υπενθυμίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στη δημοκρατική και διοικητική αρχιτεκτονική της ΕΕ, καθώς αποτελούν το πρώτο σημείο επαφής με τους πολίτες που τη χρειάζονται περισσότερο, διαχειρίζονται βασικές δημόσιες υπηρεσίες και συμμετέχουν ενεργά στην εφαρμογή των πολιτικών σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Ζητεί να ενισχυθούν επειγόντως οι διαρθρωτικές και οι επιχειρησιακές ικανότητες των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, ώστε να διασφαλιστεί πραγματική ετοιμότητα μέσω αποτελεσματικής και ανθεκτικής διακυβέρνησης σε εγγύτητα με τους πολίτες.

5.

Επισημαίνει ότι η στρατηγική δεν περιλαμβάνει μια τελική φάση αποκατάστασης, η οποία είναι απαραίτητη σε μια ΕΕ σε ετοιμότητα, δεδομένου ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές είναι αυτές που παραμένουν στον εκάστοτε τόπο άπαξ και αποσοβηθεί ο κίνδυνος ή αρθεί η κατάσταση έκτακτης ανάγκης, και δεν είναι δυνατόν να αφήνονται στην τύχη τους, όπως συνέβη κατά τις πρόσφατες καταστροφές στην Ιταλία, τη Γερμανία και την Ισπανία. Είναι επιτακτική η ανάγκη να διατεθούν ενωσιακοί πόροι, όπερ προϋποθέτει ότι πρέπει να ληφθεί μέριμνα για σαφώς μεγαλύτερες δυνατότητες σε επίπεδο ΕΕ, τόσο από οικονομική άποψη όσο και από άποψη υλικών και ανθρώπινων πόρων.

6.

Ζητεί, επομένως, την καθιέρωση τυποποιημένης εντολής ετοιμότητας των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, ώστε να διασφαλίζεται η υποχρεωτική συμμετοχή τους στην προετοιμασία, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των εθνικών σχεδίων ετοιμότητας, καθώς και σε όλες τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων, τις ασκήσεις κινδύνου βάσει σεναρίων και τις διαδικασίες προληπτικής διακυβέρνησης σε επίπεδο ΕΕ. Η εντολή αυτή θα πρέπει να διασφαλίζει την έγκαιρη πρόσβαση σε πληροφορίες, τη διαρθρωμένη διαβούλευση και τις σαφείς αρμοδιότητες των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.

7.

Τονίζει ότι, στη σημερινή συγκυρία της παγκοσμιοποίησης, όπου οι κίνδυνοι και οι απειλές δεν γνωρίζουν σύνορα ή διοικητικά όρια, η ευρωπαϊκή στρατηγική για την εσωτερική ασφάλεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εθνικές και τις ευρωπαϊκές πολιτικές εξωτερικής δράσης και ανθρωπιστικής βοήθειας. Σαφές παράδειγμα αποτελούν ο ίδιος ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης, καθώς και τα μέσα υποστήριξης και αμοιβαίας συνδρομής σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και καταστροφές — είτε πρόκειται για στρατιωτικά είτε για μη στρατιωτικά, κυβερνητικά ή παρεχόμενα από τον τρίτο τομέα. Τα μέσα αυτά είναι ιδιαιτέρως χρήσιμα και απαραίτητα για τη διαχείριση ανθρωπιστικών και μεταναστευτικών κρίσεων κάθε είδους.

8.

Υπενθυμίζει ότι η βιώσιμη γεωργία και κτηνοτροφία, καθώς και η πολυλειτουργική διαχείριση των δασικών περιοχών, είναι απαραίτητες για την προστασία της φύσης και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, καθώς και για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, αλλά και για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επισιτιστικής ασφάλειας και της βιωσιμότητας της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων. Αυτοί οι τομείς είναι στρατηγικής σημασίας για την προετοιμασία και την ανθεκτικότητα της Ένωσης έναντι των αυξανόμενων παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η γεωπολιτική αστάθεια και οι αναταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς και η ανάγκη να διασφαλιστεί η αλυσίδα τροφίμων για τον εφοδιασμό του πληθυσμού, ενώ εισάγονται αγροοικολογικές πρακτικές, μειώνεται η χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων και προωθούνται κυκλικά συστήματα γεωργίας για την αύξηση της μακροχρόνιας ανθεκτικότητας. Εν προκειμένω, η ΕτΠ ζητεί να ενισχυθούν οι πολιτικές και οι συντονισμένες ενέργειες σε επίπεδο ΕΕ για την προστασία της γεωργικής παραγωγής, την αύξηση της αγροτικής ανάπτυξης και την εξασφάλιση αξιόπιστης πρόσβασης σε ασφαλή, προσιτά και θρεπτικά τρόφιμα για όλους τους πολίτες, σύμφωνα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών.

9.

Υποστηρίζει ότι δεν μπορούμε να αποσυνδέσουμε την εσωτερική ασφάλεια από το έργο διαφόρων φορέων στα της εξωτερικής ασφάλειας και των διεθνών σχέσεων. Ορισμένες περιφέρειες είναι τόσο εκτεθειμένες και επηρεάζονται σε τέτοιο βαθμό από τους παράγοντες αυτούς που θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν πιο ενεργά στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σχετικών με τους τομείς όπου επηρεάζονται ιδιαιτέρως.

10.

Φρονεί ότι οι πρόσφατες αποφάσεις που έλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με το Ταμείο Συνοχής και το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) δίνουν προτεραιότητα στο κεντρικό επίπεδο έναντι του τοπικού και του περιφερειακού επιπέδου. Ως εκ τούτου, οι περιφέρειες εκτοπίζονται από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων επιτόπου, γεγονός που είναι επιζήμιο για τις τομεακές πολιτικές, όπως οι αγροδιατροφικές πολιτικές, οι οποίες είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διατήρηση της φύσης και της βιοποικιλότητας και για τις επενδύσεις στην πρόληψη και την πρόβλεψη καταστροφών. Τονίζει την ανάγκη ενεργοποίησης ειδικών μέσων με ευέλικτα συστήματα διαχείρισης και απλουστευμένες διαδικασίες, που να διασφαλίζουν την άμεση κινητοποίηση πόρων όπου χρειάζεται, για την αντιμετώπιση τυχόν έκτακτων περιστατικών. Τονίζει ότι η χρήση των ενωσιακών κονδυλίων στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής πρέπει να ακολουθεί μια πραγματική προσέγγιση διπλής χρήσης, ενισχύοντας ταυτόχρονα την πολιτική προστασία, την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση καταστροφών και την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή. Προειδοποιεί ότι η κατάσταση είναι ιδιαιτέρως εμφανής και ανησυχητική στις παραμεθόριες περιοχές και στις περιοχές στις οποίες δεν υπάρχει εδαφική συνέχεια επειδή είναι νησιά. Αυτό αυξάνει την πολυπλοκότητα και οξύνει τις δυσκολίες κατάλληλης απόκρισης σε ορισμένα φαινόμενα που προκαλούν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και κρίσεις. Τονίζει την ανάγκη να καθιερωθεί ένας μηχανισμός ο οποίος θα διευκολύνει τη συμμετοχή και τη συνεκτίμηση των αρχών αυτού του επιπέδου σε ευρέα διοικητικά πλαίσια που θα τις υποστηρίζουν σε όλα τα πεδία, καθώς και θα τους εξασφαλίζουν τους αναγκαίους και επαρκείς πόρους για να είναι σε θέση να αντιδρούν εγγυημένα, ως οφείλουν, τόσο σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης όσο και σε φαινόμενα μαζικής αντικανονικής μετανάστευσης.

11.

Όπως ήδη ανέφερε και στη γνωμοδότησή της του 2023 με θέμα «Ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κρίσεων: ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ένωσης, των περιφερειών και των δήμων της» (1), η ΕτΠ επαναλαμβάνει την ανάγκη δημιουργίας μιας ευρωπαϊκής σχολής κινδύνων και κρίσεων, η οποία θα παρέχει δυνατότητες κατάρτισης για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους επιχειρησιακούς υπευθύνους, θα αναπτύσσει επαγγελματικά πλαίσια και ένα σύστημα διαπίστευσης για τη δημιουργία συνεκτικών επαγγελματικών κοινοτήτων και τη διευκόλυνση της κινητικότητας και της αμοιβαίας αναγνώρισης, ενώ επίσης θα υποστηρίζει τη συνεχή κατάρτιση, θα αναπτύσσει δίκτυα και δραστηριότητες παρέμβασης, καθώς και ανταλλαγής γνώσεων και εμπειριών, θα διατηρεί το ειδικευμένο εργατικό δυναμικό και θα διοργανώνει εργαστήρια σχετικά με την αποκτώμενη εμπειρία και τον σχεδιασμό καινοτόμων επιχειρησιακών στρατηγικών και αποκρίσεων.

12.

Ζητεί τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου περιφερειών που πλήττονται από καταστροφές για την ανταλλαγή μέτρων πρόληψης, πρόβλεψης, απόκρισης και αποκατάστασης, καθώς και για την ανταλλαγή εμπειριών του παρελθόντος και του παρόντος με σκοπό την πρόληψη και την πρόβλεψη κινδύνων και παραγόντων επικινδυνότητας που απειλούν όλα τα εδάφη της ΕΕ.

13.

Εκφράζει την ανησυχία της για τη βραδεία εφαρμογή των ήδη εγκεκριμένων πολιτικών ετοιμότητας, λόγω της χαμηλής και ανεπαρκούς χρηματοδότησης και της ελλιπούς και ανεπαρκούς ενσωμάτωσης των τομεακών πολιτικών, στις οποίες η συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών είναι ισχνή. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει την ισχύουσα νομοθεσία και να λάβει νέα μέτρα για την προσαρμογή της ετοιμότητας της ΕΕ στις ανάγκες των διαφόρων εμπλεκόμενων αρχών, αποδίδοντας προτεραιότητα πρώτα στις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές και, στη συνέχεια, στις εθνικές και τις ενωσιακές. Για τον σκοπό αυτόν, οι διαδικασίες πρέπει να επιταχυνθούν, να απλουστευθούν και να εξορθολογιστούν.

Ανθεκτικές ζωτικές κοινωνικές λειτουργίες

14.

Επιδοκιμάζει την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενσωματώσει την ετοιμότητα ως εγκάρσιο άξονα υλοποίησης των δημόσιων πολιτικών. Ζητεί τη συμπλήρωση της τομεακής νομοθεσίας που αυξάνει την ικανότητα κοινωνικής ανθεκτικότητας σε τομείς όπως η επισιτιστική ασφάλεια, το πόσιμο νερό, η παροχή ενέργειας, η διαχείριση αποβλήτων, οι τηλεπικοινωνίες, οι μεταφορές, τα συστήματα υγείας και τα χρηματοοικονομικά συστήματα, καθώς και η ενιαία αγορά, μέσω μιας μεθοδολογίας που θα διασφαλίζει τη δημοκρατική διακυβέρνηση, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, την ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων και την πολιτική ευθύνη των θεσμών σε έκτακτες περιστάσεις.

15.

Ζητεί την ενσωμάτωση ελάχιστων επιπέδων κοινωνικής και προνοιακής ετοιμότητας στα εθνικά και τα ενωσιακά σχέδια ετοιμότητας, μεταξύ άλλων: ελάχιστους αριθμούς αναφοράς όσον αφορά τη στελέχωση των βασικών δημόσιων υπηρεσιών και των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης· απαιτήσεις συνεχούς λειτουργίας των υπηρεσιών για την υγεία, την περίθαλψη, την κοινωνική προστασία και τα τοπικά συστήματα πρόνοιας· μηχανισμούς για τη στήριξη των νοικοκυριών και των ευάλωτων ομάδων κατά τη διάρκεια κρίσεων· σχεδιασμό έκτακτης ανάγκης για το εργατικό δυναμικό και μέτρα ταχείας ενίσχυσης. Τα στοιχεία αυτά είναι απαραίτητα για τον μετριασμό της έκθεσης σε κινδύνους και για τη διασφάλιση ανθρωποκεντρικής ετοιμότητας.

16.

Υποστηρίζει τις προσπάθειες των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών να διασφαλίσουν κρίσιμες βασικές λειτουργίες και ζητεί να αξιοποιηθούν οι γνωμοδοτήσεις της σχετικά με την ανθεκτικότητα των υποδομών ζωτικής σημασίας, την ετοιμότητα για την ασφάλεια στον τομέα της υγείας, καθώς και την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση και τη διαχείριση κρίσεων. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλύσει ενδελεχέστερα την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, τη στρατηγική για τα ύδατα, την ενεργειακή ασφάλεια, τη διαχείριση των αποβλήτων και τη διακρατική κινητικότητα, έχοντας κατά νου την προορατική αντιμετώπιση και την εκτίμηση κοινών κινδύνων. Τονίζει τη σημασία που υπέχει η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων μέσω της ανάπτυξης πιο ανεξάρτητων και ανθεκτικών συστημάτων εντός της ΕΕ. Υπογραμμίζει τη σημασία και την ανάγκη για αξιόπιστη και συνεχή παραγωγή ενέργειας, ικανή να εξασφαλίσει τον εφοδιασμό των καταναλωτών, των επιχειρήσεων και των βιομηχανιών της Ευρώπης μέσω κάθε είδους αξιόπιστης πηγής παραγωγής ενέργειας, καθώς και για διαφοροποιημένο και περιφερειοποιημένο εφοδιασμό με κρίσιμα αγαθά, όπως φάρμακα, τρόφιμα και πρώτες ύλες, και ασφαλείς ψηφιακές και επικοινωνιακές υποδομές. Τονίζει ότι τα μέτρα αυτά είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση κρίσεων, αλλά και για την ενίσχυση της κυριαρχίας και της εμπιστοσύνης του κοινού. Υπογραμμίζει ότι η οικολογική αποκατάσταση και αναδιάταξη θα πρέπει να αναγνωριστούν ως στρατηγικό στοιχείο ανθεκτικότητας. Επισημαίνει ότι οι υγρότοποι, τα δάση και άλλα οικοσυστήματα που έχουν αποκατασταθεί όχι μόνο μειώνουν τους κινδύνους καταστροφών, όπως πλημμύρες, ξηρασίες και δασικές πυρκαγιές, αλλά μπορούν επίσης να χρησιμεύσουν ως φυσικές ζώνες ασφαλείας που εμποδίζουν στρατιωτικές απειλές, ιδίως κατά μήκος των ανατολικών συνόρων της ΕΕ, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες. Υπογραμμίζει ότι τέτοιες λύσεις που βασίζονται στη φύση έχουν τεράστιες δυνατότητες για την ενίσχυση της ασφάλειας, ενώ παράλληλα αποφέρουν οφέλη για το κλίμα, τη βιοποικιλότητα και την κοινωνία, καλεί δε τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές να τις ενσωματώσουν στις τοπικές στρατηγικές ανθεκτικότητας και χρήσης γης. Υπογραμμίζει ότι η ανθεκτικότητα ζωτικών κοινωνικών λειτουργιών, όπως η υγειονομική περίθαλψη, η ενέργεια και η υδροδότηση, εξαρτάται θεμελιωδώς από ισχυρές, καλά χρηματοδοτούμενες δημόσιες υπηρεσίες και πρέπει να προστατεύεται από ανεπάρκειες της αγοράς, ιδίως σε περιόδους κρίσης.

17.

Ζητεί να ληφθούν υπόψη οι εμπειρίες του Ευρωπαϊκού Συνασπισμού για την Πολιτική Ετοιμότητα και Ανθεκτικότητα και άλλες εμπειρίες από τον μη ευρωπαϊκό χώρο, χαρακτηριζόμενες από πολύ πιο ανεπτυγμένη νοοτροπία ετοιμότητας, όπως στην Ιαπωνία και σε άλλες ασιατικές χώρες.

Ετοιμότητα του πληθυσμού για την ενίσχυση της κοινωνίας

18.

Επικροτεί την απόφαση να τεθεί στο επίκεντρο της στρατηγικής η κοινωνική ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους και τις απειλές, καθώς και η ετοιμότητα του πληθυσμού για την αντιμετώπισή τους. Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα στην ασφάλεια και στην επίγνωση των κινδύνων που τον περιβάλλουν, αλλά πρέπει επίσης να αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις του ως πολίτης για την αντιμετώπιση των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. Η ετοιμότητα συνεπάγεται όχι μόνο ανταλλαγή γνώσεων και πληροφοριών, αλλά και συμμετοχή των πολιτών στα στάδια της πρόληψης και της πρόβλεψης, και προς τούτο είναι απαραίτητη η διεξαγωγή ασκήσεων ετοιμότητας με πρωταγωνιστή την κοινωνία. Όλοι πρέπει να γνωρίζουν τη σημασία της αυτοφροντίδας και το τι πρέπει να κάνουν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, προκειμένου να ελαχιστοποιείται κάθε ενδεχόμενη βλάβη.

19.

Υπενθυμίζει τη σημασία της συμπεριληπτικής ετοιμότητας του πληθυσμού, με ιδιαίτερη προσοχή στα πλέον μειονεκτούντα τμήματα της κοινωνίας, καθώς και στον τρίτο τομέα και στις οργανώσεις που γνωρίζουν τις ανάγκες τους, έχουν εμπειρία στην αντιμετώπισή τους και διαθέτουν εργαλεία για να τα βοηθήσουν. Επίσης, προτείνει τη δομική ενσωμάτωση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στους μηχανισμούς ετοιμότητας και απόκρισης, με μέλημα η συμμετοχή της κοινωνίας να αποτελεί ουσιαστικό και μόνιμο μέρος των διαδικασιών πρόληψης και απόκρισης.

20.

Θεωρεί αναγκαία την υιοθέτηση ενός ευρωπαϊκού χάρτη αναπηρίας ανά περιφέρεια για τη διευκόλυνση του κοινωνικο-υγειονομικού συντονισμού, προκειμένου να εντοπίζονται τα άτομα με ειδικές ανάγκες υγειονομικής και/ή κοινωνικής φροντίδας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, ώστε να τους παρέχεται αφενός έγκαιρη διάσωση και αφετέρου εξατομικευμένη φροντίδα. Τα εργαλεία σε όλα τα στάδια της ετοιμότητας πρέπει να πληρούν τα κριτήρια της καθολικής προσβασιμότητας και της συμπεριληπτικής γλώσσας, από την ετοιμότητα στα εκπαιδευτικά ιδρύματα έως την επέλευση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

21.

Ζητεί να περιλαμβάνει η στρατηγική δεσμευτικά ελάχιστα πρότυπα και ειδική χρηματοδότηση για τη διασφάλιση της προστασίας των ευάλωτων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ηλικιωμένων, σε όλα τα σχέδια ετοιμότητας, από τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης έως την εκκένωση και την αποκατάσταση.

22.

Τονίζει ότι με τις πρόσφατες κρίσεις, όπως η διακοπή ρεύματος στην Ισπανία, κατέστη και πάλι σαφής ο καίριος ρόλος που διαδραματίζουν τα μέσα ενημέρωσης σε καταστάσεις επείγουσας ανάγκης. Επισημαίνει τη σημασία που υπέχει η συνεργασία μεταξύ των δημόσιων αρχών και των οργανισμών μέσων ενημέρωσης για τη διασφάλιση της παροχής αληθινών και προσβάσιμων πληροφοριών, για τη μετάδοση επίσημων οδηγιών και πρακτικής καθοδήγησης, την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, τη συμβολή στην πρόληψη του πανικού και την παροχή ενός μέσου επικοινωνίας με το κοινό, ακόμη και υπό αντίξοες τεχνικές συνθήκες. Υπογραμμίζει την ανάγκη συμμετοχής των παραγόντων των μέσων ενημέρωσης στις προσπάθειες ετοιμότητας, μεταξύ άλλων μέσω της κατάρτισης των επαγγελματιών των μέσων ενημέρωσης στην επικοινωνία σε καταστάσεις κρίσης. Υπογραμμίζει ότι η ανθεκτικότητα πρέπει επίσης να είναι κοινωνική και όχι μόνο τεχνική ή να αφορά τις υποδομές. Τονίζει τη σημασία που υπέχει η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της εμπιστοσύνης του κοινού, μέσω της άντλησης διδαγμάτων από την πανδημία COVID-19. Επισημαίνει ιδίως την επείγουσα ανάγκη να αντιμετωπιστούν η παραπληροφόρηση και η εσφαλμένη πληροφόρηση, οι οποίες τροφοδοτούν την κοινωνική πόλωση και υπονομεύουν την αντιμετώπιση κρίσεων. Ζητεί δε συντονισμένη δράση για τη διασφάλιση του δημοκρατικού διαλόγου και την προώθηση της συμπεριληπτικής συμμετοχής ως ουσιαστικών στοιχείων μιας ανθεκτικής Ένωσης.

23.

Εφιστά την προσοχή στη συχνότητα των κυβερνοεπιθέσεων και στον μεγάλο κίνδυνο που αυτές ενέχουν τόσο για τις υποδομές ζωτικής σημασίας όσο και για την εμπιστοσύνη των πολιτών στις αρχές, και τονίζει την ανάγκη συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στον έγκαιρο εντοπισμό, την ταχεία απόκριση και την ευαισθητοποίηση του κοινού, προκειμένου να επιτευχθεί μια Ευρωπαϊκή Ένωση σε ψηφιακή ετοιμότητα.

Η αναγκαία συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα

24.

Συμφωνεί ως προς το ότι η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην ανθεκτικότητα είναι αναγκαία για την ετοιμότητα της ΕΕ και επαναλαμβάνει ότι η ενωσιακή νομοθεσία οφείλει να διασφαλίζει ισχυρή διατομεακή συνεργασία μεταξύ των βασικών παρόχων δημόσιων υπηρεσιών, τουλάχιστον στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας, της ύδρευσης και της επεξεργασίας λυμάτων, της διαχείρισης αποβλήτων, του φυσικού αερίου και των επικοινωνιών.

25.

Η θαλάσσια ρύπανση γίνεται όλο και πιο εμφανής και οι συνέπειές της ήδη επηρεάζουν σοβαρά την ευημερία και την ασφάλεια των πολιτών, προκαλώντας τους διάφορες ασθένειες. Εν προκειμένω, η ρύπανση αυτή πλήττει ιδιαιτέρως τις ευρωπαϊκές παράκτιες περιοχές και δη τα νησιά. Ωστόσο, οι περιοχές αυτές εξαρτώνται από διεθνείς οργανώσεις για την απόκριση σε αυτό το φαινόμενο έκτακτης ανάγκης. Βάσει της Διεθνούς σύμβασης για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των παράκτιων περιοχών της Μεσογείου (Σύμβαση της Βαρκελώνης), το Περιφερειακό Κέντρο Αντιμετώπισης Επειγόντων Περιστατικών Θαλάσσιας Ρύπανσης στη Μεσόγειο Θάλασσα (REMPEC) χαράσσει τη «Μεσογειακή στρατηγική (2022-2031)» με σκοπό την πρόληψη και την αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης από πλοία. Μια από τις κύριες συνιστώσες του σχεδίου δράσης της στρατηγικής είναι η ευαισθητοποίηση, η οποία πραγματοποιείται με την ανταλλαγή σχετικών μελετών και την προώθηση ορθών πρακτικών. Η ΕτΠ ζητεί να συμμετέχουν οι περιφέρειες στο ενωσιακό έργο της πρόληψης της θαλάσσιας ρύπανσης, μέσω της ανάδειξης και της διάδοσης ειδικών μελετών, σχεδίων και προγραμμάτων, και της παροχής προστιθέμενης κοινωνικής αξίας σε όλα αυτά τα πεδία.

26.

Θεωρεί αναγκαία την αναθεώρηση της νομοθεσίας περί δημόσιων συμβάσεων και από την άποψη της ετοιμότητας για την αντιμετώπιση κρίσεων. Επίσης, ζητεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο απευθείας σύναψης συμβάσεων μέσω της χαλάρωσης των κανόνων για τις κρίσιμες ανάγκες που σχετίζονται με την ασφάλεια και τον εφοδιασμό, μεταξύ άλλων και στο στάδιο του σχεδιασμού. Φρονεί ότι είναι σημαντικό να χαραχθούν κοινές κατευθυντήριες γραμμές σε κλίμακα ΕΕ, ώστε να είναι δυνατόν οι βασικές για την ετοιμότητα προμήθειες να διεκπεραιώνονται με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα.

27.

Προτείνει την πρόβλεψη ρυθμίσεων για τον εθελοντισμό σε εταιρικό επίπεδο και σε συνεργασία με τις επαγγελματικές ενώσεις κάθε κλάδου, που θα μπορούν να ενεργοποιούνται άμεσα και αποτελεσματικά στις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης ή στο πρότερο της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στάδιο.

28.

Θεωρεί απαραίτητη τη συμμετοχή επαγγελματιών από όλους τους κλάδους τόσο στην πρόβλεψη και την πρόληψη των κινδύνων όσο και στα στάδια της αντιμετώπισης των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και της αποκατάστασης έπειτα από αυτές. Επιδιώκει την ολοκληρωμένη και αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων, με έγκαιρη, ασφαλή και αμοιβαία ανταλλαγή πληροφοριών, προκειμένου να παρέχεται αποτελεσματική απόκριση στις κρίσεις και να σχεδιάζεται κοινή, συντονισμένη και συνεργατική δράση ετοιμότητας δημόσιου-ιδιωτικού χαρακτήρα, που θα εκκινεί από το τοπικό και θα φτάνει μέχρι το περιφερειακό, το εθνικό και το ενωσιακό επίπεδο.

Συνεργασία στρατιωτικού και μη στρατιωτικού τομέα

29.

Συμφωνεί να ενσωματωθεί η αρχή της αμοιβαίας ανθεκτικότητας και της διπλής χρήσης σε όλες τις πρωτοβουλίες πολιτικής της ΕΕ, ενώ παράλληλα θα λαμβάνονται υπόψη οι τομεακές ή περιφερειακές ιδιαιτερότητες. Ο πολιτικοστρατιωτικός συντονισμός πρέπει να βασίζεται σε διαφανείς διαδικασίες και δημοκρατική εποπτεία, δίνοντας προτεραιότητα στις ικανότητες διπλής χρήσης (π.χ. υλικοτεχνική υποστήριξη, μεταφορές, δορυφορικές επικοινωνίες) που ενισχύουν ενεργά την πολιτική προστασία και την απόκριση σε κρίσεις. Πρέπει να διενεργούνται εκτιμήσεις κινδύνου βάσει σεναρίων για την εξεύρεση ενδεχόμενων λύσεων προς αντιμετώπιση πιθανών κρίσεων και για την καθοδήγηση της χάραξης ευρύτερων πολιτικών σχετικά με δυνητικούς εξωτερικούς κλυδωνισμούς και κρίσεις, προκειμένου να μειωθούν οι εξαρτήσεις και να υπάρξει προστασία από τη διαρροή τεχνολογίας.

30.

Ζητεί μια δομημένη και θεσμοθετημένη στρατηγική για συντονισμένες επενδύσεις στον στρατιωτικό και τον μη στρατιωτικό τομέα με βάση τις ικανότητες, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι εν λόγω επενδύσεις ενισχύουν εξίσου την πολιτική προστασία και την κοινωνική ανθεκτικότητα παράλληλα με τη στρατιωτική ετοιμότητα. Στο πλαίσιο της εν λόγω στρατηγικής θα εντοπίζονται σε πρώιμο στάδιο τα κενά και οι ανάγκες και θα υπόκεινται σε έρευνα και επεξεργασία με παράλληλη χρηματοδότηση για την επίλυσή τους. Θεωρεί απαραίτητο τον συντονισμό και τη συνεργασία των αρχών επιβολής του νόμου στρατιωτικού και μη στρατιωτικού χαρακτήρα σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, ώστε οι αρχές αυτές να διαμορφώνουν συνέργειες, να συγκεντρώνουν εμπειρίες, να ανταλλάσσουν εργαλεία και να σηματοδοτούν τη συνεργασία σε ενωσιακό επίπεδο, από το στάδιο της πρόληψης έως την ολοκληρωμένη δράση. Υπογραμμίζει ότι κάθε πολιτικοστρατιωτική συνεργασία πρέπει να υπόκειται σε αυστηρούς μηχανισμούς δημοκρατικής εποπτείας, διαφάνειας και λογοδοσίας σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα προστατεύονται πάντοτε.

31.

Τονίζει ότι οι αρχές επιβολής του νόμου σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο πρέπει επίσης να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στη διασφάλιση μιας ισχυρής και ανθεκτικής ΕΕ σε ετοιμότητα, και ότι η μεταξύ τους συνεργασία και συντονισμός και η εγγύτητά τους προς τους πολίτες τούς δίνουν τη δυνατότητα να επιτελούν το έργο της ευαισθητοποίησης και να συμβάλλουν σε όλα τα στάδια για την επίτευξη της πολυπόθητης ασφάλειας της ΕΕ.

Πρόληψη, απόκριση και αποκατάσταση

32.

Προτείνει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χάρτη κινδύνων ανά περιφέρεια, με την επικαιροποίηση του πίνακα ανθεκτικότητας και του δείκτη κοινωνικής ευπάθειας τον οποίο διαμορφώνει το Κοινό Κέντρο Ερευνών με νέες εναρμονισμένες και κοινές παραμέτρους. Επιπλέον, χρειάζεται καθιέρωση σαφέστερης ιεράρχησης των ζωτικών κοινωνικών λειτουργιών που προσδιορίζονται στην ανακοίνωση και στις βασικές απαιτήσεις του ΝΑΤΟ και του ΟΗΕ, ώστε να είναι δυνατή η θέση σε εφαρμογή συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και η χρήση τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης, για την πραγμάτωση αυτών των λειτουργιών. Για να διασφαλιστούν η αποτελεσματικότητα και η παρακολούθηση των μέτρων αυτών, προτείνει τη συμπερίληψη ενός συγκεκριμένου, μετρήσιμου και τακτικού συστήματος δεικτών αξιολόγησης και παρακολούθησης που θα επιτρέπει τη μέτρηση του βαθμού ετοιμότητας και ανθεκτικότητας κάθε περιφέρειας, τον εντοπισμό κενών και την καθοδήγηση της προσπάθειας συνεχούς αναβάθμισης της ικανότητας απόκρισης. Υπογραμμίζει τη σημασία που υπέχει η ενίσχυση της αμοιβαίας ανθεκτικότητας με τρίτες χώρες μέσω της δημιουργίας ισχυρών μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης, πρόληψης και αντιμετώπισης κρίσεων, προκειμένου να περιοριστεί ο αντίκτυπος των εξωτερικών κρίσεων στην Ένωση και να ενισχυθεί παράλληλα η ικανότητα των εν λόγω χωρών.

33.

Τονίζει την ανάγκη ενίσχυσης του συστήματος πολιτικής προστασίας της ΕΕ, με ταχύτερη κινητοποίηση τοπικών και περιφερειακών μονάδων, εξορθολογισμένη διαπίστευση, καλύτερο συντονισμό με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ενσωμάτωση των αντληθέντων διδαγμάτων προς βελτίωση της ετοιμότητας και της απόκρισης.

34.

Ζητεί να σχεδιαστούν και να εγκριθούν φιλόδοξα πρωτόκολλα για ολοκληρωμένη, κοινή και συντονισμένη απόκριση, καθώς και πρωτόκολλα αμοιβαίας στήριξης όλων των εμπλεκόμενων φορέων· ειδικότερα, πρέπει να προβλεφθεί η διασυνοριακή συνεργασία σύμφωνα με το πρότυπο του κανονισμού σχετικά με ένα μέσο για την ανάπτυξη και τη μεγέθυνση στις παραμεθόριες περιοχές (BRIDGEforEU). Τονίζει ότι η χρήση ψηφιακών λύσεων θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τους χρόνους απόκρισης. Επομένως, επιδοκιμάζει το προτεινόμενο ευρωπαϊκό σύστημα κρίσιμων επικοινωνιών (EUCCS) ως μέσο βελτίωσης της διασυνοριακής επικοινωνίας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και υπογραμμίζει την ανάγκη να συμμετάσχουν οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές από τις παραμεθόριες περιοχές στην ανάπτυξη αυτού του συστήματος ώστε να αντικατοπτρίζει τις πραγματικές ανάγκες των διασυνοριακών περιοχών (2).

35.

Εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού που προβλέπεται για τον Frontex, η οποία αποσκοπεί στην επέκταση των επιχειρήσεων, στην ενίσχυση της επιτήρησης και της διαχείρισης των συνόρων και της τεχνικής παρακολούθησης, στοιχεία που συμβάλλουν όλα στην ανθεκτικότητα της ΕΕ έναντι του διασυνοριακού εγκλήματος και της αντικανονικής μετανάστευσης.

36.

Λαμβάνοντας υπόψη την ανάλυση των κύριων κινδύνων και απειλών που επηρεάζουν τις διάφορες γεωγραφικές περιοχές της ΕΕ, κρίνεται αναγκαίο να ενισχυθούν οι δημόσιες πολιτικές πολιτικής προστασίας και να μετατραπούν σε αντίστοιχες εθνικές πολιτικές. Εν προκειμένω, οι διοικήσεις πρέπει να διαθέτουν το προσωπικό και τους υλικούς πόρους που απαιτούνται για τη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών και οδηγιών δράσης για την παγίωση αποτελεσματικών συστημάτων πρόληψης καταστροφών, ετοιμότητας και απόκρισης σε καταστροφές με σκοπό την αποφυγή ατυχημάτων, τη μείωση των υφιστάμενων κινδύνων, τη διαχείριση των υπολειπόμενων κινδύνων και την ανάκαμψη της κοινωνίας, με σκοπό τη συνεχή ενίσχυση της ανθεκτικότητας στις καταστροφές.

37.

Ζητεί να προωθηθεί και να ενισχυθεί ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και σοβαρών κρίσεων σε ολοκληρωμένη βάση, αλλά και να ληφθούν υπόψη οι πολιτικές στον τομέα της πολιτικής προστασίας και η ολοκληρωμένη διαχείριση κινδύνων που εφαρμόζουν εδώ και χρόνια οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, παρά την έλλειψη πόρων. Ζητεί να απλουστευθεί και να επιταχυνθεί η διαπίστευση των τοπικών και των περιφερειακών μονάδων εμπειρογνωμοσύνης στο πλαίσιο του μηχανισμού. Ζητεί να δοθεί στο Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ΚΣΑΕΑ) μεγαλύτερη ικανότητα και εξοπλισμός, καθώς και να θεσπιστεί ένα πλαίσιο για την ενίσχυση των επαφών του με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές σε καταστάσεις κρίσης. Οι εθελοντές επιτελούν καίρια λειτουργία καθ’ όλη τη διάρκεια μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Επιπροσθέτως, οι εθελοντές πολιτικής προστασίας αποτελούν έκφραση κοινωνικής αλληλεγγύης και ανθεκτικότητας και συνιστούν πολύτιμο πόρο. Τονίζει ότι είναι αναπόφευκτη η ενεργοποίηση μεγάλου αριθμού εθελοντών σε μια ευρεία κατάσταση έκτακτης ανάγκης και, εάν αυτή η ανθρώπινη μάζα δεν είναι κατάλληλα συντονισμένη, μπορεί ακόμη και να βλάψει τη διαχείριση της εν λόγω κατάστασης. Εν προκειμένω, η ΕΕ δεν διαθέτει οργανωμένο και συντονισμένο σύστημα για την ενεργοποίηση εθελοντών σε διεθνείς καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Ως εκ τούτου, κρίνεται σκόπιμο να εξεταστεί με συντονισμένο τρόπο ο τρόπος διαχείρισης της αποστολής εθελοντών από διαφορετικές χώρες. Οι περιφέρειες καλούνται να επιτελέσουν ειδική λειτουργία στη συγκρότηση και τη διαμόρφωση ενός αποτελεσματικού δικτύου εθελοντών πολιτικής προστασίας, καθώς και στην κινητοποίηση και οργάνωση αυτών των ατόμων για ενδεχόμενη αποστολή τους σε άλλες χώρες με συντονισμένο τρόπο και, άρα, κρίνεται αναγκαία η δημιουργία ενός συστήματος σε ενωσιακό επίπεδο για τον ευκολότερο συντονισμό και την αξιοποίηση αυτών των ατόμων. Η συμμετοχή των πολιτών στη διαχείριση του κινδύνου καταστροφών αποτελεί βασικό παράγοντα για τη διάσωση ανθρώπινων ζωών.

38.

Τονίζει τον ολοένα σημαντικότερο ρόλο που διαδραματίζει το rescEU και προτείνει την περαιτέρω αύξηση του αποθέματος των πόρων του, με γνώμονα την ιεράρχηση μεταξύ των ζωτικής σημασίας κοινωνικών λειτουργιών και της κλασικής κατηγορίας των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών· υπογραμμίζει ότι οι πληροφορίες είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση όχι μόνο των κινδύνων και των απειλών, αλλά και των εργαλείων που μπορούν να διατεθούν για τη συνολική απόκριση, συμπεριλαμβανομένων του αποθέματος βασικών προμηθειών, των αλυσίδων εφοδιασμού, των δημόσιων και ιδιωτικών αποθεμάτων και των παραγωγικών ικανοτήτων σε ολόκληρη την ΕΕ. Ζητεί την οικοδόμηση μεγαλύτερης εμπιστοσύνης μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, των κρατών μελών και του ιδιωτικού τομέα, καθώς και την εξάλειψη του κατακερματισμού και της έλλειψης στρατηγικής ενότητας.

39.

Επισημαίνει τη μεγάλη αξία της πρωτοβουλίας για τη διερεύνηση λύσεων ώστε να μειωθεί το κενό ασφαλιστικής κάλυψης έναντι διαφόρων τύπων φυσικών καταστροφών, καθώς και τη σημαντική αύξηση των υφιστάμενων επενδυτικών προγραμμάτων και των προγραμμάτων ανάπτυξης ικανοτήτων της ΕΕ για τη στήριξη των επιχειρήσεων και των κρατών μελών που υφίστανται ζημίες από τις επιπτώσεις των διαφόρων εντοπιζόμενων κινδύνων.

40.

Ζητεί τη δημιουργία ενός ιδίου ολοκληρωμένου ενωσιακού συστήματος επικοινωνιών που θα εγγυάται τη διασύνδεση των ήδη υφιστάμενων και των μελλοντικών ευρωπαϊκών συστημάτων επικοινωνίας, με στόχο τη διασφάλιση συνεχούς, ασφαλούς και απρόσκοπτης επικοινωνίας όλων των εμπλεκόμενων φορέων μεταξύ τους και με την κοινωνία, από το πρότερο της έκτακτης ανάγκης στάδιο έως το στάδιο της αποκατάστασης. Η ΕΕ οφείλει να διασφαλίσει ένα τέτοιο σύστημα σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένου του τοπικού και του περιφερειακού επιπέδου, το δε σύστημα αυτό θα πρέπει να είναι διαλειτουργικό και τυποποιημένο. Μια Ευρώπη που είναι διαρκώς σε επικοινωνία και διασυνδεδεμένη είναι μια ασφαλής Ευρώπη.

---

(1)   ΕΕ C 257 της 21.7.2023, σ. 6.

(2)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών — Άρση των εμποδίων στη συνεργασία των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης στις παραμεθόριες περιοχές της ΕΕ (EE C, C/2025/282, 24.1.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2025/282/oj).