52025DC0824

Κατά τη διάρκεια του 2024 συνεχίστηκε η υλοποίηση ορισμένων ενωσιακών προγραμμάτων από την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού (2014-2020), τα οποία συνέχισαν να αποφέρουν αποτελέσματα για τους πολίτες της ΕΕ. Σε σχέση με τα εν λόγω προγράμματα πραγματοποιήθηκαν, το 2024, πληρωμές συνολικού ύψους 22,8 δισ. EUR. Οι περισσότερες από τις πληρωμές αυτές συνδέονταν με την πολιτική συνοχής (συμπεριλαμβανομένων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ταμείου Συνοχής και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου). Ο προϋπολογισμός της ΕΕ έχει κατά βάση επενδυτικό προσανατολισμό και δίνει πρωτίστως έμφαση στη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για την ΕΕ. Τα σχετικά προγράμματα συνέχισαν να σημειώνουν πρόοδο ως προς την επίτευξη των αντίστοιχων στόχων επιδόσεών τους.

Ταυτόχρονα, είναι ζωτικής σημασίας τα δαπανώμενα κονδύλια να αντιμετωπίζουν πραγματικά τις προκλήσεις και να επιτυγχάνουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα στην πράξη. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται παραδείγματα αποτελεσμάτων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ τα οποία επιτεύχθηκαν βάσει αμφότερων των πολυετών δημοσιονομικών πλαισίων 2014-2020 και 2021-2027.

Παραδείγματα αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν

Κλίμα ( 2 )

•Εκτιμώμενη εξοικονόμηση ενεργειακής απόδοσης της τάξης των 45 γιγαβατωρών ετησίως από ιδιωτικά και δημόσια κτίρια, από το πρόγραμμα InvestEU, τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, το πρόγραμμα LIFE και τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, κατά την περίοδο 2014-2023.

•Αποφυγή 98 εκατομμυρίων τόνων ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως, εκ των οποίων πάνω από το ήμισυ επιτεύχθηκε μέσω επενδύσεων σε πράσινα ομόλογα του NextGenerationEU. Επιπλέον, αναμένεται μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα της τάξης των 452 εκατομμυρίων τόνων ισοδυνάμου μέσω έργων του Ταμείου Καινοτομίας κατά τα πρώτα 10 έτη λειτουργίας του.

•Εγκατάσταση πρόσθετης δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές της τάξης των 543 γιγαβατωρών, από το πρόγραμμα InvestEU, τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, το πρόγραμμα LIFE και τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, κατά την περίοδο 2014-2023.

Ψηφιακός τομέας

•Παροχή πρόσβασης στο διαδίκτυο σε 16,2 εκατομμύρια επιπλέον κατοικίες μέσω δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, έως τα τέλη του 2024.

•Έως τα τέλη του 2024 δημιουργήθηκε πρόσθετη χωρητικότητα 5 000 terabits ανά δευτερόλεπτο με την ανάπτυξη δικτύων κορμού, συμπεριλαμβανομένων υποβρύχιων καλωδίων, από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη».

Απασχόληση

•24 εκατομμύρια άτομα έλαβαν στήριξη για την απόκτηση δεξιοτήτων σχετικών με την απασχόληση και 415 000 θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν ή διατηρήθηκαν μεταξύ του 2021 και του 2024 με στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ( 3 ).

•690 000 συμμετέχοντες βρήκαν εργασία (συμπεριλαμβανομένης της αυτοαπασχόλησης) και 1 εκατομμύριο άτομα απέκτησαν τίτλο επαγγελματικών προσόντων έως το τέλος του 2024 χάρη στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+.

Η ανάλυση των επιδόσεων στην επόμενη ενότητα του παρόντος παραρτήματος περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα προγράμματα της ΕΕ συνέβαλαν στην υλοποίηση των πολιτικών προτεραιοτήτων της προέδρου κ. von der Leyen. Η τρίτη ενότητα του παρόντος παραρτήματος, με τίτλο «Οριζόντιες προτεραιότητες πολιτικής στον προϋπολογισμό της ΕΕ»», παρέχει πληροφορίες σε επίπεδο προϋπολογισμού της ΕΕ σχετικά με τη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών που αφορούν το κλίμα, τη βιοποικιλότητα, την ισότητα των φύλων, την ψηφιακή μετάβαση και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης ( 4 ). Τέλος, το παράρτημα 4, με τίτλο «Δηλώσεις επιδόσεων προγράμματος», παρέχει λεπτομερή ανάλυση των επιμέρους προγραμμάτων και των επιδόσεών τους, η οποία παρουσιάζεται υπό τη μορφή ιστοτόπου για την ενίσχυση της εύληπτης παρουσίασης.

Ενίσχυση της αξιοπιστίας των πληροφοριών για τις επιδόσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδίδει μεγάλη σημασία στην αξιοπιστία των πληροφοριών σχετικά με τις επιδόσεις της και εργάζεται συνεχώς για την περαιτέρω βελτίωση των ήδη άρτιων διαδικασιών της για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις. Για τη διατήρηση υψηλών προτύπων, πραγματοποιείται καταγραφή και διαχείριση των δεδομένων σχετικά με τους βασικούς δείκτες επιδόσεων μέσω ειδικής βάσης δεδομένων βασισμένης σε SAP, στην οποία ενσωματώνονται κανόνες αυτόματου ποιοτικού ελέγχου για την ενίσχυση της ποιότητας και της αξιοπιστίας των δεδομένων. Επιπρόσθετα, οι συνεισφορές του προϋπολογισμού της ΕΕ που σχετίζονται με το κλίμα εκτιμώνται άμεσα με τη χρήση δεδομένων που προέρχονται από το λογιστικό σύστημα της Επιτροπής, με αποτέλεσμα να διασφαλίζονται ιχνηλασιμότητα και ακρίβεια.

Το 2024 η Επιτροπή συνέχισε να εφαρμόζει και να παγιώνει την προσέγγιση ενισχυμένου ελέγχου για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας των πληροφοριών σχετικά με τις επιδόσεις των χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ανέφεραν και στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων τους για το 2024 (οι οποίες αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για την παρούσα ετήσια έκθεση διαχείρισης και επιδόσεων) τα αποτελέσματα των ελέγχων τους, με βάση τις ειδικές οδηγίες και απαιτήσεις που αναπτύχθηκαν το 2023 ως απάντηση στις συστάσεις εσωτερικού και εξωτερικού ελέγχου. Το 2024 δεν αναφέρθηκαν σημαντικές ελλείψεις ως προς την αξιοπιστία των πληροφοριών σχετικά με τις επιδόσεις για τα αντίστοιχα χρηματοδοτικά τους προγράμματα.

Δημοσιονομική στήριξη της ΕΕ για μεταρρυθμίσεις

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ στηρίζει μεταρρυθμίσεις παράλληλα με επενδύσεις στα κράτη μέλη και στις χώρες-εταίρους. Μολονότι οι επενδύσεις χρηματοδοτούν απτά έργα που προωθούν τη μεγέθυνση και την ανάπτυξη, οι μεταρρυθμίσεις χρησιμεύουν ως παράγοντες διευκόλυνσης, συμβάλλοντας στην ενίσχυση του αντικτύπου και της αποτελεσματικότητας των επενδύσεων, και λειτουργούν ως καταλύτες για την αλλαγή και για την ευθυγράμμιση των πολιτικών με τις στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ.

Εντός της ΕΕ, η συνέργεια μεταξύ μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων ενσωματώνεται ιδιαίτερα στον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το μέσο που βασίζεται στις επιδόσεις και βρίσκεται στο επίκεντρο του NextGenerationEU. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας απαιτεί από τα κράτη μέλη να υποβάλλουν σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που συνδυάζουν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις και η χρηματοδότηση εκταμιεύεται με βάση την επίτευξη προκαθορισμένων οροσήμων και στόχων. Επίσης, αρκετά προγράμματα της ΕΕ έχουν ενσωματωμένες προϋποθέσεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα κονδύλια της ΕΕ δαπανώνται αποτελεσματικά και σύμφωνα με τους ευρύτερους στόχους της ΕΕ. Αυτό ισχύει κυρίως για τα ταμεία συνοχής, τα οποία προϋποθέτουν τη θέσπιση άρτιων στρατηγικών και κανονιστικών πλαισίων για να καταστεί δυνατή η ροή χρημάτων. Όταν τα κράτη μέλη χρειάζονται υποστήριξη, το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης παρέχει εξατομικευμένη εμπειρογνωσία και καθοδήγηση για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση σύνθετων μεταρρυθμίσεων. Στον τομέα της εξωτερικής δράσης, η ΕΕ χρησιμοποιεί δημοσιονομική στήριξη υπό όρους και επενδυτικές διευκολύνσεις για την προώθηση μεταρρυθμίσεων σε γειτονικές και υποψήφιες χώρες, καθώς και σε άλλες χώρες-εταίρους.

Μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, ο πυρήνας του NextGenerationEU

Η ενδιάμεση αξιολόγηση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ανέδειξε τον καίριο ρόλο που διαδραματίζει ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στη στήριξη μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας έδωσε νέο έναυσμα και οικονομικά κίνητρα για την υλοποίηση κρίσιμων και πολυαναμενόμενων μεταρρυθμίσεων, χάρη στις κανονιστικές απαιτήσεις και τη νέα σύνδεση μεταξύ μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων.

Τα μεταρρυθμιστικά μέτρα στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας κατανέμονται μεταξύ των έξι πυλώνων πολιτικής του, ενώ μεγαλύτερος αριθμός μέτρων περιλαμβάνεται στους πυλώνες που καλύπτουν τις πολιτικές για την ανάπτυξη και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας (βλ. διάγραμμα «Ορόσημα και στόχοι ανά πυλώνα του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που συνδέονται με τις μεταρρυθμίσεις» κατωτέρω). Οι πυλώνες αντιπροσωπεύουν προτεραιότητες της ΕΕ σύμφωνα με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του Συμβουλίου που απευθύνονται στα κράτη μέλη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

Συνολικά, το επίπεδο υλοποίησης επιταχύνθηκε με τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που εφαρμόζονται. Κατά τα τέσσερα έτη που προηγήθηκαν του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το μερίδιο των ειδικών ανά χώρα συστάσεων της περιόδου 2016-2017 που κατέγραψαν τουλάχιστον «κάποια πρόοδο» υλοποίησης αυξήθηκε από 52 % μετά από ένα έως δύο έτη (αξιολόγηση ειδικών ανά χώρα συστάσεων για το 2018) σε μόλις 58 % μετά από τέσσερα έως πέντε έτη (αξιολόγηση ειδικών ανά χώρα συστάσεων για το 2021). Αντιθέτως, κατά την περίοδο υλοποίησης του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το ποσοστό των ειδικών ανά χώρα συστάσεων για την περίοδο 2019-2020 που κατέγραψαν τουλάχιστον «κάποια πρόοδο» υλοποίησης αυξήθηκε από 52 % το 2021 σε 75 % στην αξιολόγηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων του 2024.

Στο διάγραμμα «Ορόσημα και στόχοι ανά πυλώνα του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που συνδέονται με τις μεταρρυθμίσεις» κατωτέρω παρουσιάζεται ο αριθμός των μεταρρυθμιστικών οροσήμων και στόχων ανά πυλώνα του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με κατηγοριοποίηση σε «προπαρασκευαστικές και κανονιστικές διαδικασίες» και «πρακτική υλοποίηση». Στα δύο επόμενα διαγράμματα παρουσιάζεται η κατάσταση υλοποίησης των εν λόγω οροσήμων και στόχων με βάση την ίδια ταξινόμηση: «προπαρασκευαστικές και κανονιστικές διαδικασίες» (δεύτερο διάγραμμα) και «πρακτική υλοποίηση» (τρίτο διάγραμμα).

Ορόσημα και στόχοι ανά πυλώνα του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που συνδέονται με τις μεταρρυθμίσεις

ΣΗΜ.: Στο διάγραμμα παρουσιάζεται ο αριθμός των μεταρρυθμιστικών οροσήμων και στόχων ανά πυλώνα του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας με κατηγοριοποίηση σε «προπαρασκευαστικές και κανονιστικές διαδικασίες» και «πρακτική υλοποίηση».

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Κατάσταση των οροσήμων και των στόχων που σχετίζονται με «προπαρασκευαστικές και κανονιστικές διαδικασίες»

ΣΗΜ.: Στο διάγραμμα παρουσιάζεται το ποσοστό των μεταρρυθμιστικών οροσήμων και στόχων που σχετίζονται με «προπαρασκευαστικές και κανονιστικές διαδικασίες», με βάση την κατάσταση υλοποίησής τους: «εκπληρώθηκαν», «ολοκληρώθηκαν (δεν έχουν αξιολογηθεί)» και «δεν ολοκληρώθηκαν».

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Κατάσταση των οροσήμων και των στόχων που σχετίζονται με «πρακτική υλοποίηση»

ΣΗΜ.: Στο διάγραμμα παρουσιάζεται το ποσοστό των μεταρρυθμιστικών οροσήμων και στόχων που σχετίζονται με «πρακτική υλοποίηση», με βάση την κατάσταση υλοποίησής τους: «εκπληρώθηκαν», «ολοκληρώθηκαν (δεν έχουν αξιολογηθεί)» και «δεν ολοκληρώθηκαν».

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ταμεία συνοχής

Στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, ο μηχανισμός των αναγκαίων πρόσφορων όρων διασφαλίζει ότι οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική και αποδοτική χρήση των ταμείων υπάρχουν σ’ ένα κράτος μέλος και συνδέονται με:

•πλαίσια πολιτικής και στρατηγικά πλαίσια, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι τα στρατηγικά έγγραφα σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο που στηρίζουν τις επενδύσεις από τα ταμεία είναι υψηλής ποιότητας και συνάδουν με τα πρότυπα που έχουν συμφωνηθεί από κοινού από τα κράτη μέλη σε επίπεδο ΕΕ·

•κανονιστικά πλαίσια, ώστε να διασφαλίζεται ότι η υλοποίηση των πράξεων που συγχρηματοδοτούνται από τα ταμεία συμμορφώνεται με το κεκτημένο της ΕΕ.

Σημειώθηκε σημαντική πρόοδος ως προς την εκπλήρωση αυτών των όρων από τότε που εγκρίθηκαν τα προγράμματα το 2022: επί του παρόντος, μόνο το 2,7 % των κονδυλίων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ταμείου Συνοχής και του ΕΚΤ+ παραμένουν δεσμευμένα λόγω ανεκπλήρωτων αναγκαίων πρόσφορων όρων.

Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης

Το 2024 το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης συνέχισε να στηρίζει έξυπνες, βιώσιμες και κοινωνικά υπεύθυνες μεταρρυθμίσεις σε ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής, ενισχύοντας παράλληλα όλα τα είδη διοικητικών ικανοτήτων, ιδίως τους εσωτερικούς διοικητικούς μηχανισμούς για μεταρρυθμίσεις σ’ ολόκληρη την ΕΕ. Για παράδειγμα, όσον αφορά τις δημόσιες επενδύσεις και υποδομές και ως αποτέλεσμα ενός έργου του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης, η Ρουμανία δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για να βοηθήσει τις τοπικές και τις εθνικές αρχές να δρομολογούν και να υλοποιούν με επιτυχία επενδυτικά έργα.

Με την πάροδο των ετών, ένα αυξανόμενο μερίδιο έργων του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης βοήθησε τα κράτη μέλη να πραγματοποιήσουν μεταρρυθμίσεις σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο σύμφωνα με τις προτεραιότητες της ΕΕ. Το 2024 τα κράτη μέλη επέδειξαν ενδιαφέρον για την ενίσχυση της συνεργασίας σε περιφερειακό επίπεδο μέσω διαφόρων έργων του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένης στήριξης που παρασχέθηκε σε 10 περιφέρειες σε πέντε κράτη μέλη για την ενίσχυση του εξορυκτικού τομέα της ΕΕ σε περιφερειακά οικοσυστήματα με σκοπό τη στήριξη της πράσινης μετάβασης και τη διασφάλιση του εφοδιασμού με ορυκτές πρώτες ύλες.

Επιπρόσθετα, το 2024 το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης βοήθησε τα κράτη μέλη να σχεδιάσουν μεταρρυθμίσεις αναγκαίες για την εφαρμογή των οικείων εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Η βοήθεια του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης έχει λάβει τη μορφή γενικής στήριξης, η οποία εφαρμόζεται οριζόντια για την ομαλή υλοποίηση των σχεδίων, και θεματικής στήριξης, η οποία στοχεύει σε συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Ως παράδειγμα επιτυχημένου έργου, το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης στήριξε την Κροατία για τη μείωση των απωλειών νερού με την ανάπτυξη εθνικού σχεδίου δράσης για τη μείωση των απωλειών και συστάσεων σχετικά με τρόπους παρακολούθησης των επιδόσεων των εταιρειών ύδρευσης.

Εξωτερική δράση

Ο Μηχανισμός Προενταξιακής Βοήθειας III έχει σχεδιαστεί ως μέσο που βασίζεται στις επιδόσεις. Αυτή η εστίαση στις επιδόσεις αποσκοπεί ιδίως στην παροχή κινήτρων στους δικαιούχους ώστε να δεσμευτούν για θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις. Το πρόγραμμα προσαρμόζει το πεδίο εφαρμογής της στήριξης με βάση την πρόοδο κάθε δικαιούχου, ενθαρρύνοντας έτσι τη συνέχιση των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών. Η προσέγγιση βάσει επιδόσεων ενσωματώνεται στην ετήσια διμερή διαδικασία προγραμματισμού. Η αξιολόγηση των επιδόσεων πραγματοποιείται ως συνολική αξιολόγηση, λαμβανομένων υπόψη των ετήσιων εκθέσεων της Επιτροπής για τη διεύρυνση, των αξιολογήσεων εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, του ιστορικού επιδόσεων όσον αφορά την εφαρμογή μέτρων που βρίσκονται σε εξέλιξη, των εκθέσεων που υποβάλλονται με βάση τους δείκτες που καθορίζονται στο πλαίσιο αποτελεσμάτων του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας III και άλλων πηγών.

Στην περίπτωση του σχεδίου που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία, η εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την έγκριση της αξιολόγησής του καθορίζει λεπτομερή χάρτη πορείας με προϋποθέσεις, με τη μορφή ποιοτικών και ποσοτικών βημάτων που συνδέονται με μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις. Η εκπλήρωση αυτών των προϋποθέσεων μπορεί να ενεργοποιήσει την άμεση στήριξη της ΕΕ για τον προϋπολογισμό της Ουκρανίας (πυλώνας Ι του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία). Το σχέδιο περιλαμβάνει 151 βήματα οργανωμένα σε 15 τομεακά κεφάλαια. Για παράδειγμα, όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς, η Ουκρανία αύξησε το προσωπικό της ειδικής εισαγγελίας για την καταπολέμηση της διαφθοράς και ενέκρινε σημαντικές τροποποιήσεις στον ποινικό κώδικα και στον κώδικα ποινικής δικονομίας· ειδικότερα, το νομικό πλαίσιο της δικαστικής διαπραγμάτευσης βελτιώθηκε σημαντικά.

Το 2024 η Ουκρανία εκπλήρωσε συνολικά 23 βήματα σε διάφορους τομείς:

·καταπολέμηση της διαφθοράς και της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες (5 βήματα)·

·διαχείριση των δημόσιων οικονομικών (4 βήματα)·

·ενέργεια (3 βήματα)·

·επιχειρηματικό περιβάλλον (3 βήματα)·

·αγροδιατροφικός τομέας (2 βήματα)·

·πράσινη μετάβαση και προστασία του περιβάλλοντος (2 βήματα)·

·αποκέντρωση και περιφερειακή πολιτική· ανθρώπινο κεφάλαιο· διαχείριση κρατικών περιουσιακών στοιχείων· δικαστικό σύστημα (1 βήμα σε κάθε τομέα).

Όσον αφορά τη διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια, τα μέτρα που λαμβάνονται μέσω του προγράμματος θα βασίζονται στα θεματολόγια μεταρρυθμίσεων κάθε δικαιούχου. Τα εν λόγω θεματολόγια περιγράφουν ένα ολοκληρωμένο, συνεκτικό και ιεραρχημένο σύνολο στοχευμένων μεταρρυθμίσεων και επενδυτικών τομέων προτεραιότητας για κάθε δικαιούχο. Σ’ αυτά περιλαμβάνονται όροι πληρωμής που καταδεικνύουν ικανοποιητική πρόοδο ή ολοκλήρωση των σχετικών μέτρων, καθώς και ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα εφαρμογής. Οι μεταρρυθμίσεις επικεντρώνονται σε βασικούς τομείς κοινωνικοοικονομικών μεταρρυθμίσεων και στις θεμελιώδεις αρχές της διαδικασίας διεύρυνσης.

Με την υλοποίηση της Global Gateway μέσω του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη, η Επιτροπή προωθεί επενδύσεις στους πέντε τομείς προτεραιότητας της Global Gateway, καθώς και μεταρρυθμίσεις που βελτιώνουν το επενδυτικό κλίμα στις χώρες-εταίρους, σύμφωνα με τις προτεραιότητες της ΕΕ σε κάθε χώρα και με τη δέουσα συμπληρωματικότητα με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη της «Ομάδας Ευρώπη». Οι μεταρρυθμίσεις κυμαίνονται από τη χρηστή διακυβέρνηση (π.χ. δημόσιες συμβάσεις, διαχείριση δημόσιων επενδύσεων, διαχείριση χρέους ή θεσμικές μεταρρυθμίσεις) έως παράγοντες διευκόλυνσης της υλοποίησης επιτυχημένων εμβληματικών επενδύσεων και έργων της Global Gateway (π.χ. αναβάθμιση του κανονιστικού πλαισίου για την παραγωγή/εμπορευματοποίηση ηλιακής ή αιολικής ενέργειας ή για τους φορείς εκμετάλλευσης στρατηγικών διαδρόμων μεταφορών) ( 5 ).

Κίνητρα για μεταρρυθμίσεις παρέχονται από τους ευνοϊκούς όρους χρηματοδότησης που προσφέρονται μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη+ για την υποστήριξη δημόσιων ή ιδιωτικών επενδύσεων, μέσω δημοσιονομικής στήριξης ή λόγω τεχνικής βοήθειας που ενισχύει τις εγχώριες ικανότητες για μεταρρυθμίσεις. Στην Αίγυπτο, την Αρμενία και, σύντομα, τη Μολδαβία, η προσπάθεια αυτή για την προώθηση των μεταρρυθμίσεων συμπληρώνεται από ειδικές συνολικές εταιρικές σχέσεις ή μηχανισμούς βάσει επιδόσεων που εξαρτούν την εκταμίευση των πληρωμών από την υλοποίηση των συμφωνηθέντων μεταρρυθμιστικών βημάτων. Στην περιοχή γειτονίας της ΕΕ, η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή που χρηματοδοτείται από τον Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη διαδραματίζει εξίσου σημαντικό ρόλο στην προώθηση των μεταρρυθμίσεων.

Τρέχουσες τιμές στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη από το πλαίσιο αποτελεσμάτων του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη»:

·20 χώρες έχουν υποστηριχθεί από την ΕΕ για την ενίσχυση της κινητοποίησης εσόδων, της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών και/ή της δημοσιονομικής διαφάνειας [πλαίσιο αποτελεσμάτων του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη» (στο εξής: GERF) 2.19]·

·16 χώρες και πόλεις έχουν εκπονήσει ή εφαρμόζουν στρατηγικές για την κλιματική αλλαγή και/ή για τη μείωση των κινδύνων καταστροφών (GERF 2.5)·

·3 χώρες έχουν υποστηριχθεί από την ΕΕ για την ενίσχυση του επενδυτικού κλίματος (GERF 2.16)·

·215 κυβερνητικές πολιτικές έχουν αναπτυχθεί ή αναθεωρηθεί με τη συμμετοχή οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών μέσω στήριξης της ΕΕ (GERF 2.29)·

·5 χώρες έχουν υποστηριχθεί από την ΕΕ για τη διεξαγωγή εκλογών και/ή τη βελτίωση της εκλογικής τους διαδικασίας (GERF 2.26).

2. Εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ το 2024

Μια ευημερούσα και ανταγωνιστική ΕΕ

Η Ευρώπη ήταν ανέκαθεν ήπειρος της βιομηχανίας, των επιχειρήσεων και της καινοτομίας[…] τώρα πρέπει να προχωρήσουμε πολύ ταχύτερα και πολύ πιο μακριά για να εξασφαλίσουμε ανταγωνιστικότητα, ευημερία και δικαιοσύνη ( 6 ).

Ursula von der Leyen

Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Στήριξη μιας καθαρής, καινοτόμου και ανταγωνιστικής βιομηχανίας

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ έχει παράσχει ισχυρή στήριξη στον βιομηχανικό τομέα της ΕΕ, με στόχο να τον καταστήσει ανταγωνιστικό, καινοτόμο, κλιματικά ουδέτερο και καθαρό. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο πλαίσιο των υψηλών τιμών ενέργειας που διαμορφώθηκε από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Για παράδειγμα, το σχέδιο REPowerEU καταρτίστηκε για να μειωθεί η εξάρτηση της ΕΕ από τη ρωσική ενέργεια και να επιταχυνθεί η καθαρή μετάβαση. Έως το τέλος του 2024 το REPowerEU είχε παράσχει 10 δισ. EUR με τη μορφή προχρηματοδότησης σε 21 κράτη μέλη. Επίσης, ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της ΕΕ χρηματοδότησε την εγκατάσταση πρόσθετης δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές άνω των 106 γιγαβάτ μεταξύ του 2021 και του 2024 ( 7 ).

Επιπλέον, η ΕΕ, μέσω του Ταμείου Καινοτομίας, συμβάλλει στη διάθεση τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στην αγορά και στη στήριξη της βιομηχανίας κατά τη μετάβαση σε μηδενικές καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Το ταμείο δημιούργησε χαρτοφυλάκιο 200 έργων με συνολική στήριξη ύψους περίπου 12 δισ. EUR με τη μορφή επιχορηγήσεων. Αυτή η στοχευμένη στήριξη συμβάλλει στη διασφάλιση της διαθεσιμότητας νέων λύσεων για την απανθρακοποίηση τομέων στους οποίους είναι δύσκολο να περιοριστούν οι εκπομπές, όπως στην παραγωγή τσιμέντου και χάλυβα, ενώ παράλληλα στηρίζει την παραγωγή τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών με έδρα την ΕΕ, από συσσωρευτές έως ανεμογεννήτριες και αντλίες θερμότητας.

Το Ταμείο Καινοτομίας συμβάλλει επίσης στη χρηματοδότηση της μετάβασης της ΕΕ προς την ευρύτερη χρήση του ανανεώσιμου υδρογόνου. Το 2024, στο πλαίσιο της πρώτης δημοπρασίας ανανεώσιμου υδρογόνου σε επίπεδο ΕΕ, με προϋπολογισμό ύψους 800 εκατ. EUR , για τη στήριξη των παραγωγών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με καταβολή καθορισμένου ποσού ανά χιλιόγραμμο πιστοποιημένου και επαληθευμένου παραγόμενου ανανεώσιμου υδρογόνου, έξι έργα που βρίσκονται στην Ισπανία, τη Νορβηγία, την Πορτογαλία και τη Φινλανδία υπέγραψαν συμφωνίες επιχορήγησης. Η δεύτερη δημοπρασία, με προϋπολογισμό 1,2 δισ. EUR , ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2024 και προσέλκυσε 61 προσφορές από 11 χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Στόχος είναι η στήριξη της δημιουργίας μιας αγοράς ανανεώσιμου υδρογόνου στην Ευρώπη, η οποία θα συμβάλει στην αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων με μια εναλλακτική λύση με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα στη βαριά βιομηχανία και τις μεταφορές.

Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού αποτελεί μια ακόμη πηγή στήριξης της ΕΕ, η οποία αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών συστημάτων, σε συνδυασμό με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη βιομηχανία και στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών. Το 2024 το ταμείο πρόσφερε στήριξη συνολικού ύψους 5,6 δισ. EUR σε 77 έργα σε 11 κράτη μέλη. Η συνολική επένδυση μέσω του Ταμείου Εκσυγχρονισμού από τον Ιανουάριο του 2021 έως τον Δεκέμβριο του 2024 ανήλθε σε 15,4 δισ. EUR .

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το εμβληματικό ερευνητικό πρόγραμμα της ΕΕ, διαδραματίζει καίριο ρόλο στην προώθηση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Το 2024 δεσμεύτηκαν περίπου 13 δισ. EUR στο πλαίσιο του προγράμματος. Αυτές οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», το 2024, συνέβαλαν στη στήριξη, μεταξύ άλλων:

•91 έργων που αφορούν τα βιώσιμα τρόφιμα, τη βιοοικονομία, τους φυσικούς πόρους, τη γεωργία και το περιβάλλον, με συνεισφορά της ΕΕ άνω των 450 εκατ. EUR ( 8 )·

•31 έργων ερευνητικών υποδομών, με συνολική συνεισφορά της ΕΕ άνω των 220 εκατ. EUR ( 9 )·

•678 εκατ. EUR σε επιχορηγήσεις για τη στήριξη εξαιρετικών επιστημόνων και ακαδημαϊκών, καθώς αυτοί συγκροτούν τις ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες τους και αναπτύσσουν τις πιο ελπιδοφόρες επιστημονικές ιδέες τους ( 10 ).

Ένα άλλο μέσο για τη στήριξη της έρευνας στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να συμβάλει στην κάλυψη του κενού στη διάθεση κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών στην Ευρώπη. Παρέχει χρηματοδότηση απευθείας σε μεμονωμένες επιχειρήσεις, κυρίως νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το χαρτοφυλάκιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας περιλαμβάνει ήδη επενδύσεις σε πάνω από 500 από τις πιο ελπιδοφόρες νεοφυείς επιχειρήσεις και εταιρείες υψηλής ανάπτυξης της Ευρώπης. Το 2024 επενδύθηκαν πάνω από 500 εκατ. EUR σε εταιρείες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας για την έρευνα σχετικά με νέες προσεγγίσεις για τον εντοπισμό και τη θεραπεία του καρκίνου με ρηξικέλευθες βιοτεχνολογίες και ιατρικές τεχνολογίες ( 11 ).

Η πολιτική συνοχής στηρίζει επίσης επενδύσεις στην έρευνα, την καινοτομία, την ψηφιοποίηση, την ανταγωνιστικότητα, τις δεξιότητες και την ψηφιακή συνδεσιμότητα, με στόχο την επίτευξη μιας πιο ανταγωνιστικής και έξυπνης Ευρώπης, προωθώντας τον καινοτόμο και έξυπνο οικονομικό μετασχηματισμό. Επιπρόσθετα, το Μέσο Διαπεριφερειακών Επενδύσεων Καινοτομίας, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης , στηρίζει διαπεριφερειακά έργα καινοτομίας κατά τις φάσεις επέκτασης και εμπορικής αξιοποίησής τους. Συμβάλλει στην υπέρβαση των κανονιστικών φραγμών και των φραγμών της αγοράς, φέρνοντας έργα σε επίπεδο επενδύσεων με στόχο την αξιακή αλυσίδα της ΕΕ.

Επιπρόσθετα, η ΕΕ επενδύει επίσης στην ανάπτυξη της τεχνολογίας πυρηνικής σύντηξης. Επενδύοντας 4,6 δισ. EUR κατά τη διάρκεια του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, η ΕΕ χρηματοδοτεί την κατασκευή και τη μελλοντική λειτουργία του έργου ITER, μαζί με τους διεθνείς εταίρους της, και ηγείται του μεγαλύτερου διεθνούς ερευνητικού έργου στον κόσμο. Το έργο έχει ως στόχο να καταδείξει τη σκοπιμότητα της σύντηξης ως πηγής ενέργειας χωρίς ανθρακούχες εκπομπές και, ως εκ τούτου, έχει τη δυνατότητα να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στην απανθρακοποίηση των οικονομιών μας.

Κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων

Το πρόγραμμα InvestEU αποτελεί ισχυρό μοχλό ιδιωτικών επενδύσεων, εστιάζοντας σε εγγυήσεις για επενδύσεις υψηλότερου κινδύνου σε βασικούς οικονομικούς τομείς, με στόχο τη στήριξη της καινοτομίας και της απανθρακοποίησης, παράλληλα με τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Το πρόγραμμα το πράττει αυτό μέσω πολλαπλών διαύλων. Χρησιμοποιεί με στρατηγικό τρόπο δημόσια κονδύλια για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων και την κινητοποίηση επενδύσεων , δημιουργεί και διαμορφώνει αγορές επενδύοντας σε αναδυόμενες τεχνολογίες (π.χ. διάστημα, τεχνολογίες διπλής χρήσης, ημιαγωγοί, γαλάζια οικονομία, κβαντική υπολογιστική), πρωτοπορεί σε νέα στοχευμένα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και προσφέρει ολοκληρωμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες για την ανάπτυξη ικανοτήτων της αγοράς και θεσμικών ικανοτήτων. Στόχος του προγράμματος είναι να κινητοποιήσει 372 δισ. EUR . Έως το τέλος του 2024 είχαν κινητοποιηθεί 283,4 δισ. EUR ( 12 ) και το ποσό των εγγυήσεων της ΕΕ που παρασχέθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος υπερέβαινε τα 22 δισ. EUR, καλύπτοντας πράξεις όπως:

•αντεγγυήσεις ύψους 30 εκατ. EUR που βοήθησαν μια περιφερειακή γερμανική τράπεζα να παράσχει χρηματοδότηση σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις με επίκεντρο την καινοτομία και τη βιωσιμότητα ( 13 )·

•εγγύηση για δάνειο ύψους 200 εκατ. EUR από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων προς έναν ευρωπαϊκό κατασκευαστή οικιακών συσκευών με στόχο την ανάπτυξη ενεργειακά αποδοτικότερων οικιακών συσκευών ( 14 )·

•εγγύηση για δάνειο ύψους 30 εκατ. EUR από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε ισπανική νεοφυή επιχείρηση με στόχο την ανάπτυξη δορυφορικής συστοιχίας χαμηλής γήινης τροχιάς για τη βελτίωση της συνδεσιμότητας στο διαδίκτυο ( 15 ).

Η πολιτική συνοχής παρέχει επίσης στήριξη για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, για την επίτευξη των στόχων για οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και για το κλίμα, για την έρευνα, την καινοτομία και την εδαφική ανάπτυξη. Στο πλαίσιο των προγραμμάτων της περιόδου 2021-2027, δεσμεύονται 18,5 δισ. EUR μέσω χρηματοδοτικών μέσων για επενδύσεις που παράγουν έσοδα και εξοικονομούν κόστος:

•σχεδόν 8,5 δισ. EUR θα επενδυθούν σε ΜΜΕ με τη μορφή δανείων ή ιδίων κεφαλαίων με στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί εμπόδιο για πολλές νεοφυείς και αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις·

•1,7 δισ. EUR για επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία και 417 εκατ. EUR για την ψηφιοποίηση·

•6 δισ. EUR για τη στήριξη επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση και για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Οι κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις στηρίζουν επίσης τη νέα πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (στο εξής: STEP), η οποία δημιουργήθηκε την 1η Μαρτίου 2024, επιτρέποντας στα κράτη μέλη να χορηγούν υψηλότερα επίπεδα περιφερειακών ενισχύσεων σε επενδυτικά έργα που καλύπτονται από την πλατφόρμα. Επιπλέον, η πλατφόρμα στηρίζει έργα τα οποία προωθούν τις δεξιότητες που απαιτούνται για την ανάπτυξη κρίσιμων τεχνολογιών. Συνολικά, ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις ύψους 50 δισ. EUR αναμένεται να επωφεληθούν από τον συντονισμό στο πλαίσιο της STEP. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη STEP διατίθενται στην ενότητα 4 του παρόντος παραρτήματος.

Τέλος, τα «σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος» είναι καίριας σημασίας για τη διευκόλυνση της διασυνοριακής βιομηχανικής συνεργασίας και την οικοδόμηση καινοτόμων βιομηχανιών μέσω του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Το 2024 εγκρίθηκαν τρία νέα έργα για το υδρογόνο και τα προϊόντα υγειονομικής περίθαλψης, επιπλέον των έξι υφιστάμενων έργων. Συνολικά, οι εγκεκριμένες κρατικές ενισχύσεις από κράτη μέλη, μαζί με τις αναμενόμενες ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη των εννέα ολοκληρωμένων έργων μέχρι στιγμής, ανέρχονται συνολικά σε πάνω από 91 δισ. EUR .

Διευκόλυνση των επιχειρήσεων στην ΕΕ

Το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά, στο οποίο έχουν διατεθεί πάνω από 600 εκατ. EUR για το 2024, είναι το χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ που έχει σκοπό να βοηθήσει την ενιαία αγορά να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της και να διασφαλίσει τη ανάκαμψη της Ευρώπης από την πανδημία COVID-19. Το πρόγραμμα στηρίζει τη χάραξη, την εφαρμογή και την επιβολή της νομοθεσίας της ΕΕ, υποστηρίζοντας την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς αγαθών και υπηρεσιών. Συμβάλλει στην προώθηση της ψηφιοποίησης των υπηρεσιών και των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, καθώς και στη διευκόλυνση της πρόσβασης στην αγορά και της διεθνούς συνεργασίας, ιδίως στους τομείς του εταιρικού δικαίου, του δικαίου των συμβάσεων και του εξωσυμβατικού δικαίου, της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και του ανταγωνισμού, της προστασίας των καταναλωτών και της ασφάλειας των προϊόντων. Το 2024 3 032 επιχειρηματίες (συμπεριλαμβανομένων επιχειρηματιών νεαρής ηλικίας, νέων και γυναικών επιχειρηματιών και άλλων ειδικών ομάδων-στόχων) επωφελήθηκαν από προγράμματα καθοδήγησης και κινητικότητας στο πλαίσιο του προγράμματος ανταλλαγών Erasmus για νέους επιχειρηματίες, το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά.

Ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας

Τον Μάρτιο του 2024 η στρατηγική για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία παρουσίασε ένα μακροπρόθεσμο όραμα για την ενίσχυση της ετοιμότητας της αμυντικής βιομηχανίας της ΕΕ. Αυτό αποτελεί μέρος των εργασιών της ΕΕ για την ενίσχυση της ασφάλειας, της ανθεκτικότητας και της στρατηγικής αυτονομίας της. Για τη στήριξη συγκεκριμένων μέτρων που προσδιορίζονται στη στρατηγική, η ΕΕ πρότεινε κανονισμό σχετικά με το πρόγραμμα για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Με προϋπολογισμό ύψους 1,5 δισ. EUR για την περίοδο 2025-2027, το πρόγραμμα αποσκοπεί στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού της ΕΕ όσον αφορά τον αμυντικό εξοπλισμό. Θα παρατείνει και θα διευρύνει επίσης το πεδίο εφαρμογής του μέσου για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας μέσω κοινών προμηθειών και του κανονισμού για τη στήριξη της παραγωγής πυρομαχικών.

Το μέσο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας μέσω κοινών προμηθειών έχει συμβάλει καθοριστικά στον εκσυγχρονισμό και την καινοτομία της αμυντικής βιομηχανίας της ΕΕ. Το 2024 η Επιτροπή επέλεξε πέντε έργα μέσω του μέσου σε κρίσιμους τομείς: πυρομαχικά, αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα και πλατφόρμες, και αντικατάσταση κληροδοτημένων συστημάτων. Καθένα από αυτά τα πέντε έργα θα χρηματοδοτηθεί με 60 εκατ. EUR, για τη στήριξη των κρατών μελών στην από κοινού προμήθεια επείγοντος αμυντικού εξοπλισμού.

Μέσω του κανονισμού για τη στήριξη της παραγωγής πυρομαχικών, η ΕΕ συμβάλλει στην αύξηση της παραγωγής πυρομαχικών. Βάσει του κανονισμού, το 2024 η Επιτροπή παρείχε επιχορηγήσεις σε 31 προτάσεις έργων με προϋπολογισμό χαρτοφυλακίου ύψους 500 εκατ. EUR για την αύξηση των παραγωγικών ικανοτήτων της ΕΕ στον τομέα των πυρομαχικών.

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας είναι η εμβληματική πρωτοβουλία της ΕΕ για τη στήριξη της έρευνας και της ανάπτυξης στον τομέα της άμυνας. Το ταμείο ενισχύει τις προσπάθειες στους τομείς του διαστήματος και της άμυνας, στηρίζοντας ενεργά την καινοτομία της ΕΕ σε βασικές αμυντικές προτεραιότητες για τα κράτη μέλη. Το 2024 οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων του ταμείου κάλυψαν ευρύ φάσμα κρίσιμων αμυντικών δυνατοτήτων χάρη σε χορηγήσεις χρηματοδότησης ύψους άνω των 1,1 δισ. EUR. Τον Μάιο του 2024 η Επιτροπή ανέθεσε 61 έργα αμυντικής βιομηχανίας στο πλαίσιο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας του 2023. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιπροσώπευαν το 42 % του συνόλου των οντοτήτων που επιλέχθηκαν και έλαβαν το 18 % της συνολικής χρηματοδότησης .

Προϋπολογισμός του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας ανά κατηγορία δράσης το 2024 (σε εκατ. EUR)

ΣΗΜ.: ΜΜΕ = μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή .

Το 2024 η Επιτροπή συνέχισε να εφαρμόζει τη διαστημική στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια και την άμυνα, και δρομολόγησε την ευρωπαϊκή εταιρική σχέση για παγκοσμίως ανταγωνιστικά διαστημικά συστήματα, με στόχο την προώθηση της ανταγωνιστικότητας της διαστημικής βιομηχανίας της ΕΕ. Συνολικά, 100 εκατ. EUR από τη χρηματοδότηση της ΕΕ θα διατεθούν για τα θέματα που προτείνει η εταιρική σχέση στους τομείς των δορυφορικών επικοινωνιών, της γεωσκόπησης και των διαστημικών μεταφορών. Οι εταίροι από τον ιδιωτικό τομέα αναμένεται να συνεπενδύσουν 120 εκατ. EUR , κυρίως μέσω συνεισφορών σε είδος.

Στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού

Εάν θέλουμε να ηγηθούμε στις βιομηχανίες του αύριο, χρειαζόμαστε εργαζομένους με τις κατάλληλες δεξιότητες. Επομένως, πρέπει να επενδύσουμε στην εκπαίδευση, ιδίως στους τομείς των θετικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών. Και να ενθαρρύνουμε περισσότερα κορίτσια και γυναίκες σε αυτά τα πεδία. Πρέπει επίσης να επενδύσουμε στην κατάρτιση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων. Τα κίνητρα και η ανάγκη ανάληψης δράσης βρίσκονται εκεί ( 16 ).

Ursula von der Leyen

Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ είναι το κύριο μέσο της ΕΕ για επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό. Με πιστώσεις προϋπολογισμού ύψους 96,6 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027, το ταμείο συνεισφέρει σημαντικά στις πολιτικές της ΕΕ για την απασχόληση, την κοινωνία, την εκπαίδευση και τις δεξιότητες. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ συγκεντρώνει τέσσερα χρηματοδοτικά μέσα που υλοποιούνταν χωριστά κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020: το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους, την πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την απασχόληση και την κοινωνική καινοτομία. Χάρη στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, έως το τέλος του 2024 επιτεύχθηκαν τα ακόλουθα αποτελέσματα:

•690 000 άτομα είχαν βρει εργασία·

•320 000 άτομα εκπαιδεύονταν ή καταρτίζονταν και 1 εκατομμύριο άτομα είχαν αποκτήσει κάποιον τίτλο επαγγελματικών προσόντων·

•620 000 άτομα έλαβαν υλική βοήθεια και 2,3 εκατομμύρια έλαβαν επισιτιστική βοήθεια.

Επίσης, για να στηρίξει την αγορά εργασίας, η ΕΕ εισήγαγε νέα χρηματοδότηση ύψους 23 εκατ. EUR μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ για καινοτόμα έργα που στοχεύουν να μειώσουν τη μακροπρόθεσμη ανεργία και να βοηθήσουν τους ανθρώπους να βρουν δουλειά ( 17 ). Η χρηματοδότηση αυτή συμπληρώνεται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (στο εξής: ΕΤΠΑ), το οποίο επενδύει 22 δισ. EUR για τη στήριξη της βελτίωσης της ζωής των ανθρώπων στις περιοχές που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Μέσω της ανάπτυξης δημόσιων υποδομών, του εξοπλισμού και της διασυνοριακής συνεργασίας, το ΕΤΠΑ στηρίζει την ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτικές και συμπεριληπτικές υπηρεσίες στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της στέγασης, της υγειονομικής περίθαλψης, της κοινωνικής πρόνοιας και της μακροχρόνιας φροντίδας.

Η ΕΕ επενδύει επίσης στο ανθρώπινο δυναμικό μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση για τους απολυμένους εργαζόμενους. Πρόκειται για ένα ειδικό μέσο της ΕΕ, εκτός των ανώτατων ορίων του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, το οποίο συνδράμει τους εργαζόμενους ή τους αυτοαπασχολούμενους που απολύθηκαν λόγω αναδιάρθρωσης και τους βοηθά να βρουν νέες θέσεις εργασίας. Για παράδειγμα, το 2024 κινητοποιήθηκαν πάνω από 7,5 εκατ. EUR από το ταμείο για την παροχή στήριξης σε περίπου 1 600 εργαζόμενους που απολύθηκαν στο Βέλγιο, τη Γερμανία και τη Δανία.

Η ΕΕ εξοπλίζει επίσης το ανθρώπινο δυναμικό της για να αντιμετωπίσει καλύτερα τη μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, μέσω του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης. Στόχος του μηχανισμού είναι να διασφαλίσει ότι κανείς δεν θα μείνει στο περιθώριο, παρέχοντας στοχευμένη στήριξη για την άμβλυνση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων στις περιφέρειες που επηρεάζονται αρνητικά σε μεγαλύτερο βαθμό. Το πράττει αυτό μέσω των ακόλουθων τριών πυλώνων.

•Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, το οποίο παρέχει συνεισφορές από τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης που εφαρμόζονται σ’ όλα τα κράτη μέλη. Έως το τέλος του 2024 το ταμείο στήριζε 70 διαφορετικά σχέδια που κάλυπταν 96 περιοχές ανά την ΕΕ, με τη διάθεση 10,2 δισ. EUR σε επιλεγμένα έργα.

•Το καθεστώς δίκαιης μετάβασης στο πλαίσιο του InvestEU, το οποίο παρέχει δημοσιονομική εγγύηση για την κινητοποίηση επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα. Έως το τέλος του 2024 οι εταίροι υλοποίησης του Ταμείου InvestEU ανέφεραν κινητοποίηση επενδύσεων συνολικού ύψους 6,76 δισ. EUR στο πλαίσιο του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης.

•Ο δανειακός μηχανισμός του δημόσιου τομέα, ο οποίος συνδυάζει επιχορηγήσεις που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ με δάνεια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Η συνιστώσα των επιχορηγήσεων έχει συνολικό προϋπολογισμό 1,3 δισ. EUR, με συνεισφορά ύψους έως 8 δισ. EUR από την τράπεζα. Έως το τέλος του 2024 είχαν υπογραφεί επτά συμφωνίες επιχορήγησης συνολικού ύψους άνω των 120 εκατ. EUR στην Τσεχία, την Ελλάδα, τη Γαλλία και τη Σουηδία, οι οποίες κινητοποιούσαν δημόσιες επενδύσεις ύψους 1,5 δισ. EUR.

Προώθηση της αμοιβαίας ανακάλυψης μέσω του Erasmus+

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ επένδυσε επίσης στο ανθρώπινο δυναμικό το 2024 στηρίζοντας την κινητικότητα και τη συνεργασία στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της νεολαίας και του αθλητισμού μέσω του προγράμματος Erasmus+. Το πρόγραμμα αυτό, το οποίο έχει ιστορία σχεδόν τεσσάρων δεκαετιών, συμβάλλει στην καλλιέργεια δεξιοτήτων, στην προώθηση της συνεργασίας και της ανταλλαγής πρακτικών μεταξύ οργανισμών και στη διευκόλυνση της αμοιβαίας ανακάλυψης σ’ ολόκληρη την ΕΕ. Το 2024 το Erasmus+ συνέχισε να στηρίζει τη διακρατική μαθησιακή κινητικότητα και να προωθεί τη συνεργασία μεταξύ διαφόρων ειδών οργανισμών.

Η στήριξη των ευκαιριών κινητικότητας για όλους, σ’ ένα πλαίσιο διά βίου μάθησης, εξακολουθεί να είναι η ουσία και ο βασικός κορμός του Erasmus+. Εν προκειμένω, το πρόγραμμα στήριξε 1,3 εκατομμύρια συμμετέχοντες ( 18 ), συμπεριλαμβανομένων σπουδαστών, εκπαιδευομένων, καθηγητών, εκπαιδευτικών, νέων και εκπαιδευτών σ’ όλους τους τομείς, ώστε να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες κινητικότητας το 2023 ( 19 ).

Όσον αφορά τη διεθνή του διάσταση, τα διεθνή μέτρα του Erasmus+ παρείχαν, το 2024, στήριξη σε περίπου 1 200 έργα διεθνούς κινητικότητας ακαδημαϊκών μονάδων με στόχο την παροχή ευκαιριών σε περισσότερους από 50 000 φοιτητές και μέλη του προσωπικού τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Μέσω των μέτρων του Erasmus Mundus, περίπου 147 ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης από 38 χώρες συμμετείχαν στην ανάπτυξη κοινών διεθνών προγραμμάτων μεταπτυχιακών σπουδών. Επιπλέον, χορηγήθηκαν 2 765 υποτροφίες από το πρόγραμμα Erasmus Mundus σε φοιτητές από περισσότερες από 75 χώρες. Επίσης, το 2024 επιλέχθηκαν 270 έργα ανάπτυξης ικανοτήτων για την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ ιδρυμάτων και οργανισμών που δραστηριοποιούνται στους τομείς της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και της νεολαίας και του αθλητισμού ( 20 ).

Από την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, το πρόγραμμα Erasmus+ έχει στηρίξει εκπαιδευτικές δραστηριότητες και έχει διευκολύνει την ένταξη ατόμων που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι συμμετέχοντες οργανισμοί ενθαρρύνθηκαν να προσαρμόσουν τις δραστηριότητές τους για την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Το 2024 αυτό περιλάμβανε τη χρηματοδότηση της κινητικότητας σπουδαστών και προσωπικού, έργα συνεργασίας και την εκτύπωση 1,5 εκατομμυρίων σχολικών βιβλίων για μαθητές ηλικίας 11-13 ετών.

Προώθηση της αλληλεγγύης μέσω του εθελοντισμού

Το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης παρέχει σε νέους ηλικίας μεταξύ 18 και 30 ετών (35 ετών στην περίπτωση δραστηριοτήτων ανθρωπιστικής βοήθειας) την ευκαιρία να συμμετέχουν σε δραστηριότητες εθελοντισμού και αλληλεγγύης είτε στο εξωτερικό είτε στη χώρα τους. Το πρόγραμμα παρέχει στήριξη σε νέους που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες αλληλεγγύης σε διάφορους τομείς, από την υποστήριξη μειονεκτούντων ατόμων και την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας έως τη συμβολή στη δράση για την υγεία και το περιβάλλον σ’ ολόκληρη την ΕΕ και πέραν αυτής.

Το πρόγραμμα επικεντρώνεται, μέσω της στήριξης έργων και ειδικών δραστηριοτήτων, σε τέσσερις προτεραιότητες: προώθηση της ένταξης και της πολυμορφίας· συμβολή στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση· συμβολή στη δημοκρατική συμμετοχή· και συμβολή στις αξίες της ΕΕ. Το 2024 δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην «προώθηση θετικών μαθησιακών εμπειριών και αποτελεσμάτων για νέους με λιγότερες ευκαιρίες» και στην «ανακούφιση των ατόμων που προσπαθούν να ξεφύγουν από ένοπλες συγκρούσεις και άλλων θυμάτων φυσικών ή ανθρωπογενών καταστροφών».

Παραδείγματα του αντίκτυπου του προγράμματος στους νέους, συμπεριλαμβανομένων όσων έχουν λιγότερες ευκαιρίες, είναι τα εξής:

•πάνω από 886 000 άτομα έχουν εγγραφεί από την έναρξη του προγράμματος νέας γενιάς το 2021, ενώ σχεδόν 250 000 άτομα εγγράφηκαν μόνο το 2023·

•σχεδόν 10 000 έργα έχουν λάβει επιχορηγήσεις του προγράμματος από το 2021·

•πάνω από το 50 % των συμμετεχόντων σε δραστηριότητες εθελοντισμού, από το 2021, είναι άτομα με λιγότερες ευκαιρίες.

Στήριξη της αγροτικής Ευρώπης

Τα εθνικά σχέδια αποτελούν τη βάση για την εφαρμογή της νέας κοινής γεωργικής πολιτικής, η οποία ισχύει από το 2023. Η Επιτροπή συνέχισε να συνεργάζεται στενά με τα κράτη μέλη για να διασφαλίσει την ομαλή εφαρμογή των σχεδίων το 2024. Επίσης, η Επιτροπή παρουσίασε μέτρα για τη μείωση του διοικητικού φόρτου των γεωργών και πρότεινε στοχευμένες νομοθετικές αλλαγές με σκοπό την απλούστευση, διατηρώντας παράλληλα τον συνολικό προσανατολισμό της πολιτικής και τον ρόλο της στη στήριξη της μετάβασης του ευρωπαϊκού γεωργικού τομέα στη βιώσιμη γεωργία.

Η κοινή γεωργική πολιτική συμβάλλει γενικά στην ευρύτερη αγροτική οικονομία, ιδίως στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες. Συνέβαλε επίσης στη στήριξη και τη σταθεροποίηση του γεωργικού εισοδήματος, καθώς οι αγορές συνέχισαν να χαρακτηρίζονται από αστάθεια το 2024. Τα στρατηγικά σχέδια της πολιτικής στηρίζουν την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, διευκολύνοντας την εγκατάσταση γεωργών νεαρής ηλικίας και νέων γεωργών και την επιχειρηματική ανάπτυξη, προωθώντας την απασχόληση, την επιχειρηματική ανάπτυξη και τις βασικές υπηρεσίες για τους αγροτικούς πληθυσμούς και ενθαρρύνοντας συμμετοχικά εργαλεία τοπικής ανάπτυξης. Έως το 2024 η πολιτική πέτυχε διάφορα ορόσημα, όπως τα εξής:

•δημιουργήθηκαν περίπου 200 000 θέσεις εργασίας, ενώ η μεγαλύτερη συμβολή ήταν αποτέλεσμα παρεμβάσεων για τη στήριξη της εγκατάστασης γεωργών νεαρής ηλικίας·

•πάνω από 17 εκατομμύρια άτομα επωφελήθηκαν από τη βελτίωση της πρόσβασης σε διάφορες υπηρεσίες.

Η πολιτική βοήθησε επίσης τους γεωργούς να αντιμετωπίσουν τις δραματικές απώλειες παραγωγής και παραγωγικού δυναμικού λόγω φυσικών καταστροφών το 2024. Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους χορηγήθηκε στήριξη ύψους 233 εκατ. EUR σε γεωργούς που επλήγησαν από φυσικές καταστροφές και ακραία καιρικά φαινόμενα στη Βουλγαρία, την Τσεχία, τη Γερμανία, την Εσθονία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Αυστρία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Σλοβενία ( 21 ).

Πέρυσι η Επιτροπή σημείωσε επίσης πρόοδο ως προς την υλοποίηση του μακροπρόθεσμου οράματος για τις αγροτικές περιοχές της ΕΕ, ιδίως του αγροτικού σχεδίου δράσης της ΕΕ, για το οποίο βρίσκονταν σε εξέλιξη 21 δράσεις (συμπεριλαμβανομένης της διευκόλυνσης του αγροτικού συμφώνου) και ολοκληρώθηκαν 9, με τη χρήση κονδυλίων από διάφορες πολιτικές της ΕΕ στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής και πέραν αυτής (π.χ. ταμεία συνοχής, «Ορίζων Ευρώπη», ERASMUS+, μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη», πρόγραμμα για την ενιαία αγορά). Αυτό συνέβαλε στην ενίσχυση της φωνής των ανθρώπων της υπαίθρου, μιας συνεχώς αυξανόμενης κοινότητας, στη διευκόλυνση της δικτύωσης και της συνεργασίας και στην ενθάρρυνση της δράσης των εθνικών κυβερνήσεων και των αρχών περιφερειακής αυτοδιοίκησης για τη βελτίωση της ευημερίας των αγροτικών περιοχών.

Επιπρόσθετα, η πολιτική συνοχής στηρίζει την αγροτική ανάπτυξη στο πλαίσιο της αποστολής της για τη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων. Η στήριξη που παρέχεται βάσει της πολιτικής συνοχής είναι ευρεία (καινοτομία, υποδομές, στήριξη ΜΜΕ, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και διατήρηση της βιοποικιλότητας) και στοχεύει κυρίως στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες και στις περιφέρειες μετάβασης. Η στήριξη αυτή διοχετεύεται μέσω ολοκληρωμένων στρατηγικών εδαφικής ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της τοπικής ανάπτυξης με πρωτοβουλία τοπικών κοινοτήτων, που καταρτίζονται και εφαρμόζονται από τις αντίστοιχες εδαφικές αρχές και τοπικές συμπράξεις, με στόχο την ενίσχυση του οικονομικού και κοινωνικού ιστού των αγροτικών περιοχών.

Έρευνα και καινοτομία για τη στήριξη των πολιτών

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» είναι το κύριο επιστημονικό πρόγραμμα της ΕΕ, το οποίο αποσκοπεί στην προώθηση της επιστημονικής αριστείας και στην παραγωγή νέων γνώσεων και τεχνολογιών. Το 2024 διατέθηκαν συνολικά πάνω από 16 δισ. EUR στο πρόγραμμα. Η έρευνα και η καινοτομία στηρίζουν τους πολίτες διερευνώντας, αναλύοντας και παρέχοντας λύσεις σε τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις, συμβάλλοντας έτσι στη βελτίωση της ζωής τους.

Βασικό χαρακτηριστικό του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» είναι η θέσπιση στρατηγικών σχεδίων ως μέσων προγραμματισμού για την καθοδήγηση της χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας, τα οποία εκπονούνται από την Επιτροπή από κοινού με τα κράτη μέλη, τις συνδεδεμένες χώρες και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τη συμβολή ενδιαφερόμενων μερών και πολιτών ( 22 ). Τα στρατηγικά σχέδια συμβάλλουν στην καθοδήγηση της χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας εντός και εκτός Ευρώπης προς την αντιμετώπιση σημαντικών παγκόσμιων προκλήσεων, όπως είναι η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση και η απώλεια βιοποικιλότητας, η ψηφιακή μετάβαση και η γήρανση του πληθυσμού. Ένα δεύτερο στρατηγικό σχέδιο για την περίοδο 2025-2027 εγκρίθηκε το 2024.

Το 2024 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας παρείχε επιχορηγήσεις συνολικού ύψους 2,3 δισ. EUR σε έργα που επιλέχθηκαν με βάση την επιστημονική αριστεία τους, ενώ οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie διέθεσαν πάνω από 1,25 δισ. EUR για τη χρηματοδότηση έρευνας αιχμής μέσω εξαιρετικών διδακτορικών και μεταδιδακτορικών προγραμμάτων, συνεργατικών έργων έρευνας και καινοτομίας και ερευνητικών υποτροφιών, τα οποία θα στηρίξουν και θα παράσχουν θέσεις εργασίας σε περίπου 10 000 ταλαντούχους ερευνητές απ’ όλο τον κόσμο σε όλα τα στάδια της σταδιοδρομίας τους ( 23 ).

Επιπρόσθετα, τον Ιούνιο του 2024 εγκαινιάστηκε η πλατφόρμα ταλέντων του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, και αυτή στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Η πλατφόρμα αποσκοπεί στη βελτίωση των συνθηκών επαγγελματικής εξέλιξης και στην προσέλκυση και διατήρηση ερευνητών στην Ευρώπη, παρέχοντας έναν κεντρικό κόμβο για την πρόσβαση σε εργαλεία επαγγελματικής εξέλιξης, χρηματοδότησης και διεθνούς συνεργασίας, ενισχύοντας την κινητικότητα και την επαγγελματική εξέλιξη σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Επιπρόσθετα, η Επιτροπή δρομολόγησε τη συμμαχία για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας και τον ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων για την υγεία, με σκοπό την αντιμετώπιση, αντίστοιχα, της βιομηχανικής διάστασης των ελλείψεων φαρμάκων και των ψηφιακών προκλήσεων που σχετίζονται με την προστασία των δεδομένων υγείας.

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης επιδιώκει να προαγάγει μια πιο ανταγωνιστική και έξυπνη Ευρώπη μέσω της προώθησης του καινοτόμου και έξυπνου οικονομικού μετασχηματισμού. Στο πλαίσιο αυτό, είναι ζωτικής σημασίας οι περιφέρειες να διαθέτουν εργατικό δυναμικό με το κατάλληλο σύνολο δεξιοτήτων για την επιτυχή υλοποίηση αυτού του μετασχηματισμού. Ως εκ τούτου, το ταμείο παρέχει στοχευμένη στήριξη για την ανάπτυξη των ειδικών δεξιοτήτων που απαιτούνται για την έξυπνη εξειδίκευση, τη βιομηχανική μετάβαση και την επιχειρηματικότητα. Έως το τέλος του 2024 η συνολική αξία των έργων που επιλέχθηκαν στο πλαίσιο των ταμείων της πολιτικής συνοχής και του στόχου πολιτικής ανήλθε σε 27,3 δισ. EUR, συμπεριλαμβανομένων 10,47 δισ. EUR για την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας, 11,88 δισ. EUR για την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και 253 εκατ. EUR για την έξυπνη εξειδίκευση. Η επένδυση αυτή αναμένεται, μεταξύ άλλων, να στηρίξει περισσότερες από 51 000 επιχειρήσεις να διεξάγουν δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, περίπου 24 500 επιχειρήσεις που εισάγουν καινοτομία μέσω νέων προϊόντων ή διαδικασιών, σχεδόν 19 600 επιχειρήσεις που επενδύουν σε νέες δεξιότητες και περίπου 4 800 νεοφυείς επιχειρήσεις.

Επένδυση στον ευρωπαϊκό πολιτισμό

Το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» είναι το εμβληματικό πρόγραμμα της ΕΕ για τη στήριξη του πολιτιστικού και του οπτικοακουστικού τομέα, με προϋπολογισμό ύψους 2,44 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων 344,8 εκατ. EUR μόνο για το 2024. Το πρόγραμμα διαρθρώνεται σε τρία σκέλη:

•το σκέλος «Πολιτισμός» που επικεντρώνεται σε πρωτοβουλίες για την προώθηση και την ενίσχυση της καλλιτεχνικής συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το οποίο δημοσίευσε 11 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων το 2024·

•το σκέλος MEDIA που αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της ανταγωνιστικότητας, της καινοτομίας και της βιωσιμότητας του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα, το οποίο δρομολόγησε 15 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων πέρυσι·

•το Διατομεακό σκέλος που προωθεί καινοτόμα μέτρα και τη συνεργασία στον οπτικοακουστικό και τον πολιτιστικό τομέα, καθώς και τη στήριξη των ειδησεογραφικών μέσων, το οποίο πραγματοποίησε 4 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων το 2024.

Στο πλαίσιο του σκέλους «Πολιτισμός», πραγματοποιήθηκαν νέες επιλογές για πολιτιστικά βραβεία (μουσική, λογοτεχνία, αρχιτεκτονική, κληρονομιά), για τα ευρωπαϊκά δίκτυα πολιτιστικών και δημιουργικών οργανισμών και για τις ευρωπαϊκές πλατφόρμες για αναδυόμενους καλλιτέχνες και τους πανευρωπαϊκούς πολιτιστικούς οργανισμούς, συνολικού ύψους άνω των 85 εκατ. EUR. Επίσης, διατέθηκαν περίπου 5 εκατ. EUR για τη μετάφραση 530 βιβλίων από 37 διαφορετικές πρωτότυπες γλώσσες σε 29 γλώσσες-στόχους, ώστε να διευκολυνθεί η κυκλοφορία ευρωπαϊκών λογοτεχνικών έργων.

Στο πλαίσιο του σκέλους MEDIA, το πρόγραμμα χορήγησε 167 εκατ. EUR σε οπτικοακουστικά έργα, όπως ταινίες και τηλεοπτικές σειρές, καθώς και στη διακρατική διανομή περιεχομένου πέραν των συνόρων και σε διάφορες πλατφόρμες. Χάρη στις επιχορηγήσεις σε διανομείς που υπογράφηκαν το 2021 στο πλαίσιο του προγράμματος ευρωπαϊκής διανομής ταινιών, 554 ταινίες έφθασαν στο κοινό τους πέρα από τα σύνορα έως το 2024.

Το Διατομεακό σκέλος χορήγησε 20 εκατ. EUR σε έργα που αποσκοπούν στην καινοτομία (όπως καινοτόμες προσεγγίσεις για τη δημιουργία περιεχομένου, την πρόσβαση σε περιεχόμενο και τη διανομή περιεχομένου), την παιδεία στα Μέσα και τη στήριξη του τομέα των ειδησεογραφικών μέσων, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης για διασυνοριακές συνεργασίες και για κονδύλια που βοηθούν μέσα ενημέρωσης ιδιαίτερης σημασίας για τη δημοκρατία, όπως τοπικά μέσα ενημέρωσης σε «ερήμους ειδήσεων» και ερευνητικά ρεπορτάζ.

Συγκεκριμένα αποτελέσματα του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη»

Το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» είχε πολλές θετικές επιπτώσεις το 2024, όπως οι εξής:

•έως το τέλος του 2024 6 366 καλλιτέχνες και επαγγελματίες του πολιτιστικού τομέα επωφελήθηκαν από μέτρα κινητικότητας·

•το 2024 υπογράφηκαν 62 επιχορηγήσεις για πολυετή μέτρα που καλύπτουν την περίοδο 2025-2027 σχετικά με τα ευρωπαϊκά δίκτυα πολιτιστικών και δημιουργικών οργανισμών, τις ευρωπαϊκές πλατφόρμες για αναδυόμενους καλλιτέχνες και τους πανευρωπαϊκούς πολιτιστικούς φορείς·

•η λετονική ταινία Flow του 2024, η οποία χρηματοδοτήθηκε από το σκέλος MEDIA, κέρδισε (το 2025) και ένα βραβείο Όσκαρ και μια Χρυσή Σφαίρα.

Επίσης, έως το τέλος του 2024 τα ταμεία της πολιτικής συνοχής εξασφάλισαν χρηματοδοτική στήριξη ύψους 1,8 δισ. EUR για περίπου 3 300 πολιτιστικούς και βιώσιμους τουριστικούς χώρους.

Βελτίωση της υγείας στην ΕΕ

Το πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» εγκρίθηκε ως απάντηση στην πανδημία COVID-19 και για την ενίσχυση της ετοιμότητας αντιμετώπισης κρίσεων στην ΕΕ. Το πρόγραμμα αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των μακροπρόθεσμων προκλήσεων στον τομέα της υγείας με την οικοδόμηση ισχυρότερων, ανθεκτικότερων και πιο προσβάσιμων συστημάτων υγείας. Έχει λάβει πιστώσεις ύψους 4,4 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων 752 εκατ. EUR έχουν προγραμματιστεί για το 2024. Έως το τέλος του 2024, τα αποτελέσματα του προγράμματος περιλάμβαναν:

•παροχή σε πάνω από 2,2 εκατομμύρια ασθενείς με σπάνιες παθήσεις πρόσβασης σε διάγνωση και θεραπεία σε 24 ευρωπαϊκά δίκτυα αναφοράς·

•συγκρότηση ή βελτίωση 21 φορέων πρόσβασης σε δεδομένα υγείας·

•δωρεά 215 000 δόσεων εμβολίων κατά της νόσου mpox στο Αφρικανικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νόσων, εν μέσω επείγουσας ανάγκης αντιμετώπισης επιδημικής έκρηξης·

•κατάρτιση 778 επαγγελματιών του τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και της δημόσιας υγείας σχετικά με την ετοιμότητα αντιμετώπισης και την αντίδραση σε διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας και την εφαρμογή ιατρικών αντιμέτρων.

Το 2024 η ΕΕ συνέχισε να εφαρμόζει το σχέδιο της ΕΕ για τον καρκίνο, την πολιτική δέσμευση της ΕΕ να καταπολεμήσει τον καρκίνο. Έως το 2024 10 άμεσες επιχορηγήσεις σε κράτη μέλη (έξι εκ των οποίων χορηγήθηκαν το 2024) βρίσκονταν σε στάδιο υλοποίησης, στηρίζοντας μέτρα που σχετίζονται με τον καρκίνο με κονδύλια που χορηγήθηκαν μέσω του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» ( 24 ). Ο προγραμματισμένος προϋπολογισμός του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» για μέτρα σχετικά με τον καρκίνο, το 2024, ανήλθε σε 115,1 εκατ. EUR ( 25 ).

Μέχρι στιγμής, κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού 2021-2027, τα ταμεία της πολιτικής συνοχής έχουν συνεισφέρει επενδύοντας 2,83 δισ. EUR στη βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης προς όφελος περίπου 19,98 εκατομμυρίων ατόμων στην ΕΕ. Οι συνολικές επενδύσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού αναμένεται να ανέλθουν σε 7,42 δισ. EUR προς όφελος 59 εκατομμυρίων ατόμων συνολικά.

Μια Ευρώπη έτοιμη για την ψηφιακή εποχή

Για να είμαστε ανταγωνιστικοί, η Ευρώπη πρέπει να φιλοξενήσει το επόμενο κύμα πρωτοποριακών τεχνολογιών ( 26 ).

Ursula von der Leyen

Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της ΕΕ

Η ΕΕ εργάζεται για να διασφαλίσει ότι η κοινωνία επωφελείται από την τεχνολογία και την καινοτομία εν μέσω του ταχέως εξελισσόμενου παγκόσμιου ψηφιακού τοπίου. Με την Ψηφιακή Πυξίδα 2030 και το πρόγραμμα πολιτικής για την ψηφιακή δεκαετία , η ΕΕ έχει θέσει ένα όραμα και ένα πλαίσιο για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της τεχνολογικής πρωτοπορίας, καθώς και του ανθρωποκεντρικού ψηφιακού μετασχηματισμού. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, η ΕΕ εργάζεται για να βελτιώσει τις βασικές και προηγμένες ψηφιακές δεξιότητες των πολιτών, να βελτιώσει την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών (όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση δεδομένων και η νεφοϋπολογιστική) από τις επιχειρήσεις της ΕΕ, να προωθήσει περαιτέρω τη συνδεσιμότητα στην ΕΕ, τις υποδομές υπολογιστών και δεδομένων, και να καταστήσει τις δημόσιες υπηρεσίες και τη διοίκηση διαλειτουργικές και διαθέσιμες στο διαδίκτυο.

Το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» είναι το κύριο πρόγραμμα της ΕΕ για τη στήριξη του ψηφιακού μετασχηματισμού της ΕΕ. Παρέχει χρηματοδότηση για έργα στους τομείς της υπερυπολογιστικής, της τεχνητής νοημοσύνης, της κυβερνοασφάλειας και των προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων, των ημιαγωγών, καθώς και έργα που προωθούν την ευρύτερη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών και τη διαλειτουργικότητα σ’ ολόκληρη την οικονομία και την κοινωνία. Πάνω από 1,3 δισ. EUR διατέθηκαν στο πρόγραμμα αυτό το 2024.

Δημοσιονομικές δεσμεύσεις για το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» (σε εκατ. EUR)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» έχει επίσης στηρίξει την ανάπτυξη του δικτύου κέντρων ικανοτήτων κυβερνοασφάλειας σ’ ολόκληρη την Ευρώπη, το οποίο θα συμβάλει στην ανάπτυξη ικανοτήτων και εμπειρογνωσίας στον τομέα της κυβερνοασφάλειας και στη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Το πρόγραμμα στηρίζει την εφαρμογή της πράξης της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια και την ανάπτυξη συστημάτων πιστοποίησης της κυβερνοασφάλειας για προϊόντα, υπηρεσίες και διαδικασίες ΤΠΕ. Το πρόγραμμα έχει στηρίξει την εφαρμογή διαφόρων νομοθετικών πράξεων για την κυβερνοασφάλεια, όπως η πράξη για την ανθεκτικότητα στον κυβερνοχώρο, ο κανονισμός για την αλληλεγγύη στον κυβερνοχώρο, η οδηγία για την ασφάλεια δικτύων και πληροφοριών και η πράξη για την κυβερνοασφάλεια. Το πρόγραμμα έχει επίσης στηρίξει την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων κυβερνοασφάλειας, μεταξύ άλλων με βάση την ΤΝ και άλλες βασικές ψηφιακές τεχνολογίες, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις δημόσιες αρχές και τις ΜΜΕ. Το πρόγραμμα διευκόλυνε τη συνεργασία με τα κράτη μέλη για τη στήριξή τους μέσω της προμήθειας προηγμένου εξοπλισμού κυβερνοασφάλειας, εργαλείων και υποδομών δεδομένων, όπως αυτών που δημιουργούν διασυνοριακούς και εθνικούς κυβερνοκόμβους.

Επίσης, το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» έχει συνεισφέρει καθοριστικά στην κοινή επιχείρηση για την ευρωπαϊκή υπολογιστική υψηλών επιδόσεων , η οποία αποσκοπεί στην ανάπτυξη και την εφαρμογή υποδομών υπερυπολογιστικής και δεδομένων παγκόσμιας κλάσης στην Ευρώπη, στηρίζοντας την προμήθεια και τη λειτουργία υπερυπολογιστών, παράλληλα με την ανάπτυξη συναφών εφαρμογών και υπηρεσιών.

Υπερυπολογιστές στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης για την ευρωπαϊκή υπολογιστική υψηλών επιδόσεων

Υπολογιστής	Τοποθεσία	Εφαρμογές
LUMI	Kajaani, Φινλανδία	Τεχνητή νοημοσύνη, ιδίως βαθιά μάθηση, και παραδοσιακές προσομοιώσεις μεγάλης κλίμακας σε συνδυασμό με ανάλυση δεδομένων σε μαζική κλίμακα.
Leonardo	Bologna, Ιταλία	Σπονδυλωτές και κλιμακούμενες εφαρμογές υπολογιστικής και ανάλυση δεδομένων, καθώς και διαδραστικές, επείγουσες εφαρμογές και εφαρμογές νεφοϋπολογιστικής
MareNostrum 5	Barcelona, Ισπανία	Υπολογιστής πολλαπλών χρήσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις ιατρικές εφαρμογές, την ανακάλυψη φαρμάκων και τα ψηφιακά δίδυμα (γη και ανθρώπινο σώμα).
MeluXina	Bissen, Λουξεμβούργο	Τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακά δίδυμα, παραδοσιακός υπολογιστικός φόρτος εργασίας και κβαντική προσομοίωση.
Karolina	Ostrava, Τσεχία	Τεχνητή νοημοσύνη, παραδοσιακός υπολογιστικός φόρτος εργασίας και μαζικά δεδομένα.
Discoverer	Sofia, Βουλγαρία	Διάφορες εφαρμογές, όπως ανακάλυψη φαρμάκων, προβλέψεις δομής–ιδιοτήτων, σχεδιασμός υλικών και ανάπτυξη φαρμάκων, κλιματικές προβλέψεις, περιβαλλοντική μοντελοποίηση και μηχανική μάθηση.
Vega	Maribor, Σλοβενία	Παραδοσιακός υπολογιστικός φόρτος εργασίας, τεχνητή νοημοσύνη, μαζικά δεδομένα και επεξεργασία δεδομένων μεγάλης κλίμακας.
Deucalion	Guimarães, Πορτογαλία	Παραδοσιακός υπολογιστικός φόρτος εργασίας, τεχνητή νοημοσύνη και μαζικά δεδομένα.
Jupiter	Jülich, Γερμανία	Ήδη ένας από τους ταχύτερους υπερυπολογιστές παγκοσμίως, παρόλο που δεν έχουν συναρμολογηθεί όλες οι δομικές ενότητές του. Όταν ολοκληρωθεί, θα διαχειρίζεται απαιτητικές προσομοιώσεις και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης έντασης υπολογιστή, π.χ. την εκπαίδευση μεγάλων νευρωνικών δικτύων όπως γλωσσικά μοντέλα στην τεχνητή νοημοσύνη, προσομοιώσεις για την ανάπτυξη λειτουργικών υλικών, ψηφιακά δίδυμα της ανθρώπινης καρδιάς ή του ανθρώπινου εγκεφάλου για ιατρικούς σκοπούς, την επικύρωση κβαντικών υπολογιστών και υψηλής ανάλυσης προσομοιώσεων κλίματος που καλύπτουν ολόκληρο το σύστημα της Γης.

Πηγή: Κοινή επιχείρηση για την ευρωπαϊκή υπολογιστική υψηλών επιδόσεων .

Το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» έχει επίσης στηρίξει την ανάπτυξη και την εφαρμογή προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων μέσω πρωτοβουλιών όπως το θεματολόγιο δεξιοτήτων της ΕΕ , το σχέδιο δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση και η Ευρωπαϊκή συμμαχία για θέσεις μαθητείας , με στόχο τη βελτίωση των ψηφιακών δεξιοτήτων και ικανοτήτων για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Το πρόγραμμα ευθυγραμμίζεται με το πρόγραμμα πολιτικής για την ψηφιακή δεκαετία , το οποίο θέτει φιλόδοξους στόχους για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της ΕΕ έως το 2030, παρέχοντας ένα πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών. Στους στόχους περιλαμβάνονται η διασφάλιση ότι όλοι οι πολίτες διαθέτουν βασικές ψηφιακές δεξιότητες, η αύξηση του ποσοστού των ειδικών σε θέματα ΤΠΕ στο εργατικό δυναμικό και η διασφάλιση ότι το 75 % των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων χρησιμοποιούν υπηρεσίες νεφοϋπολογιστικής.

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη»

Το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» έχει παράσχει χρηματοδότηση σε διάφορα έργα υψηλού αντίκτυπου, όπως:

•δύο ψηφιακά δίδυμα της Γης που δρομολογήθηκαν το 2024, τα οποία καθιστούν δυνατή τη βελτίωση της αντίδρασης της ΕΕ σε μείζονες φυσικές καταστροφές και τη βοηθούν να προσαρμοστεί στην κλιματική αλλαγή μέσω της προσομοίωσης ακραίων καιρικών φαινομένων και μακροπρόθεσμων κλιματικών αλλαγών·

•835 νέα προγράμματα εκπαίδευσης (προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα, μαζί με μικρής διάρκειας κύκλους κατάρτισης) σε εξαιρετικά εξειδικευμένα πεδία, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια και η ρομποτική, προς όφελος πάνω από 20 000 φοιτητών έως το τέλος του 2024·

•26 επιχειρησιακά κέντρα ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων διασυνοριακών κυβερνοκόμβων, τα οποία δημιουργήθηκαν το 2024 ανά την ΕΕ και συμβάλλουν στη διασφάλιση της διασυνοριακής συνεργασίας και στην ενίσχυση της επίγνωσης της κατάστασης όσον αφορά απειλές και περιστατικά στον κυβερνοχώρο στην ΕΕ·

•ο πρώτος υπερυπολογιστής εξακλίμακας στην Ευρώπη, ο Jupiter, ο οποίος απέκτησε τη δεύτερη δομική ενότητά του το 2024, με αποτέλεσμα να έχει καταστεί ήδη ένας από τους ταχύτερους υπερυπολογιστές στον κόσμο, παρόλο που λειτουργεί με το ένα δωδέκατο της ισχύος που θα έχει κατά την ολοκλήρωσή του.

Ερευνητική χρηματοδότηση έχει επίσης δαπανηθεί για να βοηθήσει την ΕΕ να προχωρήσει στον ψηφιακό μετασχηματισμό της. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το βασικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ για την επιστήμη και την καινοτομία, διαδραματίζει καίριο ρόλο στην προώθηση του ψηφιακού μετασχηματισμού της Ευρώπης. Μεταξύ του 2021 και του 2024 η χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» στον τομέα των ψηφιακών τεχνολογιών ανήλθε σε πάνω από 11,6 δισ. EUR.

Επιπλέον, στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής διατέθηκαν 40 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027 με στόχο τη στήριξη των προσπαθειών ψηφιακής μετάβασης σ’ όλους τους φορείς της Ψηφιακής Πυξίδας 2030 μέσω εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων ( 27 ). Επιπρόσθετα, έως το τέλος του 2024 τα ταμεία της πολιτικής συνοχής εξασφάλισαν χρηματοδοτική στήριξη για 1,8 εκατομμύρια κατοικίες και επιχειρήσεις με σκοπό την πρόσβασή τους σε ευρυζωνικά δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας.

Επένδυση στην τεχνητή νοημοσύνη

Η ΕΕ χρηματοδοτεί επίσης την έρευνα και την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη», η ΕΕ διέθεσε 2,5 δισ. EUR για επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη κατά την περίοδο 2021-2027. Επιπρόσθετα, έως το τέλος του 2024, το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» προκήρυξε και περάτωσε δύο προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και τεχνολογίες νεφοϋπολογιστικής, συνολικού ύψους περίπου 55 εκατ. EUR. Συνολικά, η ΕΕ επένδυσε πάνω από 65 εκατ. EUR στην τεχνητή νοημοσύνη το 2024 ( 28 ).

Τον Μάιο του 2024 η Επιτροπή συγκρότησε την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία συστάθηκε με τον κανονισμό για την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι ένα κέντρο εμπειρογνωσίας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης που θα συμβάλει στη στήριξη της ανάπτυξης και της χρήσης αξιόπιστης τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και στην προστασία από τους συναφούς με αυτήν κινδύνους. Τον Ιανουάριο του 2024 η Υπηρεσία δρομολόγησε τη δέσμη μέτρων για την καινοτομία στην ΤΝ με σκοπό τη στήριξη νεοφυών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης μέσω μέτρων, πρωτοβουλιών, αυξημένης χρηματοδότησης και νομοθετικών αλλαγών.

Δέσμη μέτρων για την καινοτομία στην ΤΝ

Δέσμη μέτρων για την καινοτομία στην ΤΝ
Συμμαχία για τις γλωσσικές τεχνολογίες με στόχο τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για την καλύτερη κατανόηση και χρήση των ευρωπαϊκών γλωσσών.	Εργοστάσια ΤΝ για την ανάπτυξη αξιόπιστων μοντέλων παραγωγικής ΤΝ αιχμής.
Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ψηφιακής Υποδομής Citiverse, η οποία αποσκοπεί στη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την υποστήριξη της ομαλότερης λειτουργίας των πόλεων.	Πρωτοβουλία GenAI4EU, η οποία περιλαμβάνεται πλέον στη στρατηγική ApplyAI, για τη στήριξη της ανάπτυξης νέων περιπτώσεων χρήσης και αναδυόμενων εφαρμογών.
Δημιουργία κοινών ευρωπαϊκών χώρων δεδομένων που θα προσφέρουν στους ερευνητές και στους προγραμματιστές πρόσβαση σε ομάδες δεδομένων για την εκπαίδευση και τη βελτιστοποίηση μοντέλων ΤΝ.	Χρηματοδοτική στήριξη μέσω του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» για την παροχή πρόσθετων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων ύψους περίπου4 δισ. EUR έως το 2027.

Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για μια ήπειρο ΤΝ , κατά την περίοδο 2025-2026 θα δημιουργηθούν τουλάχιστον 13 εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης , με αποτέλεσμα τη διαμόρφωση ενός δυναμικού οικοσυστήματος που προωθεί την καινοτομία, τη συνεργασία και την ανάπτυξη στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Τα εργοστάσια αυτά θα συγκεντρώσουν υπολογιστική ισχύ, δεδομένα και ταλέντα για τη δημιουργία μοντέλων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης αιχμής, και θα προωθήσουν τη συνεργασία σ’ ολόκληρη την ΕΕ, συνδέοντας κέντρα υπερυπολογιστικής, πανεπιστήμια, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τη βιομηχανία και οικονομικούς φορείς. Στο πλαίσιο αυτό, την περίοδο 2025/26 θα πραγματοποιηθεί στην ΕΕ προμήθεια και εγκατάσταση εννέα νέων υπερυπολογιστών, βελτιστοποιημένων για την ΤΝ. Κατά την περίοδο 2021-2027 οι συνολικές επενδύσεις της Επιτροπής, των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών σε υποδομές υπερυπολογιστικής και εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης στην ΕΕ θα ανέλθουν σε 10 δισ. EUR.

Εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης — Χώρες εγκατάστασης

Εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης
AIF Austria (Αυστρία)	JAIF (Γερμανία)	Meluxina-AI (Λουξεμβούργο)	MIMER (Σουηδία)
BRAIN++ (Βουλγαρία)	HammerHAI (Γερμανία)	PIAST AIF (Πολωνία)
LUMI AIF (Φινλανδία)	Pharos (Ελλάδα)	BSC AIF (Ισπανία)
AIF2 (Γαλλία)	IT4LIA (Ιταλία)	SLAIF (Σλοβενία)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή .

Σύνδεση των Ευρωπαίων: ενίσχυση της ψηφιακής συνδεσιμότητας

Η ΕΕ στηρίζει τη βελτίωση της ψηφιακής συνδεσιμότητας μέσω του ψηφιακού σκέλους του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη». Ο μηχανισμός έχει δεσμεύσει 1,6 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων 325 εκατ. EUR έχουν προγραμματιστεί για το 2024. Το ψηφιακό σκέλος του μηχανισμού συμβάλλει στη στήριξη και την κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων σε υποδομές ψηφιακής συνδεσιμότητας κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Τον Οκτώβριο του 2024 η Επιτροπή δημοσίευσε σειρά προσκλήσεων υποβολής προτάσεων αξίας 323 εκατ. EUR στο πλαίσιο του σκέλους για την επιτάχυνση της εγκατάστασης ταχειών, ασφαλών και βιώσιμων προηγμένων υποδομών, η οποία συμβάλλει στην ανάπτυξη της βασικής συνδεσιμότητας, των δικτύων 5G και της κβαντικής επικοινωνίας, και περιλαμβάνει τα εξής:

•128 εκατ. EUR στο πλαίσιο της προκήρυξης με τίτλο «Συνδεσιμότητα κορμού για ψηφιακές παγκόσμιες πύλες» θα στηρίξουν την ανάπτυξη συνδέσεων κορμού, κυρίως μέσω υποβρύχιων και επίγειων καλωδίων·

•105 εκατ. EUR στο πλαίσιο της προκήρυξης με τίτλο «Πιλοτικά έργα 5G μεγάλης κλίμακας» για έξυπνες κοινότητες και διαδρόμους, για τη χρηματοδότηση της εγκατάστασης αυτόνομων υποδομών 5G·

•90 εκατ. EUR στο πλαίσιο της προκήρυξης «Ευρωπαϊκή υποδομή κβαντικής επικοινωνίας» για τη χρηματοδότηση της διασύνδεσης των εθνικών δικτύων υποδομών κβαντικής επικοινωνίας στα κράτη μέλη, καθώς και συνδέσεων μεταξύ του επίγειου και του διαστημικού τμήματος των εν λόγω υποδομών με την εγκατάσταση επίγειων σταθμών οπτικής επικοινωνίας.

Επίσης στο πλαίσιο του ψηφιακού σκέλους του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», η Επιτροπή υπέγραψε, τον Δεκέμβριο του 2024, συμφωνίες επιχορήγησης συνολικού ύψους 142 εκατ. EUR , οι οποίες καλύπτουν 21 έργα που θα αναβαθμίσουν ή θα εγκαταστήσουν νέα καλώδια συνδεσιμότητας κορμού, συμπεριλαμβανομένων υποβρύχιων καλωδίων. Τα έργα αυτά θα συμβάλουν στη βελτίωση των παγκόσμιων συνδέσεων μεταξύ της Ευρώπης και άλλων χωρών, μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ της Ευρώπης και των εξόχως απόκεντρων περιοχών και υπερπόντιων χωρών και εδαφών της.

Επενδύσεις σε διαστημικές δραστηριότητες

Οι διαστημικές επιχειρήσεις ενισχύουν την ανθεκτικότητα της Ευρώπης και είναι ζωτικής σημασίας για τη συνδεδεμένη οικονομία μας, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων υπηρεσιών όπως η παρακολούθηση του περιβάλλοντος και του κλίματος, καθώς και για την άμυνα και την ασφάλεια. Πάνω από 2,5 δισ. EUR δεσμεύθηκαν για τις διαστημικές δραστηριότητες της Ένωσης, το 2024, στο πλαίσιο του διαστημικού προγράμματος της Ένωσης , του ενωσιακού προγράμματος ασφαλούς συνδεσιμότητας και της ομάδας «Διάστημα» του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Οι δραστηριότητες αυτές υλοποιήθηκαν στον τομέα της γεωσκόπησης, της δορυφορικής πλοήγησης, των δορυφορικών επικοινωνιών και για τη στήριξη της διαστημικής έρευνας και καινοτομίας μέσω έξι εμβληματικών διαστημικών πρωτοβουλιών. Τα προγράμματα αυτά παρείχαν σειρά υπηρεσιών που βελτίωσαν την ποιότητα ζωής των ανθρώπων σ’ ολόκληρη την ΕΕ.

Εμβληματικές πρωτοβουλίες της ΕΕ για το διάστημα

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή .

Το πρόγραμμα Copernicus, τα μάτια της Ευρώπης στον ουρανό, παρέχει έξι διαφορετικές υπηρεσίες, στηρίζοντας την παρακολούθηση της ατμόσφαιρας, του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της ξηράς, παράλληλα με τις πολιτικές για την κλιματική αλλαγή, τη διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και την ασφάλεια, αντλώντας δορυφορικά και επιτόπια (μη διαστημικά) δεδομένα. Το 2024 εκτοξεύτηκαν δύο νέοι δορυφόροι Sentinel στο πλαίσιο του προγράμματος Copernicus. Η υπηρεσία διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης του Copernicus διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση καταστροφών και ενεργοποιήθηκε περίπου 100 φορές καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση περιστατικών όπως οι πλημμύρες στην Ισπανία τον Οκτώβριο του 2024. Επίσης, το 2024 οι πάνω 320 000 εγγεγραμμένοι χρήστες της υπηρεσίας του Copernicus για την κλιματική αλλαγή είχαν ημερησίως πρόσβαση σε περίπου 140 terabytes κλιματικών δεδομένων που υποβάλλονταν σε έλεγχο ποιότητας.

Το Galileo, το παγκόσμιο σύστημα εντοπισμού θέσης και δορυφορικής πλοήγησης της Ευρώπης, παρέχει διάφορες υπηρεσίες από το 2016. Το 2024 δύο εκτοξεύσεις διπλών δορυφόρων πρόσθεσαν τέσσερις δορυφόρους στο σύστημα, υπερβαίνοντας τις καθυστερήσεις που προκλήθηκαν από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και την επακόλουθη μη διαθεσιμότητα του εκτοξευτήρα Soyuz. Έως το τέλος του 2024 το Galileo είχε 32 δορυφόρους σε τροχιά.

Επισκόπηση των υπηρεσιών του Galileo

Το GOVSATCOM είναι η συνιστώσα του διαστημικού προγράμματος που επικεντρώνεται στις κυβερνητικές δορυφορικές επικοινωνίες. Η ανάπτυξη της υποδομής του συστήματός του κατέστησε δυνατή τη συγκέντρωση των υφιστάμενων πόρων δορυφορικών επικοινωνιών και την κοινοχρησία τους με εξουσιοδοτημένους ευρωπαϊκούς κυβερνητικούς φορείς. Το 2024 η Επιτροπή καθόρισε τις τοποθεσίες του κόμβου GOVSATCOM και η παροχή των αρχικών υπηρεσιών αναμένεται έως το 2025, ενώ πλήρης επιχειρησιακή ικανότητα αναμένεται να επιτευχθεί έως το 2027. Με βάση το GOVSATCOM και την επιδίωξη μιας καινοτόμου και βιώσιμης διαστημικής πολιτικής που δίνει έμφαση στην ενίσχυση της κυριαρχίας και της ασφάλειας της ΕΕ με το ενωσιακό πρόγραμμα ασφαλούς συνδεσιμότητας , σημαντικό ορόσημο αποτέλεσε η υπογραφή σύμβασης παραχώρησης με την κοινοπραξία SpaceRISE τον Δεκέμβριο του 2024. Με βάση μια ισχυρή και καινοτόμο σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ο παραχωρησιούχος θα αναπτύξει, θα εγκαταστήσει και θα θέσει σε λειτουργία τη δορυφορική συστοιχία «IRIS²» (Υποδομή για ανθεκτικότητα, διασυνδεσιμότητα και ασφάλεια μέσω δορυφόρου).

Η συνιστώσα που αφορά την επίγνωση της κατάστασης στο διάστημα ( 29 ), τα «μάτια της Ευρώπης στο διάστημα», προσφέρει αποφυγή των συγκρούσεων μέσω επιτήρησης και παρακολούθησης του διαστήματος σε αυξανόμενο αριθμό χρηστών παγκοσμίως. Οι προπαρασκευαστικές δραστηριότητες για την παροχή λειτουργικής υπηρεσίας διαστημικής μετεωρολογίας έως το 2025 συνεχίστηκαν με έμφαση στις ανάγκες των χρηστών και τις επιπτώσεις σ’ αυτούς. Το 2024 η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης σημείωσαν πρόοδο όσον αφορά την προσέγγιση της ΕΕ για τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας.

Μια ισχυρότερη Ευρώπη στον κόσμο

Ο κόσμος γύρω μας αλλάζει με αστραπιαία ταχύτητα. Οι γεωπολιτικές αλλαγές κλονίζουν τις συμμαχίες. Οι βεβαιότητες δεκαετιών καταρρέουν. Και εξακολουθούμε να έχουμε έναν βάναυσο πόλεμο που μαίνεται στα σύνορά μας. Παρά τους ταραχώδεις αυτούς καιρούς, η παρούσα Επιτροπή αναλαμβάνει αποφασιστική δράση ( 30 ).

Ursula von der Leyen

Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Παροχή στήριξης στην Ουκρανία

Ανθρωπιστική και χρηματοδοτική βοήθεια για την Ουκρανία

Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στη στήριξη της Ουκρανίας απέναντι στον απρόκλητο και αδικαιολόγητο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της χώρας αυτής. Συνεργάζεται επίσης με την Ουκρανία για να τη βοηθήσει στην πορεία της προς τη στενότερη ευθυγράμμιση με την ενιαία αγορά της ΕΕ και τη δυνητική προσχώρησή της στην ΕΕ.

Το 2024 η ΕΕ παρείχε σημαντική ανθρωπιστική βοήθεια στην Ουκρανία. Αυτή περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, χρηματική βοήθεια, βοήθεια πολιτικής προστασίας, υγειονομική περίθαλψη, καταλύματα έκτακτης ανάγκης και για τον χειμώνα, ιατρικά εφόδια, τρόφιμα, νερό, εξοπλισμό και κατάρτιση για την εκκαθάριση ναρκών, καθώς και εκπαίδευση. Από το 2022 έως το 2024 η ΕΕ χορήγησε ανθρωπιστική βοήθεια ύψους 950 εκατ. EUR στην Ουκρανία και 76 εκατ. EUR στη Μολδαβία (για να τη βοηθήσει να αντιμετωπίσει τις συνέπειες του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας) ( 31 ).

Περαιτέρω ανθρωπιστική βοήθεια προς την Ουκρανία παρασχέθηκε επίσης, το 2024, μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ. Και τα 27 κράτη μέλη, μαζί με έξι τρίτες χώρες, έχουν προσφέρει βοήθεια σε είδος μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ. Το 2024 παρασχέθηκαν στην Ουκρανία πάνω από 55 000 τόνοι συνδρομής διάσωσης στο πλαίσιο του μηχανισμού, οι οποίοι κάλυπταν είδη όπως ιατρικά εφόδια, οχήματα και εξοπλισμό ενέργειας ( 32 ).

Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας διευκόλυνε επίσης την ιατρική εκκένωση περισσότερων από 900 ασθενών από την Ουκρανία σε νοσοκομεία στην ΕΕ το 2024. Στις εκκενώσεις αυτές περιλαμβάνονταν ευάλωτα παιδιά-ασθενείς που υπήρξαν θύματα της σφοδρής επίθεσης της Ρωσίας κατά του παιδιατρικού νοσοκομείου Okhmatdyt στο Κίεβο τον Ιούλιο του 2024 ( 33 ).

Ανθρωπιστική στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία (ανά τομέα)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή .

Η ΕΕ παρέχει επίσης ζωτικής σημασίας χρηματοδοτική συνδρομή στην Ουκρανία, βοηθώντας τη χώρα να σταθεί στα πόδια της και να αντιμετωπίσει τις οικονομικές επιπτώσεις της επίθεσης της Ρωσίας. Τον Μάρτιο του 2024 τέθηκε σε λειτουργία το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία , το οποίο προσφέρει σταθερή και προβλέψιμη χρηματοδοτική στήριξη ύψους έως και 50 δισ. EUR από το 2024 έως το 2027, για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ουκρανίας, την προώθηση της ανάκαμψής της και τη διευκόλυνση της πορείας της προς την ένταξη στην ΕΕ. Από αυτά τα 50 δισ. EUR, 33 δισ. EUR θα χορηγηθούν ως δάνεια στην Ουκρανία, με κεφάλαια που θα αντληθούν στη χρηματοπιστωτική αγορά μέσω της έκδοσης ομολόγων της ΕΕ . Επιπρόσθετα, τον Οκτώβριο του 2024 τέθηκε σε λειτουργία ο μηχανισμός συνεργασίας για τα δάνεια προς την Ουκρανία, ο οποίος διαχειρίζεται πρόσθετα δάνεια ύψους 50 δισ. USD προς την Ουκρανία στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Δάνεια επιτάχυνσης έκτακτων εσόδων για την Ουκρανία» της G7, με μόχλευση εσόδων από ακινητοποιημένα κρατικά περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας. Η συνεισφορά της ΕΕ στην πρωτοβουλία αυτή συνίσταται σε δάνειο μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 18,1 δισ. EUR που θα εκταμιευθεί κατά τη διάρκεια του 2025.

Στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία

Για την αντιμετώπιση των πιεστικών στρατιωτικών και αμυντικών αναγκών της Ουκρανίας, η ΕΕ εφάρμοσε τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη. Μεταξύ του 2022 και του 2024 η ΕΕ κινητοποίησε 6,1 δισ. EUR στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, με στόχο την ενίσχυση των δυνατοτήτων και της ανθεκτικότητας των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας και την προστασία του άμαχου πληθυσμού. Χρηματοδοτεί την παροχή θανατηφόρων και μη θανατηφόρων στρατιωτικών εφοδίων, όπως πυρομαχικά, πύραυλοι και καύσιμα. Τον Μάρτιο του 2024 η ΕΕ αποφάσισε να αυξήσει το ανώτατο όριο χρηματοδότησης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη κατά 5 δισ. EUR, δημιουργώντας ειδικό Ταμείο Βοήθειας για την Ουκρανία. Μαζί με τη στρατιωτική στήριξη που παρέχεται από τα κράτη μέλη, η συνολική στήριξη της ΕΕ προς τον ουκρανικό στρατό ανέρχεται κατ’ εκτίμηση σε 49,6 δισ. EUR . Το 2022 η ΕΕ ξεκίνησε την αποστολή στρατιωτικής βοήθειας της ΕΕ για την Ουκρανία. Αυτή παρατάθηκε για δύο επιπλέον έτη τον Νοέμβριο του 2024, με πιστώσεις προϋπολογισμού ύψους σχεδόν 409 εκατ. EUR . Στις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας παρέχονται προγράμματα ατομικής, συλλογικής και ειδικής εκπαίδευσης. Από την έναρξη της αποστολής έχουν εκπαιδευτεί 73 000 Ουκρανοί στρατιώτες . Επίσης, τον Ιούνιο του 2024 η ΕΕ και η Ουκρανία υπέγραψαν κοινές δεσμεύσεις για τη στήριξη της μακροπρόθεσμης ασφάλειας και άμυνας της Ουκρανίας.

Η ΕΕ προωθεί επίσης την καινοτομία στον τομέα της άμυνας από κοινού με την Ουκρανία. Τον Σεπτέμβριο του 2024 η Επιτροπή ίδρυσε το Ευρωπαϊκό Γραφείο Καινοτομίας στον τομέα της άμυνας στο Κίεβο, με την αρμοδιότητα να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ της ενωσιακής και της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας. Το γραφείο θα συμβάλει, μεταξύ άλλων, στον προσδιορισμό των αναγκών και των ικανοτήτων της Ουκρανίας στον τομέα της αμυντικής καινοτομίας και θα διευκολύνει την ανάληψη κοινών πρωτοβουλιών και τη συνεργασία μεταξύ ενδιαφερόμενων μερών της ΕΕ και της Ουκρανίας στους τομείς της βιομηχανίας και της καινοτομίας. Το γραφείο θα προωθήσει επίσης δραστηριότητες καινοτομίας στον τομέα της άμυνας εντός της Ουκρανίας και με την Ουκρανία. Θα προωθήσει επίσης κοινές πρωτοβουλίες και θα φέρει σε επαφή νεοφυείς επιχειρήσεις και φορείς καινοτομίας της ΕΕ με τη βιομηχανία και τις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας. Η ίδρυση του γραφείου αποτέλεσε σημαντικό ορόσημο στην πρόοδο της ευρωπαϊκής βιομηχανικής στρατηγικής στον τομέα της άμυνας, η οποία εγκρίθηκε τον Μάρτιο του 2024.

Είσπραξη απροσδόκητων κερδών από ακινητοποιημένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία για τη στήριξη της Ουκρανίας

Στις 28 Οκτωβρίου 2024 άρχισε να ισχύει ο κανονισμός για τη σύσταση του μηχανισμού συνεργασίας για τα δάνεια προς την Ουκρανία και ενός νέου προγράμματος μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής για την Ουκρανία. Ο μηχανισμός συλλέγει απροσδόκητα κέρδη από ακινητοποιημένα περιουσιακά στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας που βρίσκονται στην κατοχή χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στα κράτη μέλη και τα χρησιμοποιεί για να στηρίξει την αποπληρωμή, από την Ουκρανία, δανείων ύψους έως και 45 δισ. EUR που πρόκειται να χορηγηθούν στην Ουκρανία από τους εταίρους της Global 7. Σκοπός της πρωτοβουλίας Global 7 είναι να παράσχει στην Ουκρανία επαρκή και συνεχή χρηματοδοτική στήριξη για την αντιμετώπιση των άμεσων αναγκών που προκύπτουν στη χώρα από τη συνεχιζόμενη επίθεση της Ρωσίας.

Περιοριστικά μέτρα

Η ΕΕ συνέχισε να παρέχει στήριξη στην Ουκρανία, αυξάνοντας τις κυρώσεις της κατά της Ρωσίας ως απάντηση στον επιθετικό της πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Το 2024 η ΕΕ είχε ως στόχο την περαιτέρω αποδυνάμωση της οικονομίας της Ρωσίας με τρεις ισχυρές δέσμες κυρώσεων, οι οποίες επικεντρώνονταν στη μείωση της πρόσβασης σε κρίσιμες τεχνολογίες, βιομηχανικά αγαθά και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και στη μείωση των ροών εσόδων της Ρωσίας, ιδίως από την ενέργεια. Προκειμένου να αυξηθούν η αποτελεσματικότητα και ο αντίκτυπος των κυρώσεων, η ΕΕ έδωσε ακόμη μεγαλύτερη έμφαση σε μέτρα κατά της καταστρατήγησης στους τομείς του εμπορίου και της ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της στόχευσης του σκιώδους στόλου που χρησιμοποιεί η Ρωσία για την αποφυγή του ανώτατου ορίου στις τιμές του πετρελαίου. Παράλληλα, η ΕΕ ενίσχυσε τη συνεργασία και τις επαφές της με τρίτες χώρες.

Ανθρωπιστική στήριξη για τα θύματα συγκρούσεων εκτός της Ευρώπης

Η ΕΕ έχει παράσχει ανθρωπιστική βοήθεια για να συμβάλει στην αντιμετώπιση διαφόρων κρίσεων. Μετά την ολομέτωπη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τη δραματική κλιμάκωση των εχθροπραξιών στη Γάζα και άλλες συνεχιζόμενες συγκρούσεις, όπως στο Σουδάν, τα Ηνωμένα Έθνη κατέληξαν στην εκτίμηση ότι 323,4 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονταν ανθρωπιστική βοήθεια το 2024.

Η ΕΕ δέσμευσε 237 εκατ. EUR για ανθρωπιστική βοήθεια το 2024, παράλληλα με 2 622 τόνους ανθρωπιστικής βοήθειας για τα άτομα που έχουν ανάγκη στη Γάζα . Μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς κατά του Ισραήλ, τον Οκτώβριο του 2023, και την επακόλουθη αντίδραση της χώρας, η ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα έχει επιδεινωθεί δραματικά. Τον Σεπτέμβριο του 2024 1,9 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν εκτοπιστεί στη Γάζα, ενώ περίπου 88 000 είχαν τραυματιστεί και 40 000 είχαν χάσει τη ζωή τους. Ως εκ τούτου, 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πληγεί από την κρίση, η οποία προκάλεσε μαζικές ελλείψεις σε είδη πρώτης ανάγκης, όπως νερό, τρόφιμα και στέγη. Επιπλέον, η Λωρίδα της Γάζας έχει υποστεί σοβαρές ζημίες στις δημόσιες υποδομές της, όπως σε σχολεία και νοσοκομεία. Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης ενεργοποιήθηκε 10 φορές το 2024 για τον συντονισμό επιχειρήσεων εκκένωσης και τη στήριξη γειτονικών χωρών, μεταξύ άλλων και με επιτόπιες δράσεις.

Ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ το 2024

956 εκατ. EUR	665 εκατ. EUR	447 εκατ. EUR	214 εκατ. EUR	205 εκατ. EUR
Υποσαχάρια Αφρική	Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική	Ασία, Λατινική Αμερική, Ειρηνικός και Καραϊβική	Ουκρανία, Δυτικά Βαλκάνια και Καύκασος	Μη γεωγραφικές κατανομές
Συνολικός προϋπολογισμός: 2,5 δισ. EUR

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η ΕΕ παρέχει επίσης ανθρωπιστική στήριξη στη Συρία και στον Λίβανο, εν μέσω της επιδείνωσης της κατάστασης στην περιοχή. Τον Μάιο του 2024 η ΕΕ και τα κράτη μέλη της δεσμεύτηκαν να χορηγήσουν 3,8 δισ. EUR με τη μορφή επιχορηγήσεων προς τη Συρία και την ευρύτερη περιοχή, ενώ 16,7 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούσαν να χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια εντός της Συρίας. Για τον Λίβανο, η ΕΕ διέθεσε επιπλέον χρηματοδότηση ανθρωπιστικής βοήθειας ύψους 25 εκατ. EUR για την παροχή ζωτικής σημασίας στήριξης στους πληθυσμούς που επλήγησαν από τη σύγκρουση μεταξύ της Χεζμπολάχ και του Ισραήλ, η οποία προκάλεσε μεγάλης κλίμακας εκτοπισμούς.

Το 2024 η ΕΕ παρείχε επίσης βοήθεια διάσωσης σε όσους επλήγησαν από την κρίση στο Σουδάν και στις γειτονικές του χώρες. Συνολικά, διέθεσε περίπου 260 εκατ. EUR για την αντιμετώπιση της κρίσης στο Σουδάν (συμπεριλαμβανομένων άνω των 147 εκατ. EUR μόνο στο Σουδάν). Μεταξύ του 2023 και του 2024 στο Σουδάν εκτυλίχθηκε η μεγαλύτερη κρίση εκτοπισμού στον κόσμο, με 11,5 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 30 % του συνολικού πληθυσμού και στο 15 % του συνόλου των εσωτερικά εκτοπισμένων ατόμων παγκοσμίως. Η σύγκρουση συνοδεύτηκε από μαζικές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων εγκλημάτων πολέμου και πιθανών εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.

Συνολικά, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της ήταν οι μεγαλύτεροι πάροχοι επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας παγκοσμίως το 2024. Εκτός από την παροχή βοήθειας σ’ όσους πλήττονται από συγκρούσεις, η ΕΕ παρέχει επίσης ανθρωπιστική βοήθεια βάσει αναγκών σε άτομα που πλήττονται από ανθρωπογενείς καταστροφές και φυσικούς κινδύνους, με ιδιαίτερη προσοχή στα πιο ευάλωτα θύματα. Το 2024 αντιμετωπίστηκαν μέσω της ικανότητας ευρωπαϊκής ανθρωπιστικής δράσης 16 κρίσεις που έπληξαν 17 χώρες.

Προώθηση των διεθνών εταιρικών σχέσεων

Η ΕΕ στηρίζει έργα και δραστηριότητες σ’ ολόκληρο τον κόσμο σε τομείς όπως το κλίμα, η ενέργεια, οι μεταφορές, η υγεία, η εκπαίδευση και η έρευνα, κυρίως μέσω της στρατηγικής Global Gateway. Μέσω ενός συνδυασμού δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων, αποσκοπεί στην κινητοποίηση 300 δισ. EUR μεταξύ του 2021 και του 2027. Το 2024 η ΕΕ σημείωσε πρόοδο ως προς την υλοποίηση αυτής της στρατηγικής, η οποία σχεδιάστηκε για να ενισχύσει τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο. Τον Δεκέμβριο του 2024 τα κράτη μέλη ενέκριναν 46 πρόσθετα εμβληματικά έργα της Global Gateway . Η ΕΕ συνέχισε επίσης να εφαρμόζει τη στρατηγική της ΕΕ για την παγκόσμια υγεία και το σχέδιο δράσης της ΕΕ για θέματα φύλου.

Εταιρικές σχέσεις της Global Gateway βάσει έξι αρχών

Δημοκρατικές αξίες και υψηλά πρότυπα

Χρηστή διακυβέρνηση και διαφάνεια

Ισότιμες εταιρικές σχέσεις

Πράσινες και καθαρές υποδομές

Έμφαση στην ασφάλεια

Κινητοποίηση επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα

Η ΕΕ δραστηριοποιείται ιδιαίτερα για την υποστήριξη έργων και δραστηριοτήτων στην Αφρική. Η δέσμη επενδυτικών μέτρων Αφρικής–Ευρώπης, η οποία αντιπροσωπεύει 119 από τα 264 έργα της Global Gateway, αποσκοπεί στη μόχλευση επενδύσεων ύψους περίπου 150 δισ. EUR για την ενίσχυση της συνεργασίας με Αφρικανούς εταίρους. Σύμφωνα με την εμβληματική πρωτοβουλία της για την παρασκευή εμβολίων, φαρμάκων και τεχνολογιών υγείας στην Αφρική και την πρόσβαση σε αυτά, η ΕΕ ανακοίνωσε επίσης, τον Ιούνιο του 2024, συνεισφορά ύψους 220 εκατ. EUR στο μέσο επιτάχυνσης της παρασκευής εμβολίων στην Αφρική, με στόχο να συμβάλει στην επέκταση της παρασκευής εμπορικά βιώσιμων εμβολίων στην Αφρική.

Βάσει του δημοσιονομικού πλαισίου 2021-2027, η ΕΕ χρηματοδοτεί τα περισσότερα από τα αναπτυξιακά της προγράμματα, καθώς και έργα και επενδύσεις της Global Gateway για χώρες-εταίρους στην Αφρική, τη Λατινική Αμερική, την Καραϊβική και την Ασία, μέσω του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη, με συνολικό αρχικό χρηματοδοτικό κονδύλιο ύψους περίπου 79,5 δισ. EUR. Πέραν της Global Gateway, ο μηχανισμός έχει επίσης συμβάλει στην ανάληψη δράσης σε διάφορους τομείς, όπως η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισότητα των φύλων, η προστασία του περιβάλλοντος και η οικονομική στήριξη. Για παράδειγμα, από το 2021 η ΕΕ έχει βοηθήσει σχεδόν 137 000 θύματα παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επιπλέον, σχεδόν 1,8 εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο έχουν αποκτήσει πρόσβαση σε καθαρό νερό και/ή αποχέτευση, ενώ περισσότερα από 43 000 km² θαλάσσιων οικοσυστημάτων, χερσαίων οικοσυστημάτων και οικοσυστημάτων γλυκών υδάτων έχουν προστατευθεί ή τελούν υπό βιώσιμη διαχείριση. Επιπρόσθετα, η ΕΕ παρείχε στοχευμένη και εξατομικευμένη στήριξη στις χώρες προέλευσης, διέλευσης και προορισμού μεταναστών στις περιοχές της Αφρικής νοτίως της Σαχάρας και της Ασίας για τη βελτίωση της διαχείρισης της μετανάστευσης και του αναγκαστικού εκτοπισμού, με γνώμονα ειδικά σχέδια δράσης της ΕΕ που καλύπτουν τις βασικές μεταναστευτικές οδούς προς την Ευρώπη, στο πλαίσιο μιας προσέγγισης για το σύνολο της διαδρομής. Επίσης, η πρωτοβουλία EU4business, η οποία χρηματοδοτείται από τον μηχανισμό, στήριξε 67 000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ανατολική Γειτονία κατά την περίοδο 2023-2024, με αποτέλεσμα τη δημιουργία σχεδόν 80 000 νέων θέσεων εργασίας.

Η εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών της, αφενός, και των μελών του Οργανισμού Κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΟΚΑΚΕ), αφετέρου, η συμφωνία της Σαμόα, άρχισε να εφαρμόζεται προσωρινά τον Ιανουάριο του 2024 και συνολικά 77 από τα 79 κράτη μέλη του ΟΚΑΚΕ υπέγραψαν τη συμφωνία.

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη+, στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας, βοηθά την ΕΕ να υλοποιήσει την Global Gateway, μεταξύ άλλων καλύπτοντας μέρος των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι εταίροι αναπτυξιακής χρηματοδότησης όταν επενδύουν σε χώρες-εταίρους. Με τον τρόπο αυτό προσελκύει πρόσθετους επενδυτές, κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα. Μεταξύ του 2021 και του 2024 η Επιτροπή διέθεσε μέσω του ταμείου εγγυήσεις ύψους 13,3 δισ. EUR. Από το 2021 η εφαρμογή του «οικονομικού και επενδυτικού σχεδίου για τις χώρες της Νότιας Γειτονίας» έχει οδηγήσει στη δέσμευση επιχορηγήσεων ύψους 5,7 δισ. EUR που χρηματοδοτούνται από τον Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη. Κινητοποίησε επενδύσεις ύψους περίπου 26,6 δισ. EUR μέσω συνδυασμού επιχορηγήσεων με προνομιακά δάνεια στους τομείς της καθαρής ενέργειας, της ύδρευσης και της αποχέτευσης, της εκπαίδευσης και της ψηφιακής τεχνολογίας.

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του 2024 ήταν η ένταξη του διαδρόμου του Lobito στα εμβληματικά έργα της Global Gateway. Ο διάδρομος αυτός συνδέει την Αγκόλα, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και τη Ζάμπια, ενισχύοντας τις περιφερειακές υποδομές και τις οικονομικές δυνατότητες. Η ΕΕ δέσμευσε 520 εκατ. EUR σε επιχορηγήσεις για τη στήριξη της ανάπτυξης στους τομείς της κλιματικά έξυπνης ενέργειας, της γεωργίας και της ανάπτυξης δεξιοτήτων. Η συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών διαδραμάτισε επίσης καίριο ρόλο, με σημαντική συμμετοχή των επιχειρήσεων, της κοινωνίας των πολιτών, των γυναικών και των νέων, όπως καταδείχθηκε από τις υψηλού επιπέδου εκδηλώσεις και εταιρικές σχέσεις σε πολλές αφρικανικές χώρες.

Επιπρόσθετα, το 2024 η Επιτροπή σημείωσε σημαντική πρόοδο στην ανάπτυξη του διαδρόμου μεταφορών μέσω της Κασπίας. Το φόρουμ επενδυτών στον τομέα των μεταφορών ΕΕ – Κεντρικής Ασίας στο πλαίσιο της Global Gateway, το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο, έφερε σε επαφή πάνω από 600 ενδιαφερόμενα μέρη και εξασφάλισε αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 10 δισ. EUR για βιώσιμες μεταφορές στην Κεντρική Ασία, συμπεριλαμβανομένων 1,47 δισ. EUR από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και 1,5 δισ. EUR από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Επίσης, η ΕΕ και το Ουζμπεκιστάν υπέγραψαν μνημόνιο συνεννόησης για τη δρομολόγηση στρατηγικής εταιρικής σχέσης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες.

Στήριξη της γειτονίας μας και των υποψηφίων για διεύρυνση

Υπό το πρίσμα των τρεχουσών γεωπολιτικών εντάσεων, ιδίως του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ εισήλθε σε νέα φάση το 2024. Τον Ιούνιο του 2024 άρχισαν διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση στην ΕΕ κατά τις πρώτες διακυβερνητικές διασκέψεις με τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Η Επιτροπή ξεκίνησε διμερείς συναντήσεις ελέγχου και με τις δύο χώρες, οι οποίες πρέπει να δείξουν τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουν να θεσπίσουν και να εφαρμόσουν τους κανόνες και τις πολιτικές της ΕΕ και να περιγράψουν σχέδια για περαιτέρω ευθυγράμμιση. Επιπρόσθετα, η ΕΕ αναγνώρισε την πρόοδο του Μαυροβουνίου όσον αφορά την ενταξιακή πορεία του, μολονότι εξακολουθούν να απαιτούνται ορισμένες βελτιώσεις στους τομείς του κράτους δικαίου και της δικαιοσύνης. Η ΕΕ συνέχισε την αξιολόγηση της Αλβανίας, της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας, οι οποίες πρέπει να εφαρμόσουν περαιτέρω βασικές μεταρρυθμίσεις σε συγκεκριμένους τομείς. Επιπρόσθετα, τον Μάρτιο του 2024 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε την έναρξη διαπραγματεύσεων προσχώρησης με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη.

Για να προωθήσει τη διαδικασία διεύρυνσης, η ΕΕ ενέκρινε τον κανονισμό για τη διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης , τον Μάιο του 2024, προκειμένου να βοηθήσει τους εταίρους στα Δυτικά Βαλκάνια ( 34 ) να μεταρρυθμίσουν τα πολιτικά, νομικά και οικονομικά τους συστήματα με σκοπό τη μελλοντική τους ένταξη στην ΕΕ. Ο μηχανισμός αναμένεται να παράσχει έως και 2 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις και 4 δισ. EUR σε δάνεια από το 2024 έως το 2027. Σε αντάλλαγμα, κάθε εταίρος πρέπει να καταρτίσει ένα θεματολόγιο μεταρρυθμίσεων. Τα θεματολόγια μεταρρυθμίσεων της Αλβανίας, της Βόρειας Μακεδονίας, του Κοσόβου ( 35 ), του Μαυροβουνίου και της Σερβίας εγκρίθηκαν από την Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2024, ενώ οι πληρωμές προχρηματοδότησης αναμένονται κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025. Η σύνοδος κορυφής ΕΕ – Δυτικών Βαλκανίων διοργανώθηκε τον Δεκέμβριο του 2024, λίγο μετά τη σύνοδο κορυφής της διαδικασίας του Βερολίνου, ενισχύοντας την ένταξη μέσω του σχεδίου ανάπτυξης.

Ενίσχυση της δημοκρατίας

Το όραμα μιας ηπείρου ενωμένης από τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τον σεβασμό των θεμελιωδών ελευθεριών θα καθοδηγεί πάντα το έργο μας. Γιατί οι λαοί αυτών των χωρών αξίζουν ένα μέλλον ειρήνης, προόδου και ευημερίας. Και θα διασφαλίσουμε ότι αυτό το μέλλον μπορεί να είναι στην Ευρώπη ( 36 ).

Ursula von der Leyen

Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Προώθηση των δικαιωμάτων και των αξιών της ΕΕ

Το πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» αποσκοπεί στην προστασία και την προαγωγή των δικαιωμάτων και των αξιών της ΕΕ που κατοχυρώνονται στις Συνθήκες της ΕΕ και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρόγραμμα έχει ως στόχο να συμβάλει στη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη ανοικτών, δημοκρατικών, ισότιμων και συμπεριληπτικών κοινωνιών που βασίζονται στα δικαιώματα και στο κράτος δικαίου. Για το 2024 διατέθηκαν στο πρόγραμμα 219 εκατ. EUR, τα οποία συνέβαλαν στη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών της κοινωνίας των πολιτών που αποσκοπούν στην αύξηση της συμμετοχής των πολιτών, στη στήριξη της ισότητας για όλους και στην προώθηση της προστασίας και της προαγωγής των δικαιωμάτων και των αξιών της ΕΕ. Το 2024 δημοσιεύτηκαν 13 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος, ενώ ελήφθησαν 2 865 αιτήσεις για έργα, εκ των οποίων τα 279 έλαβαν χρηματοδότηση.

Το πρόγραμμα στήριξε επίσης την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών. Η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών παρέχει στους πολίτες τη δυνατότητα να ζητούν από την Επιτροπή να προτείνει νέα νομοθετήματα. Μόλις μια πρωτοβουλία συγκεντρώσει 1 εκατομμύριο υπογραφές, η Επιτροπή αποφασίζει τι θα πράξει. Το 2024 το πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» χορήγησε πάνω από 2 εκατ. EUR με τη μορφή χρηματοδότησης για τη στήριξη της υλοποίησης πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών. Συνολικά, το 2024 καταχωρίστηκαν 11 νέες πρωτοβουλίες, οι οποίες καλύπτουν τομείς όπως η προστασία της ευρωπαϊκής γεωργίας, η επισιτιστική ασφάλεια και η ανθεκτικότητα των υδάτων, η παροχή χρηματοδοτικής στήριξης από την ΕΕ για την προστασία της αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών και η προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών σε σχέση με τα βιντεοπαιχνίδια.

Η Επιτροπή συνέχισε επίσης να εφαρμόζει τον κανονισμό για την αιρεσιμότητα . Ο μηχανισμός παρέχει ένα πρόσθετο επίπεδο προστασίας στον προϋπολογισμό της ΕΕ, το οποίο ενεργοποιείται σε περιπτώσεις στις οποίες παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου θίγουν ή απειλούν να θίξουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ. Τα μέτρα στο πλαίσιο του μηχανισμού μπορούν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την αναστολή πληρωμών και την απαγόρευση ανάληψης νομικών δεσμεύσεων. Τον Δεκέμβριο του 2024 η Επιτροπή αποφάσισε να διατηρήσει την απαγόρευση ανάληψης νέων νομικών δεσμεύσεων με καταπιστεύματα δημοσίου συμφέροντος στην Ουγγαρία για χρηματοδότηση από την ΕΕ που υλοποιείται υπό καθεστώς άμεσης ή έμμεσης διαχείρισης, καθώς και την αναστολή τριών επιχειρησιακών προγραμμάτων υπό επιμερισμένη διαχείριση, μέτρα που εφαρμόζονται αμφότερα από το 2022. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το θέμα αυτό διατίθενται στο παράρτημα 2 της παρούσας έκθεσης.

Προάσπιση της δημοκρατίας

Το σχέδιο δράσης για την ευρωπαϊκή δημοκρατία αποσκοπεί στην οικοδόμηση ανθεκτικότερων δημοκρατιών στην ΕΕ με την προώθηση ελεύθερων και δίκαιων εκλογών, την ενίσχυση της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Τα μέτρα του υποστηρίζονται με σειρά μέσων, όπως:

•προώθηση της ακεραιότητας των εκλογών και ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών, της συμμετοχής στα κοινά και της εμπιστοσύνης στη δημοκρατία μέσω χρηματοδότησης από τα προγράμματα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες», «Δημιουργική Ευρώπη», Erasmus+, «Ορίζων Ευρώπη» και τα ταμεία συνοχής·

•ενίσχυση της χρηματοδότησης ειδησεογραφικών οργανισμών εντός και εκτός της ΕΕ μέσω των προγραμμάτων «Δημιουργική Ευρώπη», «Ψηφιακή Ευρώπη» και «Παγκόσμια Ευρώπη για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία»·

•καταπολέμηση της παραπληροφόρησης με σκοπό την προώθηση της παιδείας στα Μέσα και την παροχή βοήθειας στους πολίτες για τον εντοπισμό περιπτώσεων παραπληροφόρησης μέσω χρηματοδότησης από το πρόγραμμα Erasmus+ και το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης.

Η ΕΕ στηρίζει επίσης τη δημοκρατία μέσω των επικοινωνιακών εκστρατειών της, για τις οποίες διατέθηκαν 109 εκατ. EUR το 2024. Για παράδειγμα, η εκστρατεία «You are EU» συνέβαλε στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τις αξίες της ΕΕ, όπως η δημοκρατία και η ελευθερία. Επίσης, το 2024 πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 115 000 επισκέψεις σε ιστοσελίδες κατά της παραπληροφόρησης που διατηρεί η ΕΕ.

3. Οριζόντιες προτεραιότητες στον προϋπολογισμό της ΕΕ

Η παρούσα ενότητα παρέχει πληροφορίες όσον αφορά τη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών που σχετίζονται με τους στόχους που αφορούν το κλίμα, τη βιοποικιλότητα, την ισότητα των φύλων και τη βιώσιμη ανάπτυξη, όπως προβλέπεται στο σημείο 16 στοιχεία δ) έως ζ) της διοργανικής συμφωνίας της 16ης Δεκεμβρίου 2020 ( 37 ). Παρέχονται επίσης πληροφορίες σχετικά με τη συνεισφορά του προϋπολογισμού της ΕΕ στην προτεραιότητα της Επιτροπής για την προώθηση της ψηφιακής μετάβασης.

Κατάρτιση πράσινου προϋπολογισμού

Η Επιτροπή χρησιμοποιεί την κατάρτιση πράσινου προϋπολογισμού για την ενίσχυση της διαφάνειας της χρηματοδότησης της ΕΕ με σκοπό τη στήριξη της επίτευξης κλιματικών και περιβαλλοντικών στόχων, σε ευθυγράμμιση με τη συμφωνία του Παρισιού και την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Τον Μάρτιο του 2022 η Επιτροπή δεσμεύτηκε να συνεχίσει περαιτέρω τις εργασίες της για την κατάρτιση πράσινου προϋπολογισμού, από κοινού με τη γαλλική προεδρία του Συμβουλίου και διάφορα κράτη μέλη.

Για να υπογραμμίσει την προσήλωσή της στους κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της, η ΕΕ έχει θέσει ποσοτικούς στόχους δαπανών για την οικεία χρηματοδότηση από το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027 και το NextGenerationEU. Ειδικότερα, η ΕΕ έχει δεσμευτεί να διαθέσει τουλάχιστον το 30 % του προϋπολογισμού της από το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο και το NextGenerationEU σε δαπάνες σχετικές με το κλίμα, καθώς και το 7,5 % του ετήσιου προϋπολογισμού του 2024 και το 10 % των ετήσιων προϋπολογισμών του 2026 και του 2027 για την προστασία και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας.

Αναμενόμενη συνεισφορά στους τομείς του κλίματος και της βιοποικιλότητας (δημοσιονομικές δεσμεύσεις) κατά την περίοδο 2021-2027 (σε εκατ. EUR)

ΣΗΜ.: Δεδομένου ότι η ίδια δράση μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη περισσότερων του ενός στόχων, είναι σημαντικό να υπενθυμιστεί ότι δεν είναι δυνατή η άθροιση των οριζόντων προτεραιοτήτων (π.χ. αριθμητικά στοιχεία για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα) για λόγους αποφυγής της διπλής προσμέτρησης.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Από τα διαθέσιμα στοιχεία για την περίοδο 2021-2027 προκύπτει ότι η πορεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU, είναι ικανοποιητική όσον αφορά την επίτευξη του στόχου του 30 % για την ενσωμάτωση της διάστασης του κλίματος, χάρη στις ισχυρές επιδόσεις του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και της πρωτοβουλίας REPowerEU. Τα αριθμητικά στοιχεία που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση χρησιμοποιούν προηγούμενες αναλήψεις υποχρεώσεων για τα έτη 2021-2024 και αναμενόμενες πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων για την περίοδο 2025-2027.

Όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης της βιοποικιλότητας, ενώ επιτεύχθηκε το επίπεδο φιλοδοξίας για το 2024, οι στόχοι για το 2026 και το 2027 προβλέπεται να μειωθούν κάτω από τα αρχικά επίπεδα φιλοδοξίας. Περισσότερες λεπτομέρειες παρέχονται στην ειδική ενότητα για τη βιοποικιλότητα κατωτέρω.

Σύμφωνα με τους τομεακούς κανονισμούς τους, το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και η διευκόλυνση για τα Δυτικά Βαλκάνια συνεισφέρουν στην ενσωμάτωση των διαστάσεων του κλίματος και της βιοποικιλότητας. Οι συνεισφορές που περιλαμβάνονται στις δηλώσεις επιδόσεων προγράμματος είναι προκαταρκτικές και θα βελτιωθούν και θα επικαιροποιηθούν περαιτέρω τα επόμενα έτη.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι άλλα ταμεία που διαχειρίζεται η Επιτροπή συμβάλλουν επίσης στην προτεραιότητα του πράσινου προϋπολογισμού, παρότι δεν αποτελούν μέρος του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, όπως το Ταμείο Καινοτομίας, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Τα έσοδα από τα ταμεία αυτά προέρχονται από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ.

Τα ανωτέρω ποσά υπολογίζονται με βάση τις πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων, όπως φαίνεται κατωτέρω.

•Όσον αφορά την άμεση διαχείριση, οι εκτιμήσεις καταρτίζονται από κάθε υπηρεσία με βάση τα πιο επικαιροποιημένα διαθέσιμα στοιχεία. Για τις μελλοντικές εκτιμήσεις, χρησιμοποιούνται προγράμματα εργασίας, τομεακοί στόχοι και ιστορικές τιμές.

•Όσον αφορά την επιμερισμένη διαχείριση, τα προηγούμενα και τα μελλοντικά αριθμητικά στοιχεία παρουσιάζονται με βάση τα προγράμματα και τα στρατηγικά σχέδια για την κοινή γεωργική πολιτική που έχουν συμφωνηθεί με τα κράτη μέλη και επικαιροποιούνται σύμφωνα με τις ετήσιες εκθέσεις.

•Όσον αφορά την έμμεση διαχείριση, τα αριθμητικά στοιχεία βασίζονται στους υφιστάμενους στόχους και στις συμφωνίες με τους εταίρους υλοποίησης, σε συνδυασμό με τις ετήσιες εκθέσεις τους.

•Οι παρελθούσες δαπάνες αναθεωρούνται ετησίως μετά από επανεξέταση της ποιότητας που διενεργείται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, με την ενσωμάτωση πρόσθετων διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με το επιλεγμένο έργο.

Εστίαση στα αποτελέσματα ( 38 )

45 γιγαβατώρες

εκτιμώμενης εξοικονόμησης ενεργειακής απόδοσης ετησίως από ιδιωτικά και δημόσια κτίρια.

αποφυγή 98 εκατομμυρίων τόνων ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως,

εκ των οποίων πάνω από το ήμισυ επιτεύχθηκε μέσω επενδύσεων σε πράσινα ομόλογα του NextGenerationEU. Επιπλέον, αναμένεται μείωση του διοξειδίου του άνθρακα της τάξης των 452 εκατομμυρίων τόνων από το Ταμείο Καινοτομίας κατά τα πρώτα 10 έτη λειτουργίας του.

543 επιπλέον
γιγαβατώρες

εγκατεστημένης δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

Η εστίαση στα αποτελέσματα είναι θεμελιώδους σημασίας για τη δράση του πράσινου προϋπολογισμού και τον προϋπολογισμό της ΕΕ γενικότερα. Τα αποτελέσματα που προκύπτουν από τους διαθέσιμους δείκτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη πιο στοχευμένων δαπανών και για τη βελτίωση της καθοδήγησης του προϋπολογισμού της ΕΕ. Μπορούν επίσης να αυξήσουν την αποδοτικότητα της πράσινης μετάβασης με τη βελτίωση της λογοδοσίας. Η δεύτερη περίπτωση είναι επίσης σημαντική λόγω της ανάγκης συνεισφοράς σε πολλές διεθνείς δεσμεύσεις.

Η εστίαση στη μείωση των εκπομπών, την ενεργειακή απόδοση και την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα και την επίτευξη των στόχων για το 2030. Τα ανωτέρω αποτελέσματα δείχνουν ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ βοηθά τα κράτη μέλη να διαφοροποιήσουν το ενεργειακό τους μείγμα και να μειώσουν σταδιακά την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του ενεργειακού κόστους και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και ατμοσφαιρικών ρύπων, γεγονός που συμβάλλει στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Μέτρηση των επιπτώσεων των επενδύσεων του NextGenerationEU

Τον Νοέμβριο του 2024 η Επιτροπή δημοσιοποίησε τη δεύτερη έκθεση επιπτώσεων σχετικά με τα πράσινα ομόλογα του NextGenerationEU, μετά την έκθεση του 2023, η οποία παρουσιάστηκε στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή στο Ντουμπάι. Και οι δύο εκθέσεις σηματοδοτούν ένα κορυφαίο επίτευγμα όσον αφορά τη διαφάνεια, το οποίο καθιστά δυνατή τη μέτρηση των απτών κλιματικών επιπτώσεων των επενδύσεων που χρηματοδοτούνται από τα πράσινα ομόλογα του NextGenerationEU.

Αξιοποιώντας το ισχυρό πλαίσιο της ΕΕ για τα πράσινα ομόλογα, η έκθεση βασίζεται σε λεπτομερείς αναλύσεις των οροσήμων και των στόχων για τις επενδύσεις που χρηματοδοτούνται με πράσινα ομόλογα στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Αυτό αποτελεί τη βάση για τον υπολογισμό των κλιματικών επιπτώσεών τους, με αποτέλεσμα να καθίσταται δυνατή η μέτρηση της προόδου στην πορεία προς ένα βιώσιμο μέλλον και να διασφαλίζεται η άμεση σύνδεση μεταξύ χρηματοδότησης και κλιματικών επιπτώσεων. Ειδικότερα, η έκθεση του 2024 λαμβάνει επίσης υπόψη τις επενδύσεις που υποστηρίχθηκαν από το REPowerEU.

Η ανάλυση δείχνει ότι, μετά την πλήρη υλοποίηση, οι επενδύσεις σε πράσινα ομόλογα του NextGenerationEU έχουν τη δυνατότητα να αποφεύγουν εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά συνολικά 55 εκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως —ποσότητα που ισοδυναμεί με το 1,5 % των συνολικών εκπομπών της ΕΕ το 2022. Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει περίπου το ήμισυ των επενδύσεων που χρηματοδοτούνται από πράσινα ομόλογα, κάτι που σημαίνει ότι οι μελλοντικές εκθέσεις αναμένεται να παρουσιάσουν μια πληρέστερη εικόνα των πραγματικών κλιματικών επιπτώσεων. Κατά το τρέχον πρώιμο στάδιο υλοποίησης του έργου, η μείωση των εκπομπών είναι φυσικά μικρότερη. Σύμφωνα με την έκθεση, η τρέχουσα ετήσια μείωση ανέρχεται κατ’ εκτίμηση σε 1,5 εκατομμύριο τόνους ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα και θα συνεχίσει να αυξάνεται όσο επιταχύνεται η εφαρμογή του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Δραστηριότητες που υποστηρίζονται από την ΕΕ και η ταξινόμηση της ΕΕ για τη βιώσιμη χρηματοδότηση

Για δεύτερο συνεχόμενο έτος, οι «δηλώσεις επιδόσεων προγράμματος» (παράρτημα 4 της παρούσας έκθεσης) διαφόρων βασικών προγραμμάτων του προϋπολογισμού της ΕΕ περιλαμβάνουν ανάλυση του τρόπου με τον οποίο οι υποστηριζόμενες δραστηριότητές τους σχετίζονται με την ταξινόμηση της ΕΕ για βιώσιμες δραστηριότητες. Η προσθήκη αυτή αποτελεί σημαντική αφετηρία για τις μελλοντικές αναλύσεις του τρόπου με τον οποίο οι δαπάνες της ΕΕ συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός πιο πράσινου μέλλοντος ( 39 ).

Παρόλο που η ανάλυση της σχέσης μεταξύ των υποστηριζόμενων δραστηριοτήτων και της ταξινόμησης στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας έχει αναλυθεί στο παρελθόν στο πλαίσιο της υποβολής εκθέσεων για τα πράσινα ομόλογα του NextGenerationEU, το πεδίο εφαρμογής διευρύνθηκε ώστε να καλύπτει πρόσθετα προγράμματα που ενδέχεται να επενδύσουν σε δραστηριότητες που καλύπτονται από την ταξινόμηση της ΕΕ. Η προσέγγιση αυτή παρέχει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της δέσμευσης της ΕΕ για βιώσιμη χρηματοδότηση στο πλαίσιο των διαφόρων πρωτοβουλιών της.

Ενσωμάτωση της διάστασης του κλίματος

Επιτεύγματα

Η αποστολή του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» με τίτλο «100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις έως το 2030» έχει ως στόχο να καταστήσει τις πόλεις συμπεριληπτικές, ασφαλείς, ανθεκτικές και βιώσιμες. Στηρίζει 112 πόλεις ώστε να επιτύχουν κλιματική ουδετερότητα και να καταστούν έξυπνες έως το 2030, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενεργειακή μετάβαση και την ανάπτυξη έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία περιλαμβάνει κεφάλαιο σχετικά με την πράσινη μετάβαση και την προστασία του περιβάλλοντος, ενώ άλλα κεφάλαια αναφέρονται επίσης σε πράσινες προτεραιότητες. Προκειμένου να ανταποκριθεί στα βήματα του σχεδίου, για παράδειγμα, το 2024 η Ουκρανία ενέκρινε νέο νόμο για την πρόληψη, τη μείωση και τον έλεγχο της βιομηχανικής ρύπανσης, ένα ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα και μια νέα στρατηγική για τον θερμικό εκσυγχρονισμό των κτιρίων έως το 2050.

Στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE, αναμένεται να αποφευχθούν περισσότεροι από 1 400 000 τόνοι ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα χάρη σε έργα που ανατέθηκαν το 2022 και το 2023 και να εξοικονομούνται 7 799 γιγαβατώρες πρωτογενούς ενέργειας ετησίως από τα έργα της περιόδου 2022-2023.

Το 2023 περίπου 2,55 εκατομμύρια εκτάρια γεωργικών και δασικών εκτάσεων καλύφθηκαν από δεσμεύσεις διαχείρισης της κοινής γεωργικής πολιτικής που συμβάλλουν στη δέσμευση ή τη διατήρηση του άνθρακα ( 40 ).

Πόσα χρήματα δαπανούμε;

Συνεισφορά για το κλίμα κατά την περίοδο 2021-2027 (σε εκατ. EUR)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Για την περίοδο 2021-2027, ο προϋπολογισμός της ΕΕ —συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU— προβλέπεται να συνεισφέρει 662 δισ. EUR στις δαπάνες για την ενσωμάτωση της διάστασης του κλίματος, ποσό που αντιστοιχεί στο 34 % του κονδυλίου του προϋπολογισμού, και υπερβαίνει, συνεπώς, τον αρχικό στόχο του 30 %. Επιπρόσθετα, μέσω του προγράμματος InvestEU, ο προϋπολογισμός της ΕΕ αναμένεται να συμβάλει στην κινητοποίηση επενδύσεων ύψους άνω των 110 δισ. EUR για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα.

Με βάση το ποσοστό των δαπανών για το κλίμα ανά πρόγραμμα που υπολογίζεται για τις δημοσιονομικές δεσμεύσεις, είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί εκτίμηση για το ποσό των δαπανών που συνδέονται με το κλίμα σε επίπεδο πληρωμών, το οποίο ανέρχεται, επί του παρόντος, σε 32,6 %. Στη βάση αυτήν, τα κράτη μέλη που συνεισφέρουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ μπορούν να υπολογίσουν το μερίδιό τους στις συνεισφορές του πράσινου προϋπολογισμού για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η συγκεκριμένη εκτίμηση δεν περιλαμβάνει τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, δεδομένου ότι ο μηχανισμός αυτός χρηματοδοτείται από ομόλογα της ΕΕ και όχι από συνεισφορές των κρατών μελών.

Διαφοροποίηση μεταξύ των δαπανών για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και για την προσαρμογή σ᾿ αυτήν

Στο πλαίσιο της διοργανικής συμφωνίας της 16ης Δεκεμβρίου 2020, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να υποβάλει έκθεση σχετικά με τις δαπάνες για το κλίμα, κάνοντας διάκριση μεταξύ του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και της προσαρμογής σ᾿ αυτήν, όπου αυτό είναι εφικτό. Για να καταστεί δυνατή η υποβολή των εν λόγω εκθέσεων, ανατέθηκε η διενέργεια εξωτερικής μελέτης που θα βοηθήσει στην ανάπτυξη μεθοδολογίας για τον διαχωρισμό των δαπανών για το κλίμα σ’ αυτές τις δύο διαστάσεις.

Η μεθοδολογία σχεδιάστηκε για να αποφευχθεί η δημιουργία πρόσθετου διοικητικού φόρτου με την αξιοποίηση του υφιστάμενου συστήματος τομέων παρέμβασης που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο του κανονισμού περί κοινών διατάξεων για τα ταμεία συνοχής και του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Όσον αφορά τα προγράμματα εξωτερικής δράσης, χρησιμοποιήθηκαν υφιστάμενες μεθοδολογίες, ενώ η μεθοδολογία για την κοινή γεωργική πολιτική αναπτύχθηκε στο πλαίσιο ειδικής μελέτης που ανατέθηκε για την εν λόγω πολιτική.

Συνεισφορά για το κλίμα κατά την περίοδο 2021-2024 με διάκριση μεταξύ του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και της προσαρμογής σ᾿ αυτήν

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τα αριθμητικά στοιχεία δεν περιλαμβάνουν το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και τη «διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια». Τα αριθμητικά στοιχεία για την κοινή γεωργική πολιτική αφορούν μόνο την περίοδο 2023-2024.

Ενσωμάτωση της διάστασης της βιοποικιλότητας

Επιτεύγματα

21 εκατομμύρια εκτάρια καλύπτονται από επιλεγμένα έργα για την προστασία από δασικές πυρκαγιές στο πλαίσιο των ταμείων της πολιτικής συνοχής. Επίσης, η υπηρεσία παρακολούθησης της ατμόσφαιρας του Copernicus χρησιμοποιεί παρατηρήσεις σχεδόν σε πραγματικό χρόνο σχετικά με την τοποθεσία και την ένταση ενεργών δασικών πυρκαγιών για την εκτίμηση των εκπομπών ρύπων που ενδέχεται να επηρεάσουν τη βιοποικιλότητα στις πληγείσες περιοχές.

176 είδη των οποίων η απώλεια αναμένεται να σταματήσει ή να αντιστραφεί χάρη στα έργα LIFE για τη φύση και τη βιοποικιλότητα το 2022 και το 2023.

Μεταξύ του 2022 και του 2023 επιλέχθηκαν 915 μέτρα που συμβάλλουν στην «καλή περιβαλλοντική κατάσταση» στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας.

Μέσω της κοινής γεωργικής πολιτικής, το 21 % των γεωργικών εκτάσεων καλυπτόταν από συμβάσεις διαχείρισης που συνέβαλαν στη βιοποικιλότητα το 2023 ( 41 ).

Πόσα χρήματα δαπανούμε;

Συνεισφορά για τη βιοποικιλότητα κατά την περίοδο 2021-2027 (σε εκατ. EUR)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Για την περίοδο 2021-2027, ο προϋπολογισμός της ΕΕ —συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU— συνεισφέρει σχεδόν 113 δισ. EUR, ή το 5,8 % του συνολικού προϋπολογισμού, σε στόχους που αφορούν την ενσωμάτωση της διάστασης της βιοποικιλότητας. Ενώ επιτεύχθηκε η φιλοδοξία να διατεθεί το 7,5 % του προϋπολογισμού της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα το 2024, οι στόχοι του 10 % για το 2026 και το 2027 προβλέπεται να μειωθούν κάτω από το αρχικό επίπεδο φιλοδοξίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η μεθοδολογία της κοινής γεωργικής πολιτικής για την περίοδο 2023-2027 παρουσιάζει υψηλότερο βαθμό λεπτομέρειας και φιλοδοξίας σε σύγκριση με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε την περίοδο 2014-2022, κάτι που επιτρέπει ακριβέστερες και συντηρητικές εκτιμήσεις σε σύγκριση με το παρελθόν. Σύμφωνα με στοιχεία του σχεδίου προϋπολογισμού του 2024, η Επιτροπή προβαίνει σε εκτίμηση της συνεισφοράς της κοινής γεωργικής πολιτικής στη βιοποικιλότητα μέσω της εφαρμογής συντελεστών της ΕΕ (100 %, 40 % και 0 %) και συντελεστών στάθμισης (100 %, 70 % και 50 %) που έχουν ως στόχο να αποτυπώσουν τη διαφοροποιημένη συνεισφορά κάθε τύπου παρεμβάσεων στην επίτευξη των στόχων βιοποικιλότητας. Επιπλέον, δεδομένου του σχεδιασμού της κοινής γεωργικής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής —και του δημοσιονομικού προγραμματισμού των δύο προγραμμάτων— δεν είναι δυνατόν να ανατεθούν πόροι σε συγκεκριμένα έτη, καθώς τα έργα είναι πολυετούς χαρακτήρα που δεν μπορεί να αποδοθεί σε ένα μεμονωμένο έτος. Επί του παρόντος, απουσιάζει η συμβολή του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και της διευκόλυνσης για τα Δυτικά Βαλκάνια, που συστάθηκαν πρόσφατα, στην επίτευξη των στόχων βιοποικιλότητας και θα επικαιροποιηθεί μόλις καταστούν διαθέσιμα τα δεδομένα κατά τα επόμενα έτη.

Ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων

Για την αντιμετώπιση του επίμονου χάσματος μεταξύ των φύλων και των διασταυρούμενων ανισοτήτων, η ΕΕ έχει εντείνει τις προσπάθειές της για να ενισχύσει τη συμπεριληπτικότητα του προϋπολογισμού και της χάραξης πολιτικής της. Προκλήσεις όπως η κρίση του κόστους διαβίωσης, οι ανισότητες όσον αφορά την επιβάρυνση με υποχρεώσεις φροντίδας και η άνιση πρόσβαση σε ψηφιακές και πράσινες θέσεις εργασίας ανέδειξαν την ανάγκη για συνεχείς επενδύσεις στην ισότητα των φύλων.

Ως εκ τούτου, η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου περιλαμβάνεται πλέον σε σημαντικές πολιτικές και χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», της κοινής γεωργικής πολιτικής και του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη. Τα εργαλεία αυτά προωθούν την ισότιμη πρόσβαση στους πόρους, την οικονομική συμμετοχή και την κοινωνική προστασία —ιδίως για τις γυναίκες και τις υποεκπροσωπούμενες ομάδες.

Όσον αφορά το μέλλον, η πρόεδρος κ. von der Leyen ανακοίνωσε μια νέα στρατηγική για την ισότητα των φύλων μετά το 2025 στο πλαίσιο των πολιτικών κατευθύνσεων του 2024 για την Επιτροπή της περιόδου 2024-2029. Αυτή η επικείμενη στρατηγική θα βασιστεί στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής και θα αντιμετωπίσει αναδυόμενες προκλήσεις, διασφαλίζοντας ότι η ισότητα θα παραμείνει κινητήρια δύναμη στη μελλοντική πολιτική και στις μελλοντικές δημοσιονομικές αποφάσεις της ΕΕ.

Επιτεύγματα

Το πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» στήριξε την ισότητα των φύλων χρηματοδοτώντας τα κράτη μέλη για τη μεταφορά της οδηγίας για τη μισθολογική διαφάνεια στο εθνικό τους δίκαιο, την ενίσχυση των οργανώσεων που καταπολεμούν την έμφυλη βία μέσω μακροπρόθεσμων έργων και την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης σε τοπικές ομάδες βάσης μέσω διαμεσολαβητών. Το 2024 περίπου το 25 % των δεσμευμένων κονδυλίων του προγράμματος επικεντρώθηκαν κυρίως στην προώθηση της ισότητας των φύλων.	Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», το έργο για την πραγμάτωση της ένταξης, εκπροσώπησης και χειραφέτησης των κοριτσιών και των γυναικών αποσκοπεί στην πρόληψη και την αντιστροφή των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων στον πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό τομέα, μέσω του εντοπισμού και της εξάλειψης των βαθύτερων αιτιών των διακρίσεων λόγω φύλου μέσω μιας πολυτομεακής προσέγγισης. Περιλαμβάνει συνεργασία μεταξύ αρκετών ευρωπαϊκών χωρών και της Νότιας Αφρικής, εστιάζοντας σε θεσμικές, εμπειρικές και συμβολικές διαστάσεις για την προώθηση της μετασχηματιστικής ισότητας.
Με χρηματοδότηση ύψους 3,9 εκατ. EUR, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ στηρίζει ένα έργο στο οποίο συμμετέχουν οργανώσεις από τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ισλανδία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και τη Ρουμανία, το οποίο προωθεί μια ολιστική και διατομεακή προσέγγιση για την καταπολέμηση της αστεγίας των γυναικών. Οι στόχοι του έργου περιλαμβάνουν την ενδυνάμωση των περιθωριοποιημένων γυναικών ώστε να ξεπεράσουν την έλλειψη στέγης με την παροχή πρόσβασης σε εξατομικευμένες μεθόδους θεραπείας, την ενσωμάτωση προσεγγίσεων βάσει φύλου στη περίθαλψη με συνεκτίμηση των τραυματικών εμπειριών και τον προσανατολισμό αλλαγών πολιτικής προς συμπεριληπτικές στρατηγικές ευαισθητοποιημένες ως προς τη διάσταση του φύλου.	Χάρη στον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, τον πυρήνα του NextGenerationEU, έως το τέλος του 2024, η Εσθονία ανέπτυξε ένα ψηφιακό εργαλείο για το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων, ώστε οι εργοδότες να παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων, τα πιθανά αίτια και λύσεις για την αντιμετώπισή του. Επίσης, η Ιταλία παρείχε χρηματοδοτική στήριξη για τη δημιουργία και/ή την ανάπτυξη 700 επιχειρήσεων με επικεφαλής γυναίκες, στηρίζοντας τη γυναικεία επιχειρηματικότητα και ενισχύοντας τη συμμετοχή των γυναικών σε επιχειρηματικές δραστηριότητες. Αυτές οι καίριας σημασίας επενδύσεις συμπληρώνονται με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων μεταρρυθμίσεων για την καταπολέμηση των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων στην Πορτογαλία, τη βελτίωση της νομοθετικής κατοχύρωσης του επαγγέλματος των βοηθών νοσηλευτικού προσωπικού στη Σουηδία, καθώς και τη βελτίωση του προγεννητικού και νεογνικού ελέγχου υγείας στη Βουλγαρία.
Στο πλαίσιο του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας, η Επιτροπή στήριξε τη χειραφέτηση των γυναικών που προέρχονται από μειονότητες. Συγκεκριμένα έργα όπως «Η δύναμη αλλαγής των γυναικών Ρομά στα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία» (με συνεισφορά της ΕΕ ύψους 1 εκατ. EUR) και η «Περιφερειακή δράση της ΕΕ για την εκπαίδευση των Ρομά: αύξηση της εκπαιδευτικής στήριξης και των εκπαιδευτικών ευκαιριών για μαθητές Ρομά στα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία» (4 εκατ. EUR) είχαν ως στόχο την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών Ρομά στη λήψη αποφάσεων και την εκπαίδευση σε τοπικό επίπεδο.	Στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη, η Επιτροπή χρηματοδότησε επενδύσεις που λαμβάνουν υπόψη τη διάσταση του φύλου στο πλαίσιο της στρατηγικής Global Gateway, όπως το πρόγραμμα «Συνδεδεμένη Αφρική» (Africa Connected) που υλοποιείται από τη FINNFUND και στοχευμένες δράσεις για τη στήριξη των δικαιωμάτων των γυναικών, όπως τα προγράμματα WYDE και ACT με τη Μονάδα των ΗΕ για την ισότητα των φύλων και τη χειραφέτηση των γυναικών. Ένα άλλο έργο της εν λόγω Μονάδας των ΗΕ με τίτλο «Προώθηση του θεματολογίου για τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια» στήριξε στρατιωτικούς φορείς στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και τη Μοζαμβίκη. Το έργο αποσκοπεί στην ενίσχυση της ένταξης και της ενσωμάτωσης των γυναικών μεταξύ των στρατιωτικών φορέων και στη διασφάλιση της καλύτερης προετοιμασίας των ενόπλων δυνάμεων για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον σχεδιασμό και τη διεξαγωγή επιχειρήσεων και δραστηριοτήτων.

Πόσα χρήματα δαπανούμε;

Σύμφωνα με τη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025, το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027 και το NextGenerationEU στηρίζουν σειρά πρωτοβουλιών για την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, των υποδομών φροντίδας, της γυναικείας επιχειρηματικότητας και της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων στην εκπαίδευση και τα επαγγέλματα. Ειδική χρηματοδότηση στηρίζει επίσης την κοινωνία των πολιτών και τους δημόσιους οργανισμούς για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας.

Η Επιτροπή ανέπτυξε μεθοδολογία για την παρακολούθηση των δαπανών που σχετίζονται με το φύλο σε επίπεδο προγράμματος, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων και με βάση την έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2021 σχετικά με την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Από το οικονομικό έτος 2023 η παρακολούθηση των δαπανών για την ισότητα των φύλων ενισχύθηκε με τη συμπερίληψη των χωριστών δεδομένων ανά φύλο που είναι διαθέσιμα ανά πρόγραμμα στις δηλώσεις επιδόσεων προγράμματος (παράρτημα 4 της παρούσας έκθεσης).

Η κατανομή του προϋπολογισμού της ΕΕ σε βαθμολογίες σχετικά με την ισότητα των φύλων, με βάση τη συνάθροιση των παρεμβάσεων του 2024 που πληρούν τις προϋποθέσεις για κάθε βαθμολογία, περιγράφονται κατωτέρω. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία, ένα πρόγραμμα μπορεί να πληροί τις προϋποθέσεις για μία ή περισσότερες βαθμολογίες ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου με βάση τους επιδιωκόμενους στόχους των παρεμβάσεών του.

•Βαθμολογία 2: οι παρεμβάσεις των οποίων κύριος στόχος είναι η βελτίωση της ισότητας των φύλων αντιστοιχούσαν στο 2,7 % του προϋπολογισμού της ΕΕ που εκτελέστηκε το 2024 και συμπεριλαμβάνονταν σε 13 προγράμματα.

•Βαθμολογία 1: οι παρεμβάσεις που έχουν ως σημαντικό και ηθελημένο στόχο (αλλά όχι ως κύριο λόγο της παρέμβασης) την ισότητα των φύλων αντιστοιχούσαν στο 16,8 % του προϋπολογισμού της ΕΕ που εκτελέστηκε το 2024 και συμπεριλαμβάνονταν σε 22 προγράμματα.

•Βαθμολογία 0*: οι παρεμβάσεις που έχουν τη δυνατότητα να συμβάλουν στην ισότητα των φύλων αντιστοιχούσαν στο 15,7 % του προϋπολογισμού της ΕΕ που εκτελέστηκε το 2024 και συμπεριλαμβάνονταν σε 8 προγράμματα.

•Βαθμολογία 0: οι παρεμβάσεις που δεν έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ισότητα των φύλων αντιστοιχούσαν στο 64,8 % του προϋπολογισμού της ΕΕ που εκτελέστηκε το 2024 και συμπεριλαμβάνονταν σε 45 προγράμματα.

Το 2024 το 19,5 % του προϋπολογισμού της ΕΕ συνέβαλε στην προώθηση της ισότητας των φύλων (βαθμολογίες 2 και 1), ποσοστό που αντιπροσωπεύει σημαντική αύξηση σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Αυτή η αξιοσημείωτη πρόοδος αναδεικνύει τη σταθερή δέσμευση της ΕΕ να περιλαμβάνει την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ, διασφαλίζοντας ότι τα κονδύλια του προϋπολογισμού στηρίζουν ενεργά πολιτικές που προάγουν την ισότητα των φύλων.

Συνεισφορά στην ισότητα των φύλων, όπως αναφέρθηκε το 2021, το 2022, το 2023 και το 2024

ΣΗΜ.: Κάθε διάγραμμα βασίζεται στα ποσοστά που αναφέρθηκαν κατά τον χρόνο δημοσίευσης των ετήσιων εκθέσεων διαχείρισης και επιδόσεων (ΕΕΔΕ) για τα οικονομικά έτη 2021, 2022, 2023 και 2024, αντίστοιχα.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στα αποτελέσματα του 2024 αντανακλάται η πρόοδος που έχει σημειωθεί από διάφορα προγράμματα όσον αφορά τόσο την ικανότητα υλοποίησης όσο και την ικανότητα υποβολής εκθέσεων, κάτι που επιτρέπει να αποτυπωθεί η συνεισφορά του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ισότητα των φύλων με υψηλότερο βαθμό λεπτομέρειας. Ειδικότερα, η σταθερή μείωση των βαθμολογιών 0* καταδεικνύει τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για τη βελτίωση των αξιολογήσεων του προϋπολογισμού και την ενίσχυση της κατανομής κονδυλίων που επικεντρώνονται στη διάσταση του φύλου. Βασικό παράδειγμα, το 2024, είναι η κοινή γεωργική πολιτική. Σε συνέχεια επαναξιολόγησης των μέτρων που χρηματοδοτούνται από την πολιτική και που περιλαμβάνουν εστίαση στην ισότητα των φύλων, το 2024, οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις της ΕΕ για το εν λόγω πρόγραμμα από το 2021 έως το 2024 βαθμολογήθηκαν με 1 και 0, έναντι προηγούμενης βαθμολογίας 0*. Η προσαρμογή αυτή αντικατοπτρίζει την ακριβέστερη αναγνώριση των συνιστωσών της πολιτικής που σχετίζονται με τη διάσταση του φύλου και αναδεικνύει τις συνεχιζόμενες προσπάθειες της ΕΕ να βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο μετρώνται τα ζητήματα φύλου στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών προγραμμάτων της.

Συγκεκριμένα, η ΕΕ διέθεσε συνολικά 38 δισ. EUR σε έργα για την προώθηση της ισότητας των φύλων το 2024 (βαθμολογίες 2 και 1 όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου). Το ποσό αυτό είναι χαμηλότερο από τα 48 δισ. EUR που αναφέρθηκαν για το 2023, κυρίως λόγω της σταδιακής κατάργησης των δεσμεύσεων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας το 2024, οι οποίες αντιστοιχούσαν σε 8,4 δισ. EUR με βαθμολογίες 1 και 2 το 2023. Μολονότι οι συνολικές δαπάνες για τη στήριξη της ισότητας των φύλων ήταν χαμηλότερες το 2024, το ποσοστό της χρηματοδότησης που διατέθηκε για την ισότητα των φύλων αυξήθηκε.

Συνεισφορά στις βαθμολογίες 1 και 2 όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου για τα έτη 2021, 2022, 2023 και 2024 (σε εκατ. EUR)

ΣΗΜ.: Με βάση τα ποσά που αναφέρθηκαν στις ετήσιες εκθέσεις διαχείρισης και επιδόσεων για τα οικονομικά έτη 2021, 2022, 2023 και 2024, αντίστοιχα.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, το 2024, τέθηκαν σε εφαρμογή το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και η διευκόλυνση για τα Δυτικά Βαλκάνια. Δεδομένης της πρόσφατης έναρξης των δραστηριοτήτων τους, μόλις κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2024, οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις στο πλαίσιο και των δύο προγραμμάτων έλαβαν βαθμολογία 0* όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου. Αν εξαιρεθούν τα προγράμματα αυτά, το μερίδιο του προϋπολογισμού της ΕΕ που συνεισφέρει στην ισότητα των φύλων θα είχε σημειώσει περαιτέρω αύξηση στο 21,5 % το 2024, έναντι του αναφερθέντος 19,5 %, ενώ η κατηγορία 0* θα είχε παρουσιάσει μείωση στο 6,6 %, έναντι του αναφερθέντος 15,7 %.

Συγκεντρωτικά αποτελέσματα για την περίοδο 2021-2024

Οι παρελθούσες δαπάνες αναθεωρούνται ετησίως μέσω επανεξέτασης της ποιότητας που διενεργείται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, με την ενσωμάτωση πρόσθετων διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με τα επιλεγμένα έργα. Αυτό ισχύει ιδίως για τα μέτρα που έλαβαν βαθμολογία 0* όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου κατά τα προηγούμενα έτη. Στο πλαίσιο αυτό, η επαναξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, κατά την περίοδο 2021-2024, συνολικά το 12 % των δαπανών του προϋπολογισμού της ΕΕ συνέβαλε στην προώθηση της ισότητας των φύλων (βαθμολογίες 1 και 2 όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου), το οποίο ανήλθε στο σημαντικό ποσό των 158,4 δισ. EUR κατά την εν λόγω τετραετία.

Ταυτόχρονα, το μερίδιο του προϋπολογισμού της ΕΕ με βαθμολογία 0* όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου μειώθηκε σταθερά και ανέρχεται σήμερα μόλις στο 5 % για την τετραετή περίοδο ( 42 ). Αυτό αντικατοπτρίζει την αποτελεσματικότητα των συνεχιζόμενων προσπαθειών επαναξιολόγησης της Επιτροπής, οι οποίες έχουν συμβάλει στην ακριβέστερη και σαφέστερη κατανόηση της δημοσιονομικής στήριξης της ΕΕ για την ισότητα των φύλων. Για την περίοδο 2021-2024, το 83 % των κονδυλίων βαθμολογήθηκε με 0, λόγω της συστηματικής επαναξιολόγησης των δαπανών με βαθμολογία 0* από το 2021 έως το 2024.

Οι χρηματοδοτικές δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της τετραετούς περιόδου είχαν απτό αντίκτυπο σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένων της απασχόλησης, της κοινωνικής προστασίας και της οικονομικής ενδυνάμωσης, ενισχύοντας τον ρόλο της ΕΕ ως παγκόσμιου ηγέτη στη χρηματοδότηση της ισότητας των φύλων.

Βαθμολογίες όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου ως ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ (2021-2024)

ΣΗΜ.: Τα ποσοστά αυτά περιλαμβάνουν τα αναθεωρημένα αριθμητικά στοιχεία για τα έτη 2021, 2022, 2023 και 2024 μετά την επαναξιολόγηση της βαθμολογίας 0* και συναθροίστηκαν για τον υπολογισμό των συνολικών ποσοστών των βαθμολογιών για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου κατά την περίοδο 2021-2024.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Χωριστά δεδομένα για κάθε φύλο

Φέτος, για δεύτερη φορά, οι δηλώσεις επιδόσεων προγράμματος (παράρτημα 4 της παρούσας έκθεσης), οι οποίες παρέχουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις επιδόσεις σε επίπεδο προγράμματος, ενισχύθηκαν ώστε να συμπεριληφθούν οι σχετικές χωριστές πληροφορίες για κάθε φύλο που είναι διαθέσιμες ανά πρόγραμμα. Οι πληροφορίες αυτές περιλαμβάνουν ευρύ φάσμα χωριστών δεδομένων για κάθε φύλο, με σκοπό τη βελτίωση της παρακολούθησης των επιδόσεων του προγράμματος σε σχέση με την ισότητα των φύλων. Για ορισμένα προγράμματα, ιδίως για τα προγράμματα υπό επιμερισμένη και έμμεση διαχείριση, η διαθεσιμότητα χωριστών δεδομένων για κάθε φύλο περιορίζεται από τους κανονισμούς των προγραμμάτων και τις συμφωνίες υλοποίησης.

Όσον αφορά το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο μετά το 2027, οι συννομοθέτες συμφώνησαν να συμπεριλάβουν στον δημοσιονομικό κανονισμό ( 43 ) την απαίτηση να διασφαλιστεί ότι όλα τα δεδομένα που συλλέγονται σε σχέση με τους δείκτες επιδόσεων των χρηματοδοτικών προγραμμάτων θα αναλύονται χωριστά για κάθε φύλο, κατά περίπτωση. Πρόκειται για σημαντικό βήμα προόδου προς τη βελτίωση της παρακολούθησης της ισότητας των φύλων στα προγράμματα της ΕΕ και συμπληρώνει τις επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας, οι οποίες θα διασφαλίζουν ότι οι μελλοντικές εκ των προτέρων εκτιμήσεις των επιπτώσεων όλων των σχετικών προγραμμάτων δαπανών λαμβάνουν δεόντως υπόψη εξαρχής τις επιπτώσεις στην ισότητα των φύλων.

Παραδείγματα χωριστών δεδομένων για κάθε φύλο που αναφέρονται στις δηλώσεις επιδόσεων προγράμματος (παράρτημα 4 της παρούσας έκθεσης)

•Στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, οι συμμετέχοντες σε εκπαίδευση και κατάρτιση με την υποστήριξη του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ανήλθαν συνολικά σε 4,29 εκατομμύρια σ’ όλες τις ηλικιακές ομάδες το 2024. Από το σύνολο αυτό, 2,37 εκατομμύρια ήταν γυναίκες, 1,92 εκατομμύρια ήταν άνδρες και 499 ήταν μη δυαδικά ως προς το φύλο άτομα. Επιπλέον, από τους νέους ηλικίας 15-29 ετών που έλαβαν στήριξη το 2024, 969 960 ήταν άνδρες, 848 584 ήταν γυναίκες και 204 ήταν μη δυαδικά ως προς το φύλο άτομα.

•Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», τον Ιανουάριο του 2024, οι γυναίκες συντονιστές έργων αντιπροσώπευαν το 31 % των έργων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Αυτό αντικατοπτρίζει μια αξιοσημείωτη αύξηση του ποσοστού των κοινοπραξιών που διευθύνονται από γυναίκες, έναντι ποσοστού 23 % για το πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων 2020». Επιπρόσθετα, οι γυναίκες αποτελούν το 51,4 % των συμμετεχόντων σε συμβούλια και ομάδες εμπειρογνωμόνων βάσει του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», ενώ 74 γυναίκες (52,9 %) συμμετέχουν σε επίσημες ομάδες εμπειρογνωμόνων και 38 γυναίκες (48,7 %) συμμετέχουν σε ειδικές ομάδες. Ομοίως, μεταξύ των ερευνητών στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», το 37,8 % είναι γυναίκες (75 114), το 62,1 % είναι άνδρες (123 472) και το 0,1 % (189) είναι μη δυαδικά ως προς το φύλο άτομα.

•Στο πλαίσιο του Erasmus, το 60 % των παρεχόμενων ευκαιριών κινητικότητας, το 2023, αξιοποιήθηκαν από γυναίκες. Η κατανομή του φύλου διέφερε ανάλογα με τον τομέα εκπαίδευσης: η εκπαίδευση ενηλίκων είχε το υψηλότερο ποσοστό γυναικών (70 %), ακολουθούμενη από τη σχολική εκπαίδευση (67 %), την τριτοβάθμια εκπαίδευση (61 %), την εκπαίδευση των νέων (58 %) και την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (54 %).

•Στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, ο συνολικός αριθμός γεωργών που έλαβαν άμεση στήριξη (προσωρινά στοιχεία για το 2024) ήταν 5 713 335. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν 1 796 858 γυναίκες (31,45 %), 3 612 428 άνδρες (63,23 %) και 1 841 μη δυαδικά ως προς το φύλο άτομα (0,03 %), 229 833 απαντήσεις «Χωρίς επικράτηση κανενός φύλου» ( 44 ) (4,02 %) και 72 232 απαντήσεις «Προτιμώ να μην απαντήσω» (1,26 %).

•Στο πλαίσιο του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας, 628 418 άτομα επωφελήθηκαν άμεσα από παρεμβάσεις υποστηριζόμενες από την ΕΕ που αποσκοπούν στη μείωση της κοινωνικής και οικονομικής ανισότητας. Τα διαθέσιμα χωριστά δεδομένα για κάθε φύλο δείχνουν ότι τουλάχιστον 202 532 ήταν γυναίκες και 191 068 ήταν άνδρες ( 45 ).

•Στο πλαίσιο του προγράμματος ανθρωπιστικής βοήθειας, το ποσοστό των δικαιούχων χωριστά για κάθε φύλο, το 2024, έχει ως εξής: 48 % γυναίκες, 39 % άνδρες και 13 % άγνωστο ( 46 ).

Ψηφιακή παρακολούθηση

Η ψηφιακή μετάβαση αποτελεί βασικό στοιχείο του θεματολογίου της Επιτροπής για την ανταγωνιστικότητα. Πέρα από την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ηγετικής θέσης στην καινοτομία στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, χρησιμεύει ως ζωτικής σημασίας καταλύτης για την ευημερία, την οικονομική ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα, καθιστώντας παράλληλα δυνατή την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων.

Το 2021 η Επιτροπή παρουσίασε το όραμά της για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της ΕΕ έως το 2030, με μια ψηφιακή πυξίδα για την ψηφιακή δεκαετία της ΕΕ, η οποία εξελίσσεται γύρω από τέσσερις ψηφιακές διαστάσεις:

•δεξιότητες

•ασφαλείς και βιώσιμες ψηφιακές υποδομές

•ψηφιακός μετασχηματισμός των επιχειρήσεων και

•ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών.

Στις 14 Δεκεμβρίου 2022 οι συννομοθέτες ενέκριναν το πρόγραμμα πολιτικής για την ψηφιακή δεκαετία, στο πλαίσιο του οποίου υιοθετείται η ψηφιακή πυξίδα και το όραμά της, καθορίζονται ποσοτικοί στόχοι της ΕΕ για τα τέσσερα βασικά σημεία που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2030 και θεσπίζεται μηχανισμός συνεργασίας με τα κράτη μέλη για την επίτευξη αυτών των στόχων.

	Δεξιότητες		Ψηφιακός μετασχηματισμός των επιχειρήσεων
Ειδικός στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών: 20 εκατομμύρια ειδικοί και ισορροπία μεταξύ των φύλων. Βασικές ψηφιακές δεξιότητες: τουλάχιστον το 80 % του πληθυσμού.		Χρήση της τεχνολογίας: το 75 % των επιχειρήσεων της ΕΕ χρησιμοποιούν υπολογιστικό νέφος / τεχνητή νοημοσύνη / μαζικά δεδομένα. Φορείς καινοτομίας: αύξηση των επεκτεινόμενων επιχειρήσεων και χρηματοδότηση για τον διπλασιασμό των «μονόκερων» στην ΕΕ. Χρήστες με καθυστέρηση: περισσότερο από το 90 % των μικρομεσαίων επιχειρήσεων κατακτούν τουλάχιστον βασικό επίπεδο ψηφιακής έντασης.
	Ασφαλείς και βιώσιμες ψηφιακές υποδομές		Ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών
Συνδεσιμότητα: ταχύτητα gigabit για όλους, 5G παντού. Ημιαγωγοί αιχμής: διπλασιασμός του μεριδίου της ΕΕ στην παγκόσμια παραγωγή. Δεδομένα — υπολογιστική παρυφών και υπολογιστικό νέφος: 10 000 κλιματικά ουδέτεροι κόμβοι παρυφής υψηλής ασφάλειας. Υπολογιστική: ο πρώτος υπολογιστής με κβαντική επιτάχυνση.		Βασικές δημόσιες υπηρεσίες: 100 % επιγραμμικές. Ηλεκτρονική υγεία (e-health): το 100 % των πολιτών έχουν πρόσβαση σε ιατρικούς φακέλους. Ψηφιακή ταυτότητα: το 80 % των πολιτών χρησιμοποιούν ψηφιακή ταυτοποίηση.

Επιτεύγματα

Έως τα τέλη του 2024 σχεδόν 16,2 εκατομμύρια κατοικίες είχαν αποκτήσει πρόσβαση σε διαδικτυακά δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας, συμπεριλαμβανομένων δικτύων 5G και ταχύτητας gigabit, μέσω μέτρων που ελήφθησαν στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Ο πρώτος υπερυπολογιστής εξακλίμακας (ένα πεντάκις εκατομμύριο υπολογισμοί ανά δευτερόλεπτο) δρομολογήθηκε στην Ευρώπη για τη στήριξη των ερευνητών, της βιομηχανίας και της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης. Το Jedi —η πρώτη δομική ενότητα του υπερυπολογιστή εξακλίμακας Jupiter— κατέλαβε την πρώτη θέση στον κατάλογο των 500 κορυφαίων πιο οικολογικών υπερυπολογιστών παγκοσμίως τον Ιούνιο του 2024.

Στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», το 2024 δημιουργήθηκε πρόσθετη χωρητικότητα 5 000 terabits ανά δευτερόλεπτο με την ανάπτυξη δικτύων κορμού, συμπεριλαμβανομένων υποβρύχιων καλωδίων.

Στο πλαίσιο του διαστημικού προγράμματος, το 2024 χρησιμοποιούνταν 4 δισεκατομμύρια συσκευές συμβατές με το Galileo. Οι επιδόσεις του Galileo όσον αφορά την ακρίβεια εντοπισμού θέσης είναι τρεις φορές καλύτερες σε σύγκριση με άλλα παγκόσμια δορυφορικά συστήματα πλοήγησης, παρουσιάζοντας άριστη διαθεσιμότητα.

Πόσα χρήματα δαπανούμε;

Κατά την περίοδο 2021-2024 πραγματοποιήθηκε ο απολογισμός για την εκτίμηση των δαπανών της ΕΕ για την ψηφιακή μετάβαση το 2025 για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027. Από τα πορίσματα προκύπτει ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU, διοχετεύει σημαντικές συνεισφορές σε όλες τις βασικές διαστάσεις της ψηφιακής μετάβασης. Φιλοδοξία της Επιτροπής είναι να αξιοποιήσει τα πορίσματα για την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης και αξιόπιστης μεθοδολογίας για τη μέτρηση της συνολικής συνεισφοράς του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ψηφιακή μετάβαση σε όλα τα προγράμματα.

Με βάση τα αποτελέσματα του απολογισμού, από το 2021 έως το 2024 διατέθηκαν από τον προϋπολογισμό της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU) ειδικά για την ψηφιακή μετάβαση 208,1 δισ. EUR, ποσό που αντιπροσωπεύει σχεδόν το 15,1 % του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για την εν λόγω περίοδο ( 47 ). Σημαντικό μέρος του ποσού αυτού προήλθε από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, ο οποίος διέθεσε 149 δισ. EUR για την ψηφιακή μετάβαση κατά την ίδια περίοδο.

Εκτιμώμενες συνεισφορές στην ψηφιακή μετάβαση από τα προγράμματα του προϋπολογισμού της ΕΕ, την περίοδο 2021-2024 (σωρευτικά) (*)

(*) Συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU, σε δισ. EUR.
ΣΗΜ.: Προς διευκόλυνση της ανάγνωσης, η κλίμακα διακόπτεται, δεδομένου ότι ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας παρέχει υπερδεκαπλάσια στήριξη στην ψηφιακή μετάβαση απ’ ό,τι το αμέσως επόμενο πρόγραμμα με τη μεγαλύτερη συνεισφορά. Οι συντομογραφίες που χρησιμοποιούνται είναι οι εξής: ΜΑΑ — μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας· «ΟΡΙΖΩΝ ΕΥΡΩΠΗ» — πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων Ευρώπη»· NDICI — Μηχανισμός Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη· «ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΥΡΩΠΗ» — πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη»· ΕΚΤ+ — Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+· ΜΔΜ — Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης· ΔΙΑΣΤΗΜΑ — διαστημικό πρόγραμμα της ΕΕ· ΜΣΕ — Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη»· ΜΠΒ III — Μηχανισμός Προενταξιακής Βοήθειας III· ΤΟΔΣ — Ταμείο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων· ΤΕΑ — Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας· «ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ» — πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη»· ΚΓΠ — κοινή γεωργική πολιτική· ΕΤΘΑΥ — Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας· «ΑΣΦΑΛΗΣ ΣΥΝΔΕΣΙΜΟΤΗΤΑ» — ενωσιακό πρόγραμμα ασφαλούς συνδεσιμότητας· TSI — Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης· ESC — Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης· OCT — απόφαση για τη σύνδεση ΥΧΕ-ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Γροιλανδίας· ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ — πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες»· ΤΚΚ — τουρκοκυπριακή κοινότητα· ΕΤΑ — Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Σχεδόν όλα τα δημοσιονομικά προγράμματα της ΕΕ συνεισφέρουν στην ψηφιακή μετάβαση. Ωστόσο, λόγω περιορισμών στα δεδομένα, ήταν δυνατή η παρακολούθηση των δαπανών που σχετίζονται με τον ψηφιακό τομέα για την περίοδο 2021-2024 μόνο για 31 από τα 53 προγράμματα δαπανών που υλοποιήθηκαν το 2024. Το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και η διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια άρχισαν να εφαρμόζονται το 2024. Δεδομένου ότι η υλοποίηση των πράξεων στο πλαίσιο των δύο αυτών προγραμμάτων ξεκίνησε μόλις το δεύτερο εξάμηνο του έτους, οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις που συνεισφέρουν στην ψηφιακή μετάβαση δεν συμπεριλήφθηκαν στη φετινή διαδικασία υποβολής εκθέσεων.

Όσον αφορά τη θεματική συγκέντρωση, το 89 % των ψηφιακών δαπανών που αναφέρθηκαν φέτος θα μπορούσε να αποδοθεί στις τέσσερις κατηγορίες της ψηφιακής πυξίδας. Πραγματοποιούνται σημαντικές προσπάθειες για τη στήριξη της ψηφιοποίησης των δημόσιων υπηρεσιών (ιδίως των λύσεων ΤΠΕ, των ηλεκτρονικών υπηρεσιών και των εφαρμογών της κυβέρνησης, και της ψηφιοποίησης της υγειονομικής περίθαλψης) και των επιχειρήσεων, με ισχυρή στήριξη προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στις επόμενες ενότητες.

Εκτιμώμενες συνεισφορές στην ψηφιακή μετάβαση ανά βασική ψηφιακή διάσταση (2021-2024) (*)

(*) Συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU, σε δισ. EUR.

ΣΗΜ.: Δεν ήταν δυνατόν να ληφθούν υπόψη όλα τα προγράμματα λόγω μεθοδολογικών περιορισμών. Ήταν δυνατή η κατανομή στις ανωτέρω κατηγορίες περίπου του 89 % των δαπανών που αναφέρθηκαν.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, βάσει της διαδικασίας απολογισμού το 2025.

Ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων και των δημόσιων υπηρεσιών

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU) συνεισφέρει σημαντικά στην ψηφιοποίηση του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις για τα έτη 2021 έως 2024, η στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση (συμπεριλαμβανομένης της ψηφιοποίησης των συστημάτων υγείας και δικαιοσύνης) ανέρχεται σε 61,0 δισ. EUR, ενώ η στήριξη για την ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων ανέρχεται σε 40,3 δισ. EUR. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής συνεισφέρουν σημαντικά στην επένδυση αυτή. Κατά τα έτη 2021 έως 2024, από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής έχει χρησιμοποιηθεί το 11,6 % των ποσών για τη χρηματοδότηση παρεμβάσεων οι οποίες προάγουν την ψηφιακή μετάβαση, ιδίως για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των δημόσιων υπηρεσιών.

Εκτιμώμενες συνεισφορές του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών (2021-2024) (*)

(*) Συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU.

ΣΗΜ.: Τα ποσά αυτά προκύπτουν από τη διαδικασία απολογισμού που πραγματοποιήθηκε για τα έτη 2021 έως 2024 και δεν περιλαμβάνουν τα προγράμματα εξωτερικής δράσης και την κοινή γεωργική πολιτική λόγω μεθοδολογικών περιορισμών.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, βάσει της διαδικασίας απολογισμού το 2025.

Στήριξη της ανάπτυξης και της εφαρμογής ψηφιακών τεχνολογιών και έρευνας

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, από το 2021 έως το 2024 η ΕΕ συνεισέφερε 27,7 δισ. EUR για επενδύσεις σε ψηφιακές ικανότητες και στην ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών, καθώς και 4,7 δισ. EUR για έρευνα. Τα ποσά αυτά είναι χαμηλότερα από εκείνα που αναφέρθηκαν κατά τους τελευταίους κύκλους υποβολής εκθέσεων, κυρίως λόγω της επικαιροποίησης της μεθοδολογίας που εφαρμόζεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Τα στοιχεία αυτά δεν είναι ακόμη οριστικά και θα επικαιροποιηθούν, καθώς θα καθίστανται διαθέσιμες περισσότερες πληροφορίες από χρηματοδοτούμενα έργα.

Τα κύρια προγράμματα που συνεισφέρουν στις επενδύσεις σε ψηφιακές ικανότητες και στην ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών και έρευνας είναι ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το διαστημικό πρόγραμμα της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής, ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης και το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη».

Επένδυση στις ψηφιακές δεξιότητες

Από το 2021 έως το 2024 ο προϋπολογισμός της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU, συνεισέφερε σημαντικά τόσο στις βασικές όσο και στις προηγμένες ψηφιακές δεξιότητες, με εκτιμώμενη συνολική επένδυση ύψους 29,6 δισ. EUR. Εκτός από τη στήριξη της ανάπτυξης ψηφιακών δεξιοτήτων σ’ όλα τα επίπεδα, παράλληλα με υπηρεσίες και εφαρμογές τεχνολογίας πληροφοριών για τις ψηφιακές δεξιότητες και την ψηφιακή ένταξη, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη των νέων. Τα κύρια προγράμματα που συνεισφέρουν στη διάσταση αυτή είναι ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (23,6 δισ. EUR) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (3,8 δισ. EUR), τα οποία παρέχουν στήριξη στην απασχόληση των νέων και την κοινωνικοοικονομική ένταξη των νέων.

Ενίσχυση της ψηφιακής συνδεσιμότητας

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του NextGenerationEU, συνεισφέρει στην ενίσχυση της ψηφιακής συνδεσιμότητας, η οποία θα προσφέρει στους πολίτες και στις επιχειρήσεις νέες ευκαιρίες ώστε να επωφεληθούν πλήρως από την ψηφιακή ενιαία αγορά και θα επιταχύνει την οικονομική ανάπτυξη. Εκτιμάται ότι η επένδυση για την ψηφιακή συνδεσιμότητα, συμπεριλαμβανομένης της επένδυσης σε ευρυζωνικά δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας και κάλυψη δικτύου 5G, ανήλθε σε 22,1 δισ. EUR από το 2021 έως το 2024. Τα κύρια συνεισφέροντα προγράμματα είναι ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (13,3 δισ. EUR), τα ταμεία της πολιτικής συνοχής (1,2 δισ. EUR) και ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη».

Η κοινή γεωργική πολιτική διαδραματίζει καίριο ρόλο στη βελτίωση της ευρυζωνικής πρόσβασης στις αγροτικές περιοχές, με την υποστήριξη ευρυζωνικών υποδομών και τη βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Τα πρώτα αποτελέσματα σχετικά με την εφαρμογή της κοινής γεωργικής πολιτικής δείχνουν ότι σχεδόν το 8 % του αγροτικού πληθυσμού έχει επωφεληθεί από τη βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες και υποδομές μέσω στήριξης από το πρόγραμμα.

Στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», δημιουργήθηκε πρόσθετη χωρητικότητα 5 000 terabits ανά δευτερόλεπτο με την ανάπτυξη δικτύων κορμού, συμπεριλαμβανομένων υποβρύχιων καλωδίων. Χορηγήθηκαν συνολικά 500 εκατ. EUR σε 43 έργα για την υποστήριξη της ψηφιοποίησης του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, κυρίως μέσω της στήριξης της τεχνολογίας του Ευρωπαϊκού Συστήματος Διαχείρισης της Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας. Το πρόγραμμα αποσκοπεί επίσης στον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών δικτύων και στην ανάπτυξη υποδομών ψηφιακής συνδεσιμότητας για τη στήριξη της ψηφιακής μετάβασης της ΕΕ. Ειδικότερα, το πρόγραμμα θα στηρίξει την ανάπτυξη συστημάτων 5G και ψηφιακών δικτύων υψηλής χωρητικότητας για τον μετασχηματισμό διαφόρων τομέων, συμπεριλαμβανομένων της υγειονομικής περίθαλψης, της εκπαίδευσης και της μεταποίησης. Αυτό θα ενισχύσει την ψηφιακή ετοιμότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη συμπεριληπτικότητα, ιδίως στις εξόχως απόκεντρες περιοχές, και θα συμβάλει στην οικονομική ανάκαμψη και ανάπτυξη της ΕΕ.

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων διέθεσε 3,64 δισ. EUR για τη στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε θέματα καινοτομίας και ψηφιοποίησης μέσω ειδικής εγγύησης με την υποστήριξη του InvestEU. Η εγγύηση αυτή στηρίζει διάφορες προσπάθειες ψηφιοποίησης, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων και της απόκτησης ψηφιακών δεξιοτήτων. Επιπρόσθετα, το προϊόν μετοχικού κεφαλαίου του ταμείου για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και έρευνα περιλαμβάνει ένα υποπροϊόν που στηρίζει ειδικά τις επενδύσεις σε λύσεις του ψηφιακού, του πολιτιστικού και του δημιουργικού τομέα.

Η διττή μετάβαση: αξιοποίηση συνεργειών

Η διττή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση είναι άρρηκτα συνδεδεμένες, καθώς προσφέρουν δυνατότητες δημιουργίας σημαντικών συνεργειών. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία αυτή, λειτουργώντας ως βασικός καταλύτης για την αξιοποίηση αυτών των συνεργειών. Παρέχει την αναγκαία χρηματοδοτική στήριξη για πρωτοβουλίες που ευθυγραμμίζονται με τους στόχους της διττής μετάβασης, εξασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτόν την πλήρη αξιοποίηση των δυνητικών οφελών της. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται ενδεικτικά παραδείγματα ορισμένων από τις συνέργειες που επιτυγχάνονται με τη στήριξη του προϋπολογισμού της ΕΕ.

•Το έργο TwinPolitics, το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», διερευνά τις κοινωνικοτεχνικές προκλήσεις της δημιουργίας ενός ψηφιακού δίδυμου των ωκεανών για τη στήριξη του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και της διαχείρισης των δεδομένων για τους ωκεανούς. Με την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν την ανάπτυξη, την πρόσβαση και το νομικό καθεστώς, το έργο αποσκοπεί στην ενίσχυση της χρήσης ψηφιακών δίδυμων των ωκεανών σε εθνικό και διεθνές πλαίσιο. Η πρωτοβουλία αυτή στηρίζει τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

•Η στήριξη έξυπνων δικτύων, όπως αυτών που υπάγονται στο σκέλος «Ενέργεια» του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», συμβάλλει στη βιώσιμη ανάπτυξη με την ενσωμάτωση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την ανάπτυξη έξυπνων ενεργειακών δικτύων. Ένα παράδειγμα είναι η ολοκλήρωση μίας από τις εσωτερικές γραμμές που αποτελούν μέρος της διασύνδεσης Φινλανδίας–Σουηδίας, η οποία αποσκοπεί στην αύξηση της δυναμικότητας μεταφοράς μεταξύ των κρατών μελών.

•Επίσης, τα ταμεία της πολιτικής συνοχής δέσμευσαν 5 δισ. EUR για επενδύσεις σε έξυπνα ενεργειακά συστήματα καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2021-2027, εκ των οποίων 1,44 δισ. EUR έχουν διατεθεί σε επιλεγμένα έργα που αναμένεται να οδηγήσουν στη σύνδεση 1,94 εκατομμυρίου επιπλέον τελικών χρηστών στα έξυπνα ενεργειακά συστήματα.

•Στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών της ΕΕ για εκσυγχρονισμό και καινοτομία στις γεωργικές πρακτικές και την αγροτική ανάπτυξη βάσει της κοινής γεωργικής πολιτικής, η στήριξη της εφαρμογής ψηφιακών τεχνολογιών, όπως της γεωργίας ακριβείας, συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου της ΕΕ για έναν πιο βιώσιμο γεωργικό τομέα.

•Το ενωσιακό δορυφορικό σύστημα Galileo υποστηρίζει τεχνολογίες που αποτελούν βασικούς παράγοντες διευκόλυνσης των έξυπνων και βιώσιμων μεταφορών, και ιδίως της συνδεδεμένης και αυτόνομης οδήγησης. Στις οδικές μεταφορές, η χρήση υπηρεσιών πλοήγησης και εντοπισμού θέσης από το Galileo έχει ως απόρροια μια σειρά καινοτόμων εφαρμογών που καθιστούν δυνατή την έξυπνη κινητικότητα και την ψηφιοποίηση των πολυτροπικών μεταφορών με βελτιστοποιημένες διαδρομές μετακίνησης, κάτι που με τη σειρά του καθιστά δυνατή τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Στις αεροπορικές μεταφορές, η χρήση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υπέρθεσης για τη Γεωστατική Πλοήγηση για τον αποδοτικό καθορισμό των διαδρομών πτήσης συμβάλλει στη μείωση της κατανάλωσης καυσίμων και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ και οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης

Τι κάνουμε;

Η ατζέντα του 2030 των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη, με τους 17 στόχους βιώσιμης ανάπτυξης και τους 169 επιμέρους στόχους, έδωσε νέα ώθηση στις παγκόσμιες προσπάθειες για την επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης. Η ΕΕ έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ατζέντας μέσω δημόσιων διαβουλεύσεων, διαλόγου με τους εταίρους της και μέσω ενδελεχούς έρευνας. Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη μεγιστοποίηση της προόδου προς την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, όπως περιγράφεται, για παράδειγμα, στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Επόμενα βήματα για ένα βιώσιμο ευρωπαϊκό μέλλον», στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο «Delivering on the UN’s Sustainable Development Goals — A comprehensive approach» (Επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ — Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση) και, πρόσφατα, στην πρώτη εθελοντική επισκόπηση της ΕΕ σχετικά με την πρόοδο στην υλοποίηση της ατζέντας του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία εκδόθηκε στις 15 Μαΐου 2023. Επιπρόσθετα, η Eurostat δημοσιεύει ετησίως έκθεση σχετικά με την παρακολούθηση της προόδου ως προς την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών στο πλαίσιο της ΕΕ.

Η Επιτροπή von der Leyen συνέχισε να εστιάζει με συνέπεια στους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών καθ’ όλη τη διάρκεια των εργασιών της. Από το 2020 έχουν αναληφθεί διάφορες σημαντικές πρωτοβουλίες πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, του νομοθετήματος για το κλίμα και του βιομηχανικού σχεδίου της Πράσινης Συμφωνίας του 2023. Στα πιο πρόσφατα μέτρα περιλαμβάνονται η συμφωνία για καθαρή βιομηχανία, η ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη του 2025, το επικαιροποιημένο ευρωπαϊκό θεματολόγιο δεξιοτήτων και η Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής του 2021 σχετικά με το θεματολόγιο για τη βελτίωση της νομοθεσίας και τους στόχους του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, η Επιτροπή ενίσχυσε περαιτέρω την ενσωμάτωση των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης στην πολιτική και στον δημοσιονομικό κύκλο της ΕΕ. Συνολικά, η ενσωμάτωση αυτή διασφαλίζει ότι όλες οι σημαντικές νομοθετικές και χρηματοοικονομικές προτάσεις αξιολογούνται ως προς τη συνεισφορά τους στην ατζέντα του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη, ενισχύοντας έτσι τη δέσμευση της ΕΕ για βιωσιμότητα, στρατηγική πρόβλεψης και τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής.

Για τον σκοπό αυτόν, από το 2021 η Επιτροπή προσδιορίζει συστηματικά τους σχετικούς στόχους βιώσιμης ανάπτυξης για κάθε πρόταση και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η πρωτοβουλία στηρίζει την επίτευξή τους. Επιπρόσθετα, σε όλες τις αξιολογήσεις και τις εκτιμήσεις των επιπτώσεων θα περιλαμβάνονται συνδέσεις με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης.

Σε επίπεδο ΕΕ, οι προκλήσεις της βιώσιμης ανάπτυξης αντιμετωπίζονται με τη χρήση πολιτικών και κανονιστικών μέσων. Όσον αφορά τις πολιτικές, ο προϋπολογισμός της ΕΕ, μέσω των προγραμμάτων δαπανών του, συνεισφέρει σημαντικά στη βιώσιμη ανάπτυξη συμπληρώνοντας τους εθνικούς προϋπολογισμούς, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Υπό το πρίσμα αυτό, σκοπός του σχεδιασμού και της υλοποίησης των προγραμμάτων δαπανών της ΕΕ είναι η επίτευξη των στόχων σε κάθε τομέα πολιτικής, καθώς και η προώθηση της βιωσιμότητας μέσω των πρωτοβουλιών και των παρεμβάσεων των σχετικών προγραμμάτων με συνδεδεμένο και συνεπή τρόπο. Ειδικότερα, 47 από τα 52 προγράμματα δαπανών της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 συνέβαλαν στην επίτευξη τουλάχιστον ενός στόχου βιώσιμης ανάπτυξης το 2024.

Αριθμός προγραμμάτων της περιόδου 2021-2027 που συνέβαλαν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων βιώσιμης ανάπτυξης το 2024

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Βάσει του οριζόντιου χαρακτήρα των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης και για να διασφαλιστεί η υιοθέτηση ολιστικής προσέγγισης για την αντιμετώπιση της βιώσιμης ανάπτυξης, το 99 % του προϋπολογισμού της ΕΕ συνεισφέρει στην επίτευξη στόχων βιώσιμης ανάπτυξης. Επιπρόσθετα, η συντριπτική πλειονότητα των προγραμμάτων της περιόδου 2021-2027 (42 από τα 52) είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να εκπληρώνουν πολλούς στόχους βιώσιμης ανάπτυξης μέσω των μέτρων πολιτικής τους. Στις δηλώσεις επιδόσεων προγράμματος (παράρτημα 4 της παρούσας έκθεσης), η Επιτροπή παρουσιάζει τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης στην επίτευξη των οποίων συμβάλλει κάθε χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ, μαζί με παραδείγματα της συμβολής του. Στο γράφημα πληροφοριών που ακολουθεί παρουσιάζονται, ενδεικτικά, παραδείγματα όσον αφορά τον τρόπο συνεισφοράς των προγραμμάτων της ΕΕ στην επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης.

Η δημοσίευση του 2023 με τίτλο «Εθελοντική επισκόπηση της ΕΕ σχετικά με την πρόοδο στην υλοποίηση της ατζέντας του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη», μαζί με τη δημοσίευση «Sustainable Development in the European Union — Monitoring report on progress towards the SDGs in an EU context — 2024 edition» (Η βιώσιμη ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση — Έκθεση παρακολούθησης της προόδου προς την επίτευξη των ΣΒΑ στην ΕΕ — έκδοση 2024), επιβεβαίωσαν εκ νέου τον ρόλο του προϋπολογισμού της ΕΕ ως βασικού μοχλού για την επίτευξη ουσιαστικής προόδου όσον αφορά την ατζέντα του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη ( 48 ). Όσον αφορά το μέλλον, η ΕΕ έχει ενισχύσει τη δέσμευσή της για συστηματική ενσωμάτωση των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης σ’ όλα τα σχετικά προγράμματα της ΕΕ και για υποβολή εκθέσεων σχετικά με την υλοποίηση των στόχων αυτών, διασφαλίζοντας τη συνοχή των πολιτικών και τη σταθερή πρόοδο προς την επίτευξη όλων των στόχων.

	Στην Τσεχία, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ βοηθά άτομα που έχουν ανάγκη να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, ξεκινώντας με την παροχή στέγασης. Μέσω της πρωτοβουλίας για την κοινωνική στέγαση, άτομα και οικογένειες που έχουν ανάγκη μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ειδικά σημεία στέγασης στην πόλη Ostrava, ενώ κοινωνικοί λειτουργοί πραγματοποιούν τακτικά επισκέψεις στους νέους ενοίκους για τη διασφάλιση της σταθερότητας. Αυτή η συνεχής στήριξη έχει υψηλό ποσοστό επιτυχίας, καθώς πάνω από το 85 % των συμμετεχόντων διατηρούν τη στεγαστική τους σταθερότητα. Η προορατική προσέγγιση της πόλης έχει ήδη αλλάξει πολλές ζωές, καθώς 59 νοικοκυριά επωφελούνται από τη στέγαση και την ανανεωμένη αίσθηση της ύπαρξης ευκαιριών.		Στην Υεμένη, η χρηματοδότηση ανθρωπιστικής βοήθειας από την ΕΕ απέτρεψε μια σοβαρή κρίση επισιτιστικής ασφάλειας και καμία από τις περιφέρειες της χώρας δεν αντιμετώπισε λιμό καθ’ όλη τη διάρκεια του 2024. 30 εκατ. EUR στήριξαν την επανέναρξη της επείγουσας βοήθειας του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος σε περιοχές που ελέγχονται από τις de facto αρχές μετά από σχεδόν ένα έτος διακοπής της γενικής διανομής τροφίμων. Σ’ αυτό το πλαίσιο περιορισμένων πόρων, η κοινοπραξία Cash Consortium of Yemen παρέμεινε βασικός εταίρος της ΕΕ. Πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι μπόρεσαν να καλύψουν τις επισιτιστικές και βασικές ανάγκες τους χάρη στη χρηματική ενίσχυση πολλαπλών σκοπών που παρείχε η κοινοπραξία.
	Το πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» εφάρμοσε μέτρα το 2024 για την υλοποίηση των πρωτοβουλιών «Υγιέστεροι μαζί», «Ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου» και «Ψυχική υγεία» και για την αντιμετώπιση επιλεγμένων παραγόντων κινδύνου για την υγεία και καθοριστικών παραγόντων για την υγεία. Το πρόγραμμα χρηματοδότησε επίσης μέτρα που παρέχουν καθοδήγηση για τη βελτίωση της πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη.		Το έργο «Share the Music for Inclusive Learning in Education» (Συμπεριληπτική μάθηση στην εκπαίδευση μέσω της μουσικής), το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το Erasmus+, στήριξε τους εκπαιδευτικούς παρέχοντας ένα πρακτικό πλαίσιο και προβάλλοντας βέλτιστες πρακτικές για τη διαχείριση της ένταξης και της πολυμορφίας στην εκπαίδευση. Πρωταρχικός στόχος του είναι να προσφέρει στους εκπαιδευτικούς προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης νέες γνώσεις, βασικές ικανότητες και έτοιμο προς χρήση εκπαιδευτικό υλικό για την αποτελεσματική χρήση της μουσικής ως παιδαγωγικού εργαλείου για συμπεριληπτική εκπαίδευση. Επιπλέον, το έργο έχει ως στόχο να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να αναπτύξουν τις κοινωνικές και ψηφιακές δεξιότητές τους μέσω του ψηφιακού αποθετηρίου και των διαδικτυακών πόρων κατάρτισης που προσφέρει.
	Το 2024, στο πλαίσιο του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία, η Ουκρανία ενέκρινε τη νέα στρατηγική δημογραφικής ανάπτυξης έως το 2040. Ο νέος νόμος για την εταιρική διακυβέρνηση των κρατικών επιχειρήσεων και η εθνική στρατηγική για δράσεις στον εξορυκτικό τομέα έως το 2033 περιλαμβάνουν επίσης μέτρα που ενθαρρύνουν την ισότητα των φύλων.		Έως το τέλος του 2024 ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας είχε στηρίξει την κατασκευή ή την ανακατασκευή τουλάχιστον 517 χλμ. του δημόσιου δικτύου ύδρευσης στην Κροατία.
	Στην Πολωνία, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης συνέβαλε στη μείωση των λογαριασμών ενέργειας και έδωσε στους πολίτες τη δυνατότητα να επωφεληθούν από σταθερές, οικολογικές και οικονομικά προσιτές πηγές ενέργειας. Το ταμείο επένδυσε στη δυτική Małopolska για την ενεργειακή απόδοση των δημόσιων κτιρίων και των κατοικιών, μεταξύ άλλων με τη στήριξη της εγκατάστασης συστημάτων μόνωσης κατοικιών, ηλιακών εγκαταστάσεων στέγης και αντλιών θερμότητας. Το ταμείο επένδυσε 2,4 δισ. EUR στη Σιλεσία και τη δυτική Małopolska.		Στο πλαίσιο του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας, στον τομέα της απασχόλησης και της κοινωνικής ένταξης, 21 300 άτομα (εκ των οποίων 10 870 γυναίκες) συμμετείχαν στο πρόγραμμα «Εγγυήσεις για τη νεολαία» στη Βόρεια Μακεδονία το 2024. Δεδομένου ότι 8 152 άτομα κατάφεραν να έχουν επιτυχή και έγκαιρα αποτελέσματα, για παράδειγμα 6 672 βρήκαν εργασία εντός τεσσάρων μηνών από την είσοδό τους στο πρόγραμμα και 1 480 συμμετείχαν σ’ ένα από τα ενεργά προγράμματα και μέτρα, η επιτυχία του προγράμματος «Εγγυήσεις για τη νεολαία», το 2024, αυξήθηκε στο 38,2 %. Υλοποιήθηκαν το επιχειρησιακό σχέδιο για ενεργητικά προγράμματα και μέτρα για την απασχόληση και υπηρεσίες της αγοράς εργασίας και το πρόγραμμα «Εγγυήσεις για τη νεολαία», καλύπτοντας 11 194 άτομα, ιδίως νέους. Το 47,4 % των δικαιούχων των ενεργητικών μέτρων για την απασχόληση ήταν γυναίκες, το 1,5 % ήταν άτομα με αναπηρία, το 67,7 % ήταν νέοι και το 4,4 % ήταν Ρομά.
	Μέσω του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», η ευρωπαϊκή σύμπραξη για καινοτόμες μικρομεσαίες επιχειρήσεις βοηθά καινοτόμες επιχειρήσεις να αυξήσουν την ικανότητα έρευνας και καινοτομίας και την παραγωγικότητά τους και να ενσωματωθούν επιτυχώς στις παγκόσμιες αξιακές αλυσίδες και σε νέες αγορές.		Στο πλαίσιο του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, η φάση 7 του προγράμματος περιφερειακής ανάπτυξης και προστασίας για τη Βόρεια Αφρική διαρκεί από το 2025 έως το 2028, με προϋπολογισμό (μέγιστο ποσό επιχορήγησης της ΕΕ) ύψους 37,5 εκατ. EUR. Κύριος στόχος της προτεινόμενης δράσης είναι η στήριξη τρίτων χωρών στη Βόρεια Αφρική και στις μεταναστευτικές οδούς του Ατλαντικού και της Μεσογείου για την εδραίωση των οικείων συστημάτων μετανάστευσης και ασύλου και την ανάπτυξη της ικανότητάς τους να παρέχουν κατάλληλη υποδοχή, προστασία και βιώσιμες λύσεις για ευάλωτους μετανάστες, αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες.
	Το έργο SeedNEB του προγράμματος LIFE εφάρμοσε λύσεις από το νέο ευρωπαϊκό Μπάουχαους και λύσεις που βασίζονται στη φύση σε τρεις δήμους: Dunaújváros, Ουγγαρία· Potenza, Ιταλία και Lorquí, Ισπανία. Το έργο θα παρουσιάσει στρατηγικές αστικής ανάπτυξης και επιτόπιες παρεμβάσεις που βασίζονται στη φύση, όπως πράσινες στέγες και προσόψεις. Οι εν λόγω στρατηγικές και παρεμβάσεις μπορούν να ενισχύσουν τη βιοποικιλότητα, να μειώσουν τον αντίκτυπο των κυμάτων καύσωνα και να βελτιώσουν την ευημερία των κατοίκων.		Έως το τέλος του 2024 ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στήριξε τη Μάλτα στη θέσπιση προτύπων του κατασκευαστικού κλάδου για τη μείωση των αποβλήτων και τη βελτίωση της επεξεργασίας τους σύμφωνα με την ιεράρχηση των αποβλήτων.
	Το Ταμείο Καινοτομίας έχει σχεδιαστεί για να ανταποκριθεί σ’ αυτόν τον στόχο και να αναλάβει επείγουσα δράση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεών της. Το έργο Grey2Green-II θα εγκαταστήσει ηλεκτρολυτική κυψέλη ισχύος 200 MW για την παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου. Ομοίως, το eMETHANOLxWSolution —ένα δεξαμενόπλοιο επόμενης γενιάς που τροφοδοτείται με ηλεκτρομεθανόλη και αιολική πρόωση— έχει ως στόχο να συμβάλει στην απανθρακοποίηση του ναυτιλιακού κλάδου, επιδεικνύοντας έναν καινοτόμο συνδυασμό αναδιπλούμενων ιστίων αναρρόφησης και κινητήρα διπλού καυσίμου για ένα νέο υβριδικό δεξαμενόπλοιο.		Οι περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης της αλιείας προάγουν τη διατήρηση και τη βιώσιμη χρήση των ωκεανών, των θαλασσών και των θαλάσσιων πόρων με τη βελτίωση των μέτρων διαχείρισης που λαμβάνονται σύμφωνα με επιστημονικές γνώμες και την προώθηση υγιών αποθεμάτων τόνου στον Ατλαντικό και στον Ινδικό Ωκεανό, καθώς και μέσω του πλαισίου διακυβέρνησης που θεσπίστηκε με τη σύναψη συμφωνιών σύμπραξης βιώσιμης αλιείας με ορισμένες τρίτες χώρες.
	Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης έχει προγραμματίσει τη διάθεση 9,5 δισ. EUR για τη στήριξη αυτού του στόχου. Για παράδειγμα, το έργο ARIEM+ αποσκοπεί στη στήριξη περιφερειών στη βόρεια Πορτογαλία και την Ισπανία, όπου δασικές πυρκαγιές την τελευταία πενταετία έχουν καταστρέψει σχεδόν ένα εκατομμύριο εκτάρια γης. Υπό τη διαχείριση κέντρου έκτακτης ανάγκης στην περιφέρεια της Γαλικίας, σε συνεργασία με την περιφέρεια της Καστίλης και Λεόν και την περιφέρεια Βόρειας Πορτογαλίας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο του έργου σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την πρόληψη και την αντιμετώπιση μεγάλων καταστροφών, όπως πλημμύρες, ισχυρές καταιγίδες και δασικές πυρκαγιές. Στόχος του έργου είναι να ωφελήσει περίπου 600 000 άτομα. Μέσω συντονισμένης επικοινωνίας, κατάρτισης και εξοπλισμού νέας τεχνολογίας, η Ισπανία και η Πορτογαλία θα είναι πλέον σε θέση να ενώνουν τις δυνάμεις τους σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Τα ταμεία της πολιτικής συνοχής παρείχαν το 75 % του προϋπολογισμού του ARIEM+, ύψους 4 εκατ. EUR, ενώ το υπόλοιπο χρηματοδοτήθηκε από τις περιφέρειες της Γαλικίας, της Καστίλης και Λεόν και της Βόρειας Πορτογαλίας.		Τα μέτρα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας συμβάλλουν στη διατήρηση της ειρήνης, στην πρόληψη των συγκρούσεων, στην ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας, στην εδραίωση και στη στήριξη της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μέσω παροχής συμβουλών και οικοδόμησης ικανοτήτων σχετικά με μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ασφάλειας, του κράτους δικαίου και της διαχείριση των συνόρων, με τη στήριξη πρωτοβουλιών διαμεσολάβησης και επίλυσης συγκρούσεων ή με την υποστήριξη της καθολικής και αποτελεσματικής εφαρμογής διεθνών συνθηκών και συμφωνιών για την αντιμετώπιση της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής ή συμβατικών όπλων.
	Το διαστημικό πρόγραμμα της ΕΕ, ιδίως μέσω των υπηρεσιών Copernicus, έχει αναπτύξει πολυάριθμες εταιρικές σχέσεις σε παγκόσμιο, περιφερειακό, εθνικό και τοπικό επίπεδο με θεσμικούς, μη κυβερνητικούς και ιδιωτικούς φορείς.

4. Πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη

Εισαγωγή

Η πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) ( 49 ) δημιουργήθηκε από την ΕΕ στο πλαίσιο της απάντησής της στην επείγουσα ανάγκη να υποστηριχθεί η τεχνολογική υπεροχή της και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητά της σε στρατηγικούς τομείς.

Η πλατφόρμα δημιουργήθηκε για να κατευθύνει τους χρηματοδοτικούς πόρους της ΕΕ προς την επίτευξη των ακόλουθων δύο στόχων (βλ. άρθρο 2 του κανονισμού STEP ).

1.Στήριξη της ανάπτυξης ή της παραγωγής κρίσιμων τεχνολογιών στην ΕΕ, ή διασφάλιση και ενίσχυση των αντίστοιχων αξιακών αλυσίδων τους, στους ακόλουθους τομείς: ψηφιακές τεχνολογίες και τεχνολογίες στον τομέα της υπερπροηγμένης τεχνολογίας, καθαρές και αποδοτικές ως προς τη χρήση των πόρων τεχνολογίες, και βιοτεχνολογίες.

2.Αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων σ’ αυτούς τους στρατηγικούς κλάδους, ώστε να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη διαθέτει το εργατικό δυναμικό που είναι απαραίτητο για την καινοτομία και την παραγωγή.

Δεδομένων των στενών δημοσιονομικών προοπτικών, η STEP λειτουργεί σύμφωνα με μια νέα προσέγγιση, με τον αναπροσανατολισμό πόρων προς επενδύσεις σχετικές με τη STEP από 11 υφιστάμενα προγράμματα της ΕΕ, μεταξύ των οποίων:

•πέντε προγράμματα υπό την άμεση διαχείριση της Επιτροπής για την εσωτερική αγορά («Ορίζων Ευρώπη», Ταμείο Καινοτομίας, Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» και πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία»)·

•πέντε προγράμματα που υλοποιούνται από τα κράτη μέλη αλλά εξακολουθούν να χρηματοδοτούνται από την ΕΕ μέσω εθνικών χρηματοδοτικών κονδυλίων (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, Ταμείο Συνοχής, Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ και μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας)·

•ένα πρόγραμμα (InvestEU) που υλοποιείται από εταίρους της Επιτροπής (π.χ. Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, άλλες εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες).

Η STEP συνοδεύτηκε επίσης από δημοσιονομική ενίσχυση ύψους 1,5 δισ. EUR ειδικά για έργα σχετικά με τη STEP που θα υποστηριχθούν από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας.

Το κύριο εργαλείο υλοποίησης της STEP είναι ο αναπρογραμματισμός των αναφερθέντων χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ, με υποστήριξη, σε ορισμένες περιπτώσεις, από οικονομικά κίνητρα. Σ’ αυτά περιλαμβάνονται ειδικά μέτρα για την ενθάρρυνση της ανακατανομής, από τα κράτη μέλη, των πόρων της πολιτικής συνοχής σε προτεραιότητες/στόχους της STEP. Το άρθρο 19 του κανονισμού STEP επέτρεψε επίσης αύξηση κατά 6 % των μεταφορών κονδυλίων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας σε συνιστώσες κρατών μελών του InvestEU, εάν αυτές προορίζονται για τη χρηματοδότηση έργων που σχετίζονται με τη STEP.

Όσον αφορά τα πέντε ταμεία τα οποία διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή («άμεση διαχείριση») στο πλαίσιο της STEP, ο κανονισμός STEP εισήγαγε ένα νέο σήμα ποιότητας, τη σφραγίδα (κυριαρχίας) της STEP. Αυτή απονέμεται από την Επιτροπή σε έργα υψηλής ποιότητας που ευθυγραμμίζονται με τους στόχους της STEP. Σκοπός της είναι να βοηθήσει τα έργα αυτά να προσελκύσουν δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, διευκολύνοντας, δηλαδή, τη σωρευτική ή εναλλακτική χρηματοδότηση από τα διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ. Το 2024 η Επιτροπή απένειμε συνολικά 162 σφραγίδες της STEP σε πέντε θεματικούς τομείς του Ταμείου Καινοτομίας (149), σε δύο θεματικούς τομείς του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» (πυλώνας II — Διάστημα) (6) και σε τρεις θεματικούς τομείς του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» (7).

Επισκόπηση των 11 προγραμμάτων της STEP

5 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΕ Χρηματοδότηση και απονομή σφραγίδας της STEP από την Επιτροπή		Απονομή σφραγίδας κυριαρχίας ΤΑΧΕΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΛΛΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΣΤΑ ΕΡΓΑ	6 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΕ Χορήγηση χρηματοδότησης από κράτη μέλη και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (π.χ. ΕΤΕπ)
Ορίζων Ευρώπη	Πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία»		Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης	Ταμείο Συνοχής
Ταμείο Καινοτομίας	Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας		Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+	Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης
Πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη»			Μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (*)	Πρόγραμμα InvestEU (**)

(*) Πρόγραμμα βάσει επιδόσεων υπό τη διαχείριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οποίο υλοποιείται από τα κράτη μέλη.

(**) Υλοποιείται μέσω του ομίλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και άλλων εκτελεστικών εταίρων — δεν έχει λάβει τη σφραγίδα.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Επιπρόσθετα, ο κανονισμός STEP προέβλεπε τη δημιουργία δικτυακής πύλης (για την κυριαρχία) της STEP ( 50 ) για την απλούστευση της πρόσβασης των φορέων υλοποίησης έργων σε ολοκληρωμένες πληροφορίες σχετικά με τις ευκαιρίες ενωσιακής χρηματοδότησης, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζεται έτσι ο υφιστάμενος κατακερματισμός σε πολλαπλούς ιστότοπους και πλατφόρμες. Εκτός από την παροχή στους φορείς υλοποίησης έργων πληροφοριών για τις σχετικές ευκαιρίες ενωσιακής χρηματοδότησης σ’ όλα τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της STEP (δηλαδή συμπεριλαμβανομένων όσων δημοσιεύονται από τις διαχειριστικές αρχές στα κράτη μέλη), αυτός ο νέος κόμβος της Επιτροπής παρέχει χρήσιμες πληροφορίες στις διαχειριστικές αρχές και σε ιδιώτες επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων, για παράδειγμα, ενός πίνακα με τα έργα που έχουν λάβει τη σφραγίδα της STEP και ενός διαδραστικού χάρτη, μαζί με διάφορα έγγραφα καθοδήγησης και ερμηνείας.

Τέλος, η υλοποίηση της STEP υποστηρίζεται εκτός της Επιτροπής από ένα δίκτυο εθνικών σημείων επαφής για τη STEP, τα οποία διορίζονται απ’ όλα τα κράτη μέλη (εκτός από την Ιρλανδία) και τελούν υπό την προεδρία του διευθυντή Εσόδων και Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της ΓΔ Προϋπολογισμού.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη σφραγίδα της STEP, τη δικτυακή πύλη της STEP και το δίκτυο εθνικών σημείων επαφής, ανατρέξτε στην ετήσια έκθεση του 2024 για τη STEP.

Καθοδήγηση της χρηματοδότησης της ΕΕ για στρατηγικές τεχνολογίες

Προγράμματα υπό καθεστώς άμεσης διαχείρισης

Τομεακή κατανομή των πόρων που προορίζονται για τη STEP το 2024

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η STEP, παρά το γεγονός ότι εγκρίθηκε στα μέσα της περιόδου του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, υλοποιήθηκε ταχέως από την Επιτροπή, η οποία αναπρογραμμάτισε ενωσιακά κονδύλια στο πλαίσιο των πέντε προγραμμάτων που διαχειρίζεται άμεσα για να στηρίξει στόχους της STEP σ’ ολόκληρη την ΕΕ. Παρόλο που τα προγράμματα αυτά επιδιώκουν ευρύτερους στόχους πέραν της STEP, το 2024 διατέθηκαν πάνω από 4,6 δισ. EUR σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που αφορούσαν τεχνολογίες σχετικές με τη STEP. Έως το τέλος του έτους χορηγήθηκαν περισσότερα από 4,9 δισ. EUR ( 51 ).

Το 2024 μια πρόσκληση υποβολής προτάσεων στόχευε ειδικά στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων σε τομείς συναφείς με τη STEP: πρόκειται για τα εξειδικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης σε βασικούς τομείς ικανοτήτων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη».

Προώθηση της καθαρής καινοτομίας

Οι καθαρές και αποδοτικές ως προς τη χρήση των πόρων τεχνολογίες αποτελούν έναν από τους βασικούς τεχνολογικούς στόχους της STEP, συμπεριλαμβανομένου ευρέος φάσματος καινοτομιών, από τις τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έως τα βιώσιμα καύσιμα, τη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα και τις τεχνολογίες απανθρακοποίησης ( 52 ).

Το Ταμείο Καινοτομίας, το οποίο χρηματοδοτείται από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, ήταν ο μεγαλύτερος συνεισφέρων στην επίτευξη των στόχων της STEP. Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που δημοσίευσε, το 2024, είχαν ως αποτέλεσμα επιχορηγήσεις ύψους 4,8 δισ. EUR σε 85 έργα, οι οποίες κάλυπταν έως και το 60 % των δαπανών κεφαλαίου και λειτουργίας. Οι υποστηριζόμενες πρωτοβουλίες περιλάμβαναν παραγωγή χημικών προϊόντων με βάση τη βιομάζα στη Σλοβακία (L1X), αποθήκευση θερμότητας μεγάλης κλίμακας στην Αυστρία (ScaleUp) και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα στη Δανία (Greensand Future). Τρία διασυνοριακά έργα, μεταξύ των οποίων το υδρογονοκίνητο φορτηγό πλοίο Energy Observer 2 (Γαλλία – Κάτω Χώρες), έλαβαν 150,6 εκατ. EUR. Οντότητες εγκατεστημένες στη Γερμανία και στο Βέλγιο έλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης (661 εκατ. EUR και 604 εκατ. EUR, αντίστοιχα), ακολουθούμενες από τη Γαλλία, την Ισπανία και τη Δανία.

Επιτάχυνση των καινοτομιών στον ψηφιακό τομέα και στον τομέα της υπερπροηγμένης τεχνολογίας

Η στήριξη της STEP για ψηφιακές και υπερπροηγμένες τεχνολογίες διοχετεύθηκε μέσω του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας το 2024, με τη διάθεση 461 εκατ. EUR για τη στήριξη της προηγμένης υπολογιστικής, της τεχνητής νοημοσύνης, της κυβερνοασφάλειας, της μικροηλεκτρονικής και των κβαντικών τεχνολογιών. Έως το τέλος του 2024 ( 53 ) οι αιτήσεις που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο των προκηρύξεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας και του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» δεν είχαν ακόμη αξιολογηθεί ( 54 ). Επιλέχθηκαν έξι έργα στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», τα οποία έλαβαν συνολικά 18,2 εκατ. EUR στο πλαίσιο της ομάδας 4 («Ψηφιακές τεχνολογίες, βιομηχανία και διάστημα»). Όλα αυτά τα έργα υλοποιήθηκαν από κοινοπραξίες σε διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένων συμμετεχόντων από τρίτες χώρες, όπως η Ισλανδία και η Νορβηγία. Οντότητες από τη Γαλλία και τη Γερμανία ήταν οι μεγαλύτεροι παραλήπτες κονδυλίων (9,6 εκατ. EUR και 4,4 εκατ. EUR, αντίστοιχα). Παραδείγματα έργων είναι το έργο σχεδιασμού δράσεων αστικής κινητικότητας, μια συνεργασία μεταξύ γαλλικών, γερμανικών και ιταλικών φορέων υλοποίησης που αντιμετωπίζει τις στρατηγικές εξαρτήσεις της ΕΕ στον τομέα της μικροηλεκτρονικής για διαστημικές εφαρμογές, και το OpticalSpaceLink, στο πλαίσιο του οποίου οντότητες από το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ελλάδα θα αναπτύξουν από κοινού κατασκευαστικά στοιχεία για οπτικές επικοινωνίες διαστημικής κατηγορίας.

Ενίσχυση των βιοτεχνολογιών

Για τις βιοτεχνολογίες, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για την ιατρική καινοτομία και την ανθεκτικότητα της υγείας στην ΕΕ, διατέθηκε προϋπολογισμός άνω των 150 εκατ. EUR για χρηματοδότηση της STEP μέσω του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, για τη στήριξη ευρέος φάσματος τομέων αιχμής, συμπεριλαμβανομένων της γονιδιωματικής και της φαρμακογονιδιωματικής, της σύνθεσης DNA, της μηχανικής κυττάρων και ιστών, της βιοπληροφορικής και των νανοβιοτεχνολογιών. Έως το τέλος του 2024, είχαν χορηγηθεί 130 εκατ. EUR στο πλαίσιο του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» σε επτά έργα, με τη μορφή επιχορηγήσεων που καλύπτουν ποσοστό μεταξύ 60 % και 80 % των επιλέξιμων δαπανών των έργων. Τέσσερα έργα είχαν πολλαπλούς δικαιούχους, συμπεριλαμβανομένων τριών κοινοπραξιών σε διάφορες χώρες. Παραδείγματα αποτελούν το PharmSD 3.0 στην Πορτογαλία για την ανάπτυξη συνεχούς φαρμακευτικής διαδικασίας ξήρανσης με ψεκασμό και το RoboPharma, μια πλατφόρμα που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική, η οποία αναπτύχθηκε από εταίρους από τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Εσθονία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία. Δικαιούχοι από τη Γερμανία και την Ιταλία έλαβαν το μεγαλύτερο ύψος επιχορηγήσεων (47 εκατ. EUR και 34 εκατ. EUR, αντίστοιχα), ακολουθούμενοι από τη Γαλλία (19 εκατ. EUR).

Κονδύλια της πολιτικής συνοχής

Η πολιτική συνοχής έχει αναδειχθεί ως ένας από τους κύριους συνεισφέροντες στην επίτευξη των στόχων της STEP και στην ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας —γεγονός που είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, δεδομένου ότι η STEP δρομολογήθηκε στα μέσα της περιόδου του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Πολλά κράτη μέλη είχαν ήδη εκφράσει την πρόθεσή τους να διαθέσουν κονδύλια της πολιτικής συνοχής στη STEP ακόμη και πριν από την επίσημη έκδοση του κανονισμού STEP.

Η STEP εισήγαγε διάφορα μέσα ευελιξίας και κίνητρα για την πολιτική συνοχής, όπως τη δυνατότητα χρηματοδότησης παραγωγικών επενδύσεων σε άλλες επιχειρήσεις εκτός των μικρομεσαίων, στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης για τη STEP, υψηλότερα ποσοστά συγχρηματοδότησης έως και 100 % στο επίπεδο της ειδικής για τη STEP προτεραιότητας και καταβολή του 30 % των κονδυλίων για τις προτεραιότητες της STEP από την Επιτροπή ως εφάπαξ προχρηματοδότηση 30 % ( 55 ). Το πρώτο κύμα αιτήσεων τροποποίησης προγραμμάτων υποβλήθηκε έως την προθεσμία της 31ης Αυγούστου 2024, με σκοπό τη χορήγηση απαλλαγής από την ενδιάμεση επανεξέταση της πολιτικής συνοχής το 2025. Έως το τέλος Δεκεμβρίου 2024 είχαν υποβληθεί 41 τροποποιήσεις από έξι κράτη μέλη, ύψους 6,4 δισ. EUR σε ταμεία της πολιτικής συνοχής: 4,8 δισ. EUR στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, 838 εκατ. EUR στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ και 764 εκατ. EUR στο πλαίσιο του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης. Το 2025 αναμένονται περισσότερες τροποποιήσεις.

Όγκος χρηματοδότησης των τροποποιήσεων για τη STEP ανά κράτος μέλος (υποβληθείσες έναντι εγκριθεισών, σε φθίνουσα σειρά βάσει ποσού)

ΣΗΜ.: Μόνο για προγράμματα με ειδικές προτεραιότητες ή γνωστά ποσά που προορίζονται για την πλατφόρμα με βάση τα κονδύλια των πεδίων παρέμβασης.

Πηγή: Εκθέσεις των κρατών μελών.

Ανάλυση της χρήσης της πλατφόρμας στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη στην πολιτική συνοχής

Στις 31 Δεκεμβρίου 2024 είχαν εγκριθεί από την Επιτροπή 29 τροποποιήσεις, συνολικού ύψους σχεδόν 5,9 δισ. EUR. Οι σχετικές με τη STEP επενδύσεις προτάθηκαν, στην πλειονότητά τους, μέσω περιφερειακών προγραμμάτων στη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία και την Ιταλία —23 από τα 29 εγκεκριμένα προγράμματα— ύψους 3,7 δισ. EUR. Οι επενδύσεις για τα υπόλοιπα έξι εθνικά προγράμματα ήταν ύψους 2,2 δισ. EUR. Είναι σημαντικό ότι ο προγραμματισμός σε εθνικό επίπεδο δεν εμποδίζει τις επιλέξιμες περιφέρειες να είναι δικαιούχοι.

Οι παραγωγικές επενδύσεις αντιπροσωπεύουν περίπου το 60 % των πόρων που ανακατανέμονται, και ακολουθούν η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η έρευνα και καινοτομία με ποσοστό 15 %. Ένα άλλο ποσοστό 10 % στηρίζει τη μεταφορά τεχνολογίας, την εκκόλαψη επιχειρήσεων, τις νεοφυείς επιχειρήσεις και τις υπηρεσίες που συνδέονται με την οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο των παραγωγικών επενδύσεων, τα ποσά κατανέμονται μάλλον ομοιόμορφα μεταξύ των τομέων της STEP, με σημαντική χρήση της νέας ευελιξίας του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης για τη χρηματοδότηση άλλων επιχειρήσεων πέραν των μικρομεσαίων.

Όγκος χρηματοδότησης των τροποποιήσεων για τη STEP ανά τομέα (μόνο για προγράμματα με ειδικούς άξονες προτεραιότητας ή γνωστά ποσά που προορίζονται ειδικά για τη STEP)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Με βάση τους κύριους δείκτες εκροών και αποτελεσμάτων που επιλέχθηκαν από τα κράτη μέλη στα τροποποιημένα προγράμματα —και σύμφωνα με τους στόχους της STEP— αναμένεται ότι η επένδυση αυτή θα ωφελήσει περίπου 7 200 επιχειρήσεις και θα δημιουργήσει περίπου 9 800 θέσεις εργασίας εντός των οντοτήτων που λαμβάνουν στήριξη.

Πρόσκληση υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής και επιλεγμένα έργα

Μετά την έγκριση των πρώτων τροποποιήσεων για τη STEP, η Δανία και η Γερμανία ( 56 ) δημοσίευσαν (και υπέβαλαν στην Επιτροπή, όπως απαιτείται από τον κανονισμό STEP) τέσσερις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για τη STEP έως το τέλος του 2024, ύψους 244 εκατ. EUR ( 57 ). Πέντε κράτη μέλη —Δανία, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία και Ιταλία— έχουν ήδη επιλέξει έργα στο πλαίσιο της STEP.

Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ο πυρήνας του NextGenerationEU) και το InvestEU

Για τη στήριξη της εκτέλεσης έργων που έχουν λάβει σφραγίδα STEP, η Επιτροπή εξέδωσε, τον Ιούλιο του 2024, επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές για την αποσαφήνιση της διαδικασίας τροποποίησης των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ώστε να συμπεριληφθούν στόχοι της STEP. Διατήρησε επίσης τακτική συνεργασία με τα εθνικά σημεία επαφής για τη STEP και τις εθνικές αρχές του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, ανταλλάσσοντας σχετικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένου του καταλόγου των σφραγίδων της STEP που έχουν απονεμηθεί σε κάθε χώρα.

Στις 31 Δεκεμβρίου 2024 η εφαρμογή της STEP στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας παρέμενε περιορισμένη. Ειδικότερα, κανένα κράτος μέλος δεν είχε τροποποιήσει το οικείο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ώστε να συμπεριλάβει προτεραιότητα της STEP ή να στηρίξει έργο στο οποίο είχε απονεμηθεί σφραγίδα της STEP, και κανένα κράτος μέλος δεν είχε διαθέσει πόρους του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στη συνιστώσα κράτους μέλους του InvestEU για επενδύσεις σχετικές με τη STEP ( 58 ).

Παράρτημα 2 — Εσωτερικός έλεγχος και δημοσιονομική διαχείριση

1.Ισχυρά εργαλεία για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ σε ένα σύνθετο περιβάλλον

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να εκπληρώσει τον καίριο ρόλο που διαδραματίζει στη διαμόρφωση και την εφαρμογή των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αξιοποιώντας συγχρόνως με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα χρήματα των φορολογουμένων. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι δαπάνες της ΕΕ είναι αποτελεσματικές, αποδοτικές και οικονομικές, ενώ τηρούν ταυτόχρονα τους ισχύοντες κανόνες. Η Επιτροπή προσπαθεί να επιτύχει τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα δημοσιονομικής διαχείρισης, εξασφαλίζοντας τη σωστή ισορροπία μεταξύ χαμηλού επιπέδου σφάλματος, άμεσων πληρωμών και εύλογου κόστους ελέγχων.

2.Ο προϋπολογισμός της ΕΕ: ένα ευρύ φάσμα τομέων, αποδεκτών και δαπανών σε ένα σύνθετο περιβάλλον

Το 2024 οι δαπάνες τις οποίες διαχειρίστηκε η Επιτροπή ανήλθαν σε 179,0 δισ. EUR (βλ. διαγράμματα που ακολουθούν) ( 59 ). Στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται το μερίδιο του προϋπολογισμού της ΕΕ που διαχειρίζεται η Επιτροπή, μαζί με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης ( 60 ) και τα καταπιστευματικά ταμεία της ΕΕ. Οι δαπάνες αυτές πραγματοποιήθηκαν μέσω άνω των 296 000 πληρωμών, οι οποίες κυμαίνονταν από μερικές εκατοντάδες ευρώ ανά δικαιούχο (για επιχορηγήσεις κινητικότητας Erasmus+) έως και εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ (για μεγάλα έργα, όπως ο διεθνής θερμοπυρηνικός αντιδραστήρας ITER ή το Galileo και το Copernicus, σε συνδυασμό με δημοσιονομική στήριξη για χώρες-εταίρους), ακόμα και δισεκατομμύρια ευρώ (για το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία). Αυτό καταδεικνύει ότι οι αποδέκτες των κονδυλίων της ΕΕ καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα και είναι πολυάριθμοι. Οι δαπάνες αυτές αφορούν τόσο την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 όσο και την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027. Το 2024 ο αριθμός των πληρωμών που συνδέονται με τη δεύτερη περίοδο άρχισε να αυξάνεται και αναμένεται να ανέλθει σε σημαντικά επίπεδα τα επόμενα έτη.

Σχετικές δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ υπό τη διαχείριση της Επιτροπής το 2024, ανά τομέα πολιτικής

Ενιαία αγορά, καινοτομία και ψηφιακή οικονομία	Συνοχή, ανθεκτικότητα και αξίες	Φυσικοί πόροι και περιβάλλον	Μετανάστευση και διαχείριση των συνόρων	Ασφάλεια και άμυνα	Γειτονικές χώρες και υπόλοιπος κόσμος	Ευρωπαϊκή δημόσια διοίκηση 11,6 δισ. EUR (6,5 %)
24,2 δισ. EUR (13,5 %)	62,0 δισ. EUR (34,6 %)	57,4 δισ. EUR (32,0 %)	3,5 δισ. EUR (2,0 %)	0,3 δισ. EUR (0,2 %)	20,0 δισ. EUR (11,2 %)

Το 2024 υπογράφηκαν περισσότερες από 4 500 επιχορηγήσεις του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».	Από το 2014, περίπου 4,4 εκατομμύρια επιχειρήσεις έχουν λάβει στήριξη και σχεδόν 63 εκατομμύρια άτομα έχουν καλυφθεί από βελτιωμένες υπηρεσίες υγείας.	Το 2024 περίπου 5,7 εκατομμύρια δικαιούχοι έλαβαν στήριξη από τα γεωργικά ταμεία στο πλαίσιο διαφόρων καθεστώτων.	Συνολικά 4 971 υπήκοοι τρίτων χωρών επανεγκαταστάθηκαν, το 2024, στο πλαίσιο προγραμμάτων της ΕΕ.	Έως τον Δεκέμβριο του 2024 το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας είχε χορηγήσει συνολική ενωσιακή στήριξη ύψους 1,12 δισ. EUR σε 61 έργα βιομηχανικής συνεργασίας στον τομέα της άμυνας.	Ανθρωπιστική βοήθεια, βιώσιμη ανάπτυξη, σταθερότητα και οικονομική και πολιτική συνεργασία της ΕΕ με 130 τρίτες χώρες σ’ ολόκληρο τον κόσμο.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων.

Στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ, το καθεστώς επιμερισμένης διαχείρισης με τα κράτη μέλη (ιδίως δαπάνες για την πολιτική συνοχής και τη γεωργία), στο πλαίσιο του οποίου φορείς των κρατών μελών επέλεξαν έργα, διένειμαν κονδύλια και διαχειρίστηκαν δαπάνες σύμφωνα με την ενωσιακή και την εθνική νομοθεσία και υπέβαλαν έκθεση στην Επιτροπή σχετικά με τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν, αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μερίδιο των συνολικών δαπανών. Το υπόλοιπο του προϋπολογισμού εκτελέστηκε είτε άμεσα από την Επιτροπή είτε έμμεσα, μέσω εντεταλμένων οντοτήτων, όπως διεθνείς οργανισμοί, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ή εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες. Στον πίνακα που ακολουθεί περιγράφονται οι τρεις τρόποι διαχείρισης.

Δαπάνες του 2024 ανά τρόπο διαχείρισης — συμπεριλαμβανομένου και μη συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας

(μη συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας)	Παραδείγματα προγραμμάτων/δαπανών	Λοιποί εμπλεκόμενοι φορείς, σε συνεργασία με την Επιτροπή	(συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας)
	Άμεση διαχείριση Η διαχείριση των κονδυλίων πραγματοποιείται από την Επιτροπή.
	Προγράμματα «Ορίζων»· μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη»· διοικητικές δαπάνες.	ά.α (η χρηματοδότηση χορηγείται απευθείας στους δικαιούχους).
	Έμμεση διαχείριση Η διαχείριση των κονδυλίων πραγματοποιείται σε συνεργασία με εντεταλμένες οντότητες.
	Erasmus+· μέρος της αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας· προενταξιακή βοήθεια· εξωτερική δράση	Οργανισμοί, κοινές επιχειρήσεις, Ηνωμένα Έθνη, Παγκόσμια Τράπεζα, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, τρίτες χώρες κ.λπ.
	Επιμερισμένη διαχείριση Η διαχείριση των κονδυλίων πραγματοποιείται σε συνεργασία με εθνικές και/ή περιφερειακές αρχές των κρατών μελών, οι οποίες έχουν το πρώτο επίπεδο ευθύνης για την εκτέλεση του προϋπολογισμού.
	Γεωργικά ταμεία· Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας· Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης· Ταμείο Συνοχής· Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και Πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων· ταμεία για τη μετανάστευση, τη διαχείριση των συνόρων και την ασφάλεια.	Οργανισμοί πληρωμών για την κοινή γεωργική πολιτική: 72· επιχειρησιακά προγράμματα για τα ταμεία της πολιτικής συνοχής: 431, σε όλα τα κράτη μέλη για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (380 για την περίοδο 2021-2027).

Πηγή: Σχέδιο ετήσιων λογαριασμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024 — Κατάσταση οικονομικών αποτελεσμάτων.

Το 2024 ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι αναδυόμενες διεθνείς συγκρούσεις και η παγκόσμια αβεβαιότητα σε γεωπολιτικό επίπεδο συνέχισαν να ασκούν πίεση στην ικανότητα της Επιτροπής να διαχειριστεί τους ήδη περιορισμένους πόρους της. Σήμερα, λοιπόν, είναι περισσότερο από ποτέ άλλοτε επιτακτική η ανάγκη αποτελεσματικού εσωτερικού ελέγχου για τη διασφάλιση της αυστηρής εφαρμογής των αρχών της οικονομίας, της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας κατά τη χρήση του προϋπολογισμού της ΕΕ.

3.Ένα άρτιο σύστημα διακυβέρνησης στηρίζει την ευθύνη του Σώματος των Επιτρόπων

Ως διατάκτης της Επιτροπής, το Σώμα των Επιτρόπων είναι πολιτικά υπεύθυνο για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ και, κατ’ επέκταση, υπόλογο για τις εργασίες των υπηρεσιών της Επιτροπής. Η διακυβέρνηση του προϋπολογισμού της ΕΕ βασίζεται σε σαφή καταμερισμό αρμοδιοτήτων μεταξύ του πολιτικού και του διαχειριστικού επιπέδου· ανεξάρτητο εσωτερικό έλεγχο με την υποστήριξη της επιτροπής παρακολούθησης των ελέγχων, η οποία περιλαμβάνει εξωτερικούς εμπειρογνώμονες· ανεξάρτητο λογιστή· ισχυρή δέσμευση για τη διαχείριση των επιδόσεων και τη συμμόρφωση με το νομικό πλαίσιο· διαφάνεια και υψηλά δεοντολογικά πρότυπα· και διαφάνεια στην υποβολή εκθέσεων.

Το σύστημα διακυβέρνησης και η αλυσίδα λογοδοσίας που χρησιμοποιεί η Επιτροπή είναι ειδικά προσαρμοσμένα στο μοναδικό μοντέλο αποκεντρωμένης λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο της εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Το Σώμα των Επιτρόπων αναθέτει την καθημερινή επιχειρησιακή διαχείριση σε 51 κύριους διατάκτες ( 61 ) οι οποίοι διαχειρίζονται και κατευθύνουν τις υπηρεσίες τους για την επίτευξη των στόχων τους, που περιλαμβάνονται στα στρατηγικά τους σχέδια, λαμβάνοντας υπόψη τους διαθέσιμους πόρους. Κάθε κύριος διατάκτης είναι υπόλογος για το ποσοστό του προϋπολογισμού της ΕΕ που εκτελείται στην υπηρεσία του.

Στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων τους, οι κύριοι διατάκτες παρέχουν με διαφανή τρόπο πληροφορίες σχετικά με τις επιδόσεις και τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται, τη λειτουργία των οικείων συστημάτων εσωτερικού ελέγχου και τη δημοσιονομική διαχείριση του ποσοστού του προϋπολογισμού της ΕΕ που τους έχει διατεθεί, λαμβάνοντας υπόψη τη δήλωση αξιοπιστίας που παρέχουν τα κράτη μέλη υπό επιμερισμένη διαχείριση και οι εκτελεστικοί εταίροι υπό έμμεση διαχείριση. Κάθε ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων περιέχει δήλωση αξιοπιστίας. Η δήλωση αξιοπιστίας μπορεί να συνοδεύεται από επιφύλαξη, εάν ο κύριος διατάκτης εντοπίσει αδυναμίες με σημαντικό αντίκτυπο.

Η ετήσια έκθεση διαχείρισης και επιδόσεων παρουσιάζει τη σύνθεση των ετήσιων αποτελεσμάτων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε επίπεδο Επιτροπής, με βάση τη διασφάλιση της αξιοπιστίας και τις επιφυλάξεις που περιέχονται σε όλες τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων. Η παρούσα έκθεση αποτελεί μέρος της ενοποιημένης δέσμης δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας της Επιτροπής που ενέκρινε το Σώμα των Επιτρόπων ( 62 ).

Η επακόλουθη ετήσια διαδικασία χορήγησης απαλλαγής για την εκτέλεση του προϋπολογισμού παρέχει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τη δυνατότητα να καταστήσουν την Επιτροπή πολιτικά υπεύθυνη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ. Για την απόφαση του Κοινοβουλίου λαμβάνονται υπόψη οι ενοποιημένες δημοσιονομικές εκθέσεις και οι εκθέσεις λογοδοσίας της Επιτροπής· οι ετήσιες και οι ειδικές εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, καθώς και η δήλωση αξιοπιστίας του ως προς την αξιοπιστία των λογαριασμών και ως προς τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πράξεων στις οποίες αυτοί βασίζονται· οι ακροάσεις των επιτρόπων και των γενικών διευθυντών· και η σύσταση του Συμβουλίου.

Αυτές οι άρτιες ρυθμίσεις διακυβέρνησης βοηθούν το Σώμα των Επιτρόπων να επιτυγχάνει τους στόχους της Επιτροπής, να χρησιμοποιεί τους πόρους αποδοτικά και αποτελεσματικά και να διασφαλίζει ότι η διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ πραγματοποιείται σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Σχετική επισκόπηση παρουσιάζεται στο διάγραμμα που ακολουθεί.

Διασφάλιση της αξιοπιστίας και λογοδοσία της Επιτροπής όσον αφορά τον προϋπολογισμό της ΕΕ: σαφείς ρόλοι και αρμοδιότητες

4.Ενισχυμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου που συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της Επιτροπής σ’ ένα εξελισσόμενο περιβάλλον

5.Ένα ώριμο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου προσαρμοσμένο περαιτέρω στα νέα μέσα

Η Επιτροπή βασίζεται σ’ ένα ισχυρό εταιρικό πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου, το οποίο βασίζεται, με τη σειρά του, στα υψηλότερα διεθνή πρότυπα. Εφαρμόζει επίσης μια ισχυρή πολιτική διαχείρισης κινδύνου για τον εντοπισμό, την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων σε κάθε επίπεδο του οργανισμού, προκειμένου να παρέχει διασφάλιση αξιοπιστίας σχετικά με την επίτευξη των στόχων της. Το 2024 η Επιτροπή εξακολούθησε να διασφαλίζει ότι τα ποσά που διατίθεντο από τον προϋπολογισμό της ΕΕ επενδύονταν για τον σκοπό για τον οποίο προορίζονταν, υπό τον όρο της αυστηρής τήρησης των δημοσιονομικών κανόνων, με σκοπό την ελαχιστοποίηση, τον εντοπισμό και την πρόληψη σφαλμάτων, την αποφυγή διπλής χρηματοδότησης, την πρόληψη της απάτης, την ενίσχυση της διαφάνειας και την προετοιμασία για την απαλλαγή.

Συνολικά, το 2024 οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι αρχές εσωτερικού ελέγχου στις οποίες βασίζονται τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου τους υφίσταντο και λειτουργούσαν κατά τα προβλεπόμενα και με σταθερότητα κατά την πάροδο των ετών (βλ. διάγραμμα που ακολουθεί), παρόλο που απαιτούνται μικρές βελτιώσεις σε ορισμένους τομείς. Αυτή η συνολική αξιολόγηση επιβεβαίωσε ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής συνέχισαν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση των ελλείψεων στα οικεία συστήματα εσωτερικού ελέγχου που εντοπίστηκαν το 2023. Η πρόοδος που σημειώθηκε το 2024 ήταν αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, της βελτίωσης του χρόνου πληρωμής και του μέσου χρόνου απάντησης σε αιτήματα πρόσβασης σε έγγραφα, της εφαρμογής τοπικών στρατηγικών σε διάφορους τομείς (π.χ. ανθρώπινοι πόροι, καταπολέμηση της απάτης), της καλύτερης συμμετοχής σε μαθησιακές δραστηριότητες σε ορισμένες υπηρεσίες, της έγκρισης σχεδίου επιχειρησιακής συνέχειας και σχεδίου μετεγκατάστασης, καθώς και της βελτίωσης της ποιότητας ορισμένων πληροφοριών που παρέχονται σε τοπικά ενδοδίκτυα.

Για ορισμένες αρχές εσωτερικού ελέγχου, εξακολουθούν να απαιτούνται βελτιώσεις, οι οποίες αντιστοιχούν κυρίως σε ελλείψεις ήσσονος σημασίας. Όπως και τα προηγούμενα έτη, αυτές οφείλονται κυρίως σε συστάσεις ελέγχου που βρίσκονται σε εξέλιξη, για τις οποίες έχουν εκπονηθεί σχέδια δράσης και των οποίων η εφαρμογή έχει ήδη αρχίσει, με αποτέλεσμα τον μετριασμό των επιπτώσεων σε διάφορους βαθμούς, αλλά όχι ακόμη πλήρως (π.χ. περαιτέρω βελτίωση των στρατηγικών ελέγχου με βάση τις ιδιαιτερότητες ορισμένων προγραμμάτων). Οι σχετικές υπηρεσίες καθώς και οι τομείς που επιδέχονται βελτίωση ποικίλλουν από το ένα έτος στο άλλο. Γι’ αυτόν τον λόγο, οι διακυμάνσεις με την πάροδο των ετών παραμένουν οριακές. Επισκόπηση των τομέων αυτών παρέχεται από την Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου (βλ. παράρτημα 6).

Οι αρχές που θεωρούνται «εν μέρει αποτελεσματικές» σχετίζονται με εξωτερικούς παράγοντες. Η αξιολόγηση αυτή είναι συνυφασμένη με την ασταθή πολιτική κατάσταση σε ορισμένες τρίτες χώρες και περιοχές στις οποίες πραγματοποιούνται οι δραστηριότητες. Αυτή η αυξημένη αστάθεια εμποδίζει την πλήρη εφαρμογή των συνήθων δραστηριοτήτων παρακολούθησης, αξιολόγησης και ελέγχου χωρίς να διακοπεί η επείγουσα και ουσιαστική παροχή χρηματοδοτικής συνδρομής.

Αξιολόγηση της λειτουργίας των συνιστωσών και των αρχών εσωτερικού ελέγχου (*)

(*) Ο αριθμός των υπηρεσιών της Επιτροπής που ανέφεραν ότι οι συνιστώσες και οι αρχές εσωτερικού ελέγχου τηρήθηκαν και λειτούργησαν ικανοποιητικά το 2023 και το 2024.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής, με την υποστήριξη της κεντρικής οικονομικής υπηρεσίας, συνέχισαν να βελτιώνουν, να επικαιροποιούν και να προσαρμόζουν τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου τους, όπου ήταν αναγκαίο.

Στο πλαίσιο του ψηφιακού θεματολογίου της ΕΕ και για τον εξορθολογισμό των εσωτερικών διαδικασιών, η Επιτροπή έχει αναπτύξει ένα κεντρικό μητρώο συστημάτων εσωτερικού ελέγχου, το οποίο συγκεντρώνει τις περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου των υπηρεσιών της. Με βάση την επιτυχή παρουσίασή του το 2023, η Επιτροπή ενίσχυσε την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα του εργαλείου εισάγοντας νέα χαρακτηριστικά για τη βελτίωση της ασφάλειας και της αποδοτικότητας. Άλλοι οργανισμοί της ΕΕ που επιδιώκουν να ενισχύσουν τα δικά τους περιβάλλοντα εσωτερικού ελέγχου έχουν επίσης αρχίσει να χρησιμοποιούν το εργαλείο.

Το 2024 η ΓΔ Προϋπολογισμού ενίσχυσε την επιχειρησιακή αριστεία της οικείας λειτουργίας ταμειακής διαχείρισης με την επιτυχή εφαρμογή του νέου προτύπου ISO 20022 για τον τραπεζικό κλάδο που εφαρμόζεται στις λύσεις τραπεζικών μηνυμάτων.

Τον Φεβρουάριο του 2024 η Επιτροπή ενέκρινε ενισχυμένη εταιρική στρατηγική για τη διαχείριση των οφειλετών της. Πέρα από τα προηγούμενα μέτρα για την πρόληψη, στο μέτρο του δυνατού, επισφαλών ή ακόμη και μη εισπράξιμων οφειλών, η στρατηγική εισήγαγε τέσσερα στρατηγικά μέτρα για την επιτάχυνση της διαδικασίας ανάκτησης: πρότυπα επιδόσεων ανάκτησης· διαφάνεια στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης και την υποβολή εκθέσεων· ενισχυμένη λογοδοσία με εταιρικούς μηχανισμούς κλιμάκωσης· και συνέργειες και βελτιώσεις της αποδοτικότητας μέσω μερικής συγκέντρωσης (συμπεριλαμβανομένων των συνδυαστικών αποφάσεων παραίτησης από την είσπραξη). Η βελτίωση της αποδοτικότητας επιτεύχθηκε με τη μερική συγκέντρωση των διαδικασιών που συνδέονται με τις παραιτήσεις, με την έκδοση μίας συνδυαστικής απόφασης παραίτησης από την είσπραξη, το 2024, η οποία κάλυπτε 99 οφειλές.

6.Ενισχυμένο πλαίσιο για τη διαχείριση των κινδύνων των χρηματοοικονομικών πράξεων

Παράλληλα, η Επιτροπή ενίσχυσε επίσης την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα των δανειοληπτικών και δανειοδοτικών πράξεων στις οποίες στηρίζεται η χρηματοδότηση προγραμμάτων πολιτικής, όπως του NextGenerationEU, της στήριξης προς την Ουκρανία μέσω του προγράμματος μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής (μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή+ και μηχανισμός συνεργασίας για τα δάνεια προς την Ουκρανία) και της συνεχιζόμενης στήριξης για άλλες γειτονικές χώρες. Η έναρξη της χρήσης ενιαίας προσέγγισης χρηματοδότησης, τον Ιανουάριο του 2023, έδωσε στην Επιτροπή τη δυνατότητα να επεκτείνει τα οφέλη της πιο ευέλικτης και οικονομικά αποδοτικής στρατηγικής διαχείρισης του χρέους που χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση του NextGenerationEU σε άλλα δανειοληπτικά και δανειοδοτικά προγράμματα. Η Επιτροπή ολοκλήρωσε το χρηματοδοτικό της πρόγραμμα για το 2024, συγκεντρώνοντας συνολικά 318,1 δισ. EUR κατά τη διάρκεια του έτους. Με την έκδοση του 2024, το συνολικό ανεξόφλητο ποσό των ομολόγων της ΕΕ ανήλθε σε 578,2 δισ. EUR έως το τέλος του έτους, με την έκδοση 68,2 δισ. EUR με τη μορφή πράσινων ομολόγων του NextGenerationEU.

Από τη δρομολόγηση του δανειοληπτικού προγράμματος NextGenerationEU στο τέλος του 2021, οι χρηματοδοτικές πράξεις της ΕΕ έχουν επεκταθεί σημαντικά —ως προς τον όγκο και ως προς το πεδίο εφαρμογής. Οι δημοσιονομικές εγγυήσεις και τα δάνεια για την επίτευξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ, τα οποία χρηματοδοτούνται μέσω της έκδοσης χρεωστικών τίτλων, έχουν χρησιμοποιηθεί σε μεγάλη κλίμακα για την αντιμετώπιση αναδυόμενων προκλήσεων και διαδοχικών κρίσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή διόρισε διευθυντή κινδύνων για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή κατάλληλου πλαισίου διαχείρισης κινδύνων και συμμόρφωσης με στόχο την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και τη διασφάλιση του κατάλληλου εντοπισμού, διαχείρισης και μετριασμού των διαφόρων κινδύνων που απορρέουν από τις δανειοληπτικές πράξεις. Το πλαίσιο αυτό ενισχύεται συνεχώς με τη θέσπιση διαδικασιών, σημείων ελέγχου και εποπτείας κινδύνων σ’ όλες τις βασικές δανειοληπτικές και δανειοδοτικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων του σχεδιασμού της χρηματοδότησης, της εκτέλεσης δανειοληπτικών συναλλαγών, της διαχείρισης της ρευστότητας, του υπολογισμού και της κατανομής του κόστους.

Λαμβάνοντας υπόψη την αυξημένη πολυπλοκότητα και κλίμακα όλων των χρηματοοικονομικών πράξεων της ΕΕ, η Επιτροπή έπρεπε να στραφεί γρήγορα προς ένα πιο ολοκληρωμένο και εξελιγμένο πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων, ευθυγραμμισμένο με τις βέλτιστες πρακτικές. Αυτό επιτεύχθηκε στις αρχές του 2025 με την επέκταση του ρόλου του διευθυντή κινδύνων πέραν των δανειοληπτικών και συναφών δανειοδοτικών πράξεων και πράξεων διαχείρισης χρέους της ΕΕ σε πράξεις διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, δημοσιονομικές εγγυήσεις και χρηματοδοτική συνδρομή προς τρίτες χώρες ( 63 ). Σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές, η Επιτροπή έχει εφαρμόσει το μοντέλο διαχείρισης κινδύνου «τρεις γραμμές άμυνας»:

•η πρώτη γραμμή άμυνας αποτελείται από τις γενικές διευθύνσεις που είναι αρμόδιες για τις χρηματοοικονομικές πράξεις της ΕΕ σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, οι οποίες θα πρέπει να εφαρμόζουν διαδικασίες χρηστής διαχείρισης χρηματοοικονομικού κινδύνου και να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων·

•ο διευθυντής κινδύνων ενεργεί ως δεύτερη γραμμή άμυνας σε εταιρικό επίπεδο και είναι υπεύθυνος για τη θέσπιση κοινού πλαισίου διαχείρισης χρηματοοικονομικών κινδύνων για όλες τις χρηματοοικονομικές πράξεις της ΕΕ, καθώς και για την ανεξάρτητη αξιολόγηση των κινδύνων και υποβολή των σχετικών εκθέσεων·

•η τρίτη γραμμή άμυνας είναι η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου, η οποία ασκεί τον ρόλο της σύμφωνα με το άρθρο 118 του δημοσιονομικού κανονισμού.

Η Επιτροπή αναπτύσσει, επί του παρόντος, το πλαίσιο που διέπει τη διαχείριση του χρηματοοικονομικού κινδύνου και τη συμμόρφωση για τις διάφορες κατηγορίες χρηματοοικονομικών πράξεων της ΕΕ.

7.Πολυετείς στρατηγικές ελέγχου για τη διασφάλιση της νομιμότητας και της κανονικότητας των δαπανών

Οι διατάκτες, ως διαχειριστές του προϋπολογισμού της ΕΕ, εφαρμόζουν πολυετείς στρατηγικές ελέγχου για την πρόληψη, τον εντοπισμό και τη διόρθωση σφαλμάτων. Σύμφωνα με την ευθύνη πραγματοποίησης μεμονωμένων πληρωμών που υπέχουν, πρέπει να διασφαλίζουν την αξιοπιστία τους από τη βάση προς την κορυφή και σε λεπτομερές επίπεδο (δηλαδή ανά πρόγραμμα ή άλλο σχετικό τμήμα των δαπανών). Αυτό παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εντοπίζει αδυναμίες και σφάλματα με λεπτομερή και διαφοροποιημένο τρόπο για κάθε πρόγραμμα ή τμήμα δαπανών· να εντοπίζει τα βαθύτερα αίτια των συστημικών σφαλμάτων (π.χ. την πολυπλοκότητα των κανόνων σε ορισμένους τομείς πολιτικής, όπως η έρευνα ή η συνοχή)· να λαμβάνει στοχευμένα και αναλογικά διορθωτικά μέτρα· και να διασφαλίζει ότι τα διδάγματα που αντλήθηκαν χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου και του σχεδιασμού μελλοντικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων.

Τα προγράμματα δαπανών της ΕΕ είναι πολυετή από τον σχεδιασμό τους, όπως και οι σχετικές στρατηγικές ελέγχου. Αυτό σημαίνει ότι ο εντοπισμός και η διόρθωση σφαλμάτων μπορεί να πραγματοποιούνται συνεχώς, έως το κλείσιμο του προγράμματος. Πέραν αυτού, οι στρατηγικές ελέγχου είναι διαφοροποιημένες βάσει κινδύνου (δηλαδή είναι προσαρμοσμένες στα χαρακτηριστικά και στους κινδύνους που συνδέονται με τους διάφορους τρόπους διαχείρισης, τους εμπλεκόμενους παράγοντες, τους τομείς πολιτικής και/ή τις ρυθμίσεις χρηματοδότησης). Οι στρατηγικές ελέγχου περιλαμβάνουν συνήθως προληπτικούς ελέγχους (εκ των προτέρων ελέγχους) που διενεργούνται πριν από την πραγματοποίηση της πληρωμής από την Επιτροπή και διορθωτικούς ελέγχους (εκ των υστέρων ελέγχους) που διενεργούνται μετά την πραγματοποίηση της πληρωμής. Η προσέγγιση για τις δαπάνες που βασίζονται στο κόστος καθώς και για τις δαπάνες για τις οποίες καθορίζεται ποσοστό σφάλματος παρουσιάζεται στο παρακάτω γράφημα. Οι βασικοί προληπτικοί και διορθωτικοί μηχανισμοί της Επιτροπής περιγράφονται λεπτομερώς στο παράρτημα 5.

Ο πολυετής κύκλος ελέγχου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Για τα μέσα που βασίζονται στο κόστος, ο κίνδυνος κατά την πληρωμή και ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο προσδιορίζονται σε διαφορετικά χρονικά σημεία, όπως εξηγείται στο παρακάτω γράφημα.

Κίνδυνος κατά την πληρωμή και κίνδυνος κατά το κλείσιμο

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον κίνδυνο κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο το 2024, βλ. ενότητα 2.1 παρακάτω και παράρτημα 5, ενότητες 5.1 και 5.2.

Όσον αφορά τις πληρωμές βάσει επιδόσεων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος της στήριξης που παρέχεται στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής 2023-2027, η ακολουθία των ελέγχων εξακολουθεί να είναι παρόμοια με εκείνη που περιγράφεται ανωτέρω, με έμφαση στη λειτουργία των συστημάτων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη και στους ελέγχους των συστημάτων, τόσο από τις εθνικές ελεγκτικές αρχές όσο και από την Επιτροπή.

Όσον αφορά τα άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027, η Επιτροπή προσάρμοσε περαιτέρω τις στρατηγικές ελέγχου σε σχέση με τις ιδιαιτερότητες των προγραμμάτων. Για παράδειγμα, η αύξηση της χρήσης κατ’ αποκοπή επιχορηγήσεων στο πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας οδήγησε στην αναγκαία προσαρμογή της στρατηγικής ελέγχου του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Η κεντρική οικονομική υπηρεσία της Επιτροπής στήριξε τις υπηρεσίες της Επιτροπής στο πλαίσιο αυτών των πρωτοβουλιών.

8.Καταπολέμηση της απάτης: η στρατηγική της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης και περαιτέρω προτάσεις

9.Εφαρμογή του σχεδίου δράσης της στρατηγικής της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης

Η Επιτροπή επιδεικνύει μηδενική ανοχή στην απάτη. Δυνάμει του άρθρου 325 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη προστατεύουν τον προϋπολογισμό της ΕΕ από απάτη και άλλες παράνομες δραστηριότητες. Η στρατηγική της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης ( 64 ) του 2019 διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη της πιθανής κατάχρησης των κονδυλίων της ΕΕ. Η στρατηγική συνοδεύεται από σχέδιο δράσης, το οποίο αναθεωρήθηκε το 2023 ( 65 ) και περιλαμβάνει 44 μέτρα στο πλαίσιο επτά θεματικών τομέων που καλύπτουν τις προτεραιότητες της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης συντονίζει και παρακολουθεί την εφαρμογή του σχεδίου και ηγείται περίπου των μισών μέτρων. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2024 οι υπηρεσίες της Επιτροπής και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης σημείωσαν πρόοδο ως προς την εφαρμογή των μέτρων στο πλαίσιο κάθε στόχου.

Το 2024 η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης στήριξε περαιτέρω τις υπηρεσίες της Επιτροπής στον σχεδιασμό των στρατηγικών τους για την καταπολέμηση της απάτης και εξασφάλισε τον συντονισμό και τη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών σε θέματα καταπολέμησης της απάτης μέσω του δικτύου πρόληψης και ανίχνευσης της απάτης.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης συνέχισε το στρατηγικό αναλυτικό της έργο, κυρίως μέσω αναλύσεων για τον εντοπισμό και την αναφορά παρατυπιών και περιπτώσεων απάτης σε διάφορους τομείς, καθώς και για τον αντίκτυπο της απάτης στους διάφορους τομείς της πολιτικής συνοχής και την ευαλωτότητα των τομέων αυτών στην απάτη. Στην ετήσια έκθεση του 2023 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ ( 66 ), η οποία εκδόθηκε στις 25 Ιουλίου 2024, συμπεριλήφθηκε για πρώτη φορά ποιοτική αξιολόγηση των εθνικών στρατηγικών για την καταπολέμηση της απάτης. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης συνέχισε επίσης να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη σε θέματα καταπολέμησης της απάτης στο πλαίσιο της συμβουλευτικής επιτροπής για τον συντονισμό της καταπολέμησης της απάτης, καθώς και με τις υπηρεσίες συντονισμού της καταπολέμησης της απάτης των κρατών μελών της ΕΕ, των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψήφιων χωρών.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης συνέχισε επίσης να διεξάγει ερευνητικές δραστηριότητες, αναφέροντας τις εν λόγω δραστηριότητες στην ετήσια έκθεσή της ( 67 ). Ως αποτέλεσμα του ερευνητικού έργου της, το 2024 η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης συνέστησε να ανακτηθούν 871,5 εκατ. EUR και να μη καταβληθούν αχρεωστήτως 43,5 εκατ. EUR.

10.Άλλα εργαλεία για την αύξηση της αποδοτικότητας της καταπολέμησης της απάτης

Στο πλαίσιο της καταπολέμησης της απάτης, η κυβερνοασφάλεια βρίσκεται πολύ ψηλά στην ατζέντα της Επιτροπής. Οι οντότητες της ΕΕ πρέπει να θεσπίσουν, έως τις 8 Απριλίου 2025, πλαίσιο διαχείρισης, διακυβέρνησης και ελέγχου των κινδύνων για την κυβερνοασφάλεια, με βάση μια αρχική αξιολόγηση της κυβερνοασφάλειας ( 68 ).

Αυτή η αρχική αξιολόγηση της κυβερνοασφάλειας, με βάση το υφιστάμενο πλαίσιο διακυβέρνησης, παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας στην Επιτροπή, επιβεβαίωσε την καλή στάση της Επιτροπής στον τομέα της κυβερνοασφάλειας: οι απόπειρες επίθεσης έχουν μέχρι στιγμής περιοριστεί επιτυχώς και ο αντίκτυπός τους ήταν περιορισμένος, παρά τον αυξημένο αριθμό περιστατικών. Ωστόσο, η Επιτροπή εξακολουθεί να αποτελεί ελκυστικό στόχο. Το τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο δημιουργεί νέα κίνητρα για τους παράγοντες κυβερνοαπειλών που εκμεταλλεύονται τα τεχνικά και ανθρώπινα τρωτά σημεία με ολοένα και πιο εξελιγμένους τρόπους. Η κατάσταση αυτή επιτάσσει συνεχή βελτίωση και αναβάθμιση των ικανοτήτων και της ευαισθητοποίησης της Επιτροπής για τη διασφάλιση κατάλληλων επιπέδων προστασίας. Οι προτεραιότητες που προκύπτουν ενσωματώνονται στην εταιρική στρατηγική για την κυβερνοασφάλεια για την περίοδο 2025-2026, η οποία εγκρίθηκε πρόσφατα.

Τον Σεπτέμβριο του 2024 ο αναδιατυπωμένος δημοσιονομικός κανονισμός επέφερε διάφορες αλλαγές όσον αφορά το σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού, το οποίο αποτελεί μέρος του πλαισίου για την πρόληψη και την καταπολέμηση της απάτης. Οι αλλαγές αυτές έχουν ως στόχο 1) να προωθήσουν τη χρήση του συστήματος έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού· 2) να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητά του· και 3) να καταστήσουν το σύστημα πιο αποδοτικό. Οι βελτιώσεις περιλαμβάνουν τη θέσπιση ταχείας διαδικασίας· νέους λόγους αποκλεισμού, όπως η άρνηση συνεργασίας στο πλαίσιο ερευνών· και τη δυνατότητα αποκλεισμού των συνδεδεμένων οντοτήτων και των πραγματικών δικαιούχων μιας βασικής εξαιρούμενης οντότητας από την υποβολή προσφορών για δημόσιες συμβάσεις και, τελικά, από τη λήψη κονδυλίων της ΕΕ για ορισμένα έτη. Ο δημοσιονομικός κανονισμός (αναδιατύπωση) επεκτείνει την εφαρμογή του συστήματος έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού σε δικαιούχους υπό επιμερισμένη διαχείριση και σε μελλοντικά μέσα υπό άμεση διαχείριση με τα κράτη μέλη, με αναλογική και στοχευμένη προσέγγιση. Από την 1η Ιανουαρίου 2028 τα κράτη μέλη θα έχουν την υποχρέωση να ελέγχουν τη βάση δεδομένων του συστήματος έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού όσον αφορά τους άμεσους αιτούντες, τους συμμετέχοντες και τους δικαιούχους.

11.Εφαρμογή του καθεστώτος αιρεσιμότητας

Ο κανονισμός περί γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητας για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ ( 69 ) (κανονισμός για την αιρεσιμότητα), ο οποίος εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 2020, προστατεύει τον προϋπολογισμό από παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου που επηρεάζουν ή απειλούν σοβαρά να επηρεάσουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ με επαρκώς άμεσο τρόπο. Ο κανονισμός για την αιρεσιμότητα άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2021 και συμπληρώνει άλλες διαδικασίες που έχουν θεσπιστεί βάσει της ενωσιακής νομοθεσίας για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ. Το κύρος του κανονισμού για την αιρεσιμότητα επιβεβαιώθηκε πλήρως από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε δύο αποφάσεις του 2022 ( 70 ). Κατόπιν των αποφάσεων αυτών, η Επιτροπή εξέδωσε τις κατευθυντήριες γραμμές της σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού για την αιρεσιμότητα ( 71 ).

Η Επιτροπή παρακολουθεί την κατάσταση σε όλα τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του κανονισμού για την αιρεσιμότητα από τον Ιανουάριο του 2021. Η Επιτροπή θα ενεργοποιεί τη διαδικασία βάσει του κανονισμού για την αιρεσιμότητα, εάν πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις.

Στις 15 Δεκεμβρίου 2022, κατόπιν πρότασης της Επιτροπής, το Συμβούλιο ενέκρινε μέτρα για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ βάσει του κανονισμού για την αιρεσιμότητα στην περίπτωση της Ουγγαρίας. Το Συμβούλιο αποφάσισε να αναστείλει το 55 % των δημοσιονομικών δεσμεύσεων για τρία προγράμματα ( 72 ) στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, ποσοστό που αντιστοιχεί σε συνολικό ποσό ύψους περίπου 6,4 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027, και απαγόρευσε στην Επιτροπή την ανάληψη νέων νομικών δεσμεύσεων με καταπιστεύματα δημοσίου συμφέροντος ή οντότητες οι οποίες ανήκουν σ’ αυτά (πολλές από τις οποίες είναι πανεπιστήμια) στο πλαίσιο οποιουδήποτε προγράμματος της ΕΕ το οποίο διαχειρίζεται άμεσα ή έμμεσα η Επιτροπή. Η απαγόρευση σχετικά με το δεύτερο μέτρο αμφισβητήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (η υπόθεση εκκρεμεί).

Σύμφωνα με τον κανονισμό για την αιρεσιμότητα, εφόσον δεν υπήρξε γραπτή κοινοποίηση από την Ουγγαρία σχετικά με νέα διορθωτικά μέτρα για την αντιμετώπιση των εκκρεμών ανησυχιών, η Επιτροπή επανεξέτασε την κατάσταση στις 13 Δεκεμβρίου 2023. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ παρέμεινε στο ίδιο επίπεδο κινδύνου και ότι τα δημοσιονομικά μέτρα που ελήφθησαν στο τέλος του 2022 από το Συμβούλιο δεν θα πρέπει να προσαρμοστούν ούτε να αρθούν. Στο πλαίσιο παράλληλης διαδικασίας βάσει των κανόνων του κανονισμού περί κοινών διατάξεων ( 73 ), η Επιτροπή έκρινε ότι η Ουγγαρία αντιμετώπισε επαρκώς ορισμένα από τα ζητήματα που προκάλεσαν τη μη εκπλήρωση, από την Ουγγαρία, ενός από τους οριζόντιους αναγκαίους πρόσφορους όρους όσον αφορά ζητήματα ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Ως εκ τούτου, αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αποδέσμευση μέρους των κονδυλίων για την Ουγγαρία βάσει του κανονισμού περί κοινών διατάξεων.

Στις 2 Δεκεμβρίου 2024 η Ουγγαρία κοινοποίησε επισήμως στην Επιτροπή συγκεκριμένες νομοθετικές τροποποιήσεις σχετικά με τα καταπιστεύματα δημοσίου συμφέροντος και τις οντότητες που ανήκουν σε αυτά, ζητώντας επισήμως από την Επιτροπή να προτείνει στο Συμβούλιο την προσαρμογή ή την άρση του προστατευτικού μέτρου σχετικά με τα καταπιστεύματα δημοσίου συμφέροντος.

Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι νομοθετικές τροποποιήσεις δεν αντιμετώπιζαν επαρκώς τους λόγους που οδήγησαν στη θέσπιση του μέτρου και, ως εκ τούτου, δεν πρότεινε στο Συμβούλιο την άρση ή την προσαρμογή των προστατευτικών μέτρων στην απόφαση που έλαβε στις 16 Δεκεμβρίου 2024 ( 74 ).

Η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού στις 12 Ιανουαρίου 2024. Η έκθεση επικεντρώθηκε 1) στα μέτρα που έλαβε η Επιτροπή κατά την εφαρμογή του κανονισμού, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας που κινήθηκε στην περίπτωση της Ουγγαρίας· 2) στη συμπληρωματικότητα του κανονισμού με άλλα σχετικά μέσα, όπως ο κανονισμός περί κοινών διατάξεων· 3) στην αξιολόγηση από την Επιτροπή της αποτελεσματικότητας των μέτρων που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής· και 4) στη συνολική αποτελεσματικότητα της διαδικασίας που προβλέπεται στον κανονισμό για την αιρεσιμότητα. Η έκθεση επιβεβαίωσε προκαταρκτικά την αποτελεσματικότητα και τις δυνατότητες των προστατευτικών μέτρων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της ουγγρικής υπόθεσης.

Τον Ιανουάριο του 2024 το Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσίευσε έλεγχο σχετικά με το κράτος δικαίου στην ΕΕ, εστιάζοντας στον κανονισμό για την αιρεσιμότητα, στην αλληλεπίδρασή του με τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και στην αιρεσιμότητα στο πλαίσιο των κανόνων της πολιτικής συνοχής. Στην έκθεση ελέγχου ( 75 ) διατυπώθηκαν συνολικά θετικές παρατηρήσεις σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού για την αιρεσιμότητα και τις διαδικασίες που αφορούν την Ουγγαρία. Οι περισσότερες από τις συστάσεις του Συνεδρίου έγιναν δεκτές και εφαρμόζονται, για παράδειγμα, με την η ολοκλήρωση της ανάπτυξης ενός συστήματος διαχείρισης υποθέσεων, του CASE@EC, για τη διαχείριση και την τεκμηρίωση της ροής εργασιών για τις αποφάσεις και τα μέτρα που λαμβάνονται.

12.Έναρξη ισχύος του δημοσιονομικού κανονισμού (αναδιατύπωση) το 2024

Ο δημοσιονομικός κανονισμός (αναδιατύπωση) εκδόθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2024 και άρχισε να ισχύει στις 30 Σεπτεμβρίου 2024. Οι αλλαγές προσαρμόζουν τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ σ’ έναν κόσμο που έχει αλλάξει, θεσπίζοντας σαφέστερους και πιο ευέλικτους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις σε καταστάσεις κρίσης· προβλέπουν την παροχή ενός κεντρικού ιστότοπου για τη διαφάνεια όσον αφορά τη χρήση του προϋπολογισμού της ΕΕ, ο οποίος θα καλύπτει όλους τους τρόπους διαχείρισης από το 2028· επιφέρουν απλούστευση με τη μορφή επιχορηγήσεων πολύ μικρού ύψους (κάτω των 15 000 EUR)· και προστατεύουν τον προϋπολογισμό της ΕΕ από την απάτη, τη διαφθορά ή τις συγκρούσεις συμφερόντων, επεκτείνοντας το σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού στην επιμερισμένη διαχείριση από το 2028. Διάφορες διατάξεις θα εφαρμόζονται μόνο από το 2028. Για να αντικατοπτριστούν οι αλλαγές στον δημοσιονομικό κανονισμό, στις 30 Σεπτεμβρίου 2024 εγκρίθηκαν οι αναθεωρημένοι εσωτερικοί κανόνες της Επιτροπής ( 76 ).

Χρήση του ενιαίου εργαλείου εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης κινδύνου — Arachne

Μετά την έγκριση του δημοσιονομικού κανονισμού (αναδιατύπωση) τον Σεπτέμβριο του 2024, το άρθρο 36 του δημοσιονομικού κανονισμού απαιτεί τη χρήση ενός εκσυγχρονισμένου εργαλείου εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης κινδύνου σε όλους τους τρόπους διαχείρισης. Το υφιστάμενο εργαλείο εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης κινδύνου, το Arachne, στο οποίο θα βασιστεί το μελλοντικό εργαλείο, χρησιμοποιείται ήδη από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και από ορισμένα κράτη μέλη σε εθελοντική βάση στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης και για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Η υποχρεωτική εισαγωγή δεδομένων στο εργαλείο θα απαιτείται από όλα τα κράτη μέλη από το επόμενο δημοσιονομικό πλαίσιο, το οποίο ξεκινά το 2028.

Το 2024 η Επιτροπή συνέχισε τις προπαρασκευαστικές εργασίες για το νέο σύστημα, π.χ. εξετάζοντας τις ανάγκες των χρηστών και την προστασία των δεδομένων. Για να προετοιμαστεί όσον αφορά τη δυνατότητα υποχρεωτικής χρήσης αυτού του εκσυγχρονισμένου εργαλείου εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης κινδύνου από τα κράτη μέλη μετά το 2027, η Επιτροπή συγκρότησε ομάδα εμπειρογνωμόνων, στην οποία περιλαμβάνεται τουλάχιστον ένας εκπρόσωπος ανά κράτος μέλος, για την παροχή βοήθειας και στήριξης στον σχεδιασμό του εκσυγχρονισμένου εργαλείου. Θα πρέπει, ειδικότερα, να συνδράμει στην εκπόνηση αξιολόγησης ετοιμότητας του εργαλείου, η οποία πρέπει να παρουσιαστεί από την Επιτροπή έως το 2027. Βάσει των ανωτέρω, οι συννομοθέτες ενδέχεται να συζητήσουν εκ νέου τη δυνατότητα υποχρεωτικής χρήσης του εργαλείου από τα κράτη μέλη.

13.Οικονομικά αποδοτικοί έλεγχοι για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ

Για να διασφαλιστεί ότι οι έλεγχοι παραμένουν οικονομικά αποδοτικοί, η Επιτροπή επιδιώκει να επιτύχει τη σωστή ισορροπία μεταξύ των ακόλουθων στοιχείων:

·Αποτελεσματικότητα. Το επίπεδο σφάλματος που εντοπίστηκε, βάσει των διενεργηθέντων ελέγχων, και το οποίο παρέχει τη δυνατότητα ομαδοποίησης των δαπανών σε διαφορετικές κατηγορίες κινδύνου.

·Αποδοτικότητα. Ο μέσος χρόνος που απαιτείται για την πραγματοποίηση μιας πληρωμής. Πέραν τούτου, η Επιτροπή αναζητεί επίσης συνεχώς και αναπτύσσει νέους τρόπους για την αύξηση της αποδοτικότητας, κυρίως με τη δημιουργία συνεργειών, όπου αυτό είναι εφικτό.

·Οικονομία. Η αναλογικότητα μεταξύ του κόστους των ελέγχων και των υπό διαχείριση κονδυλίων.

Η οικονομική αποδοτικότητα επιτυγχάνεται μέσω της διαφοροποίησης των ελέγχων: οι τομείς που ενέχουν περισσότερους κινδύνους συνεπάγονται υψηλότερο επίπεδο ελέγχου και/ή συχνότητα ελέγχων, ενώ οι τομείς που ενέχουν λιγότερους κινδύνους θα πρέπει να οδηγούν σε λιγότερο εντατικούς, λιγότερο δαπανηρούς και λιγότερο επαχθείς ελέγχους. Άλλοι τρόποι για τη διασφάλιση της οικονομικής αποδοτικότητας των ελέγχων περιλαμβάνουν τη μείωση του κινδύνου σφαλμάτων μέσω απλουστευμένων κανόνων και διαδικασιών, όπως απλουστευμένες επιλογές κόστους (δηλαδή κατ’ αποκοπή ποσά, ενιαίοι συντελεστές και μοναδιαίο κόστος), την αμοιβαία εμπιστοσύνη στις υφιστάμενες αξιολογήσεις και ελέγχους και δικλίδες ελέγχου που διενεργούνται από άλλες οντότητες και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας με τη συνένωση των λειτουργιών ελέγχου.

14.Τα αποτελέσματα του ελέγχου της Επιτροπής επιβεβαιώνουν ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ προστατεύεται αποτελεσματικά

15.Συνολικά αποτελέσματα για το 2024

Το 2024, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών της κοινής γεωργικής πολιτικής εκτελέστηκαν βάσει πλαισίου πολιτικής που βασιζόταν στις επιδόσεις, η Επιτροπή χρησιμοποίησε έναν νέο δείκτη για τα αποτελέσματα των ελέγχων γι’ αυτού του είδους τις δαπάνες: το ποσοστό των δαπανών χαμηλού κινδύνου.

Επιπρόσθετα, και ως συνέπεια της αλλαγής για τη γεωργία, τα αποτελέσματα των ελέγχων παρουσιάζονται πλέον στο επίπεδο των επιμέρους τομέων του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και όχι για το σύνολο του προϋπολογισμού της ΕΕ, και δεν υπάρχει πλέον δείκτης σε επίπεδο Επιτροπής συνολικά.

Όσον αφορά τις πληρωμές βάσει κόστους, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο προϋπολογισμός προστατεύεται αποτελεσματικά όταν, το αργότερο έως το κλείσιμο των προγραμμάτων (δηλαδή όταν έχουν πραγματοποιηθεί όλοι οι έλεγχοι, οι διορθώσεις και οι ανακτήσεις), ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο είναι χαμηλότερος από το 2 %. Πρόκειται για το ίδιο όριο σημαντικότητας που χρησιμοποιεί και το Ελεγκτικό Συνέδριο. Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με αυτές τις έννοιες και τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό αυτών των εκτιμήσεων, καθώς και για τα αποτελέσματα του ελέγχου για κάθε τομέα πολιτικής, βλ. παράρτημα 5. Με βάση τους ελέγχους και τις δικλίδες ελέγχου που διενεργούνται, οι υπηρεσίες της Επιτροπής προβαίνουν κάθε έτος σε εκτίμηση του επιπέδου κινδύνου για τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών της ΕΕ σε δύο στάδια στο πλαίσιο του πολυετούς κύκλου ελέγχου: κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο των προγραμμάτων.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Έως το 2023 αυτός ήταν ο μόνος δείκτης που χρησιμοποιούνταν για τη μέτρηση του επιπέδου προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ, ο οποίος χρησιμοποιούνταν επίσης για ολόκληρη την Επιτροπή. Ο δείκτης αυτός θα εξακολουθήσει να εφαρμόζεται όταν οι πληρωμές βασίζονται στο κόστος και για τους τομείς στους οποίους οι πληρωμές βασίζονται στο κόστος, δηλαδή, για το 2024, στους τομείς 1, 2, 4, 5, 6 και 7.

Όσον αφορά τη νέα ΚΓΠ για την περίοδο 2023-2027, για τις δαπάνες που βασίζονται στις επιδόσεις, έμφαση δίνεται στις επιδόσεις, με βάση την επίτευξη αποτελεσμάτων, και στην ορθή λειτουργία των συστημάτων διακυβέρνησης στα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη δεν υποβάλλουν πλέον εκθέσεις στην Επιτροπή σχετικά με τις στατιστικές ελέγχου σε επίπεδο δικαιούχων. Αντί να προσδιορίζει ποσοστό σφάλματος και κίνδυνο κατά την πληρωμή, η Επιτροπή ομαδοποιεί τις αντίστοιχες δαπάνες σε τρεις κατηγορίες κινδύνου (χαμηλού, μέτριου και υψηλού), με βάση την αξιολόγηση της λειτουργίας των συστημάτων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη για τη διασφάλιση τόσο της νομιμότητας και της κανονικότητας των υποκείμενων πράξεων όσο και της ποιότητας των αποτελεσμάτων επιδόσεων. Λόγω αυτής της νέας προσέγγισης, δεν μπορεί να προσδιοριστεί κανένας κίνδυνος κατά την πληρωμή για τον τομέα «Φυσικοί πόροι και περιβάλλον» του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, δεδομένου ότι το 74,8 % των δαπανών του τομέα αντιστοιχεί πλέον σε δαπάνες βάσει επιδόσεων. Επίσης, λόγω αυτής της αλλαγής, δεν μπορεί πλέον να προσδιοριστεί κίνδυνος κατά την πληρωμή για ολόκληρη την Επιτροπή. Η υποβολή στοιχείων πραγματοποιείται ανά τομέα του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.

Επισκόπηση του κινδύνου κατά την πληρωμή και του κινδύνου κατά το κλείσιμο για τις δαπάνες που βασίζονται στη συμμόρφωση

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

Για το 2024, όλοι οι τομείς, εκτός από τη συνοχή, παρουσιάζουν κίνδυνο κατά την πληρωμή και κίνδυνο κατά το κλείσιμο κάτω του 2 %, και ο τομέας 3 για τους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων των γεωργικών ενισχύσεων, καταγράφει ποσοστό πληρωμών χαμηλού κινδύνου της τάξης του 77 %, πάνω από τον μέσο όρο του 64 % για την περίοδο 2018-2023. Ως εκ τούτου, οι αντίστοιχες δαπάνες προστατεύονται επαρκώς.

Ο τομέας της συνοχής παρουσιάζει κίνδυνο κατά την πληρωμή άνω του 2 % και κίνδυνο κατά το κλείσιμο κάτω του 2 %. Για τον τομέα αυτό, η Επιτροπή συνεχίζει τις προσπάθειές της για περαιτέρω μείωση του επιπέδου κινδύνου κατά τον χρόνο της πληρωμής.

Για να είναι δυνατή η συγκρισιμότητα και να υπάρχει μια γενική εικόνα, οι πληροφορίες παρουσιάζονται για κάθε τομέα με βάση το επίπεδο κινδύνου (χαμηλό, μέτριο ή υψηλό — βλ. ενότητα 2.1.2), καθώς και για ολόκληρη την Επιτροπή (βλ. επόμενο γράφημα).

Επισκόπηση των δαπανών ανά κατηγορία κινδύνου

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

Αυτή η νέα προσέγγιση δεν έχει αντίκτυπο στα προληπτικά και διορθωτικά μέτρα που εξακολουθούν να εφαρμόζονται.

Σύνολο προληπτικών και διορθωτικών μέτρων (Επιτροπή και κράτη μέλη): 2,6 δισ. EUR (3,8 δισ. EUR το 2023).

Επιφυλάξεις: 18 (14 το 2023), εκ των οποίων 17 σχετίζονται με δαπάνες από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, με συνολικό δημοσιονομικό αντίκτυπο ύψους 330,9 εκατ. EUR (1 290,6 εκατ. EUR το 2023), και μία σχετίζεται με δαπάνες από τον μηχανισμό ανθεκτικότητας και ανάκαμψης με δημοσιονομικό αντίκτυπο 17,5 εκατ. EUR. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. ενότητα 3.1 και παράρτημα 5, ενότητα 5.3.

16.Αποτελέσματα των ελέγχων με βάση τα τμήματα προγραμμάτων χαμηλότερου, μέτριου και υψηλότερου κινδύνου

Η Επιτροπή διαθέτει αξιόπιστες και τεκμηριωμένες πληροφορίες που καταδεικνύουν τη διαφοροποιημένη κατάσταση των κονδυλίων που διαχειρίζεται. Με τον τρόπο αυτόν, εντοπίζει ποια προγράμματα ή τμήματα δαπανών ενέχουν υψηλότερο κίνδυνο, κάτι που της επιτρέπει να παρέχει αποδοτικά τη στήριξή της και να αντιμετωπίζει συγκεκριμένες αδυναμίες, ακόμα και για πολιτικές οι οποίες, εάν ληφθούν υπόψη σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι χαμηλότερου κινδύνου, όπως η κοινή γεωργική πολιτική.

Για τις δαπάνες που βασίζονται στο κόστος, η κατανομή μεταξύ των κατηγοριών κινδύνου βασίζεται στον κίνδυνο κατά την πληρωμή (δηλαδή πριν από την εφαρμογή οποιασδήποτε μελλοντικής διόρθωσης): χαμηλότερος κίνδυνος — κίνδυνος κατά την πληρωμή κάτω του 2,0 %· μέτριος κίνδυνος — κίνδυνος κατά την πληρωμή μεταξύ 2,0 % και 2,5 %· και υψηλότερος κίνδυνος — κίνδυνος κατά την πληρωμή άνω του 2,5 %. Όσον αφορά τη συνοχή, η ανάλυση αυτή εφαρμόζεται επίσης σε επίπεδο επιμέρους προγραμμάτων στα κράτη μέλη.

Οι δαπάνες που βασίζονται στις επιδόσεις κατανέμονται μεταξύ των κατηγοριών χαμηλού, μέτριου και υψηλού κινδύνου σύμφωνα με την αξιολόγηση της λειτουργίας των συστημάτων στους οργανισμούς πληρωμών σε επίπεδο παρέμβασης. Ως εκ τούτου, η νέα προσέγγιση για τις δαπάνες της κοινής γεωργικής πολιτικής καθιστά δυνατή την ενίσχυση της λεπτομέρειας των αποτελεσμάτων των ελέγχων για τις εν λόγω δαπάνες, δεδομένου ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις αδυναμίες και τις ελλείψεις παρέχονται σε επίπεδο χαμηλότερο από το επίπεδο του οργανισμού πληρωμών.

Κατηγοριοποίηση των δαπανών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε τμήματα χαμηλότερου, μέτριου και υψηλότερου κινδύνου, ως ποσοστού του συνολικού ποσού των σχετικών δαπανών για το 2024

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

•Χαμηλότερου κινδύνου. Το 2024 οι δαπάνες αυτής της κατηγορίας ανήλθαν σε 97,2 δισ. EUR, αντιπροσωπεύοντας το 54,8 % των συνολικών δαπανών, σε σύγκριση με 66,6 % των δαπανών το 2023. Η μείωση του ποσού στην κατηγορία χαμηλότερου κινδύνου σε σύγκριση με το 2023 σχετίζεται με προγράμματα συνοχής που έχουν, συντηρητικά, οριστεί στην κατηγορία μέτριου κινδύνου (2 %), ακόμη και όταν τα ποσοστά σφάλματος ήταν χαμηλότερα. Αυτή η συνετή προσέγγιση εφαρμόστηκε επειδή τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν τη δυνατότητα να διασφαλίσουν οριστικά την αξιοπιστία τους μετά το 2024 (βλ. κατωτέρω). Αυτή η κατηγορία χαμηλότερου κινδύνου περιλαμβάνει την πλειονότητα των δαπανών των οποίων η διαχείριση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του νέου μοντέλου βάσει επιδόσεων που εφαρμόζεται για την κοινή γεωργική πολιτική της περιόδου 2023-2027 (1 306 παρεμβάσεις επί συνόλου 1 526) και, εκτός της νέας κοινής γεωργικής πολιτικής, δαπάνες τις οποίες διαχειρίζονται 50 από τους 70 οργανισμούς πληρωμών για την αγροτική ανάπτυξη. Όπως και τα προηγούμενα έτη, περιλαμβάνει επίσης δαπάνες σχετικά με τις επιχορηγήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» και των προγραμμάτων του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας· το Erasmus+· τις δράσεις «Marie Skłodowska-Curie»· συνεισφορές σε άλλα όργανα της ΕΕ (τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Διαστημικό Πρόγραμμα, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, την κοινή επιχείρηση «Σύντηξη για ενέργεια» κ.λπ.)· το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης· το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας· ανθρωπιστική βοήθεια· χρηματοδοτικά μέσα του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»· δαπάνες στον τομέα πολιτικής «Γειτονικές χώρες και υπόλοιπος κόσμος»· και διοικητικές δαπάνες γενικότερα.

•Μέτριου κινδύνου. Το 2024 οι δαπάνες αυτής της κατηγορίας ανήλθαν σε 43,7 δισ. EUR (24,4 % των δαπανών σε σύγκριση με 9,2 % το 2023). Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στα ταμεία της πολιτικής συνοχής, όπου εφαρμόστηκε συντηρητικό κατ’ αποκοπή ποσοστό 2 % για πολλά προγράμματα, ακόμη και αν τα εκτιμώμενα ποσοστά σφάλματος ήταν χαμηλότερα. Η εν λόγω προσέγγιση υιοθετήθηκε ως συνετή, λόγω του ότι παραλήφθηκε περιορισμένος μόνο αριθμός δεσμών εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας για την περίοδο 2014-2020 (καθώς δόθηκε στα κράτη μέλη ένα επιπλέον έτος για την υποβολή τους με βάση τον κανονισμό για την πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη), καθώς και για την περίοδο 2021-2027, κατά την οποία τα προγράμματα βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο υλοποίησης. Η κατηγορία αυτή περιλάμβανε επίσης δαπάνες στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, ιδίως σε σχέση με επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του νέου προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και στο πλαίσιο του προγράμματος για τις μεταφορές του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» για την περίοδο 2021-2027, δαπάνες από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (έξι από τα 27 προγράμματα), καθώς και δαπάνες που σχετίζονται με την κοινή γεωργική πολιτική (152 παρεμβάσεις επί συνόλου 1 526 για δαπάνες βάσει επιδόσεων).

•Υψηλότερου κινδύνου. Οι δαπάνες αυτής της κατηγορίας ανήλθαν σε 38,2 δισ. EUR το 2024 [21,3 % των δαπανών, ποσοστό παρόμοιο με το 2023 (24,2 %)]. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει κυρίως ορισμένες δαπάνες που δηλώθηκαν στο πλαίσιο των ταμείων της πολιτικής συνοχής με υψηλότερο κίνδυνο κατά την πληρωμή ή με σοβαρές ελλείψεις ( 77 ) και ορισμένες δαπάνες που δηλώθηκαν στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής.

Από τη λεπτομερή ανάλυση της Επιτροπής επιβεβαιώνεται ότι το επίπεδο σφάλματος και το ποσοστό δαπανών υψηλού κινδύνου σχετίζονται στενά με τη φύση της χρηματοδότησης. Η πλειονότητα των προγραμμάτων ή των τμημάτων δαπανών, που αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 50 % των σχετικών δαπανών του έτους, εντάσσονται κατ’ εκτίμηση στην κατηγορία χαμηλότερου κινδύνου, διότι περιλαμβάνουν περισσότερες πληρωμές βάσει δικαιωμάτων. Από την άλλη πλευρά, ορισμένα προγράμματα ή τμήματα δαπανών με πολύπλοκους κανόνες βάσει απόδοσης δαπανών φαίνεται να παρουσιάζουν σχετικά υψηλότερο κίνδυνο κατά την πληρωμή (όπως συμβαίνει συνήθως στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, με πολλούς ισχύοντες εθνικούς, περιφερειακούς ή προγραμματικούς κανόνες επιπλέον των κανόνων της ΕΕ). Ωστόσο, τα συστήματα ελέγχου που εφαρμόζονται παρέχουν τη δυνατότητα μετριασμού των κινδύνων που σχετίζονται με ορισμένα από τα πλέον πολύπλοκα προγράμματα και, κατά συνέπεια, μειώνεται το επίπεδο κινδύνου κατά την πληρωμή.

Η Επιτροπή παρακολουθεί στενά τον κίνδυνο κατά την πληρωμή και τον κίνδυνο κατά το κλείσιμο για τα διάφορα προγράμματα και τμήματα δαπανών και λαμβάνει περαιτέρω μέτρα για τη μείωσή τους. Όσον αφορά ειδικότερα τις κατηγορίες μέτριου και υψηλότερου κινδύνου, η Επιτροπή αναζητεί διαρκώς τρόπους για την περαιτέρω μείωσή τους με την αύξηση της ευαισθητοποίησης των δικαιούχων και των εκτελεστικών εταίρων σχετικά με τα ζητήματα αυτά, την προσαρμογή των στρατηγικών ελέγχου, όπου απαιτείται, εφαρμόζοντας τα διδάγματα που αντλήθηκαν σε μελλοντικά προγράμματα και απλουστεύοντας τους κανόνες, όπου είναι δυνατόν.

17.Αποτελέσματα ελέγχου ανά τομέα πολιτικής

Η ετήσια έκθεση για τη διαχείριση και τις επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ αποτελεί σύνοψη των ετήσιων εκθέσεων δραστηριοτήτων των 51 υπηρεσιών της Επιτροπής. Οι δαπάνες που καλύπτονται από καθεμία από τις εκθέσεις αυτές κατανέμονται εξ ολοκλήρου σε έναν από τους επτά τομείς του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Από το 2022, λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους τους, οι δαπάνες για την «Ασφάλεια και άμυνα» της ΓΔ Αμυντικής Βιομηχανίας και Διαστήματος κατανεμήθηκαν μεταξύ του τομέα 1 και του τομέα 5. Η κατάσταση κάθε τομέα πολιτικής περιγράφεται κατωτέρω.

Τομέας 1 — Ενιαία αγορά, καινοτομία και ψηφιακή οικονομία

Συνολικές σχετικές δαπάνες: 24,2 δισ. EUR (2022: 19,1 δισ. EUR).

Κίνδυνος κατά την πληρωμή: 1,6 % (2023: 1,4 %).

Κίνδυνος κατά το κλείσιμο: 1,2 % (2023: 1,0 %).

Σύνολο προληπτικών και διορθωτικών μέτρων: 348,5 εκατ. EUR (2023: 149,8 εκατ. EUR):

·προληπτικά μέτρα: 244,7 εκατ. EUR (2023: 121,1 εκατ. EUR)·

·διορθωτικά μέτρα: 103,8 εκατ. EUR (2023: 28,6 εκατ. EUR).

Επιφύλαξη: μία επιφύλαξη για λόγους φήμης χωρίς δημοσιονομικές επιπτώσεις (ίδια με εκείνη του 2023) ( 78 ).

Το 2024 οι κίνδυνοι τόσο κατά την πληρωμή όσο και κατά το κλείσιμο αυξήθηκαν ελαφρώς, κατά 0,2 εκατοστιαίες μονάδες, σε σύγκριση με το 2023, ανερχόμενοι σε 1,6 % για τον κίνδυνο κατά την πληρωμή και σε 1,2 % για τον κίνδυνο κατά το κλείσιμο. Αυτό οφείλεται στην αύξηση του κινδύνου κατά την πληρωμή για επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020», από 2,57 % το 2023 σε 3,55 % το 2024, καθώς οι αντίστοιχες δαπάνες εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο των συνολικών δαπανών στον εν λόγω τομέα, παρόλο που το μερίδιο των δαπανών από την πολυετή περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (όλα τα προγράμματα μαζί) μειώνεται (από 56 % το 2023 σε σχεδόν 40 % το 2024). Ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο για τις εν λόγω δαπάνες παραμένει κάτω από το όριο σημαντικότητας του 2 % (στο 1,59 %).

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η αύξηση του κινδύνου κατά την πληρωμή για τον συγκεκριμένο τομέα εξηγείται επίσης από την αύξηση του μεριδίου των δαπανών από την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027 (από κάτω από 6 % το 2023 σε πάνω από 21 % το 2024), και ιδίως του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» (από 1,9 % το 2023 σε 17,8 % το 2024). Για τις δαπάνες αυτές δεν υπήρχε αντιπροσωπευτικό ποσοστό σφάλματος για το 2024, καθώς η εκστρατεία εκ των υστέρων ελέγχων ξεκίνησε μόλις κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2024, όταν ήταν διαθέσιμος σημαντικός αριθμός πληρωμών. Ως εκ τούτου, η συντηρητική προσέγγιση που εφαρμόστηκε το 2023 διατηρήθηκε το 2024 με τη χρήση κατ’ αποκοπή συντελεστή 2 % για τον κίνδυνο κατά την πληρωμή. Σε μικρότερο βαθμό, το ίδιο ισχύει και για το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη». Η επίπτωση αυτής της προσέγγισης είναι ιδιαίτερα ορατή στο παρακάτω διάγραμμα, καθώς το μερίδιο του τμήματος δαπανών μέτριου κινδύνου αυξήθηκε το 2024 (τμήμα από το 2 % έως κάτω του 2,5 %).

Για το πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων 2020», όπως και τα προηγούμενα έτη, και παρά τις συνεχιζόμενες προσπάθειες και βελτιώσεις, ο κίνδυνος κατά την πληρωμή παρέμεινε πάνω από το 2 % λόγω της εγγενούς πολυπλοκότητας των κανόνων. Ειδικότερα, το 2024 αυξήθηκε το ποσοστό των τελικών πληρωμών για το πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων 2020», οι οποίες είναι πιο επιρρεπείς σε σφάλματα από τις ενδιάμεσες πληρωμές, καθώς συχνά αντιστοιχούν σε μεγαλύτερα και πιο σύνθετα έργα. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, οι ερευνητικές υπηρεσίες δεν διατύπωσαν επιφυλάξεις όσον αφορά τις δηλώσεις αξιοπιστίας τους σε σχέση με το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» ( 79 ).

Όσον αφορά το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», αναμένονται διαρθρωτικές βελτιώσεις που θα οδηγήσουν σε λιγότερα σφάλματα μεσοπρόθεσμα από το υψηλότερο ποσοστό επιχορηγήσεων που χρησιμοποιούν κατ’ αποκοπή ποσά ή απλουστευμένες επιλογές κόστους. Στόχος είναι η χρήση κατ’ αποκοπή χρηματοδότησης για το 50 % του προϋπολογισμού για προσκλήσεις υποβολής προτάσεων έως το τέλος του 2027. Δεδομένου του κύκλου των πληρωμών, είναι πιθανό ο αντίκτυπος στο επίπεδο κινδύνου κατά την πληρωμή να αρχίσει να διαφαίνεται σε μέτριο επίπεδο τα επόμενα έτη και να είναι σημαντικότερος από το 2029.

Η Επιτροπή έχει καθορίσει και εφαρμόζει άλλα μέτρα για την απλούστευση των κανόνων με σκοπό τη μείωση των ποσοστών σφάλματος στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Πέρα από τη χρήση απλουστευμένων μορφών χρηματοδότησης (κατ’ αποκοπή ποσών και μοναδιαίου κόστους), τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την υλοποίηση εκστρατειών επικοινωνίας που στοχεύουν ειδικά σε τύπους δικαιούχων που είναι περισσότερο «επιρρεπείς σε σφάλματα» (όπως μικρομεσαίες επιχειρήσεις και νεοεισερχόμενοι) και τη βελτίωση της κατάρτισης που παρέχεται σε εξωτερικές ελεγκτικές εταιρείες που διενεργούν ελέγχους για λογαριασμό της Επιτροπής. Τα μέτρα αυτά, που εστιάζουν στα συνηθέστερα σφάλματα, αναμένεται να έχουν θετικό αντίκτυπο, ενώ παράλληλα παραμένουν οικονομικά αποδοτικά.

Η μόνη επιφύλαξη που διατυπώθηκε το 2023 διατηρήθηκε το 2024. Η επιφύλαξη αυτή αφορά τα προγράμματα για την προώθηση γεωργικών προϊόντων και διατυπώθηκε λόγω παρατυπιών στη διαδικασία υπεργολαβίας. Όπως αναμενόταν το 2023, ο δημοσιονομικός κίνδυνος έχει πλέον επέλθει, όπως φαίνεται στα αποτελέσματα των ελέγχων με ποσοστό σφάλματος 3,89 % (2,32 % μετά την αφαίρεση των διορθώσεων που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί). Βρίσκονται σε εξέλιξη πρόσθετοι έλεγχοι και έρευνες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης. Έχουν ληφθεί και εφαρμόζονται μέτρα μετριασμού για την αποτροπή της εμφάνισης παρόμοιων καταστάσεων στο μέλλον. Ωστόσο, θα απαιτηθεί ακόμη χρόνος για την εφαρμογή όλων των αναγκαίων διορθώσεων.

Όσον αφορά τα προληπτικά και τα διορθωτικά μέτρα, η αύξηση οφείλεται κυρίως στον αυξημένο αριθμό και το αυξημένο ποσό των ενδιάμεσων και των τελικών πληρωμών, καθώς και σε περιορισμένο αριθμό υποθέσεων υψηλής αξίας, ιδίως μίας εφάπαξ, ιδιαίτερα σημαντικής ανάκτησης στο πλαίσιο του προγράμματος του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», μετά από έλεγχο της Επιτροπής.

Τομέας 1 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου — Ενιαία αγορά, καινοτομία και ψηφιακή οικονομία — επισκόπηση του καταμερισμού του κινδύνου για την περίοδο 2022-2024

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

Τομέας 2 — Συνοχή, ανθεκτικότητα και αξίες

Συνολικές σχετικές δαπάνες: 62,0 δισ. EUR (2023: 67,3 δισ. EUR).

Κίνδυνος κατά την πληρωμή: 2,9 % (2023: 2,6 %).

Κίνδυνος κατά το κλείσιμο: 1,7 % (2023: 1,2 %).

Σύνολο προληπτικών και διορθωτικών μέτρων (Επιτροπή και κράτη μέλη): 1 028,6 εκατ. EUR (2023: 2 370,9 εκατ. EUR):

·προληπτικά μέτρα: 579,9 εκατ. EUR (2023: 1 643,7 εκατ. EUR)·

·διορθωτικά μέτρα: 448,7 εκατ. EUR (2023: 727,2 εκατ. EUR).

Επιφυλάξεις: πέντε επιφυλάξεις, με δημοσιονομικό αντίκτυπο 73 εκατ. EUR (2023: τρεις επιφυλάξεις, με δημοσιονομικό αντίκτυπο 583 εκατ. EUR).

Ο κίνδυνος κατά την πληρωμή για τον συγκεκριμένο τομέα αυξήθηκε από 2,6 % σε 2,9 %, ενώ ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο αυξήθηκε από 1,2 % σε 1,7 %. Ο κίνδυνος κατά την πληρωμή και ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο οφείλονταν κυρίως στα ποσά που καταβλήθηκαν για τα ταμεία της πολιτικής συνοχής ( 80 ) υπό επιμερισμένη διαχείριση, τα οποία αντιπροσώπευαν περίπου το 92 % των συνολικών σχετικών δαπανών για τον εν λόγω τομέα.

Όσον αφορά το σύνολο των ταμείων της πολιτικής συνοχής, ο κίνδυνος κατά την πληρωμή παρέμεινε σημαντικός και κυμάνθηκε μεταξύ 2,3 % και 3,2 % ( 81 ), αυξημένος σε σύγκριση με το εύρος τιμών που παρατηρήθηκε το 2023 (μεταξύ 1,9 % και 2,8 %). Η αύξηση οφείλεται κυρίως στη συνετή προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή για τις δαπάνες που αντιστοιχούν στην περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (οι οποίες εξακολουθούσαν να αποτελούν το 80 % των συνολικών πληρωμών το 2024), για να αντιμετωπίσει το γεγονός ότι, έως την 1η Μαρτίου 2025, παραλήφθηκε περιορισμένος μόνο αριθμός δεσμών εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας, μετά την τροποποίηση του κανονισμού περί κοινών διατάξεων με τον κανονισμό για την πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη, με τον οποίο παρατάθηκε η περίοδος υποβολής των τελικών δεσμών εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας (και, ως εκ τούτου, των αποτελεσμάτων του ελέγχου) έως τις 15 Φεβρουαρίου 2026 ( 82 ). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή χρησιμοποίησε κατ’ αποκοπή ποσοστό 2 % για όλα τα προγράμματα για τα οποία δεν υποβλήθηκε δέσμη εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας και το εκτιμώμενο ποσοστό σφάλματος, βάσει ελλιπών αποτελεσμάτων ελέγχου, ήταν κάτω του 2 %. Ομοίως, χρησιμοποιήθηκε κατ’ αποκοπή ποσοστό 2 % για τη χαμηλότερη τιμή του κινδύνου κατά την πληρωμή για όλα τα προγράμματα της περιόδου 2021-2027, λόγω των πολύ περιορισμένων αποτελεσμάτων ελέγχου που ελήφθησαν για τη λογιστική χρήση 2022-2023 ( 83 ).

Συνολικά, η Επιτροπή έχει την εύλογη βεβαιότητα ότι τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου λειτουργούν επαρκώς ικανοποιητικά για το 91,5 % των προγραμμάτων ( 84 ). Ωστόσο, ο κίνδυνος κατά την πληρωμή για τον τομέα της συνοχής παρέμεινε πάνω από το όριο σημαντικότητας του 2 %. Αυτό οφείλεται κυρίως στην εγγενή πολυπλοκότητα των έργων που χρηματοδοτούνται από τα εν λόγω ταμεία, στο ευρύ φάσμα των εμπλεκόμενων παραγόντων και στη δυσκολία αντιμετώπισης ορισμένων πολύπλοκων κανόνων, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο, ιδίως σε σχέση με τους κανόνες που αφορούν τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις. Εξακολουθούν να υπάρχουν αδυναμίες κυρίως στο επίπεδο των διαχειριστικών αρχών ή των ενδιάμεσων φορέων τους. Οι κύριες κατηγορίες παρατυπιών που εντοπίστηκαν από τις ελεγκτικές αρχές των κρατών μελών και την Επιτροπή είναι παρόμοιες με εκείνες που εντόπισε το Ελεγκτικό Συνέδριο: μη επιλέξιμες δαπάνες, μη επιλέξιμα έργα ή μη επιλέξιμοι δικαιούχοι, σφάλματα στις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων και ελλιπείς πληροφορίες ή έγγραφα τεκμηρίωσης.

Το 2022 και το 2023 η διαφορά μεταξύ του κινδύνου που αντιμετώπιζε η Επιτροπή κατά την πληρωμή και του εκτιμώμενου από το Ελεγκτικό Συνέδριο επιπέδου σφάλματος αυξήθηκε σημαντικά. Αυτό εξηγείται κυρίως από τις αποκλίσεις στην ερμηνεία των παραβιάσεων των εφαρμοστέων κανόνων. Μετά την αυξανόμενη αυτή διαφορά, η Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ανέθεσε την εκπόνηση μελέτης για τη σύγκριση του κινδύνου που αντιμετωπίζει η Επιτροπή κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο με το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με έμφαση στα ταμεία συνοχής. Η μελέτη που δημοσιεύτηκε πρόσφατα προβαίνει σε ισορροπημένη και τεκμηριωμένη αξιολόγηση των αντίστοιχων μεθοδολογιών, καθώς και των λόγων για τους οποίους αυτές οδηγούν σε διαφορετικά αποτελέσματα ως προς την αναφορά των ποσοστών σφάλματος και από τα δύο θεσμικά όργανα, κυρίως για τα ταμεία συνοχής. Αντικατοπτρίζει σε ικανοποιητικό βαθμό το έργο που επιτελούν αμφότερα τα θεσμικά όργανα, τις αντίστοιχες προσδοκίες που συνεπάγονται οι ρόλοι τους και τη χρησιμότητα των δύο προσεγγίσεων. Αναφέρει ότι τόσο η Επιτροπή όσο και το Ελεγκτικό Συνέδριο χρησιμοποιούν σύγχρονες μεθοδολογίες, οι οποίες βασίζονται σε διεθνή πρότυπα ελέγχου. Κάθε μεθοδολογία ικανοποιεί τις ανάγκες και τις προσδοκίες κάθε θεσμικού οργάνου. Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το ποσοστό σφάλματος και ο κίνδυνος κατά την πληρωμή δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα μεγέθη.

Όσον αφορά τα ταμεία συνοχής, η Επιτροπή εφάρμοσε πρόσθετες δημοσιονομικές διορθώσεις για τα προγράμματα για τα οποία επιβεβαίωσε μεμονωμένα ποσοστά σφάλματος άνω του 2 %, ώστε ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο να είναι τελικά κάτω του 2 % για όλα τα προγράμματα. Οι εκτιμώμενες μελλοντικές διορθώσεις αντιστοιχούσαν σε εύρος τιμών μεταξύ 0,5 % και 1,4 %, τιμές από τις οποίες προκύπτει εκτιμώμενος κίνδυνος κατά το κλείσιμο της τάξης του 1,8 %.

Προληπτικά μέτρα ελήφθησαν κυρίως για τα επιχειρησιακά προγράμματα της περιόδου προγραμματισμού 2021-2027 και διορθωτικά μέτρα ελήφθησαν για τα επιχειρησιακά προγράμματα της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020. Όσον αφορά τα ταμεία συνοχής για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, τα κράτη μέλη εφάρμοσαν προληπτικά και διορθωτικά μέτρα ( 85 ) που αποδόθηκαν στους ελέγχους των ίδιων των κρατών μελών, για συνολικό ποσό ύψους 211 εκατ. EUR, ποσό πολύ χαμηλότερο από το ποσό των 598 εκατ. EUR για τα μέτρα που εφαρμόστηκαν πέρυσι. Αυτό εξηγείται από τον περιορισμένο αριθμό των τελικών δεσμών εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας (δηλαδή 96 από τις 431) που υπέβαλαν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή έως την 1η Μαρτίου 2025. Για την ίδια περίοδο προγραμματισμού, τα κράτη μέλη εφάρμοσαν επίσης διορθωτικά μέτρα που αποδόθηκαν στις δικλίδες ελέγχου της Επιτροπής, στη συνέχεια που δόθηκε στις έρευνες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης και στους ελέγχους του Ελεγκτικού Συνεδρίου, για ποσό ύψους 70 εκατ. EUR. Επιπλέον, για την περίοδο 2007-2013 η Επιτροπή εφάρμοσε διορθωτικά μέτρα για ποσό ύψους 154 εκατ. EUR. Η υλοποίηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027 επιταχύνθηκε το 2024, ανερχόμενη σε 8 368 εκατ. EUR, ήτοι στο 15 % των συνολικών δαπανών για τα ταμεία συνοχής. Ως εκ τούτου, ήταν το πρώτο έτος κατά το οποίο τα κράτη μέλη εφάρμοσαν προληπτικά μέτρα για την εν λόγω περίοδο προγραμματισμού, συνολικής αξίας 565 εκατ. EUR. Καθώς βρισκόμαστε ακόμη σε πρώιμο στάδιο, τα διορθωτικά μέτρα για την περίοδο 2021-2027 ήταν αρκετά περιορισμένα (8 εκατ. EUR).

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2021-2027 για τα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ταμείου Συνοχής και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ είναι η ανάγκη συμμόρφωσης των κρατών μελών με ένα σύνολο θεματικών και οριζόντιων αναγκαίων πρόσφορων όρων, ώστε να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική εκτέλεση των κονδυλίων. Στο τέλος του 2024 κρίθηκε ότι περίπου το 96 % των ισχυόντων θεματικών αναγκαίων πρόσφορων όρων πληρούνταν για τα προγράμματα που είχαν εγκριθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ταμείου Συνοχής και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+. Έως το τέλος Απριλίου του 2024 όλα τα κράτη μέλη εκτός από την Ουγγαρία πληρούσαν τους οριζόντιους αναγκαίους πρόσφορους όρους ( 86 ).

Στο τέλος του 2024 διατυπώθηκαν τέσσερις επιφυλάξεις σχετικά με τα ταμεία της πολιτικής συνοχής (δύο ανά περίοδο προγραμματισμού): μία για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής και μία για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, την Πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων και το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους. Οι εν λόγω επιφυλάξεις αφορούν επιχειρησιακά προγράμματα τα οποία παρουσίαζαν σημαντικές αδυναμίες στα οικεία συστήματα διαχείρισης και ελέγχου ή για τα οποία το ποσοστό σφάλματος υπερέβαινε το όριο σημαντικότητας ή, λιγότερο συχνά, για τα οποία οι ελεγκτικές εργασίες σε επίπεδο κράτους μέλους κρίθηκαν ανεπαρκείς ή μη ικανοποιητικές.

•Δύο επιφυλάξεις για την περίοδο 2014-2020: ο αριθμός των προγραμμάτων για τα οποία διατυπώθηκαν επιφυλάξεις (26) ήταν χαμηλότερος από τον αριθμό των προγραμμάτων για τα οποία διατυπώθηκαν επιφυλάξεις το 2023 (53). Ο δημοσιονομικός αντίκτυπος μειώθηκε από 583 εκατ. EUR σε 68 εκατ. EUR, διότι μόνο το 20 % των τελικών δεσμών εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας είχαν υποβληθεί έως την 1η Μαρτίου 2025. Ως αποτέλεσμα, λιγότερες περιπτώσεις πληρούσαν τα κριτήρια για την έκδοση επιφυλάξεων. Για να αποφευχθεί τυχόν κενό στη διασφάλιση της αξιοπιστίας, η Επιτροπή εφάρμοσε κατάλληλα κατ’ αποκοπή ποσά και επέβαλε όρους στις σχετικές περιπτώσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται καταστάσεις στις οποίες δεν υποβλήθηκε δέσμη εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας, αλλά οι ελλείψεις στη λειτουργία των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου ήταν ήδη γνωστές στην Επιτροπή από τη διαδικασία των προηγούμενων ετών ή μέσω των δικών της ελεγκτικών εργασιών. Επιπλέον, η απουσία λογαριασμών για το 80 % των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020 επηρέασε τις σχετικές δαπάνες (τη βάση επί της οποίας υπολογίζεται ο δημοσιονομικός αντίκτυπος). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μη ποσοτικοποιημένες επιφυλάξεις και αντίστοιχη μείωση του δημοσιονομικού αντικτύπου των επιφυλάξεων.

•Δύο επιφυλάξεις για την περίοδο 2021-2027, σε σχέση με επτά προγράμματα, με συνολικό δημοσιονομικό αντίκτυπο 3 εκατ. EUR.

Οι επιφυλάξεις αίρονται μόνο εφόσον αντιμετωπιστούν οι αδυναμίες του συστήματος και το ποσοστό σφάλματος είναι κάτω του 2 %. Συνήθως, οι λόγοι για τους οποίους διατυπώνονται επιφυλάξεις δεν είναι διαρθρωτικοί και απαιτούνται ένα έως δύο έτη για να αρθεί μια επιφύλαξη. Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις επιφυλάξεις, βλ. τόμο III παράρτημα 5.

Η Επιτροπή εξακολουθεί να λαμβάνει μέτρα για τη στήριξη των αρχών που είναι αρμόδιες για τα προγράμματα ώστε να βελτιώσουν τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου τους και να μειώσουν τον κίνδυνο κατά το κλείσιμο για τη συνοχή κάτω από 2 %. Τον Δεκέμβριο του 2024, μετά από συμμετοχική συζήτηση τόσο με τις ελεγκτικές όσο και με τις διαχειριστικές αρχές, η Επιτροπή κατάρτισε ένα από κοινού συμφωνηθέν σχέδιο δράσης που περιλαμβάνει 22 μέτρα που καλύπτουν τις ακόλουθες κατηγορίες: διάδοση πληροφοριών στους δικαιούχους για τη βελτίωση της κατανόησης των υποχρεώσεών τους και των κανόνων· ανάλυση των σφαλμάτων που εντοπίστηκαν, και ιδίως των πρόσθετων σφαλμάτων που αναφέρθηκαν από τους ελέγχους της ΕΕ· ενισχυμένη χρήση εργαλείων τεχνολογίας πληροφοριών· κατάρτιση του προσωπικού· ενισχυμένος προληπτικός ρόλος του ελέγχου· χρήση πλήρων και επικαιροποιημένων καταλόγων ελέγχου· και αποτελεσματικές ελεγκτικές πρακτικές σύμφωνα με τα πρότυπα ελέγχου (π.χ. τεκμηρίωση των επαληθεύσεων/εξακριβώσεων που διενεργήθηκαν). Η εφαρμογή των μέτρων αυτών θα υπόκειται σε συνεχή παρακολούθηση από την Επιτροπή, από κοινού με την ελεγκτική αρχή κάθε κράτους μέλους.

Τομέας 2 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου — Συνοχή, ανθεκτικότητα και αξίες — επισκόπηση του καταμερισμού του κινδύνου για την περίοδο 2022-2024

Σημείωση: Το 2024, όσον αφορά την πολιτική συνοχής, κανένα πρόγραμμα δεν περιλαμβάνεται στο τμήμα χαμηλού κινδύνου σύμφωνα με τη συνετή προσέγγιση της χρήσης κατ’ αποκοπή συντελεστών 2 % και για τις δύο περιόδους προγραμματισμού.

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

Τομέας 3 — Φυσικοί πόροι και περιβάλλον

Συνολικό ποσό σχετικών δαπανών: 57,4 δισ. EUR (2023: 58,3 δισ. EUR).

·Μοντέλο διασφάλισης με βάση τη συμμόρφωση: 14,5 δισ. EUR (2023: 58,1 δισ. EUR).

·Μοντέλο διασφάλισης με βάση τις επιδόσεις: 42,9 δισ. EUR (2023: 0,2 δισ. EUR).

Ποσοστό δαπανών χαμηλού κινδύνου: 77 % (2024), 69 % (2023).

Σύνολο προληπτικών και διορθωτικών μέτρων (Επιτροπή και κράτη μέλη): 1 069,8 εκατ. EUR (2023: 1 157,6 εκατ. EUR).

·προληπτικά μέτρα: 178,4 εκατ. EUR ( 87 ) (2023: 490,3 εκατ. EUR)·

·διορθωτικά μέτρα: 891,4 εκατ. EUR (2023: 667,4 εκατ. EUR).

Επιφυλάξεις: επτά επιφυλάξεις, με δημοσιονομικό αντίκτυπο 254 εκατ. EUR (2023: πέντε επιφυλάξεις, με δημοσιονομικό αντίκτυπο 705 εκατ. EUR).

Τομέας 3 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου — Φυσικοί πόροι και περιβάλλον — επισκόπηση του καταμερισμού του κινδύνου για την περίοδο 2022-2024

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

Το 2024 το 77,7 % των δαπανών για τους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον θεωρήθηκε χαμηλού κινδύνου. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε δαπάνες με κίνδυνο κατά την πληρωμή κάτω του 2 %, όσον αφορά πληρωμές βάσει συμμόρφωσης, και σε δαπάνες για τις οποίες τα συστήματα που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη έχουν αξιολογηθεί ως χαμηλού κινδύνου, λειτουργούντα ικανοποιητικά ή τουλάχιστον λειτουργούντα, όσον αφορά πληρωμές βάσει επιδόσεων. Είναι πολύ παρόμοιο με το ποσοστό των δαπανών χαμηλού κινδύνου για τη γεωργία (77,4 %), το οποίο αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών στο πλαίσιο αυτού του τομέα πολιτικής (97 %), ενώ το υπόλοιπο αντιστοιχεί στις δαπάνες για τη θάλασσα και την αλιεία ( 88 ), το περιβάλλον και το κλίμα. Το ποσοστό συνιστά αύξηση σε σύγκριση με το ποσοστό των δαπανών χαμηλού κινδύνου το 2023 (69 %), το 2022 (72 %) και την περίοδο 2018-2023 (μέσος όρος 64 %).

Η κοινή γεωργική πολιτική (στο εξής: ΚΓΠ) της περιόδου 2023-2027 αντιπροσωπεύει μετάβαση από μια πολιτική που βασίζεται στη συμμόρφωση στην αύξηση της εστίασης στις επιδόσεις και τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται. Η νέα ΚΓΠ παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία, αλλά και μεγαλύτερη ευθύνη, στα κράτη μέλη. Γενικά, τα κράτη μέλη καθορίζουν τους κανόνες με τους οποίους πρέπει να συμμορφώνονται οι τελικοί δικαιούχοι στα εθνικά τους σχέδια, σύμφωνα με το γενικό πλαίσιο της ΕΕ. Η Επιτροπή επικεντρώνεται στην αξιολόγηση της προόδου ως προς την επίτευξη των αποτελεσμάτων και στη λειτουργία των συστημάτων που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη για τη διασφάλιση της τήρησης των εν λόγω όρων. Η Επιτροπή δεν εξετάζει πλέον μεμονωμένες συναλλαγές που ωφελούν μεμονωμένους αποδέκτες. Οι υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων για τα κράτη μέλη αντικατοπτρίζουν αυτές τις αλλαγές: σε αντίθεση με την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού, τα κράτη μέλη δεν υποβάλλουν πλέον στην Επιτροπή στατιστικές ελέγχου σε επίπεδο δικαιούχου. Εφόσον δεν λαμβάνει στατιστικές ελέγχου σε επίπεδο δικαιούχου, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να καθορίσει ποσοστό σφάλματος σε επίπεδο οργανισμού πληρωμών και, ως εκ τούτου, ούτε για το σύνολο της ΚΓΠ.

Ως εκ τούτου, το νέο μοντέλο διασφάλισης που εφαρμόζει η Επιτροπή επικεντρώνεται στις επιδόσεις και στην ορθή λειτουργία των συστημάτων διακυβέρνησης των κρατών μελών που έχουν δημιουργηθεί για τη διασφάλιση τόσο της νομιμότητας και της κανονικότητας των υποκείμενων πράξεων όσο και της ποιότητας των αποτελεσμάτων που αφορούν τις επιδόσεις. Για να καταλήξει σε συμπέρασμα σχετικά με την ορθή λειτουργία των συστημάτων διακυβέρνησης των κρατών μελών, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη όλες τις διαθέσιμες σχετικές πληροφορίες, ιδίως την αξιολόγηση από τους οργανισμούς πιστοποίησης, η οποία οδηγεί στη διαβάθμιση των συστημάτων διακυβέρνησης σε επίπεδο οργανισμού πληρωμών και παρέμβασης, καθώς και τα αποτελέσματα των δικών της πορισμάτων ελέγχου και εκείνα του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Ως αποτέλεσμα, η Επιτροπή μπορεί να προσαρμόσει τις διαβαθμίσεις των οργανισμών πιστοποίησης, κατά περίπτωση, στο κατάλληλο επίπεδο (επίπεδο οργανισμού πληρωμών και παρέμβασης). Παράλληλα, εντοπίζονται και αναφέρονται κίνδυνοι σοβαρών ελλείψεων στα συστήματα διακυβέρνησης των κρατών μελών.

Τα συστήματα διακυβέρνησης είναι τα όργανα διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των αρμόδιων αρχών, των οργανισμών πληρωμών, των οργανισμών συντονισμού και των οργανισμών πιστοποίησης, που διαχειρίζονται την κοινή γεωργική πολιτική στα κράτη μέλη. Τα συστήματα αυτά περιλαμβάνουν τις βασικές απαιτήσεις της ΕΕ, τις υποχρεώσεις των κρατών μελών να προστατεύουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ, την εφαρμογή εγκεκριμένων στρατηγικών σχεδίων της κοινής γεωργικής πολιτικής και ένα αξιόπιστο σύστημα υποβολής εκθέσεων για την παρακολούθηση των επιδόσεων.

Η παρέμβαση αναφέρεται σ’ ένα ειδικό μέσο στήριξης με καθορισμένες προϋποθέσεις επιλεξιμότητας, το οποίο περιγράφεται στο στρατηγικό σχέδιο ενός κράτους μέλους για την κοινή γεωργική πολιτική, το οποίο καλύπτει παρεμβάσεις στο πλαίσιο τόσο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων όσο και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Οι παρεμβάσεις αυτές περιλαμβάνουν διάφορα είδη στήριξης, όπως βασική εισοδηματική στήριξη για βιωσιμότητα, συμπληρωματική εισοδηματική στήριξη για γεωργούς νεαρής ηλικίας, οικολογικά προγράμματα και τομεακή στήριξη για οπωροκηπευτικά, για τη μελισσοκομία και τον οίνο, καθώς και περιβαλλοντικές, κλιματικές και άλλες διαχειριστικές δεσμεύσεις, και στήριξη για εκτάσεις που υπόκεινται σε φυσικούς ή άλλους ειδικούς ανά περιοχή περιορισμούς, μεταξύ άλλων.

Όσον αφορά τις δαπάνες στο πλαίσιο του νέου μοντέλου διασφάλισης, η Επιτροπή ομαδοποιεί τις αντίστοιχες δαπάνες σε τρεις κατηγορίες κινδύνου —χαμηλού, μέτριου και υψηλού— με βάση την τελική βαθμολογία (βλ. πλαίσιο κατωτέρω) των συστημάτων που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη. Οι οργανισμοί πιστοποίησης καθορίζουν τη διαβάθμιση ετησίως με βάση την ποιοτική αξιολόγηση της ορθής λειτουργίας των υφιστάμενων συστημάτων (συστήματα διακυβέρνησης) ανά παρέμβαση ανά οργανισμό πληρωμών, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι τελικοί δικαιούχοι συμμορφώνονται με τους ισχύοντες κανόνες. Η διαβάθμιση αυτή μπορεί να αναπροσαρμόζεται από την Επιτροπή κατά περίπτωση, λαμβανομένων υπόψη των πορισμάτων ελέγχου της ίδιας της Επιτροπής και του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Με βάση τα ανωτέρω, οι δαπάνες ομαδοποιούνται σε δαπάνες χαμηλού κινδύνου, για τις οποίες η τελική προσαρμοσμένη βαθμολογία είναι 3 ή 4· μέτριου κινδύνου, για τις οποίες η τελική προσαρμοσμένη βαθμολογία είναι 2· και υψηλού κινδύνου, για τις οποίες η τελική προσαρμοσμένη βαθμολογία είναι 1. Η Επιτροπή θα διατυπώνει επιφυλάξεις είτε όταν εντοπίζονται κίνδυνοι σοβαρών ελλείψεων στα συστήματα διακυβέρνησης των κρατών μελών (βαθμολογία 1) είτε όταν ένα κράτος μέλος υστερεί όσον αφορά την εκπλήρωση των οροσήμων του.

Υπάρχουν τέσσερις βαθμολογίες που περιγράφουν τη λειτουργία των συστημάτων διακυβέρνησης των παρεμβάσεων:

·4 — ικανοποιητικά λειτουργικά, για τα συστήματα διακυβέρνησης για τα οποία δεν διαπιστώθηκαν καθόλου ή διαπιστώθηκαν ελάχιστες εξαιρέσεις στις δοκιμές των δικλίδων ελέγχου·

·3 — λειτουργικά, για τα συστήματα διακυβέρνησης για τα οποία διαπιστώθηκαν λίγες εξαιρέσεις στις δοκιμές των δικλίδων ελέγχου·

·2 — εν μέρει λειτουργικά, για τα συστήματα διακυβέρνησης για τα οποία διαπιστώθηκαν ορισμένες εξαιρέσεις στις δοκιμές των δικλίδων ελέγχου·

·1 — μη λειτουργικά, για τα συστήματα διακυβέρνησης για τα οποία διαπιστώθηκαν αρκετές συστημικές εξαιρέσεις στις δοκιμές των δικλίδων ελέγχου, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά την αποτελεσματικότητα των δικλίδων ελέγχου

Η αξιοπιστία των οργανισμών πιστοποίησης διαδραματίζει καίριο ρόλο στο πλαίσιο του προτύπου «ενιαίου ελέγχου» που εφαρμόζει η Επιτροπή. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ελέγχει οργανισμούς πληρωμών μόνον εάν οι εργασίες των οργανισμών πιστοποίησης δεν είναι αξιόπιστες. Το 2024 η Επιτροπή διενήργησε 48 ελέγχους με στόχο τα συστήματα διακυβέρνησης που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη. Οι ίδιοι έλεγχοι, κατά περίπτωση, κάλυψαν επίσης τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών στο πλαίσιο της περιόδου προγραμματισμού 2014-2022.

Τα διορθωτικά μέτρα που εφαρμόστηκαν το 2024, ύψους 891 εκατ. EUR, εξακολουθούν να σχετίζονται με το προηγούμενο σύστημα κοινής γεωργικής πολιτικής. Δεν έχουν ακόμη αποφασιστεί καθαρές δημοσιονομικές διορθώσεις για τις δαπάνες στο πλαίσιο των στρατηγικών σχεδίων της κοινής γεωργικής πολιτικής. Οι έλεγχοι του 2024 κατέδειξαν ότι τα κράτη μέλη γενικά θέσπισαν κατάλληλα συστήματα διακυβέρνησης για τη νέα κοινή γεωργική πολιτική. Διαπιστώθηκαν ορισμένες δυνητικά σοβαρές ελλείψεις για τις οποίες έχουν κινηθεί διαδικασίες συμμόρφωσης με σκοπό την επιβεβαίωση των ελλείψεων και την αξιολόγηση του κινδύνου για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Οι διαδικασίες συμμόρφωσης χρειάζονται χρόνο ώστε να προσφερθεί στα κράτη μέλη η ευκαιρία να αντικρούσουν τα πορίσματα της Επιτροπής. Έως το τέλος του 2024 δεν είχαν ολοκληρωθεί διαδικασίες συμμόρφωσης για τις δαπάνες στο πλαίσιο των στρατηγικών σχεδίων της κοινής γεωργικής πολιτικής.

Όσον αφορά τις δαπάνες που εκτελέστηκαν εκτός των στρατηγικών σχεδίων για αγροτική ανάπτυξη, μέτρα στήριξης της αγοράς και άμεσες ενισχύσεις (22 % των δαπανών του τομέα αυτού), ο κίνδυνος κατά την πληρωμή ήταν παρόμοιος με εκείνον του 2023, με ποσοστά 2,79 % για την αγροτική ανάπτυξη, 1,99 % για τα μέτρα στήριξης της αγοράς και 5,95 % για τις άμεσες ενισχύσεις. Τα υψηλότερα ποσοστά σύμφωνα με τα ιστορικά ποσοστά για τα μέτρα με δαπάνες το 2024 οφείλονται στη μεγαλύτερη πολυπλοκότητα των κανόνων.

Οι δαπάνες που σχετίζονται με τους τομείς της αλιείας, του περιβάλλοντος και των πρωτοβουλιών για το κλίμα (3 % των δαπανών του συγκεκριμένου τομέα) εξακολούθησαν να είναι χαμηλού κινδύνου. Ο εκτιμώμενος κίνδυνος κατά την πληρωμή για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, είναι 0,59 % (έναντι 1,37 % το 2023). Μολονότι ένα πρόγραμμα τελεί, επί του παρόντος, υπό επιφύλαξη, εφαρμόζονται οι αντίστοιχες δημοσιονομικές διορθώσεις και τα αντίστοιχα μέτρα διασφάλισης. Ο εκτιμώμενος κίνδυνος κατά την πληρωμή για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας για την περίοδο 2021-2027 ήταν 1,11 %. Συνολικά, το επίπεδο κινδύνου παρέμεινε σταθερό από το 2021, περίπου στο 1 %, με αποτέλεσμα αυτού του είδους οι δαπάνες να θεωρούνται χαμηλού κινδύνου. Ομοίως, η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος και η Γενική Διεύθυνση Δράσης για το Κλίμα, οι οποίες καταγράφουν κινδύνους κατά την πληρωμή 0,25 % και 0,40 % αντίστοιχα, έχουν προφίλ δαπανών χαμηλού κινδύνου. Και οι δύο υπηρεσίες έχουν, ως επί το πλείστον, τύπους πληρωμών που ενέχουν εγγενώς χαμηλό κίνδυνο (π.χ. δημόσιες συμβάσεις, επιδοτήσεις σε αποκεντρωμένους οργανισμούς, συμφωνίες συνεισφοράς με διεθνείς οργανισμούς).

Στο τέλος του 2024 υπήρχαν επτά επιφυλάξεις για τον συγκεκριμένο τομέα, όπως περιγράφεται κατωτέρω.

Πέντε επαναλαμβανόμενες επιφυλάξεις για τμήματα δαπανών ή προγράμματα στα οποία οι αδυναμίες ελέγχου και/ή τα ποσοστά σφάλματος υπερβαίνουν το 2 %:

•μέτρα στήριξης της αγοράς του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων σε σχέση με έξι καθεστώτα ενισχύσεων σε τέσσερα κράτη μέλη, ποσοτικοποιημένη·

•άμεσες ενισχύσεις (πρόγραμμα ειδικών μέτρων λόγω του απομακρυσμένου και νησιωτικού χαρακτήρα ορισμένων περιφερειών) σε σχέση με ένα κράτος μέλος, ποσοτικοποιημένη·

•μέτρα του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης σε σχέση με 12 οργανισμούς πληρωμών σε 10 κράτη μέλη, ποσοτικοποιημένη·

•Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, για αδυναμίες των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου σε ένα κράτος μέλος, μη ποσοτικοποιημένη·

•μητρώο του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ, επιφύλαξη σχετική με κινδύνους της τεχνολογίας πληροφοριών, μη ποσοτικοποιημένη.

Δύο νέες επιφυλάξεις για δαπάνες στο πλαίσιο των στρατηγικών σχεδίων της κοινής γεωργικής πολιτικής για παρεμβάσεις σε κράτη μέλη στο πλαίσιο των οποίων εντοπίστηκαν πιθανές σοβαρές ελλείψεις στη λειτουργία των συστημάτων διακυβέρνησης. Δεδομένης της ποιοτικής αξιολόγησης, δεν μπορεί να προσδιοριστεί δημοσιονομικός αντίκτυπος και οι επιφυλάξεις δεν είναι ποσοτικοποιημένες. Αυτή η έλλειψη ποσοτικού προσδιορισμού εξηγεί τη σημαντική μείωση του δημοσιονομικού αντικτύπου σε σύγκριση με το 2023:

•για δαπάνες που εμπίπτουν στο ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (10 επιφυλάξεις σε 10 οργανισμούς πληρωμών για εννέα κράτη μέλη που επηρεάζουν 28 παρεμβάσεις)·

•για δαπάνες που δεν εμπίπτουν στο ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (έξι επιφυλάξεις σε έξι οργανισμούς πληρωμών για πέντε κράτη μέλη που επηρεάζουν εννέα παρεμβάσεις).

Σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες οι ελλείψεις που εντοπίστηκαν έχουν οδηγήσει σε επιφυλάξεις, εφαρμόζονται αυστηρά επακόλουθα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων διαδικασιών εκκαθάρισης ως προς τη συμμόρφωση για την τελική προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, παρακολούθησης της εφαρμογής των διορθωτικών μέτρων που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη και, όπου είναι αναγκαίο, διακοπής ή μείωσης/αναστολής των πληρωμών προς τα κράτη μέλη (για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. τόμο III παράρτημα 5).

Τομέας 4 — Μετανάστευση και διαχείριση των συνόρων

Συνολικό ποσό σχετικών δαπανών: 3,5 δισ. EUR (2023: 3,0 δισ. EUR).

Κίνδυνος κατά την πληρωμή: 1,3 % (2023: 1,1 %).

Κίνδυνος κατά το κλείσιμο: 1,2 % (2023: 1,0 %).

Σύνολο διορθωτικών και προληπτικών μέτρων (Επιτροπή και κράτη μέλη): 45,5 εκατ. EUR (2023: 2,5 εκατ. EUR):

·προληπτικά μέτρα που εφάρμοσε η Επιτροπή: 13,6 εκατ. EUR (2023: 1,3 εκατ. EUR)·

·διορθωτικά μέτρα που εφάρμοσε η Επιτροπή: 1,1 εκατ. EUR (2023: 1,1 εκατ. EUR).

Επιφυλάξεις: δύο επιφυλάξεις, με δημοσιονομικό αντίκτυπο 3,4 εκατ. EUR (2023: δύο επιφυλάξεις, με δημοσιονομικό αντίκτυπο 0,8 εκατ. EUR).

Όσον αφορά τον τομέα «Μετανάστευση και διαχείριση των συνόρων» ( 89 ), τόσο ο κίνδυνος κατά την πληρωμή (1,3 %) όσο και ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο (1,2 %) αυξήθηκαν ελαφρώς σε σύγκριση με το 2023, με αμφότερα τα ποσοστά να είναι και πάλι κάτω από 2 %. Το 2024 το ποσό των διορθωτικών μέτρων παρέμεινε σταθερό, ενώ το ποσό των προληπτικών μέτρων ήταν σημαντικά υψηλότερο σε σύγκριση με το 2023, ανερχόμενο σε 13,6 εκατ. EUR. Αυτό εξηγείται, εν μέρει, από τη χρονική απόσταση των αποφάσεων που ελήφθησαν το 2023 αλλά εφαρμόστηκαν στο λογιστικό σύστημα της Επιτροπής το 2024 για ποσό ύψους 5,3 εκατ. EUR.

Ο εν λόγω τομέας πολιτικής αποτελούνταν κυρίως από τμήματα δαπανών χαμηλού κινδύνου. Για ποσοστό 87 % των σχετικών δαπανών, ο κίνδυνος κατά την πληρωμή είναι μικρότερος από 2 %. Αυτές περιλαμβάνουν τις πληρωμές σε αποκεντρωμένους οργανισμούς που ψηφίστηκαν από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή, οι οποίες θεωρήθηκαν δαπάνες χωρίς σφάλματα και αντιπροσώπευαν το 40 %. Η υλοποίηση του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας, του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης και του Μέσου Χρηματοδοτικής Στήριξης για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική Θεωρήσεων, στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, τα οποία αντιπροσωπεύουν το 44 % των σχετικών δαπανών, είναι επίσης χαμηλού κινδύνου, με συνολικό κίνδυνο κατά την πληρωμή 1,1 % και 0,8 % για τα προγράμματα των περιόδων 2014-2020 και 2021-2027, αντίστοιχα.

Ο κίνδυνος κατά την πληρωμή του μοναδικού τμήματος δαπανών υψηλού κινδύνου που εκτελέστηκαν απευθείας από την Επιτροπή ανήλθε στο 6,64 % το 2024 (έναντι 4,04 % το 2023). Το τμήμα αυτό αντιπροσώπευε μόνο το 13 % των σχετικών δαπανών για το 2024 και αντιστοιχούσε σε επιχορηγήσεις για δράσεις της ΕΕ και βοήθεια έκτακτης ανάγκης για τη στήριξη των κρατών μελών στους τομείς της μετανάστευσης και της διαχείρισης των συνόρων.

Στο τέλος του 2024 διαπιστώθηκε η ύπαρξη δύο επιφυλάξεων:

•μία επιφύλαξη σχετικά με το Μέσο Χρηματοδοτικής Στήριξης για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική Θεωρήσεων, το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027, ποσοτικοποιημένη για δύο κράτη μέλη και μη ποσοτικοποιημένη για ένα κράτος μέλος·

•μία επιφύλαξη σχετικά με το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, ποσοτικοποιημένη για ένα κράτος μέλος και μία συνδεδεμένη χώρα Σένγκεν και μη ποσοτικοποιημένη για έξι κράτη μέλη.

Τομέας 4 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου — Μετανάστευση και διαχείριση των συνόρων — επισκόπηση του καταμερισμού του κινδύνου για την περίοδο 2022-2024

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

Τομέας 5 — Ασφάλεια και άμυνα

Συνολικό ποσό σχετικών δαπανών: 318,7 εκατ. EUR (2023: 136,7 εκατ. EUR).

Κίνδυνος κατά την πληρωμή: 0,5 % (2023: 0,5 %).

Κίνδυνος κατά το κλείσιμο: 0,5 % (2023: 0,5 %).

Σύνολο διορθωτικών και προληπτικών μέτρων: 7,5 εκατ. EUR (2023: 1,9 εκατ. EUR):

·προληπτικά μέτρα: 7,2 εκατ. EUR (2023: 1,9 εκατ. EUR)·

·διορθωτικά μέτρα: 0,3 εκατ. EUR (2023: 0 εκατ. EUR).

Επιφυλάξεις: καμία (2023: καμία).

Στο πλαίσιο αυτού του τομέα, ο κίνδυνος κατά την πληρωμή παρέμεινε σταθερός και πολύ χαμηλός μεταξύ του 2023 και του 2024. Αυτό εξηγείται από το χαμηλό προφίλ εγγενούς κινδύνου των δικαιούχων, τα μέσα χρηματοδότησης των διαφόρων προγραμμάτων και τις επιδόσεις των σχετικών συστημάτων ελέγχων. Συνολικά, οι σχετικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 133 % από το 2023 έως το 2024. Αυτό οφείλεται κυρίως στην πρόοδο των έργων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας και του προγράμματος παραγωγής πυρομαχικών που έχουν ξεκινήσει από την έναρξη της περιόδου προγραμματισμού, με αποτέλεσμα περισσότερες πληρωμές μετά από λίγα έτη.

Σχεδόν το 76 % των δαπανών συνδέεται με αμυντικές πρωτοβουλίες (δηλαδή το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και τα πρόδρομα προγράμματά του, το πρόγραμμα του κανονισμού σχετικά με τη στήριξη της παραγωγής πυρομαχικών και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα βιομηχανικής ανάπτυξης στον τομέα της άμυνας) που υλοποιούνται σε μεγάλο βαθμό μέσω άμεσης διαχείρισης από την Επιτροπή, μέσω επιχορηγήσεων και σύναψης συμβάσεων. Οι υπόλοιπες δαπάνες, συμπεριλαμβανομένου μέρους της προπαρασκευαστικής ενέργειας για την έρευνα στον τομέα της άμυνας, εκτελέστηκαν μέσω έμμεσης διαχείρισης από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας και τον Κοινό Οργανισμό Συνεργασίας στον τομέα των Εξοπλισμών.

Η αύξηση των προληπτικών μέτρων, η οποία προκύπτει από τους εκ των προτέρων ελέγχους που διενεργούνται πριν από την πραγματοποίηση των πληρωμών, εξηγείται κυρίως από την αύξηση των πληρωμών που ελέγχθηκαν εκ των προτέρων. Πολύ λίγα σφάλματα εντοπίστηκαν μετά την πληρωμή ως αποτέλεσμα εκ των υστέρων ελέγχων και, ως εκ τούτου, τα διορθωτικά μέτρα παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα, γεγονός που συνάδει με τον εγγενώς χαμηλό κίνδυνο των εν λόγω δαπανών.

Τομέας 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου — Ασφάλεια και άμυνα — επισκόπηση του καταμερισμού του κινδύνου για την περίοδο 2022-2024

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

Τομέας 6 — Γειτονικές χώρες και υπόλοιπος κόσμος

Συνολικό ποσό σχετικών δαπανών: 20,0 δισ. EUR (2023: 14,2 δισ. EUR).

Κίνδυνος κατά την πληρωμή: 0,8 % (2023: 0,8 %).

Κίνδυνος κατά το κλείσιμο: 0,7 % (2023: 0,7 %).

Σύνολο διορθωτικών και προληπτικών μέτρων: 153,1 εκατ. EUR (2023: 150,5 εκατ. EUR):

·προληπτικά μέτρα: 125,5 εκατ. EUR (2023: 138,1 εκατ. EUR)·

·διορθωτικά μέτρα: 27,6 εκατ. EUR (2023: 12,4 εκατ. EUR).

Επιφυλάξεις: μία επιφύλαξη χωρίς δημοσιονομικές επιπτώσεις (2023: μία επιφύλαξη).

Το 2024 τόσο ο κίνδυνος κατά την πληρωμή (0,8 %) όσο και ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο (0,7 %) παρέμειναν σταθεροί σε σύγκριση με το 2023 και ήταν πολύ χαμηλότεροι από 2 %. Οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 5,8 δισ. EUR —αύξηση άνω του 30 % σε σύγκριση με το 2023— κυρίως σε σχέση με το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία, το οποίο ξεκίνησε το 2024 (3,6 δισ. EUR στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ και δάνεια ύψους 13,1 δισ. EUR εκτός του προϋπολογισμού της ΕΕ), και τις συνεισφορές στο Παγκόσμιο Ταμείο (1,16 δισ. EUR).

Το νέο Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία τέθηκε σε λειτουργία τον Μάρτιο του 2024. Συνολικά, θα παράσχει χρηματοδοτική στήριξη ύψους 50 δισ. EUR στην Ουκρανία κατά την περίοδο 2024-2027, συνδυάζοντας μη επιστρεπτέα στήριξη (που βαρύνει τον προϋπολογισμό της ΕΕ) και ιδιαιτέρως προνομιακά δάνεια (από δανειοληπτικές πράξεις). Οι πληρωμές βασίζονται στις επιδόσεις και εξαρτώνται από την επίτευξη προκαθορισμένων σταδίων.

Παρά το χαμηλό επίπεδο σφάλματος στα περισσότερα τμήματα δαπανών, η Επιτροπή συνέχισε να εξετάζει τις δυνατότητες βελτίωσης της δημοσιονομικής διαχείρισης προγραμμάτων που ενίοτε διέπονται από πολύπλοκες διαδικασίες χρηματοδότησης. Αυτό επιβάλλεται επίσης από το πολύπλοκο επιχειρησιακό περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζεται από έλλειψη προβλεψιμότητας, αστάθεια και ανασφάλεια.

Οι κύριες αιτίες σφαλμάτων στις επιχορηγήσεις και στην έμμεση διαχείριση είναι η έλλειψη δικαιολογητικών εγγράφων, ζητήματα σχετικά με τη σύναψη των συμβάσεων και η υπερβάλλουσα εκκαθάριση. Το Ελεγκτικό Συνέδριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει υπερβάλλουσα εκκαθάριση όταν η Επιτροπή καταβάλλει ποσό μεγαλύτερο από το πραγματικό κόστος με το οποίο επιβαρύνθηκαν οι εκτελεστικοί εταίροι. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν θεωρούν ότι μια τέτοια κατάσταση συνιστά σφάλμα, δεδομένου ότι η διαφορά αυτή σε κάθε περίπτωση τακτοποιείται στο τέλος του έργου, όταν η τελική πληρωμή βασίζεται στις πραγματικές δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν. Ωστόσο, οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν λάβει μέτρα μετριασμού, όπως ενίσχυση του διαλόγου και διαδικασίες επαλήθευσης για την αύξηση της διαφάνειας σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, για την αντιμετώπιση των αδυναμιών και των ελλείψεων. Επιπλέον, η Γενική Διεύθυνση Διεθνών Εταιρικών Σχέσεων ολοκλήρωσε την επανεξέταση της οικείας στρατηγικής ελέγχου το 2024 και εξετάζει τώρα τα επακόλουθα μέτρα που πρέπει να ληφθούν. Η έκθεση συνιστά την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των δικλίδων ελέγχου και την απλούστευση και μείωση του διοικητικού φόρτου, και προτείνει μέτρα στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης και των επιχορηγήσεων για την πρόληψη και τη μείωση των σφαλμάτων.

Η επιφύλαξη σχετικά με τα έργα στη Λιβύη, τη Συρία και την Ουκρανία διατηρήθηκε το 2024. Στις χώρες αυτές, οι αντιπροσωπείες της ΕΕ δεν μπορούν να υλοποιήσουν τις συνήθεις δραστηριότητες παρακολούθησης και ελέγχου λόγω των επιτόπιων περιορισμών στον τομέα της ασφάλειας και των πολιτικών περιορισμών. Έχουν τεθεί σε εφαρμογή μέτρα μετριασμού, συμπεριλαμβανομένων της εξ αποστάσεως παρακολούθησης και της διασταύρωσης πληροφοριών από διάφορες πηγές. Ωστόσο, αυτά δεν επιτρέπουν την πλήρη αντιμετώπιση των επιπτώσεων στη διασφάλιση της αξιοπιστίας των αντίστοιχων δαπανών. Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει επιτόπια παρουσία, στόχος των μέτρων αυτών είναι να μετριαστούν, στο μέτρο του δυνατού, οι συστημικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τις πράξεις, ακόμη και αν οι χώρες παραμένουν ενεργές ζώνες συγκρούσεων.

Τομέας 6 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου — Γειτονικές χώρες και υπόλοιπος κόσμος — επισκόπηση του καταμερισμού του κινδύνου για την περίοδο 2022-2024

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

Τομέας 7 — Ευρωπαϊκή δημόσια διοίκηση

Συνολικό ποσό σχετικών δαπανών: 11,6 δισ. EUR (2023: 8,9 δισ. EUR).

Κίνδυνος κατά την πληρωμή: 0,5 % (2023: 0,5 %).

Κίνδυνος κατά το κλείσιμο: 0,5 % (2023: 0,5 %).

Σύνολο διορθωτικών και προληπτικών μέτρων: 5,9 εκατ. EUR (2023: 3,5 εκατ. EUR):

·προληπτικά μέτρα: 4,3 εκατ. EUR (2023: 2,7 εκατ. EUR)·

·διορθωτικά μέτρα: 1,6 εκατ. EUR (2023: 0,8 εκατ. EUR).

Επιφυλάξεις: μία επιφύλαξη για λόγους φήμης (2023: μία επιφύλαξη για λόγους φήμης).

Ο τομέας αυτός συγκεντρώνει όλες τις υπηρεσίες και τα τμήματα της Επιτροπής που παρέχουν κυρίως υπηρεσίες σε άλλες υπηρεσίες και τμήματα της Επιτροπής, αλλά δεν έχουν επιχειρησιακούς στόχους πολιτικής. Επομένως, οι οντότητες αυτές διαχειρίζονται κυρίως διοικητικές δαπάνες στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης, όπως το Γραφείο Διαχείρισης και Εκκαθάρισης των Ατομικών Δικαιωμάτων, το οποίο αντιπροσωπεύει περίπου το 61 % των σχετικών δαπανών του εν λόγω τομέα. Η αύξηση των σχετικών δαπανών σε σύγκριση με το 2023 αντιστοιχεί κυρίως (2,54 δισ. EUR) στην επιδότηση επιτοκίου που καταβλήθηκε στο πλαίσιο του Μέσου Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του προγράμματος ενισχυμένης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής για την Ουκρανία.

O κίνδυνος κατά την πληρωμή καθορίστηκε με σύνεση σε 0,5 % γι’ αυτό το είδος δαπανών χαμηλού κινδύνου. Δεδομένου ότι τα περισσότερα αντίστοιχα συστήματα ελέγχου περιλαμβάνουν κυρίως εκ των προτέρων ελέγχους, οι εκτιμώμενες μελλοντικές διορθώσεις καθορίζονταν συχνά στο 0,0 %, σύμφωνα με μια συνετή προσέγγιση. Συνεπώς, ο κίνδυνος κατά το κλείσιμο είναι ίσος με τον κίνδυνο κατά την πληρωμή και παρέμεινε στα πολύ χαμηλά επίπεδα του 0,5 %. Το 2024 τα προληπτικά μέτρα της Επιτροπής ανήλθαν σε 4,3 εκατ. EUR, υπερβαίνοντας το ποσό των 2,7 εκατ. EUR του προηγούμενου έτους. Τα διορθωτικά μέτρα ανήλθαν σε 1,6 εκατ. EUR (0,8 εκατ. EUR το 2023). Για τον τομέα 7, η αύξηση των ανακτήσεων αντικατοπτρίζει την προσαρμογή των προκαταβολών μετά το πρώτο πλήρες έτος εφαρμογής ενός νέου συμβατικού πλαισίου. Όπως και τα προηγούμενα έτη, οι ανακτήσεις αυτές σχετίζονται με την τυπική τακτοποίηση των πληρωμών και δεν αντιστοιχούν στη διόρθωση παρατυπιών.

Στον συγκεκριμένο τομέα πολιτικής, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Επιλογής Προσωπικού διατήρησε την επιφύλαξη για λόγους φήμης που διατυπώθηκε το 2023 σχετικά με τα ζητήματα που ανέκυψαν κατά την εφαρμογή νέων διαδικασιών επιλογής και διαγωνισμών. Τα μέτρα που ελήφθησαν από το 2023 δεν έχουν ακόμη αποδώσει τον πλήρη αντίκτυπο μετριασμού που μπορούν να έχουν.

Τομέας 7 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου — Ευρωπαϊκή δημόσια διοίκηση — επισκόπηση του καταμερισμού του κινδύνου για την περίοδο 2022-2024

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024.

18.Λήψη μέτρων αποδοτικότητας

Ένας δείκτης που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της αποδοτικότητας των διαδικασιών και των δικλίδων ελέγχου που εφαρμόζονται για την πραγματοποίηση των πληρωμών είναι ο χρόνος πληρωμής. Το 2024 το 99 % των πληρωμών (σε όρους αξίας) πραγματοποιήθηκαν εντός της νόμιμης προθεσμίας πληρωμής (βλ. διάγραμμα), παρότι το εργασιακό περιβάλλον εξακολουθούσε να επηρεάζεται έντονα από διάφορες κρίσεις. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό διότι πολλοί δικαιούχοι βασίζονται σε αυτές τις πληρωμές για την εκτέλεση των δραστηριοτήτων και των έργων τους, που συμβάλλουν με τη σειρά τους στην επίτευξη των στόχων της Επιτροπής.

Η Επιτροπή καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των πράξεών της προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της υπό αυστηρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς και να υλοποιήσει τους στόχους που καθορίζονται στο ψηφιακό της θεματολόγιο. Οι διαδικασίες εξορθολογίζονται, ώστε να εξασφαλίζεται η πλέον αποδοτική χρήση των περιορισμένων πόρων.

Στο πλαίσιο πρωτοφανών προκλήσεων, ο ψηφιακός μετασχηματισμός της Επιτροπής προχωρά με τη συνέχιση της ανάπτυξης αποδοτικότερων εταιρικών εργαλείων τεχνολογίας πληροφοριών για την αύξηση της αποδοτικότητας των επιχειρηματικών διαδικασιών της και την αύξηση των ικανοτήτων διαχείρισης δεδομένων και υποβολής εκθέσεων.

Σημαντικό ορόσημο στον ψηφιακό μετασχηματισμό με γνώμονα τις επιχειρήσεις είναι η έναρξη λειτουργίας του νέου χρηματοπιστωτικού και λογιστικού συστήματος της Επιτροπής (στο εξής: SUMMA) (βλ. πλαίσιο κατωτέρω).

SUMMA — η έναρξη λειτουργίας του εταιρικού χρηματοπιστωτικού συστήματος νέας γενιάς της Επιτροπής

Το 2024, σύμφωνα με την ψηφιακή στρατηγική της ΕΕ, η Επιτροπή συνέχισε να εφαρμόζει και να αναπτύσσει τη νέα εταιρική χρηματοπιστωτική πλατφόρμα της, το SUMMA. Η πλατφόρμα τέθηκε σε λειτουργία στις υπηρεσίες και στους εκτελεστικούς οργανισμούς της Επιτροπής τον Ιανουάριο του 2025, αντικαθιστώντας πλήρως το πρώην κεντρικό λογιστικό, δημοσιονομικό και ταμειακό σύστημα, και θα εγκατασταθεί περαιτέρω σε όλες τις οντότητες που το χρησιμοποιούν έως το 2027. Αυτό συνεπάγεται σημαντική αύξηση της αποδοτικότητας των επιχειρήσεων, παράλληλα με ευελιξία μέσω ολοκληρωμένης ανάλυσης σε πραγματικό χρόνο και μείωση του κόστους που σχετίζεται με την ιδιοκτησία και τη μελλοντική συντήρηση.

Το SUMMA είναι ένα σύγχρονο χρηματοπιστωτικό σύστημα, σχεδιασμένο σε στενή συνεργασία με τους ιδιοκτήτες επιχειρήσεων, το οποίο βασίζεται στα βέλτιστα πρότυπα του κλάδου και είναι πλήρως ενσωματωμένο στο εταιρικό τοπίο της τεχνολογίας πληροφοριών της Επιτροπής.

Η ενοποίηση με τα κύρια εταιρικά και τοπικά συστήματα κατά τη διάρκεια του 2024 αύξησε το συνολικό επίπεδο αυτοματοποίησης των πράξεων της Επιτροπής. Το πρόγραμμα SUMMA διαθέτει ισχυρό πλαίσιο διακυβέρνησης και χρησιμοποιεί ένα διεξοδικό σύστημα διασφάλισης της ποιότητας, το οποίο βασίζεται σε τακτικές δοκιμές σχετικά με τις διαδικασίες και τις ενοποιήσεις του SUMMA. Μετά από ολοκληρωμένη αξιολόγηση, η οποία επιβεβαίωσε την ετοιμότητα του SUMMA και των ενοποιημένων συστημάτων, καθώς και την οργανωτική ετοιμότητα να τεθεί σε λειτουργία, το εποπτικό συμβούλιο του SUMMA συμφώνησε να χρησιμοποιηθεί η πλατφόρμα τον Νοέμβριο του 2024, με αφετηρία τις πράξεις σχετικά με τον προβλεπόμενο προϋπολογισμό για το 2025. Από τον Ιανουάριο του 2025 το SUMMA χρησιμοποιείται για όλες τις χρηματοπιστωτικές πράξεις από την Επιτροπή και τους εκτελεστικούς οργανισμούς.

Άλλα παραδείγματα οικονομίας και αποδοτικότητας παρουσιάζονται στο πλαίσιο που ακολουθεί.

Παραδείγματα οικονομίας και αποδοτικότητας

·Ένα από τα μέτρα που αναμένεται να έχουν το ευρύτερο και πιο μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα είναι η αυξημένη χρήση της χρηματοδότησης απλουστευμένων επιλογών κόστους, ιδίως κατ’ αποκοπή ποσών και μοναδιαίου κόστους, σε διάφορους τομείς πολιτικής. Στον τομέα της έρευνας, η χρήση κατ’ αποκοπή ποσών αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία, καθώς ένα πρόσθετο σημαντικό κύμα κατ’ αποκοπή χρηματοδότησης στα προγράμματα εργασίας για το 2024 αντιπροσωπεύει το 27 % του συνολικού προϋπολογισμού των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, με στόχο το ποσοστό αυτό να ανέλθει στο 50 % έως το 2027. Επίσης, από τον Μάιο του 2024 έχει εισαχθεί προαιρετικό μοναδιαίο κόστος για το προσωπικό. Μετά από διεξοδική ανάλυση των κατ’ αποκοπή επιχορηγήσεων, αυτές εξακολουθούν να είναι δημοφιλείς στους χρήστες και θεωρείται ότι μειώνουν τον διοικητικό φόρτο.

·Στον ίδιο τομέα, ο Ευρωπαϊκός Εκτελεστικός Οργανισμός Έρευνας έχει αναπτύξει αυτοματοποιημένους ελέγχους για προτάσεις που αφορούν κατ’ αποκοπή ποσά. Οι έλεγχοι αυτοί βοηθούν τους αξιολογητές να αξιολογήσουν τους προϋπολογισμούς. Αυτή η προκαταρκτική ανάλυση συνέβαλε στον εντοπισμό βασικών θέσεων του προϋπολογισμού στις οποίες πρέπει να δοθεί περαιτέρω προσοχή.

·Στις πολιτικές εξωτερικής δράσης, κατά τη διάρκεια του 2024 ο αριθμός των δεικτών για το πλαίσιο αποτελεσμάτων της Υπηρεσίας Μέσων Εξωτερικής Πολιτικής μειώθηκε κατά 68 % (από 512 σε 166 δείκτες). Έμπνευση για τις συγκεκριμένες εργασίες απλούστευσης αποτέλεσε η διαδικασία βελτίωσης της νομοθεσίας, ως απόρροια σύστασης της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου σχετικά με το πλαίσιο διαχείρισης επιδόσεων του 2020. Με αυτό το αναθεωρημένο πλαίσιο επιδόσεων, οι εκτελεστικοί εταίροι θα διαθέτουν σαφέστερα, πιο εξορθολογισμένα και πιο διαφανή μέσα υποβολής εκθέσεων σχετικά με τα αποτελέσματα των επενδύσεων της ΕΕ στην εξωτερική δράση κατά τα επόμενα έτη. Ως εκ τούτου, αυτό θα συμβάλει επίσης στη μείωση του διοικητικού φόρτου τους.

·Διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής συνέχισαν να υποβάλλουν εκθέσεις, το 2024, σχετικά με τη σημαντική πρόοδο που σημειώθηκε στα προγράμματα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Ένα σημαντικό ορόσημο επιτεύχθηκε από το Κοινό Κέντρο Ερευνών στα τέλη του Σεπτεμβρίου 2024 με την πλήρη κατάργηση του συστήματος eTendering, το οποίο αντικαταστάθηκε από το εργαλείο διαχείρισης δημόσιων συμβάσεων και τη διαδικτυακή πύλη για τις χρηματοδοτήσεις και τους διαγωνισμούς. Όλες ουσιαστικά οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν καταχωρίσει πλήρως τουλάχιστον μία από τις οικείες συμβάσεις-πλαίσια στο σύστημα για τις ηλεκτρονικές συμβάσεις (eContracting) ή είναι σε θέση να χρησιμοποιούν τις συμβάσεις-πλαίσια άλλης υπηρεσίας. Έχει δημιουργηθεί μια πλήρης λύση, η οποία μπορεί πλέον να χρησιμοποιηθεί και από όλες τις υπηρεσίες της Επιτροπής για τις νέες απευθείας συμβάσεις τους. Η λύση για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις βελτιώνεται συνεχώς και αυτό θα συνεχιστεί το 2025. Οι βελτιώσεις αυτές αποσκοπούν στην παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας και αποδοτικότητας στους χρήστες.

·Η ΓΔ Ψηφιακών Υπηρεσιών παρέχει την πλατφόρμα επαναχρησιμοποιήσιμων λύσεων, ένα σύνολο δομικών στοιχείων λογισμικού, σε άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής, ώστε να μη χρειάζεται να προμηθεύονται ή να αναπτύσσουν οι ίδιες την αντίστοιχη λειτουργία. Η πλατφόρμα αυτή εξοικονομεί κόστος και βελτιώνει την οικονομία και την αποδοτικότητα των δραστηριοτήτων τεχνολογίας πληροφοριών σε εταιρικό επίπεδο. Βελτιώνει επίσης την ασφάλεια της τεχνολογίας πληροφοριών και προωθεί την αρχή της επαναχρησιμοποίησης σ’ ολόκληρο το θεσμικό όργανο.

·Η Kohesio, η δημόσια πλατφόρμα για την προβολή και τη διαφάνεια των έργων που χρηματοδοτούνται από την πολιτική συνοχής, επικαιροποιήθηκε περαιτέρω και εμπλουτίστηκε το 2024. Καλύπτει δεδομένα από όλα τα κράτη μέλη και είναι διαθέσιμη και στις 24 γλώσσες της ΕΕ. Στο τέλος του έτους η Kohesio περιλάμβανε σχεδόν 2 εκατομμύρια έργα και 630 000 δικαιούχους που υποστηρίχθηκαν από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, συμπεριλαμβανομένου του Interreg. Έργα της περιόδου προγραμματισμού 2021-2027 έχουν αρχίσει να φθάνουν, και εκπονείται νέος χάρτης για την ενίσχυση της διερεύνησης θεματικών πεδίων σε όλες τις γεωγραφικές διαστάσεις. Το γράφημα γνώσεων (Knowledge Graph) της ΕΕ εξακολουθεί να αποτελεί τον κορμό της Kohesio, δημοσιεύοντας όλα τα δεδομένα σε συνδεδεμένο και ανοικτό μορφότυπο. Παρέχει στους ερευνητές και στους πολίτες τη δυνατότητα να εξάγουν δεδομένα, προωθώντας τη διαφάνεια όσον αφορά τα ταμεία συνοχής.

Ο αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης

τον Ιανουάριο του 2024 η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωσή της σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη στην Επιτροπή (AI@EC) ( 90 ), στην οποία καθορίζεται ένα στρατηγικό όραμα για την προώθηση της ανάπτυξης και της χρήσης νόμιμων, ασφαλών και αξιόπιστων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (στο εξής: ΤΝ) στην Επιτροπή. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή προέβλεψε και προετοιμάστηκε εσωτερικά για την εφαρμογή του κανονισμού της ΕΕ για την ΤΝ ( 91 ), ο οποίος εγκρίθηκε και άρχισε να ισχύει τον Αύγουστο του 2024. Ο κανονισμός αυτός είναι το πρώτο ολοκληρωμένο νομοθέτημα για την ΤΝ παγκοσμίως. Περιλαμβάνει συγκεκριμένα μέτρα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή θα αναπτύξει θεσμική και επιχειρησιακή ικανότητα για να διασφαλίσει την ασφαλή, διαφανή και ανθρωποκεντρική χρήση της ΤΝ στο έργο της. Απαγορεύει επίσης ορισμένες πρακτικές ΤΝ που συνιστούν σημαντικές απειλές και θεσπίζει αυστηρές υποχρεώσεις για τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου. Συνοδεύτηκε από τη δρομολόγηση της GPT@EC, μιας πλατφόρμας ΤΝ για χρήση εντός της Επιτροπής.

Στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, σημειώθηκε σημαντική αύξηση του αριθμού των προτάσεων που ελήφθησαν για πολλές προσκλήσεις, γεγονός που πιθανότατα οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στην ταχεία υιοθέτηση της παραγωγικής ΤΝ από τους αιτούντες. Αυτό αύξησε τον φόρτο εργασίας και την πίεση που ασκείται στους πόρους κατά την αξιολόγηση και την επιλογή των προτάσεων. Υπάρχουν επίσης κίνδυνοι που συνδέονται με τη χρήση εργαλείων ΤΝ από εμπειρογνώμονες και το προσωπικό της Επιτροπής, καθώς και με τις δεοντολογικές επιπτώσεις της χρήσης εργαλείων ΤΝ στο πλαίσιο έργων. Παραδείγματα αποτελούν τα εξής: πιθανή θετική μεροληψία όσον αφορά τις αξιολογήσεις προτάσεων που έχουν εκπονηθεί με τη βοήθεια ΤΝ λόγω της καλύτερης ποιότητας της σύνταξης, με κόστος την παράβλεψη της επιστημονικής αριστείας σε άλλες προτάσεις· πιθανή παραποίηση βιογραφικών σημειωμάτων ερευνητών, με αποτέλεσμα να απαιτείται αύξηση των ελέγχων και επαληθεύσεων από εμπειρογνώμονες αξιολόγησης· χαμηλότερα ποσοστά ποιότητας και επιτυχίας των έργων που έχουν καταρτιστεί με τη χρήση ΤΝ· και εκθέσεις έργων και παραδοτέα με αναξιόπιστο περιεχόμενο. Για την αντιμετώπιση τόσο αυτών των κινδύνων όσο και της αύξησης των αιτήσεων, μια ειδική ομάδα για την ΤΝ διερευνά αναδυόμενα ζητήματα και σχεδιάζει μέτρα για την αντιμετώπισή τους, τα οποία συνοψίζονται σε έγγραφο καθοδήγησης για τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης κατά την υποβολή και την αξιολόγηση προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» με τίτλο « Guidance note – Use of artificial intelligence tools in the submission and evaluation of HE proposals ».

Όσον αφορά τη νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση για την ΤΝ, το 2024 δημοσιεύθηκαν κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη χρήση παραγωγικής ΤΝ στην επιστήμη μέσω του φόρουμ του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, για τη στήριξη της ευρωπαϊκής ερευνητικής κοινότητας όσον αφορά την υπεύθυνη χρήση της παραγωγικής ΤΝ και την ακεραιότητα της έρευνας ( 92 ).

19.Το κόστος των ελέγχων είναι αναλογικό προς τους σχετικούς κινδύνους

Το 2024, κατόπιν συνδυασμένης αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας, της αποδοτικότητας και της οικονομίας τους, όλες οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατέληξαν σε θετικό συμπέρασμα σχετικά με την οικονομική αποδοτικότητα των ελέγχων τους. Οι πόροι που διατίθενται για τους ελέγχους ευθυγραμμίζονται με τους κινδύνους που σχετίζονται με τη φύση των προγραμμάτων και/ή το πλαίσιο στο οποίο υλοποιούνται. Το κόστος των ελέγχων παραμένει γενικά σταθερό με την πάροδο του χρόνου. Η ποικιλία των προγραμμάτων δαπανών και τα διαφορετικά χαρακτηριστικά τους δεν επιτρέπουν ουσιαστική σύγκριση του κόστους ελέγχου τους. Ωστόσο, μπορούν να προσδιοριστούν ορισμένοι κοινοί παράγοντες κόστους, όπως παρουσιάζεται στο πλαίσιο κειμένου που ακολουθεί.

Παραδείγματα συνήθων παραγόντων κόστους

Η εγγενής πολυπλοκότητα των υπό διαχείριση προγραμμάτων. Οι επιχορηγήσεις που βασίζονται στην επιστροφή των δαπανών που όντως έχουν πραγματοποιηθεί συνεπάγονται ελέγχους υψηλής έντασης εργασίας, σε αντίθεση με τη χρηματοδότηση βάσει κατ’ αποκοπή ποσών ή απλουστευμένων επιλογών κόστους ή την περίπτωση χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με δαπάνες, όπως τα μέσα βάσει επιδόσεων.

Η πολυπλοκότητα του περιβάλλοντος στο οποίο υλοποιούνται τα προγράμματα. Το κόστος των ελέγχων είναι πιθανώς υψηλότερο στην περίπτωση μιας οργανωτικής δομής πολλαπλών εγκαταστάσεων ή όταν οι εταίροι και/ή οι δικαιούχοι βρίσκονται εκτός της δικαιοδοσίας της ΕΕ.

Οι όγκοι και τα ποσά προς διεκπεραίωση. Ένας μεγάλος αριθμός πληρωμών χαμηλής αξίας θα δημιουργήσει υψηλότερο κόστος ελέγχου σε σύγκριση με τις επαναλαμβανόμενες μαζικές πληρωμές, ενώ το κανονιστικό πλαίσιο απαιτεί ορισμένους ασυμπίεστους ελέγχους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αντιοικονομιών κλίμακας.

Η μορφή του τρόπου εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Στο πλαίσιο της έμμεσης και της επιμερισμένης διαχείρισης, το κόστος των ελέγχων επιμερίζεται μεταξύ της Επιτροπής και των εκτελεστικών εταίρων, ενώ, για την άμεση διαχείριση, επιβαρύνεται εξ ολοκλήρου η Επιτροπή.

Ο κύκλος ζωής του προγράμματος: Προς το τελικό στάδιο των προγραμμάτων (π.χ. στο καθεστώς άμεσης διαχείρισης), παρά το χαμηλό επίπεδο των δαπανών, πρέπει να διενεργηθεί ένα ελάχιστο επίπεδο ελέγχων, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του λόγου του κόστους των ελέγχων προς τις ελεγχόμενες δαπάνες.

Η αύξηση των μέσων τυπικών δαπανών προσωπικού, λόγω μισθολογικών αναπροσαρμογών και διακυμάνσεων των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Τα τελευταία έτη ο πληθωρισμός έχει οδηγήσει σε σημαντικές αυξήσεις των δαπανών προσωπικού, ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός που αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης και ελέγχου κάθε χρόνο παρέμεινε σταθερός. Στον τομέα εξωτερικής δράσης, ένας πρόσθετος παράγοντας σχετίζεται με τις συναλλαγματικές ισοτιμίες.

Για λόγους διαφάνειας και πληρότητας, οι υπηρεσίες που ασχολούνται με την επιμερισμένη και/ή έμμεση διαχείριση έχουν υποβάλει επίσης στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων τους στοιχεία σχετικά με το κόστος των ελέγχων στα κράτη μέλη και στις εντεταλμένες οντότητες χωριστά από το κόστος των ελέγχων της ίδιας της Επιτροπής.

20.Εγγύηση ορθής διαχείρισης

Στο πλαίσιο του συστήματος διακυβέρνησης που εξηγείται ανωτέρω, η συνολική βεβαιότητα όσον αφορά τη διαχείριση διασφαλίζεται μέσω της διασφάλισης αξιοπιστίας που παρέχουν οι γενικοί διευθυντές, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου και η επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων. Συμπληρώνεται με τη γνώμη του Ελεγκτικού Συνεδρίου και σημεία σχετικά με την απαλλαγή που χορήγησε η αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή για το 2023 και τη συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις σχετικά με την απαλλαγή και τον εξωτερικό έλεγχο.

21.Αξιολογήσεις, διασφαλίσεις αξιοπιστίας και επιφυλάξεις που διατύπωσαν οι διατάκτες

Για το έτος αναφοράς 2024, στις οικείες αντίστοιχες ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων ( 93 ), και οι 51 κύριοι διατάκτες ( 94 ) διατύπωσαν την εύλογη βεβαιότητα ότι 1) οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην έκθεσή τους παρέχουν «αληθή και δίκαιη εικόνα» (δηλαδή αξιόπιστη, πλήρη και ορθή) της κατάστασης στην υπηρεσία τους· 2) οι πόροι που διατέθηκαν για τις δραστηριότητές τους χρησιμοποιήθηκαν για τον προβλεπόμενο σκοπό και σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης· και 3) οι εφαρμοζόμενες διαδικασίες ελέγχου παρέχουν τις αναγκαίες εγγυήσεις όσον αφορά τη νομιμότητα και την κανονικότητα των υποκείμενων πράξεων, λαμβανομένου υπόψη του πολυετούς χαρακτήρα ορισμένων προγραμμάτων και της φύσης των σχετικών πληρωμών.

Στο πλαίσιο της συνολικής διαδικασίας διασφάλισης της αξιοπιστίας, και από τη σκοπιά της οικείας διαχείρισης, οι κύριοι διατάκτες χρησιμοποιούν όλες τις πληροφορίες που είναι διαθέσιμες κατά τη διάρκεια του έτους, ιδίως τα αποτελέσματα των ελέγχων τους, προκειμένου να εντοπίσουν ενδεχόμενη σημαντική αδυναμία, σε ποσοτικούς ή ποιοτικούς όρους, για κάθε πρόγραμμα ή τμήμα του χαρτοφυλακίου τους. Στο τέλος κάθε οικονομικού έτους, εξακριβώνουν αν ο δημοσιονομικός αντίκτυπος των αδυναμιών αυτών είναι πιθανό να υπερβαίνει το όριο σημαντικότητας του 2 % και/ή αν ο αντίκτυπος στη φήμη είναι σημαντικός. Σε καταφατική περίπτωση, στη δήλωση αξιοπιστίας τους διατυπώνουν επιφυλάξεις για το συγκεκριμένο τμήμα του χαρτοφυλακίου που επηρεάζεται.

Για το 2024 11 διατάκτες εξέδωσαν δήλωση αξιοπιστίας με επιφύλαξη, με αποτέλεσμα να διατυπωθούν συνολικά 18 επιφυλάξεις, ως εξής: Ομοίως, το 2023 10 διατάκτες ανέφεραν 14 επιφυλάξεις.

•Διατηρήθηκαν συνολικά 14 επιφυλάξεις από προηγούμενα έτη, εκ των οποίων έξι δεν ποσοτικοποιούνται εν όλω ή εν μέρει. Αυτές οι επιφυλάξεις διατηρήθηκαν κυρίως επειδή τα βαθύτερα αίτια του σημαντικού επιπέδου σφάλματος μπορούν να μετριαστούν εν μέρει, αλλά όχι να εξαλειφθούν πλήρως, στο πλαίσιο των νομικών πλαισίων των τρεχόντων προγραμμάτων. Οι περισσότερες από τις επαναλαμβανόμενες επιφυλάξεις αφορούν τμήματα υπό επιμερισμένη διαχείριση και καλύπτουν αδυναμίες που εντοπίζονται σε επίπεδο κράτους μέλους, οργανισμού πληρωμών ή προγράμματος, και συνήθως ποικίλλουν κάθε χρόνο.

•Τέσσερις επιφυλάξεις είναι νέες, τρεις μη ποσοτικοποιημένες που αφορούν προγράμματα του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της περιόδου 2021-2027 και μία ποσοτικοποιημένη που αφορά τον μηχανισμό ανθεκτικότητας και ανάκαμψης με δημοσιονομικό αντίκτυπο ύψους 17,5 εκατ. EUR, ήτοι το 0,02 % των συνολικών δαπανών στο πλαίσιο του μηχανισμού το 2024.

•Σε άλλες εννέα περιπτώσεις δεν διατυπώθηκε επιφύλαξη δυνάμει του κανόνα de minimis, σύμφωνα με τον οποίο οι περιπτώσεις με εναπομένον ποσοστό σφάλματος άνω του ορίου σημαντικότητας του 2 % για τμήματα που αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 5 % των συνολικών πληρωμών της υπηρεσίας και των οποίων η δημοσιονομική επίπτωση είναι χαμηλότερη από 5 εκατ. EUR, δεν θεωρούνται αρκετά σημαντικές για τη διατύπωση επιφύλαξης. Οι συνολικές δημοσιονομικές επιπτώσεις των περιπτώσεων αυτών το 2024 ήταν πολύ περιορισμένες και ανήλθαν σε 8,6 εκατ. EUR ( 95 ), μολονότι είχαν αυξηθεί σε σύγκριση με το 2023 (6,4 εκατ. ΕUR).

Όσον αφορά τις επιφυλάξεις σχετικά με δαπάνες από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, οι συνολικές δημοσιονομικές επιπτώσεις ανήλθαν σε 330,9 εκατ. EUR για το 2024, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,2 % των σχετικών δαπανών, και έχουν μειωθεί. Πρόκειται για μείωση σε σύγκριση με το ποσό των 1 290,6 εκατ. EUR του 2023, η οποία συνδέεται εν μέρει με την εφαρμογή της κοινής γεωργικής πολιτικής για την περίοδο 2023-2027. Για τις δαπάνες αυτές, σε περίπτωση σοβαρών ελλείψεων στα συστήματα διακυβέρνησης που οδηγούν σε επιφύλαξη, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσό της δημοσιονομικής επίπτωσης, διότι είναι αποτέλεσμα ποιοτικής αξιολόγησης και δεν βασίζεται σε ποσοστό σφάλματος. Η μείωση των δημοσιονομικών επιπτώσεων συνδέεται επίσης με τους τομείς πολιτικής της συνοχής, για τους οποίους τα κράτη μέλη υπέβαλαν περιορισμένο μόνο αριθμό δεσμών εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας έως την 1η Μαρτίου 2025, δεδομένου ότι η τροποποίηση του κανονισμού περί κοινών διατάξεων με τον κανονισμό για την πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη επιτρέπει στα κράτη μέλη να υποβάλουν τις τελικές δέσμες εγγράφων για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας έως τις 15 Φεβρουαρίου 2026.

Στο παράρτημα 5 του τόμου ΙΙΙ περιλαμβάνεται ο πλήρης κατάλογος των επιφυλάξεων για το 2024, μαζί με περαιτέρω επεξηγήσεις και λεπτομέρειες.

22.Εργασίες της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου και συνολικό συμπέρασμα

Για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας τους, οι γενικές διευθύνσεις και οι υπηρεσίες της Επιτροπής βασίζονται επίσης στις εργασίες της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου.

Όπως απαιτείται από τον χάρτη αποστολής της, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου εκδίδει ετήσιο συνολικό συμπέρασμα σχετικά με τη δημοσιονομική διαχείριση από πλευράς της Επιτροπής. Το συμπέρασμα αυτό βασίζεται στις ελεγκτικές εργασίες που εκτελέστηκαν στον τομέα της δημοσιονομικής διαχείρισης εντός της Επιτροπής και οι οποίες καλύπτουν την προηγούμενη τριετία (2022 έως 2024). Το συνολικό συμπέρασμα λαμβάνει επίσης υπόψη πληροφορίες από άλλες πηγές, κυρίως τις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου. Το συνολικό συμπέρασμα εκδίδεται ταυτόχρονα με την παρούσα έκθεση και καλύπτει το ίδιο έτος.

Βάσει των εν λόγω πληροφοριών ελέγχου, η εσωτερική ελέγκτρια έκρινε ότι, το 2024, η Επιτροπή είχε θέσει σε εφαρμογή διαδικασίες διακυβέρνησης, διαχείρισης κινδύνου και εσωτερικού ελέγχου, οι οποίες είναι, στο σύνολό τους, επαρκείς για την παροχή εύλογης διασφάλισης αξιοπιστίας όσον αφορά την επίτευξη των δημοσιονομικών της στόχων, με εξαίρεση τους τομείς δημοσιονομικής διαχείρισης για τους οποίους οι κύριοι διατάκτες έχουν διατυπώσει επιφυλάξεις στις δηλώσεις αξιοπιστίας τους, όπως παρατίθενται στο παράρτημα.

Χωρίς να διατυπώνει περαιτέρω επιφυλάξεις ως προς το συνολικό συμπέρασμα για το 2024, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου επέστησε την προσοχή της Επιτροπής στην ανάγκη αντιμετώπισης των υψηλών εγκάρσιων κινδύνων για το θεσμικό όργανο και τον προϋπολογισμό της ΕΕ, με την αξιοποίηση των διδαγμάτων που αντλήθηκαν από τη διαχείριση των χρηματοδοτικών πόρων της σ’ ένα δύσκολο πλαίσιο. Αυτό παρουσιάζεται αναλυτικότερα στο παράρτημα 6 της παρούσας έκθεσης.

Η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου ελέγχει τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου εντός της Επιτροπής και των εκτελεστικών οργανισμών, παρέχοντας ανεξάρτητη και αντικειμενική διασφάλιση αξιοπιστίας σχετικά με την επάρκεια και την αποτελεσματικότητά τους. Οι συστάσεις που προέκυψαν αφορούν πτυχές που σχετίζονται με τη διαχείριση των επιδόσεων, την εφαρμογή της πολιτικής της ΕΕ, τη νομιμότητα και την κανονικότητα σε σχέση με τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου, την ετοιμότητα και την έγκαιρη εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, τη συνεργασία με τρίτους που εφαρμόζουν πολιτικές και προγράμματα και την τεχνολογία των πληροφοριών. Για όλες τις συστάσεις που έγιναν αποδεκτές, οι ελεγχόμενοι κατάρτισαν σχέδια δράσης που υποβλήθηκαν στην Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου, η οποία, στη συνέχεια, είτε τα αξιολόγησε ως ικανοποιητικά είτε ζήτησε την υποβολή αναθεωρημένου σχεδίου δράσης. Τέλος, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου ακολούθησε την αυστηρή πολιτική παρακολούθησης που εφαρμόζει και αξιολόγησε την πραγματική εφαρμογή των συστάσεών της από τις υπηρεσίες της Επιτροπής σε τακτική βάση. Από τις ελεγκτικές εργασίες επιβεβαιώθηκε ότι σχεδόν το σύνολο των συστάσεων που διατυπώθηκαν από το 2020 έως το 2024, και στις οποίες η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου έδωσε συνέχεια, είχαν εφαρμοστεί επαρκώς και αποτελεσματικά από τους ελεγχόμενους. Αυτό το αποτέλεσμα συνιστά ένδειξη της επιμέλειας που επιδεικνύουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατά την εφαρμογή των συστάσεων και τον μετριασμό των κινδύνων που εντοπίζει η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου.

Το παράρτημα 6 περιλαμβάνει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη διασφάλιση αξιοπιστίας που παρέχει η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 118 παράγραφος 4 του δημοσιονομικού κανονισμού, έκθεση των εργασιών του εσωτερικού ελεγκτή διαβιβάζεται από την Επιτροπή στην αρμόδια για την απαλλαγή αρχή στο πλαίσιο της ενοποιημένης δέσμης δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας.

23.Διασφάλιση αξιοπιστίας που λαμβάνεται μέσω των εργασιών της επιτροπής παρακολούθησης των ελέγχων

Η επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων επιβλέπει ζητήματα ελέγχου εντός της Επιτροπής και υποβάλλει ετησίως έκθεση στο Σώμα των Επιτρόπων. Εξασφαλίζει την ανεξαρτησία της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου, παρακολουθεί την ποιότητα των εργασιών εσωτερικού ελέγχου και διασφαλίζει ότι οι συστάσεις που διατυπώνονται στο πλαίσιο του εσωτερικού και του εξωτερικού ελέγχου (δηλαδή του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου) λαμβάνονται δεόντως υπόψη από τις γενικές διευθύνσεις και τις υπηρεσίες της Επιτροπής και ότι δίνεται σ’ αυτές η κατάλληλη συνέχεια.

Κατά τη διάρκεια της τρέχουσας περιόδου αναφοράς, η οποία εξακολούθησε να επηρεάζεται από τις συνέπειες των διαδοχικών πρωτοφανών προκλήσεων που έχουν αντίκτυπο στην ΕΕ από το 2020, η επιτροπή διατήρησε τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει στην ενίσχυση της διακυβέρνησης, των οργανωτικών επιδόσεων και της λογοδοσίας σε ολόκληρο τον οργανισμό. Παρά τον χρόνο που απαιτείται για τον διορισμό νέων εσωτερικών μελών στην επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων μετά τη μεταβατική περίοδο μεταξύ των δύο εντολών της Επιτροπής, η επιτροπή πραγματοποίησε τέσσερις γύρους συνεδριάσεων, εστιάζοντας στους βασικούς στόχους που καθορίζονται στα προγράμματα εργασίας του 2024 και του 2025. Η επιτροπή εξέφρασε επίσης την ικανοποίησή της για την ευρεία σύγκλιση μεταξύ των κρίσιμων κινδύνων που εντοπίστηκαν μέσω της διαχείρισης και των υψηλών κινδύνων που εντόπισε η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου.

Συζήτησε επίσης με τους σχετικούς ελεγχόμενους πολύ σημαντικά πορίσματα ελέγχου που έθεσε η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου, παροτρύνοντας τους ελεγχόμενους να ολοκληρώσουν τα οικεία μέτρα μετριασμού το συντομότερο δυνατόν. Η επιτροπή διεξήγαγε συζητήσεις για σημαντικά θέματα, όπως η προστασία των δεδομένων, οι ανθρώπινοι πόροι και η ασφάλεια της τεχνολογίας των πληροφοριών, ιδίως όσον αφορά το τρέχον περιβάλλον κυβερνοασφάλειας.

Η επιτροπή έκρινε ικανοποιητική την ανεξαρτησία και την ποιότητα των εργασιών εσωτερικού ελέγχου και εξέφρασε την ικανοποίησή της για τις διαβεβαιώσεις της εσωτερικής ελέγκτριας ότι ο προγραμματισμός παρέχει επαρκή κάλυψη για την έκδοση του συνολικού συμπεράσματος σχετικά με τη δημοσιονομική διαχείριση της Επιτροπής. Το πραγματικό ποσοστό εφαρμογής των συστάσεων της εσωτερικής ελέγκτριας (που καλύπτει το 95 % των συστάσεων που διατυπώθηκαν και στις οποίες δόθηκε συνέχεια κατά την περίοδο 2020-2024) παρέμεινε σε πολύ υψηλό επίπεδο και μόνο στην περίπτωση έξι πολύ σημαντικών συστάσεων ελέγχου καθυστέρησε η εφαρμογή περισσότερο από 6 μήνες από τον Ιανουάριο του 2025.

Η επιτροπή συνέχισε τις ανταλλαγές απόψεων με το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο και διεξήγαγε συζήτηση με τον εξωτερικό ελεγκτή σχετικά με το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας της για το 2025. Η επιτροπή συνέχισε επίσης να παρακολουθεί την πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή των συστάσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου και εξέφρασε την ικανοποίησή της όταν, για 17η συνεχόμενη φορά, το Ελεγκτικό Συνέδριο διατύπωσε ανεπιφύλακτη γνώμη σχετικά με την αξιοπιστία των ενοποιημένων λογαριασμών της ΕΕ.

Το παράρτημα 7 της παρούσας ετήσιας έκθεσης για τη διαχείριση και τις επιδόσεις περιλαμβάνει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις εργασίες και τα συμπεράσματα της επιτροπής.

24.Οι γνώμες του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τους λογαριασμούς του 2023 και τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πράξεων

Οι ετήσιες εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το 2023 σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ για το οικονομικό έτος 2023 και σχετικά με τις δραστηριότητες που χρηματοδοτήθηκαν από το 9ο, το 10ο και το 11ο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ) για το οικονομικό έτος 2023, οι οποίες δημοσιεύθηκαν τον Οκτώβριο του 2024, διατύπωσαν ανεπιφύλακτη γνώμη σχετικά με τους λογαριασμούς της ΕΕ για 17ο συνεχόμενο έτος. Τα έσοδα εξακολούθησαν επίσης να μην περιέχουν ουσιώδη σφάλματα.

Όσον αφορά τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, το Ελεγκτικό Συνέδριο διατήρησε την αρνητική γνώμη που είχε διατυπώσει. Εκτίμησε ότι το συνολικό επίπεδο σφάλματος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ έχει αυξηθεί (5,6 % έναντι 4,2 % το 2022).

Το Ελεγκτικό Συνέδριο εξηγεί την αρνητική γνώμη του τόσο βάσει του αναφερθέντος επιπέδου σφάλματος όσο και βάσει του ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ουσιώδη σφάλματα σε σχέση με τις δαπάνες που το Ελεγκτικό Συνέδριο θεωρεί υψηλού κινδύνου. Το Ελεγκτικό Συνέδριο θεωρεί δαπάνες υψηλού κινδύνου τις δαπάνες που συχνά υπόκεινται σε πολύπλοκους κανόνες και βασίζονται κυρίως στην απόδοση εξόδων, ειδικότερα στους τομείς της συνοχής, της έρευνας, της αγροτικής ανάπτυξης, των μέτρων στήριξης της αγοράς στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων και ορισμένων τμημάτων των εξωτερικών πρωτοβουλιών. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι δαπάνες υψηλού κινδύνου αντιπροσώπευαν το 64 % του ελεγχθέντος πληθυσμού για το 2023 (έναντι 66 % το 2022).

Από την άλλη πλευρά, το Ελεγκτικό Συνέδριο επιβεβαίωσε εκ νέου ότι ο κίνδυνος σφάλματος είναι χαμηλότερος για τις δαπάνες που υπόκεινται σε απλούστερους κανόνες, κυρίως τις πληρωμές βάσει δικαιωμάτων (σε αντίθεση με τις πληρωμές βάσει απόδοσης εξόδων). Οι δαπάνες αυτές αφορούν, για παράδειγμα, τις άμεσες ενισχύσεις προς τους γεωργούς, αλλά και τις διοικητικές δαπάνες (κυρίως μισθούς και συντάξεις των δημόσιων υπαλλήλων της ΕΕ). Εξακολουθούν αμφότερα αυτά τα είδη δαπανών να μην περιέχουν ουσιώδη σφάλματα.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο διατύπωσε επίσης ελεγκτική γνώμη σχετικά με τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας για τρίτη φορά. Έκρινε ότι οι συνολικές επιπτώσεις των πορισμάτων του είναι ουσιώδεις, αλλά όχι διάχυτες, όσον αφορά τις φετινές δαπάνες του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Βάσει αυτών των ποσοτικών και άλλων ποιοτικών πορισμάτων, το Ελεγκτικό Συνέδριο διατύπωσε γνώμη με επιφύλαξη ( 96 ).

25.Απαλλαγή για την εκτέλεση του προϋπολογισμού για το 2023

Το Κοινοβούλιο χορήγησε την απαλλαγή στην Επιτροπή για το οικονομικό έτος 2023 στις 7 Μαΐου 2025, αφού εξέτασε τις εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, τη δέσμη ενοποιημένων δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας της Επιτροπής και τη σύσταση περί απαλλαγής του Συμβουλίου. Η Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Κοινοβουλίου κάλεσε επίσης επιλεγμένους επιτρόπους και εκτελεστικούς αντιπροέδρους για ακροάσεις απαλλαγής διαρθρωμένες σύμφωνα με τους τομείς του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, μετά από ανταλλαγή απόψεων με επιλεγμένους γενικούς διευθυντές (η οποία επικεντρώθηκε στις αντίστοιχες ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων).

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη —το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και το Ελεγκτικό Συνέδριο— επικεντρώθηκαν στην αναζήτηση τρόπων διασφάλισης της διαφάνειας κατά τη χρήση του προϋπολογισμού της ΕΕ, στην αναζήτηση τρόπων βελτίωσης των αποτελεσμάτων και στην αναζήτηση τρόπων περαιτέρω μείωσης του επιπέδου σφαλμάτων. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ήταν και πάλι ένα από τα βασικά στοιχεία των συζητήσεων για την απαλλαγή, λόγω του οικονομικού του μεγέθους και του ειδικού χαρακτήρα του τρόπου υλοποίησής του, ο οποίος βασίζεται στις επιδόσεις και όχι στο κόστος που προέκυψε. Είναι σημαντικό ότι το οικονομικό έτος 2023 σηματοδότησε το μέσο της περιόδου υλοποίησης του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Οι συζητήσεις σχετικά με την απαλλαγή έθιξαν επίσης θέματα όπως:

•η χρηματοδότηση των μη κυβερνητικών οργανώσεων·

•το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα·

•η σημασία του προϋπολογισμού της ΕΕ για την επίτευξη των προτεραιοτήτων της ΕΕ και την αντιμετώπιση κρίσεων·

•η ανάγκη για ομαλότερη εκτέλεση και απορρόφηση των κονδυλίων της ΕΕ και για απλούστευση των κανόνων και των διαδικασιών·

•το αυξανόμενο κόστος αποπληρωμής του χρέους στο πλαίσιο του NextGenerationEU·

•η εξαγωγή συμπερασμάτων από την εφαρμογή του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας υπό το πρίσμα του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου·

•η συνεργασία μεταξύ διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών στο πλαίσιο της αρχιτεκτονικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης·

•οι μεθοδολογίες εκτίμησης του επιπέδου σφάλματος και του επιπέδου κινδύνου, καθώς και οι περιπτώσεις στις οποίες το Ελεγκτικό Συνέδριο και η Επιτροπή κατέληξαν σε διαφορετικά συμπεράσματα σχετικά με την επιλεξιμότητα δαπανών·

•η επανεξέταση της χρηματοδότησης που παρέχεται στην Παλαιστίνη ( 97 ) και στην υπηρεσία παροχής βοήθειας των Ηνωμένων Εθνών για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες·

•η χρήση εργαλείων της τεχνολογίας των πληροφοριών για τη διαχείριση, τις δικλίδες ελέγχου και τον έλεγχο των κονδυλίων της ΕΕ.

Στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας απαλλαγής, η Επιτροπή ενημερώνει το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο (ως τα δύο σκέλη της αρμόδιας για τον προϋπολογισμό αρχής και της αρμόδιας για την απαλλαγή αρχής) σχετικά με την εφαρμογή των συστάσεών τους μέσω δύο εκθέσεων: 1) έκθεσης παρακολούθησης της επισκόπησης (δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι)· και 2) λεπτομερέστερης έκθεσης με απαντήσεις σε συγκεκριμένα αιτήματα του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (εστάλη το φθινόπωρο).

Όσον αφορά τις συστάσεις που εξέδωσε το Ελεγκτικό Συνέδριο, οι απαντήσεις της Επιτροπής δημοσιεύονται μαζί με τις εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στις οποίες αναφέρονται οι συστάσεις που γίνονται δεκτές, εν μέρει αποδεκτές ή απορρίπτονται. Η συνέχεια που δίνεται στις συστάσεις που γίνονται δεκτές παρακολουθείται μέσω εργαλείου τεχνολογίας των πληροφοριών, το οποίο διασφαλίζει την ιχνηλασιμότητα κάθε σταδίου της υλοποίησης. Κάθε υπηρεσία της Επιτροπής υποβάλλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των συστάσεων αυτών στην ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων της. Επιπλέον, η τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή των εν λόγω συστάσεων παρουσιάζεται σε τακτική βάση στην επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων στο πλαίσιο της εντολής της.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο παρακολουθεί επίσης την εφαρμογή των συστάσεών του από την Επιτροπή και παρέχει παρατηρήσεις και σχόλια, τα οποία βοηθούν την Επιτροπή να ενισχύει τις δραστηριότητες παρακολούθησης. Στην ετήσια έκθεσή του για το 2023, το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε τον βαθμό στον οποίο η Επιτροπή επιδίωξε την εφαρμογή 185 συστάσεων ελέγχου που της είχαν απευθυνθεί σε 26 ειδικές εκθέσεις που δημοσιεύτηκαν το 2020. Κατά την εξέταση από το Ελεγκτικό Συνέδριο της συνέχειας που δόθηκε στις συστάσεις, δεν είχε ακόμη παρέλθει η ημερομηνία-στόχος για την εφαρμογή οκτώ συστάσεων. Από τις υπόλοιπες 177 συστάσεις, η Επιτροπή είχε εφαρμόσει 92 (52 %) πλήρως, 27 (16 %) ως επί το πλείστον και 34 (19 %) μερικώς. Σε δύο περιπτώσεις (1 %), δεν απαιτείτο αξιολόγηση της κατάστασης εφαρμογής, καθώς το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι η σύσταση ήταν πλέον άνευ αντικειμένου. Σε δύο άλλες περιπτώσεις (1 %), το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν ήταν σε θέση να καταλήξει σε συμπέρασμα, καθώς ήταν πολύ νωρίς για να αξιολογήσει το επίπεδο εφαρμογής της σύστασης. Από τις 20 συστάσεις (11 %) που το Συνέδριο έκρινε ότι δεν είχαν εφαρμοστεί, η Επιτροπή δεν είχε αποδεχτεί εννέα και είχε αποδεχτεί εν μέρει τέσσερις. Τα αποτελέσματα αυτά ήταν παρόμοια με εκείνα των προηγούμενων ετών.

26.Προοπτικές για το 2025 και μετά

27.Νέος κύκλος στρατηγικού σχεδιασμού και προγραμματισμού για την περίοδο 2025-2029

Η Επιτροπή έχει εξορθολογίσει τον στρατηγικό σχεδιασμό και προγραμματισμό της για την περίοδο 2025-2029, μεταβαίνοντας από ένα στρατηγικό σχέδιο ανά υπηρεσία σε ένα ενιαίο στρατηγικό σχέδιο για το σύνολο του οργανισμού. Αυτό το νέο ενιαίο στρατηγικό σχέδιο θα καλύπτει περίοδο πέντε ετών (2025-2029) και θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τους γενικούς στόχους της Επιτροπής, με βάση τις πολιτικές κατευθύνσεις για την περίοδο 2024-2029 , καθώς και δείκτες μακροπρόθεσμων επιπτώσεων. Επιπρόσθετα στο ενιαίο στρατηγικό σχέδιο, τα σχέδια διαχείρισης των υπηρεσιών θα συντομευθούν και θα επικεντρωθούν περισσότερο στα αποτελέσματα και τα παραδοτέα που προγραμματίζουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής για το επόμενο έτος.

28.Η προετοιμασία του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο μετά το 2027

Ενόψει του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου —του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ— που θα αρχίσει το 2028, η Επιτροπή δρομολόγησε, το 2024, τις προπαρασκευαστικές εργασίες για τις προτάσεις που αναμένονται το 2025.

Αυτός ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός πρέπει να τετραγωνίσει τον κύκλο: οι προσδοκίες για ανάληψη δράσης από την ΕΕ αυξάνονται σταθερά. Η εισαγωγή νέων ίδιων πόρων από την ΕΕ είναι απαραίτητη για να ανταποκριθεί ο προϋπολογισμός της ΕΕ στις φιλοδοξίες της, να εξασφαλίσει την αποπληρωμή των δανείων για το NextGenerationEU και, ταυτόχρονα, να παρέχει σταθερές εθνικές χρηματοδοτικές συνεισφορές από τα κράτη μέλη. Η υπάρχουσα κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η ΕΕ πρέπει να μεγιστοποιήσει τον αντίκτυπο που έχει κάθε ευρώ που δαπανά, εστιάζοντας στις προτεραιότητες και τους στόχους της, στους τομείς όπου η δράση της ΕΕ είναι πιο αναγκαία.

Όσον αφορά τον εσωτερικό έλεγχο και τη δημοσιονομική διαχείριση, δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην επίτευξη σωστής ισορροπίας μεταξύ του διοικητικού φόρτου για τους δικαιούχους και της προστιθέμενης αξίας των αυστηρών δικλίδων ελέγχου και ελέγχων για τη διαφύλαξη των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και την πρόληψη της απάτης.

Παράρτημα 3 —Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στο πλαίσιο του NextGenerationEU

29.Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στο πλαίσιο του NextGenerationEU — ένα καινοτόμο και επιτυχημένο εργαλείο αντιμετώπισης κρίσεων και ανάκαμψης

Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ( 98 ) βρίσκεται στο επίκεντρο του σχεδίου ανάκαμψης NextGenerationEU για την ΕΕ και θεσπίστηκε εν μέσω της πανδημίας COVID-19 για να βοηθήσει τα κράτη μέλη της ΕΕ να ανακάμψουν ταχύτερα και να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους. Παρέχει ένα ισχυρό εργαλείο για τη στήριξη μιας επιταχυνόμενης και φιλόδοξης πράσινης και ψηφιακής μετάβασης σε ενωσιακό επίπεδο. Το 2022 επεκτάθηκε ώστε να καλύπτει το σχέδιο REPowerEU, την απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις οικονομικές δυσχέρειες, τον υψηλό πληθωρισμό και την ενεργειακή κρίση που πυροδοτήθηκαν από την απρόκλητη γενική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι συζητήσεις σχετικά με την αναθεώρηση των εθνικών σχεδίων, οι περισσότερες από τις οποίες αφορούσαν στοχευμένες τροποποιήσεις, συνεχίστηκαν το 2024.

Η υλοποίηση είχε σημειώσει πρόοδο στο τέλος του 2024, η πλειονότητα των οροσήμων και των στόχων που είχαν προγραμματιστεί να επιτευχθούν έως το τέλος του 2024 είτε αξιολογήθηκαν από την Επιτροπή ως εκπληρωθέντα (47 %) είτε αναφέρθηκαν από τα κράτη μέλη ως ολοκληρωμένα (29 %). Ένα μικρό μέρος αυτών χαρακτηρίστηκαν ως μη ολοκληρωμένοι (24 %) ( 99 ).

Υλοποίηση οροσήμων και στόχων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το 2024 η Επιτροπή εκταμίευσε συνολικό ποσό ύψους 85,3 δισ. EUR (εκ των οποίων 29,4 δισ. EUR με τη μορφή δανείων), συμπεριλαμβανομένων πρόσθετων πληρωμών προχρηματοδότησης ύψους 3,32 δισ. EUR. Συνεπώς, οι συνολικές εκταμιεύσεις ανήλθαν, έως το τέλος του 2024, σε 306,1 δισ. EUR, εκ των οποίων 197,5 δισ. EUR με τη μορφή επιχορηγήσεων (το 55 % του συνολικού ποσού του σχετικού κονδυλίου του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ύψους 359 δισ. EUR) και 108,7 δισ. EUR με τη μορφή δανείων (το 37 % του συνολικού ποσού του σχετικού κονδυλίου του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ύψους 291 δισ. EUR). Τα ορόσημα και οι στόχοι που σχετίζονται με τις εκταμιεύσεις αφορούν ευρύ φάσμα μέτρων που καλύπτουν τους έξι πυλώνες του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Σύνολο εκταμιεύσεων και ποσών προς εκταμίευση στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας

Πηγή: Πίνακας αποτελεσμάτων για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα .

Εκταμιεύσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2024 ανά κράτος μέλος για επιχορηγήσεις και δάνεια, συμπεριλαμβανομένης της προχρηματοδότησης

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

30.Μελλοντική βιωσιμότητα μέσω αναθεωρημένων σχεδίων

Το 2024 συνεχίστηκε η πρόοδος στην πράξη όσον αφορά την εφαρμογή των σχεδίων και η Επιτροπή επικεντρώθηκε στη διευκόλυνση και την επιτάχυνση της εφαρμογής των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Υποβλήθηκαν και αξιολογήθηκαν από την Επιτροπή 17 αναθεωρημένα σχέδια. Οι τροποποιήσεις βασίστηκαν κυρίως στο άρθρο 21 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το οποίο επιτρέπει αναθεωρήσεις όταν αντικειμενικές συνθήκες καθιστούν αδύνατη την επίτευξη οροσήμων και στόχων. Οι περισσότερες αναθεωρήσεις ήταν στοχευμένες τροποποιήσεις σε περιπτώσεις που δεσμεύσεις οι οποίες δεν ήταν πλέον εφικτές λόγω αντικειμενικών συνθηκών προσαρμόστηκαν και, σε πολλές περιπτώσεις, αντικαταστάθηκαν από καταλληλότερες εναλλακτικές λύσεις, ενώ παράλληλα διατηρήθηκε ως είχε το αρχικό επίπεδο φιλοδοξίας των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Τα κράτη μέλη, κατά την αναθεώρηση των οικείων σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή όχι μόνο στην ποιότητα των μέτρων αλλά και στον βαθμό ωριμότητάς τους και στον ορίζοντα υλοποίησής τους, δεδομένου του χρονικά περιορισμένου χαρακτήρα του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (έως το 2026). Χάρη στο ευρύ πεδίο εφαρμογής του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, τα κράτη μέλη είχαν την αναγκαία ευελιξία να κατανείμουν πόρους ανάλογα με τις εξελισσόμενες προτεραιότητές τους, σύμφωνα με τους στόχους του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Η Επιτροπή εξέδωσε επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με σκοπό την ενίσχυση της αποδοτικότητας κατά την υλοποίηση του μηχανισμού και την απλούστευση των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων για τα κράτη μέλη ( 100 ). Οι επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές αποσαφηνίζουν περαιτέρω το πεδίο εφαρμογής των τροποποιήσεων που μπορούν να γίνουν σε σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας σε περίπτωση αντικειμενικών συνθηκών, μεταξύ άλλων για την παροχή στήριξης σε μέτρα για την επίτευξη των στόχων της πλατφόρμας στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) ( 101 ). Οι κατευθυντήριες γραμμές απλουστεύουν επίσης τις απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων για τα κράτη μέλη και παρέχουν περισσότερη σαφήνεια όσον αφορά τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η στήριξη από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας μπορεί να συνδυαστεί με άλλα ταμεία της ΕΕ για την ενίσχυση των συνεργειών.

Το 2024 τρία ακόμη κράτη μέλη (Γερμανία, Ιρλανδία και Λουξεμβούργο) συμπεριέλαβαν κεφάλαια για το REPowerEU στα οικεία σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με αποτέλεσμα να εξασφαλίσουν πρόσθετους πόρους και να τονώσουν τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις που διαφοροποιούν τον ενεργειακό εφοδιασμό της ΕΕ, επιταχύνουν την πράσινη μετάβαση και στηρίζουν τα ευάλωτα νοικοκυριά. Συνολικά, 26 κράτη μέλη έχουν πλέον κεφάλαια για το REPowerEU στα σχέδιά τους, τα οποία αντιπροσωπεύουν συνολικό ποσό πρόσθετης χρηματοδότησης ύψους 64,75 δισ. EUR για όλα τα σχέδια, ποσό που αυξήθηκε από 62 δισ. EUR στο τέλος του 2023. Το τελευταίο εκκρεμές κεφάλαιο για το REPowerEU (για τη Βουλγαρία) τελεί, επί του παρόντος, υπό αξιολόγηση και η έγκρισή του έχει προγραμματιστεί για το 2025.

Τα κεφάλαια για το REPowerEU αύξησαν περαιτέρω το επίπεδο φιλοδοξίας στην πράσινη διάσταση. Στο τέλος του 2024 ποσοστό άνω του 42,6 % (277 δισ. EUR) των συνολικών κονδυλίων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας είχε προγραμματιστεί να χρηματοδοτήσει επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις που στηρίζουν την πράσινη μετάβαση, συμπεριλαμβανομένων της ενεργειακής απόδοσης, της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και άλλων πράσινων επενδύσεων.

Εξέλιξη της χρηματοδότησης από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ( 102 )

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το συνολικό χρηματοδοτικό κονδύλιο στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ανήλθε σε 650 δισ. EUR, διαιρούμενο σε 359 δισ. EUR με τη μορφή επιχορηγήσεων και 291 δισ. EUR με τη μορφή δανείων. Από αυτό το ποσό, το NextGenerationEU στηρίζει επιχορηγήσεις του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ύψους 338 δισ. EUR και το σύνολο της δανειακής στήριξης. Πρόσθετη στήριξη μέσω επιχορηγήσεων ύψους 19,5 δισ. EUR από πλειστηριασμούς δικαιωμάτων του συστήματος εμπορίας εκπομπών και 2 δισ. EUR από εθελοντικές μεταφορές από το αποθεματικό προσαρμογής στο Brexit έχουν διατεθεί στα κράτη μέλη για τη χρηματοδότηση των μέτρων που περιλαμβάνονται στα κεφάλαια για το REPowerEU.

31.Επίτευξη αποτελεσμάτων επιδόσεων

Τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν τα κονδύλια που παρέχονται από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας για την υλοποίηση φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, οι οποίες θα ενισχύσουν τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα των οικονομιών και των κοινωνιών τους, καθώς και την ετοιμότητά τους για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση.

Τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν έως το τέλος του 2024 δείχνουν ότι ο μηχανισμός έχει καθοριστικό αντίκτυπο στη ζωή των πολιτών της ΕΕ. Οι κοινοί δείκτες καταδεικνύουν την πρόοδο υλοποίησης των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας προς την επίτευξη κοινών στόχων, καθώς και τις συνολικές επιδόσεις του μηχανισμού.

Κοινός δείκτης	Αποτελέσματα έως το τέλος του 2024
Εξοικονόμηση στην ετήσια κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας	33 388 511 MWh/έτος
Εγκατεστημένη πρόσθετη λειτουργική ικανότητα για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές	110 655 MW και 18 MW για υδρογόνο
Υποδομές εναλλακτικών καυσίμων (σημεία ανεφοδιασμού/επαναφόρτισης)	915 995
Πληθυσμός που ωφελείται από μέτρα προστασίας κατά των πλημμυρών, των δασικών πυρκαγιών και άλλων φυσικών καταστροφών που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή	31,1 εκατομμύρια
Επιπλέον κατοικίες με πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας	16,2 εκατομμύρια
Υποστηριζόμενες επιχειρήσεις για την ανάπτυξη ή την υιοθέτηση ψηφιακών προϊόντων, υπηρεσιών και διαδικασιών εφαρμογών	1,2 εκατομμύρια
Χρήστες νέων και αναβαθμισμένων δημόσιων ψηφιακών υπηρεσιών, προϊόντων και διαδικασιών	1 584 εκατομμύρια ( 103 )
Ερευνητές που εργάζονται σε υποστηριζόμενες ερευνητικές εγκαταστάσεις	164 000
Υποστηριζόμενες επιχειρήσεις [μικρές (συμπεριλαμβανομένων των πολύ μικρών), μεσαίες και μεγάλες]	4,5 εκατομμύρια
Αριθμός συμμετεχόντων σε εκπαίδευση ή κατάρτιση	29,0 εκατομμύρια
Αριθμός ατόμων που εργάζονται ή συμμετέχουν σε δραστηριότητες αναζήτησης εργασίας	2,8 εκατομμύρια
Χωρητικότητα νέων ή εκσυγχρονισμένων εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης	49,8 εκατομμύρια
Χωρητικότητα τάξεων νέων ή εκσυγχρονισμένων εγκαταστάσεων παιδικής φροντίδας και εκπαίδευσης	2,7 εκατομμύρια
Αριθμός νέων ηλικίας 15-29 ετών που λαμβάνουν στήριξη	10,7 εκατομμύρια

Επιπλέον, ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας έχει συμβάλει, κατά τα πρώτα τρία έτη εφαρμογής του, στην υλοποίηση ορισμένων καίριων μεταρρυθμίσεων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι εξής:

•έγκριση της έκθεσης για τον πράσινο προϋπολογισμό με σκοπό τη χαρτογράφηση των πράσινων δαπανών στον ετήσιο νόμο για τον προϋπολογισμό, διευκόλυνση των εργασιών ανακαίνισης κτιρίων και βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση (Ισπανία), καθώς και διευκόλυνση της χρήσης συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης για την προώθηση επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης σε δημόσια και ιδιωτικά έργα (Πολωνία)·

•εφαρμογή νέου νόμου-πλαισίου για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης μη αυτάρκων ηλικιωμένων (Ιταλία) και στήριξη της καθολικής δωρεάν πρόσβασης σε ποιοτικές μονάδες ψυχικής υγείας (Ελλάδα)·

•εφαρμογή του νόμου για την ανοικτή διακυβέρνηση που συνέβαλε στην ενίσχυση της διαφάνειας και της προσβασιμότητας των πληροφοριών των δημόσιων διοικήσεων (Κάτω Χώρες) και έγκριση της στρατηγικής για την ψηφιακή υγεία που θα συμβάλει στην ανάπτυξη και την εφαρμογή ψηφιακών λύσεων στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης (Λετονία)·

•σύνδεση εταιρειών με ρυθμιστικούς φορείς μέσω πλατφόρμας πιστοποίησης για τους κλάδους των ιατροτεχνολογικών προϊόντων και της αεροδιαστημικής (Τσεχία) και επέκταση των ευκαιριών αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης για όλους τους ενήλικες μέσω ηλεκτρονικού κολεγίου (Μάλτα)·

•καθορισμός υψηλότερων, εκσυγχρονισμένων προτύπων για βασικούς μαθησιακούς στόχους στα σχολεία πρωτοβάθμιας και κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Σλοβακία) και ενίσχυση του εκπαιδευτικού συστήματος με την αντιμετώπιση των μαθησιακών ανισοτήτων που προκλήθηκαν από την κρίση λόγω COVID-19 (Γερμανία)·

•χρήση μοντέλου χρηματοδότησης που στηρίζει τις ίσες ευκαιρίες για όλα τα παιδιά και βοηθά τους φροντιστές να βρουν θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης (Κροατία) και ανάπτυξη ενός ψηφιακού εργαλείου για τους εργοδότες με σκοπό την αντιμετώπιση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων (Εσθονία)·

•απλούστευση των διοικητικών κανόνων και διαδικασιών που συνδέονται με τη δημόσια δράση (Γαλλία) και δημιουργία ευνοϊκού για την ανάπτυξη επιχειρηματικού περιβάλλοντος μέσω του νόμου για την αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας (Σλοβενία).

Επιπλέον, ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας έχει συμβάλει στην απελευθέρωση του πλήρους δυναμικού των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, συμπληρώνοντάς τες με βασικές επενδύσεις. Στις σημαντικότερες επενδύσεις που αποτελούν μέρος των μέτρων και στο πλαίσιο των οποίων έχουν γίνει ήδη σημαντικά βήματα περιλαμβάνονται τα εξής:

•βελτίωση της ανθεκτικότητας άνω των 172 από τα 1 162 χλμ. σιδηροδρόμων στον Νότο, η οποία περιλαμβάνει την ανανέωση σιδηροδρομικών γραμμών σε έξι διαφορετικές διαδρομές [Ιταλία, 2,4 δισ. EUR ( 104 )]·

•παροχή πρόσβασης σε διαδίκτυο υψηλής ταχύτητας σε τουλάχιστον 3 500 νοικοκυριά και επιχειρήσεις (Δανία, 13,5 εκατ. EUR)·

•παροχή χρηματοδότησης σε ερευνητικά έργα που υλοποιούνται σε επίπεδο ΕΕ από πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα τα οποία έχουν συμφωνήσει να επικεντρωθούν στα αποτελέσματα, με αποτέλεσμα την αλλαγή του τρόπου χρηματοδότησης της δημόσιας έρευνας με στόχο την επιβράβευση θετικών αποτελεσμάτων (Κροατία, 59 εκατ. EUR)·

•επιτάχυνση των ψηφιακών υποδομών και εργαλείων υγειονομικής περίθαλψης με τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας των συστημάτων πληροφοριών και του λογισμικού με τουλάχιστον 30,5 εκατομμύρια ηλεκτρονικούς φακέλους υγείας, ενίσχυση του ηλεκτρονικού χώρου «Η υγεία μου» με 12 εκατομμύρια νέα ψηφιακά έγγραφα και δημιουργία 410 000 ενεργών ηλεκτρονικών ιατροκοινωνικών φακέλων (Γαλλία, 2 δισ. EUR)·

•ανάθεση συμβάσεων για την προμήθεια συστήματος ηλεκτρονικών φαρμακείων και ανάπτυξη και διαμόρφωση ολοκληρωμένου συστήματος χρηματοοικονομικής διαχείρισης για νοσοκομεία (Ιρλανδία, 75 εκατ. EUR)·

•παροχή 600 000 φορητών υπολογιστών σε μαθητές και εκπαιδευτικούς σε δημόσια σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε βάση δανεισμού για τη στήριξη της ψηφιακής εκπαίδευσης και διδασκαλίας (Πορτογαλία, 609 εκατ. EUR).

Επισκόπηση της προόδου που σημειώνεται όσον αφορά την εφαρμογή του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, καθώς και των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, παρέχεται μέσω του πίνακα αποτελεσμάτων για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα και του χάρτη των έργων που υλοποιούνται με την υποστήριξη του μηχανισμού.

Κάθε σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας απαιτείται να συνεισφέρει τουλάχιστον κατά 37 % και 20 %, αντίστοιχα, στην επίτευξη των κλιματικών και των ψηφιακών στόχων. Αυτό αποτυπώνεται στη σημαντική συνεισφορά του προϋπολογισμού τόσο στην πράσινη όσο και στην ψηφιακή μετάβαση του μηχανισμού.

•Συνεισφορά για το κλίμα: 276,6 δισ. EUR από το 2021 έως το 2024 (42,6 % του συνολικού κονδυλίου, συμπεριλαμβανομένων επιχορηγήσεων και δανείων).

•Ψηφιακή συνεισφορά: 149,2 δισ. EUR από το 2021 έως το 2024 (25,45 % του συνολικού κονδυλίου, συμπεριλαμβανομένων επιχορηγήσεων και δανείων).

32.Τα αποτελέσματα του ελέγχου επιβεβαιώνουν την ικανοποιητική εκπλήρωση όλων των οροσήμων και των στόχων για τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν το 2024

33.Ειδικό περιβάλλον ελέγχου για τη διασφάλιση της προστασίας των κονδυλίων της ΕΕ

Ο κανονισμός για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας καθορίζει τους αντίστοιχους ρόλους και τις αντίστοιχες αρμοδιότητες των κρατών μελών και της Επιτροπής για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ. Ο μηχανισμός είναι ένα μέσο που βασίζεται πλήρως στις επιδόσεις και, σε αντίθεση με την πλειονότητα των λοιπών χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ, η Επιτροπή δεν αποζημιώνει τα κράτη μέλη με βάση τις πραγματικές δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις που περιλαμβάνονται στα οικεία σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Αντ’ αυτού, η Επιτροπή καταβάλλει προκαθορισμένες δόσεις μόνο όταν εκπληρώνονται ικανοποιητικά τα συμφωνηθέντα ορόσημα και οι στόχοι. Τα κονδύλια του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, μόλις εκταμιευθούν, εγγράφονται σε κάθε εθνικό προϋπολογισμό χωρίς άμεση σύνδεση με τις δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων. Σύμφωνα με τον κανονισμό, τα κράτη μέλη φέρουν την ευθύνη να διασφαλίζουν ότι ο μηχανισμός εφαρμόζεται σύμφωνα με τους ενωσιακούς και τους εθνικούς κανόνες και τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Η Επιτροπή θα πρέπει να είναι σε θέση να λαμβάνει επαρκείς εγγυήσεις από αυτές ως προς το θέμα αυτό.

Τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν κατάλληλα συστήματα παρακολούθησης και ελέγχου για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης της χρήσης των κονδυλίων με το ενωσιακό και το εθνικό δίκαιο. Τα συστήματα αυτά περιγράφονται λεπτομερώς στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και αξιολογήθηκαν από την Επιτροπή πριν από την έγκριση κάθε σχεδίου. Κατά τη διάρκεια ζωής του μηχανισμού, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα αυτών των συστημάτων ελέγχου. Ειδικότερα, πρέπει να αναλάβουν συστηματικές εργασίες για να διασφαλίσουν ότι τα συστήματα προλαμβάνουν, εντοπίζουν και διορθώνουν τις παρατυπίες. Εάν ένα κράτος μέλος εντοπίσει συγκεκριμένες παρατυπίες, πρέπει να λάβει μέτρα για τη διόρθωσή τους και να ενημερώσει σχετικά την Επιτροπή. Εάν ένα κράτος μέλος δεν προβεί στις αναγκαίες διορθώσεις σε περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς ή σύγκρουσης συμφερόντων, η Επιτροπή θα μειώσει ή θα ανακτήσει τα επηρεαζόμενα ποσά από το κράτος μέλος. Επιπλέον, εάν ένα κράτος μέλος αθετήσει σοβαρά τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από τις χρηματοδοτικές ή τις δανειακές συμβάσεις, η Επιτροπή θα μειώσει ή θα ανακτήσει κεφάλαια ανάλογα με τις περιστάσεις της υπόθεσης (για παράδειγμα, η Επιτροπή μπορεί να εφαρμόσει κατ’ αποκοπή διόρθωση των κονδυλίων του μηχανισμού για το εν λόγω κράτος μέλος). Η Επιτροπή έχει σχεδιάσει τη στρατηγική ελέγχου της ώστε να συμμορφώνεται πλήρως με τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τον κανονισμό για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

•Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πληρωμών προς τα κράτη μέλη, που συνδέονται αποκλειστικά με την ικανοποιητική εκπλήρωση των οροσήμων και των στόχων. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή διενεργεί εκ των προτέρων αξιολογήσεις όλων των αιτήσεων πληρωμής που λαμβάνει από τα κράτη μέλη· επιτόπιους εκ των υστέρων ελέγχους για επιλεγμένες αιτήσεις πληρωμής, ορόσημα και στόχους· ελέγχους των συστημάτων όσον αφορά τα ορόσημα και τους στόχους· και ανάλυση των διαχειριστικών δηλώσεων και της σύνοψης των ελέγχων των κρατών μελών.

•Η Επιτροπή έχει το δικαίωμα να μειώσει και να ανακτήσει οποιοδήποτε ποσό, ή να ζητήσει την πρόωρη αποπληρωμή του δανείου, σε περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς ή σύγκρουσης συμφερόντων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ που δεν έχουν διορθωθεί και ανακτηθεί από το κράτος μέλος, ή για σοβαρή αθέτηση υποχρέωσης που απορρέει από τη χρηματοδοτική και/ή δανειακή σύμβαση που έχει υπογραφεί με το κράτος μέλος. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή προβαίνει σε αξιολόγηση των συστημάτων ελέγχου που περιγράφονται στα σχέδια (και στις μεταγενέστερες αναθεωρήσεις) που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή πριν από την έγκρισή τους. Επιπλέον, η Επιτροπή διενεργεί ελέγχους των συστημάτων σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ στα κράτη μέλη καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος του μηχανισμού, καθώς και ελέγχους των εργασιών των εθνικών ελεγκτικών αρχών. Αξιολογεί επίσης τις εξακριβώσεις που διενεργούν τα κράτη μέλη σχετικά με την τήρηση των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις και των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότητας αυτών των εξακριβώσεων.

Στο γράφημα που ακολουθεί παρουσιάζεται επισκόπηση της στρατηγικής ελέγχου της Επιτροπής όσον αφορά τον μηχανισμό.

Επισκόπηση του περιβάλλοντος ελέγχου του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας σε επίπεδο Επιτροπής

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η Επιτροπή προβαίνει σε ποιοτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των ελέγχων και του επιπέδου κινδύνου που συνδέεται με τις πράξεις. Σε αντίθεση με άλλα προγράμματα της ΕΕ, η αξιολόγηση αυτή δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί με ποσοστό σφάλματος. Τα ποσοστά σφάλματος αντικατοπτρίζουν μια ποσοτική εκτίμηση, η οποία είναι συναφής όταν οι δαπάνες μπορούν να αποδοθούν άμεσα σε ένα ποσοτικό κριτήριο. Οι πληρωμές στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας βασίζονται σε ποιοτική αξιολόγηση της εκπλήρωσης οροσήμων και στόχων, η οποία είναι δύσκολο να μεταφραστεί σε ποσοτικούς όρους. Ακόμη και όταν τα ορόσημα και οι στόχοι δεν έχουν εκπληρωθεί ικανοποιητικά και πρόκειται να πραγματοποιηθεί μείωση, η μείωση αυτή δεν μπορεί να αντιστοιχεί σε ποσό μη επιλέξιμων δαπανών. Επιπλέον, οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας είναι πολύ διαφορετικές, τόσο εντός των κρατών μελών όσο και μεταξύ των κρατών μελών, πράγμα που εμποδίζει οποιαδήποτε στατιστική παρέκταση. Στο πλαίσιο αυτό, δεν μπορεί να προσδιοριστεί σημαντικό ποσοστό σφάλματος.

Σύμφωνα με τις συστάσεις της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου, του Ελεγκτικού Συνεδρίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το 2024 η Επιτροπή συνέχισε να ενισχύει το πλαίσιο ελέγχου και δικλίδων ελέγχου που εφαρμόζει για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με στόχο την επίτευξη ποιοτικών βελτιώσεων, και συγκεκριμένα με τους ακόλουθους τρόπους:

·εφαρμογή ενισχυμένων δικλίδων ελέγχου όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου των κρατών μελών διασφαλίζουν την τήρηση των ενωσιακών και των εθνικών κανόνων μέσω της χρήσης συνολικών εξακριβώσεων σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότητας των εν λόγω εξακριβώσεων· στο πλαίσιο όλων των ειδών ελέγχων της Επιτροπής·

·περαιτέρω βελτίωση της προσέγγισης σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των κινδύνων αναίρεσης κατά τη διάρκεια των εκ των υστέρων ελέγχων όσον αφορά τα ορόσημα και τους στόχους·

·αύξηση του αριθμού των ελέγχων συμμόρφωσης προκειμένου να λαμβάνει περαιτέρω εγγυήσεις ότι μπορεί να βασίζεται στους ελέγχους τους οποίους διενεργούν οι εθνικές ελεγκτικές αρχές·

·αναθεώρηση της μεθοδολογίας επιλογής πρόσθετων ελεγκτικών εργασιών όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι κίνδυνοι παρακολουθούνται και αντιμετωπίζονται επαρκώς καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Το 2024 η Επιτροπή συνέχισε να επιφέρει βελτιώσεις και να παρέχει διευκρινίσεις όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται ο σχεδιασμός του μηχανισμού με τις «Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας», οι οποίες περιλαμβάνουν τα ακόλουθα κύρια σημεία ( 105 ).

·Πλαίσιο για μειώσεις και ανακτήσεις ποσών χορηγούμενων μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το οποίο καλύπτει τους λόγους για μειώσεις και ανακτήσεις βάσει του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, συμπεριλαμβανομένων τριών διαφορετικών καταστάσεων: 1) περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς και σύγκρουσης συμφερόντων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης που δεν διορθώνονται από το κράτος μέλος· 2) περιπτώσεις σοβαρής αθέτησης υποχρέωσης που απορρέει από τη συμφωνία χρηματοδότησης ή τη δανειακή σύμβαση· 3) περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώνεται ότι οι πληροφορίες και η αιτιολόγηση στις οποίες βασίζεται μια αίτηση πληρωμής είναι εσφαλμένες (για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια εκ των υστέρων ελέγχων).

·Παρασχέθηκε καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο εντοπισμού και αποφυγής τυχόν κινδύνου διπλής χρηματοδότησης, ώστε να διασφαλιστεί η συνεχής επάρκεια των ελέγχων. Μέσω αυτής αποσαφηνίστηκε ότι, όταν διαπιστώνεται ότι η εκ των προτέρων οριοθέτηση του κόστους δεν είναι εφικτή ή είναι υπερβολικά επαχθής, ο συνδυασμός στήριξης από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και άλλα ταμεία της ΕΕ κατ’ αναλογία είναι δυνατός ως έσχατη λύση και σε εξαιρετικές περιπτώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται ειδικές προϋποθέσεις.

Στο παράρτημα II της ετήσιας έκθεσης για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας του 2024 ( 106 ), η Επιτροπή παρείχε ακριβέστερες πληροφορίες όσον αφορά την επιλεξιμότητα μέτρων στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και, ειδικότερα, την εφαρμογή των ρητρών αναδρομικής ισχύος που περιλαμβάνονται στον κανονισμό για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (άρθρο 17 παράγραφος 2). Η Επιτροπή αποσαφήνισε το σκεπτικό στο οποίο βασίζεται η καθοδήγηση που έχει ήδη παράσχει η Επιτροπή στα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο προσδιορισμού, κατά την αξιολόγηση των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, του χρόνου έναρξης ενός μέτρου. Στο παράρτημα V της έκθεσης, η Επιτροπή παρείχε διευκρινίσεις σχετικά με τις διατάξεις που αφορούν την υποβολή εκθέσεων για τους 100 μεγαλύτερους τελικούς αποδέκτες, οι οποίες αποσκοπούν στην περαιτέρω ενίσχυση της διαφάνειας χάρη στον κανονισμό REPowerEU, με τον οποίο θεσπίστηκε η υποχρέωση των κρατών μελών να δημοσιεύουν πληροφορίες σχετικά με τους 100 τελικούς αποδέκτες που λαμβάνουν τα υψηλότερα ποσά χρηματοδότησης από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

34.Τα αποτελέσματα των ελέγχων είναι ως επί το πλείστον θετικά

35.Πλήρης έγκριση των αναθεωρημένων σχεδίων μετά την αξιολόγησή τους

Στο πλαίσιο της αναθεώρησης των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το σύστημα ελέγχων και δικλίδων ελέγχου των αντίστοιχων κρατών μελών επαναξιολογήθηκε το 2024, λαμβανομένων υπόψη όλων των νέων και συμπληρωματικών πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν μετά την αρχική αξιολόγηση μέσω των διαφόρων ελέγχων που διενήργησε η Επιτροπή. Βάσει των πληροφοριών αυτών, η Επιτροπή εξέτασε αν οι ρυθμίσεις για το σύστημα ελέγχων και δικλίδων ελέγχου που πρότειναν τα κράτη μέλη στα τροποποιημένα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ήταν (ακόμη) επαρκείς. Η Επιτροπή δεν πρότεινε περαιτέρω ορόσημα ελέγχων και δικλίδων ελέγχου στις αναθεωρήσεις του 2024 ( 107 ). Το 2025 έχει προταθεί ένα πρόσθετο ορόσημο ελέγχων και δικλίδων ελέγχου έως σήμερα. Εγκρίθηκαν και οι 17 αναθεωρήσεις των σχεδίων που υποβλήθηκαν το 2024.

36.Εκ των προτέρων έλεγχοι στο στάδιο της πληρωμής

Αξιολόγηση της ικανοποιητικής εκπλήρωσης των οροσήμων και των στόχων πριν από την πληρωμή

Το 2024 η Επιτροπή αξιολόγησε και πλήρωσε 27 αιτήσεις πληρωμής που υποβλήθηκαν από 22 κράτη μέλη και αντιστοιχούσαν σε 839 ορόσημα και στόχους (600 ορόσημα, 239 στόχοι) ( 108 ). Βάσει των αξιολογήσεων αυτών, διαπιστώθηκε ότι 6 ορόσημα και στόχοι, από συνολικό αριθμό 839, δεν εκπληρώθηκαν ικανοποιητικά, με αποτέλεσμα την έκδοση απόφασης αναστολής. Αυτά αφορούσαν τις αιτήσεις πληρωμής που υπέβαλαν το Βέλγιο, η Τσεχία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Κύπρος. Στις περιπτώσεις του Βελγίου και της Ιταλίας, ενώ εκδόθηκε απόφαση αναστολής, δεν υπήρξαν αναστολές, καθώς το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας αναθεωρήθηκε στη συνέχεια.

Το 2024 η Επιτροπή ήρε εν μέρει τις αναστολές πληρωμών προς τη Λιθουανία και τη Ρουμανία και ήρε πλήρως την αναστολή πληρωμών της Πορτογαλίας, αναγνωρίζοντας την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά τα αντίστοιχα ορόσημα που δεν είχαν εκπληρωθεί.

Στο πλαίσιο της αξιολόγησης των οροσήμων και των στόχων, η Επιτροπή έχει προβεί συστηματικά σε εξακριβώσεις σχετικά με την επιλεξιμότητα κατά την έγκριση των σχεδίων, σε περίπτωση αμφιβολιών σχετικά με επιμέρους αποδεικτικά στοιχεία που υποβάλλουν τα κράτη μέλη, και κατά την αξιολόγηση των αιτήσεων πληρωμής. Προκειμένου να αποσαφηνιστεί περαιτέρω η εφαρμογή των υφιστάμενων διατάξεων ( 109 ), στο παράρτημα II της ετήσιας έκθεσης για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας του 2024, η Επιτροπή παρείχε ακριβέστερες πληροφορίες όσον αφορά την επιλεξιμότητα μέτρων στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ( 110 ) και, ειδικότερα, την εφαρμογή των ρητρών αναδρομικής ισχύος που περιλαμβάνονται στον κανονισμό για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ( 111 ).

Θετική αξιολόγηση των ειδικών οροσήμων όσον αφορά τους ελέγχους και τις δικλίδες ελέγχου για όλα τα κράτη μέλη

Από την έναρξη της εφαρμογής του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, έχουν ενσωματωθεί συνολικά 83 ορόσημα ελέγχων και δικλίδων ελέγχου στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας 24 κρατών μελών. Από αυτά τα 83 ορόσημα ελέγχου και δικλίδων ελέγχου (εκ των οποίων 10 προστέθηκαν με τις αναθεωρήσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2023 και ένα με τις αναθεωρήσεις του 2025), 50 αξιολογήθηκαν από την Επιτροπή ως εκπληρωθέντα σε ικανοποιητικό βαθμό (στο τέλος Μαΐου 2025), στο πλαίσιο της αξιολόγησης των αιτήσεων πληρωμής που υποβλήθηκαν από 21 κράτη μέλη. Η Επιτροπή αξιολόγησε την επίτευξη αυτών των οροσήμων, με βάση τους ελέγχους βάσει εγγράφων και την εμπεριστατωμένη ανάλυση των αποδεικτικών στοιχείων που παρείχαν τα κράτη μέλη. Ωστόσο, στο τέλος Μαΐου του 2025, πέντε ορόσημα ελέγχων και δικλίδων ελέγχου για τρία κράτη μέλη τελούσαν υπό αξιολόγηση στο πλαίσιο είτε της πρώτης είτε της δεύτερης αίτησης πληρωμής. Το ορόσημο που προστέθηκε πρόσφατα, το 2025, θα αξιολογηθεί στο πλαίσιο της επόμενης αίτησης πληρωμής. Τα υπόλοιπα 27 ορόσημα ελέγχων και δικλίδων ελέγχου αφορούσαν την Ουγγαρία, η οποία δεν έχει ακόμη υποβάλει την πρώτη της αίτηση πληρωμής.

Παραδείγματα τέτοιων οροσήμων είναι τα εξής:

•δημιουργία και εφαρμογή συστήματος αποθετηρίου για την παρακολούθηση της εφαρμογής του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας πριν από την πραγματοποίηση της πρώτης πληρωμής·

•έναρξη ισχύος νόμων ή διαταγμάτων για τον καθορισμό νομικών εντολών ή τον ορισμό διαδικασιών ελέγχων και δικλίδων ελέγχου·

•κατάρτιση και εφαρμογή σχεδίου δράσης όσον αφορά την πρόληψη σύγκρουσης συμφερόντων στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και έκδοση στρατηγικής ελέγχου για τη διασφάλιση ανεξάρτητου και αποτελεσματικού ελέγχου της εφαρμογής του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Επιπρόσθετα, σε συνέχεια της θετικής αξιολόγησης των οροσήμων ελέγχων και δικλίδων ελέγχου που εκπληρώθηκαν, αναλήφθηκαν δεκατρείς δεσμεύσεις από έντεκα κράτη μέλη (Βέλγιο, Ιρλανδία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Πολωνία, Ρουμανία και Φινλανδία) για τη διασφάλιση της συνεχούς εκπλήρωσης των σχετικών οροσήμων ελέγχων και δικλίδων ελέγχου. Η Επιτροπή αξιολόγησε την υλοποίηση των εν λόγω δεσμεύσεων κατά την αξιολόγηση της επόμενης αίτησης πληρωμής που υποβλήθηκε μετά τη λήξη του χρονοδιαγράμματος για τη δέσμευση. Μέχρι σήμερα έχουν υλοποιηθεί 11 από τις 13 δεσμεύσεις (τρεις το 2022, δύο το 2023, τρεις το 2024 και τρεις το 2025), με βάση την προκαταρκτική αξιολόγηση της Επιτροπής που δημοσιεύτηκε μαζί με τις αντίστοιχες αιτήσεις πληρωμής. Δύο εναπομείνασες δεσμεύσεις τελούν υπό αξιολόγηση, καθώς οι σχετικές αιτήσεις πληρωμής είναι σε στάδιο ανάλυσης.

Η ανάλυση των διαχειριστικών δηλώσεων και των περιλήψεων ελέγχου επιβεβαιώνει την αρχική αξιολόγηση της Επιτροπής

Η Επιτροπή εξέτασε τις διαχειριστικές δηλώσεις και τις περιλήψεις ελέγχου που συνόδευαν τις αιτήσεις πληρωμής που υποβλήθηκαν το 2024. Όσον αφορά τις πέντε πληρωμές για τις οποίες η χρηματοδότηση ανεστάλη το 2024 λόγω μη ικανοποιητικής εκπλήρωσης οροσήμων και στόχων, η εξέταση των διαχειριστικών δηλώσεων και των περιλήψεων ελέγχου είχε προηγουμένως εγείρει αμφιβολίες σχετικά με την εκπλήρωσή τους, οι οποίες στη συνέχεια επιβεβαιώθηκαν από την αξιολόγηση της Επιτροπής.

37.Οι εκ των υστέρων έλεγχοι όσον αφορά τα ορόσημα και τους στόχους επιβεβαιώνουν την ικανοποιητική εκπλήρωση των οροσήμων και των στόχων

Το 2024 η Επιτροπή διενήργησε 17 ελέγχους ( 112 ) όσον αφορά τα ορόσημα και τους στόχους.

Οι εν λόγω έλεγχοι διενεργούνται βάσει κινδύνου, καλύπτοντας συνήθως το 100 % των οροσήμων και των στόχων υψηλού κινδύνου, μαζί με ορισμένα ορόσημα και στόχους μέτριου κινδύνου. Οι αιτήσεις πληρωμής που δεν ελέγχθηκαν περιλάμβαναν ορόσημα και στόχους που είτε ήταν χαμηλού κινδύνου, ή αφορούσαν μέτρα που ελέγχθηκαν κατά τα προηγούμενα έτη και/ή είχαν ελεγχθεί από εθνικές ελεγκτικές αρχές που παρείχαν εύλογη βεβαιότητα στην Επιτροπή. Έως το τέλος Μαΐου του 2025 η Επιτροπή είχε ελέγξει συνολικά 60 ορόσημα και στόχους, τα οποία περιλάμβαναν 46 ορόσημα και στόχους υψηλού κινδύνου που περιλαμβάνονταν σε αιτήσεις πληρωμής που καταβλήθηκαν το 2024, 13 μέτριου κινδύνου και έναν χαμηλού κινδύνου.

Εκτός από την επαλήθευση του κατά πόσον το αντίστοιχο ορόσημο ή ο αντίστοιχος στόχος είχε εκπληρωθεί ικανοποιητικά κατά τον χρόνο αξιολόγησης της αίτησης πληρωμής, οι εκ των υστέρων έλεγχοι χρησίμευσαν επίσης για την επαλήθευση, κατά περίπτωση, του κατά πόσον τα κράτη μέλη εξακριβώνουν τακτικά τη συμμόρφωση με τους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότητας των εν λόγω εξακριβώσεων. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή συνέχισε να χρησιμοποιεί τους ενισχυμένους ολοκληρωμένους καταλόγους ελέγχου για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις, οι οποίοι παρουσιάστηκαν τον Απρίλιο του 2023 ( 113 ).

Βάσει των ελεγκτικών εργασιών της, η Επιτροπή δεν εντόπισε, για τις πληρωμές που αξιολογήθηκαν το 2024, στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα ορόσημα και οι στόχοι που υποβλήθηκαν σε έλεγχο δεν είχαν εκπληρωθεί ικανοποιητικά. Τυχόν άλλες αποκλίσεις που εντοπίστηκαν μεταξύ των δεδομένων που δηλώθηκαν και των στοιχείων που ελέγχθηκαν παρέμειναν εντός του περιθωρίου του 5 % που έλαβε υπόψη η Επιτροπή για την αξιολόγησή της ( 114 ). Σε περίπτωση που η Επιτροπή θεωρήσει εκ των υστέρων ότι ένα ορόσημο ή ένας στόχος δεν επιτεύχθηκε, θα προβεί σε δημοσιονομικές διορθώσεις για την ανάκτηση του αχρεωστήτως καταβληθέντος μέρους της πληρωμής. Δεν προέκυψε σχετική περίπτωση για τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν το 2024.

38.Οι έλεγχοι των συστημάτων όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ επιβεβαιώνουν την επάρκεια των εφαρμοζόμενων συστημάτων

Έως το τέλος του 2023 η Επιτροπή είχε ελέγξει όλα τα κράτη μέλη μέσω ελέγχων των συστημάτων όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Το 2024 η Επιτροπή διενήργησε δύο πρόσθετους ελέγχους συστημάτων όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης [Βέλγιο ( 115 ) και Λιθουανία ( 116 )].

Σύμφωνα με την αναθεωρημένη στρατηγική ελέγχου της, η Επιτροπή ανέπτυξε μεθοδολογία εκτίμησης κινδύνου που πρέπει να εφαρμόζεται ετησίως για την επιλογή κρατών μελών για περαιτέρω ελέγχους συστημάτων όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Δόθηκε προτεραιότητα στα κράτη μέλη στα οποία οι έλεγχοι όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις δεν διενεργήθηκαν με τη χρήση των νέων ολοκληρωμένων καταλόγων ελέγχου. Σε αυτή τη βάση, η Επιτροπή σκοπεύει να διενεργήσει ελέγχους συστημάτων όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης σε έξι κράτη μέλη το 2025. Έως το τέλος Μαΐου του 2025 είχαν ήδη διενεργηθεί δύο έλεγχοι (στη Γαλλία και την Ιρλανδία).

Έως το τέλος Μαΐου του 2025 η Επιτροπή είχε διενεργήσει 33 ελέγχους συστημάτων, οι οποίοι κάλυπταν όλα τα κράτη μέλη και 181 οντότητες, όπως υπουργεία ή οργανισμούς, τα οποία επιλέχθηκαν βάσει κινδύνου. Στο πλαίσιο των εν λόγω ελέγχων συστημάτων και άλλων ελεγκτικών εργασιών, η Επιτροπή επαλήθευσε ιδίως κατά πόσον τα κράτη μέλη εξακριβώνουν τακτικά τη συμμόρφωση με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και τις δημόσιες συμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότητας των εν λόγω εξακριβώσεων. Οι έλεγχοι συστημάτων κάλυψαν επίσης διαδικασίες για την αποφυγή της διπλής χρηματοδότησης από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και άλλα προγράμματα της ΕΕ.

Με βάση τις τρέχουσες ελεγκτικές εργασίες της, η Επιτροπή παρατηρεί σταδιακή συνολική βελτίωση στην εφαρμογή των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου στους φορείς υλοποίησης και συντονισμού που ελέγχθηκαν. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν διορθωτικά μέτρα ως απάντηση στα πορίσματα του ελέγχου σε επίπεδο φορέα υλοποίησης και η Επιτροπή εξακολουθεί να παρακολουθεί την εφαρμογή τους. Εντοπίστηκαν ορθές πρακτικές, όπως οι διαδικασίες που εφαρμόζονται για τον εντοπισμό πιθανών περιπτώσεων απάτης, διαφθοράς, σύγκρουσης συμφερόντων και διπλής χρηματοδότησης, συχνά με τη χρήση εργαλείων εξόρυξης δεδομένων, όπως το ARACHNE. Άλλα θετικά παραδείγματα είναι τα προγράμματα κατάρτισης του προσωπικού που αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους απάτης και διαφθοράς. Σημαντική πρόοδος έχει επίσης σημειωθεί όσον αφορά τη συλλογή δεδομένων σύμφωνα με το άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο δ) του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν τομείς που επιδέχονται περαιτέρω βελτίωση, συμπεριλαμβανομένων της ενίσχυσης της εκτίμησης του κινδύνου απάτης, της βελτίωσης των εκ των προτέρων ελέγχων με στόχο την πρόληψη συγκρούσεων συμφερόντων, της ενίσχυσης των διαδικασιών για την επαλήθευση της απουσίας διπλής χρηματοδότησης, της συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις δημοσιότητας, της αύξησης της συμμετοχής σε κατάρτιση για σκοπούς ευαισθητοποίησης σε θέματα απάτης και της ενίσχυσης της αναφοράς παρατυπιών στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης.

Η Επιτροπή μπορεί να παράσχει εύλογη διασφάλιση αξιοπιστίας όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ από περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς και σύγκρουσης συμφερόντων με βάση τα αποτελέσματα των εργασιών ελέγχου των συστημάτων που πραγματοποιήθηκαν το 2024 και λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της ανάλυσης των διαχειριστικών δηλώσεων και των περιλήψεων ελέγχου που αναφέρονται ανωτέρω, με εξαίρεση την περίπτωση ενός κράτους μέλους ( 117 ).

39.Έλεγχοι σχετικά με την υποχρέωση των κρατών μελών να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις

Σύμφωνα με το διευρυμένο πεδίο εφαρμογής των ελεγκτικών εργασιών της ως απάντηση στην ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το 2023 (κεφάλαιο 11), η Επιτροπή επαλήθευσε σε όλα τα είδη ελέγχων, κατά περίπτωση, τη συμμόρφωση των κρατών μελών με την υποχρέωσή τους δυνάμει του άρθρου 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Η εν λόγω επαλήθευση περιλαμβάνει τη διασφάλιση της ορθής χρήσης της παρεχόμενης χρηματοδότησης σύμφωνα με όλους τους ισχύοντες ενωσιακούς και εθνικούς κανόνες, ιδίως στους τομείς των δημόσιων συμβάσεων και των κρατικών ενισχύσεων, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότητας των εν λόγω εξακριβώσεων. Για να στηρίξει το έργο αυτό, η Επιτροπή έχει εφαρμόσει ολοκληρωμένους καταλόγους ελέγχου για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις σε όλες τις ελεγκτικές της δραστηριότητες. Οι εν λόγω κατάλογοι ελέγχου παρουσιάστηκαν τον Απρίλιο του 2023 ( 118 ). Επιπρόσθετα, τον Σεπτέμβριο του 2024 η Επιτροπή ενίσχυσε τη μεθοδολογία ελέγχου της θεσπίζοντας ειδικές απαιτήσεις δειγματοληψίας για τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων που πρέπει να επανεξετάζονται κατά τη διάρκεια των ελέγχων, ανά φορέα υλοποίησης.

Τον Μάρτιο του 2025 το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέδωσε την ειδική έκθεσή του αριθ. 9/2025 σχετικά με τα συστήματα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης των δαπανών του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας με τους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνώρισε τις θετικές εξελίξεις όσον αφορά τους ενισχυμένους ελέγχους για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις με τη χρήση ολοκληρωμένων καταλόγων ελέγχου και διατύπωσε ορισμένες στοχευμένες συστάσεις για περαιτέρω βελτίωση. Η Επιτροπή προβαίνει σε περαιτέρω βελτιστοποίηση των ελεγκτικών εργασιών της σύμφωνα με τις συστάσεις που έχουν γίνει αποδεκτές. Μέχρι στιγμής, η Επιτροπή έχει ήδη υλοποιήσει πέντε από τις εννέα αποδεκτές ή εν μέρει αποδεκτές επιμέρους συστάσεις.

Όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, οι έλεγχοι συμμόρφωσης παραμένουν πρωταρχική ευθύνη των κρατών μελών μέσω των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου τους. Οι έλεγχοι της Επιτροπής αξιολογούν αν τα κράτη μέλη έχουν επαληθεύσει τη συμμόρφωση με τους όρους των σχετικών καθεστώτων, όπως του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία (ΓΚΑΚ) ή του πλαισίου σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα και ανάπτυξη και την καινοτομία, και αν τα εν λόγω καθεστώτα έχουν κοινοποιηθεί δεόντως στις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής. Για να ληφθούν υπόψη οι παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ο κατάλογος ελέγχου της Επιτροπής όσον αφορά τους ελέγχους για τις κρατικές ενισχύσεις τροποποιήθηκε στις αρχές του 2025 ώστε να αντικατοπτρίζει σαφέστερα το γεγονός αυτό και χρησιμοποιήθηκε αμέσως.

Η Επιτροπή βασίζει τη διασφάλιση της αξιοπιστίας στη συμμόρφωση των κρατών μελών με την υποχρέωσή τους βάσει του άρθρου 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας μέσω των δικών της ελεγκτικών εργασιών. Το 2024 και κατά το πρώτο τρίμηνο του 2025 οι ελεγκτικές εργασίες που πραγματοποίησε η Επιτροπή περιλάμβαναν εξακριβώσεις σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις, κατά περίπτωση, για όλα τα κράτη μέλη που έλαβαν πληρωμή κατά τη διάρκεια του 2024. Οι εξακριβώσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν σε όλες τις ελεγκτικές δραστηριότητες (έλεγχοι συστημάτων, κυρίως όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, έλεγχοι συμμόρφωσης των εθνικών ελεγκτικών φορέων, εκ των υστέρων έλεγχοι σχετικά με τα ορόσημα και τους στόχους).

40.Έλεγχοι των εθνικών ελεγκτικών αρχών

Το 2024 η Επιτροπή διενήργησε αυξανόμενο αριθμό ελέγχων συμμόρφωσης, οι οποίοι αξιολογούν την αξιοπιστία των εργασιών των εθνικών ελεγκτικών αρχών ( 119 ) και περιλαμβάνουν δύο βασικούς τομείς: 1) τους ελέγχους των εθνικών συστημάτων ελέγχου, ώστε να διασφαλίζεται ότι τηρούνται οι εθνικοί και οι ενωσιακοί κανόνες, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις, και ότι προστατεύεται ο προϋπολογισμός της Ένωσης, και 2) τους ελέγχους των οροσήμων και των στόχων. Επιπρόσθετα, οι εν λόγω έλεγχοι περιλαμβάνουν την εξακρίβωση της επαρκούς αντιμετώπισης του κινδύνου διπλής χρηματοδότησης από τις εθνικές ελεγκτικές αρχές. Η προσπάθεια αυτή αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του ελεγκτικού έργου που εκτελείται σε εθνικό επίπεδο, ενώ, στο πνεύμα της προσέγγισης ενιαίου ελέγχου, ελαχιστοποιεί την αλληλεπικάλυψη των ελέγχων και αυξάνει την αποδοτικότητα των ελεγκτικών εργασιών συνολικά.

Από τον Ιανουάριο του 2024 η Επιτροπή έχει διενεργήσει δώδεκα ελέγχους συμμόρφωσης ή συνδυαστικούς ελέγχους με μέρη συμμόρφωσης. Από την έναρξη λειτουργίας του μηχανισμού μέχρι σήμερα, 20 κράτη μέλη έχουν υποβληθεί σε έλεγχο συμμόρφωσης ή έχουν υποβληθεί σε έλεγχο που περιλάμβανε διάσταση συμμόρφωσης. Έως το τέλος του 2025 η Επιτροπή σχεδιάζει να διενεργήσει ελέγχους συμμόρφωσης στα υπόλοιπα κράτη μέλη, με στόχο να επιτευχθεί η κάλυψη όλων των κρατών μελών έως το τέλος του έτους.

Σε πολλές περιπτώσεις, στα πορίσματα σχετικά με το έργο των ελεγκτικών αρχών εντοπίστηκαν τομείς που επιδέχονται περαιτέρω βελτιώσεις. Παραδείγματα συστάσεων που απευθύνθηκαν στους εθνικούς ελεγκτικούς φορείς αφορούν την ανάγκη να συμπεριληφθούν προθεσμίες για την εφαρμογή των συστάσεών τους, τον καλύτερο καθορισμό διαδικασιών παρακολούθησης, τη βελτίωση των εγχειριδίων ελέγχου, των καταλόγων ελέγχου ή της τεκμηρίωσης, τη βελτίωση των επαληθεύσεων όσον αφορά τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων ή τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, καθώς και την αντιμετώπιση ζητημάτων στελέχωσης ή ζητημάτων σχετικά με την τοποθέτηση ελεγκτικού προσωπικού.

Στις αρχές του 2025 βελτιώθηκε το μεθοδολογικό πλαίσιο που καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η Επιτροπή μπορεί να βασίζεται στις εθνικές ελεγκτικές εργασίες για τους εκ των υστέρων ελέγχους οροσήμων και στόχων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή μπορεί να βασίζεται στις εργασίες εθνικών ελεγκτικών φορέων όταν οι έλεγχοι συμμόρφωσης της Επιτροπής καταλήγουν είτε σε γνώμη χωρίς επιφύλαξη είτε σε γνώμη με επιφύλαξη με περιορισμένο αντίκτυπο. Στις περιπτώσεις αυτές, οι ελεγκτές της Επιτροπής μπορούν να βασίζονται στις αξιολογήσεις των εθνικών ελεγκτικών φορέων και δεν υποχρεούνται να συμπεριλάβουν στην επιλογή εκ των υστέρων ελέγχων τους τυχόν ορόσημα και στόχους υψηλού κινδύνου που οι εν λόγω εθνικοί φορείς έχουν ήδη αξιολογήσει ότι έχουν εκπληρωθεί ικανοποιητικά.

41.Ετήσιες ελεγκτικές και διαχειριστικές γνώμες

Με βάση τις ελεγκτικές εργασίες που περιγράφονται ανωτέρω, η Επιτροπή διατύπωσε 22 ετήσιες ελεγκτικές γνώμες για τα 22 κράτη μέλη που έλαβαν πληρωμές, μετά την υποβολή αίτησης πληρωμής, το 2024 ( 120 ). Οι εν λόγω ελεγκτικές γνώμες χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια, επιπλέον τυχόν άλλων διαθέσιμων πληροφοριών, για τη διατύπωση διαχειριστικής γνώμης για καθεμία από τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν το 2024 ( 121 ).

Τόσο οι ελεγκτικές γνώμες όσο και οι διαχειριστικές γνώμες χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη του συμπεράσματος σχετικά με τη συνολική δήλωση αξιοπιστίας. Οι ελεγκτικές γνώμες παρέχουν γνώμη σχετικά με το επίπεδο κινδύνου σε σχέση με τη νομιμότητα και κανονικότητα της πληρωμής, τη συμμόρφωση με το άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) ( 122 ) και το άρθρο 22 παράγραφος 5 ( 123 ) του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Οι διαχειριστικές γνώμες παρέχουν γνώμη σχετικά με το επίπεδο κινδύνου ως προς τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πληρωμών. Λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το επίπεδο κινδύνου κάθε αίτησης πληρωμής παρουσιάζονται στον πίνακα της ενότητας 2.2.9.

42.Υπό εξέλιξη εργασίες του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο πλαίσιο της δήλωσης αξιοπιστίας 2024

Η αξιολόγηση της Επιτροπής όσον αφορά τις διαπιστώσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου προκειμένου να καταλήξει σε συμπέρασμα σχετικά με το επίπεδο κινδύνου για τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν το 2024 βρίσκεται, επί του παρόντος, σε εξέλιξη. Έως τις 30 Απριλίου 2025 η Επιτροπή είχε λάβει από το Ελεγκτικό Συνέδριο τις επιστολές επιβεβαίωσης που κάλυπταν τις 27 καταβολές επιχορηγήσεων ( 124 ) που πραγματοποιήθηκαν σε 21 κράτη μέλη το 2024. Δεδομένου ότι οι διαπιστώσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον καθορισμό του επιπέδου κινδύνου των πληρωμών, η Επιτροπή τις αξιολόγησε κατά τον προσδιορισμό του επιπέδου κινδύνου για κάθε πληρωμή που πραγματοποιήθηκε το 2024.

Όσον αφορά τις σχετικές επιστολές επιβεβαίωσης, μετά από προσεκτική ανάλυση, η Επιτροπή ενέμεινε στη θέση της (βάσει των εκ των προτέρων και εκ των υστέρων ελέγχων της) ότι τα ορόσημα και οι στόχοι που περιλαμβάνονται στις αντίστοιχες αιτήσεις πληρωμής είχαν επιτευχθεί ικανοποιητικά. Στις 20 Μαΐου 2025, μετά από μία από τις εν λόγω επιστολές επιβεβαίωσης, η Επιτροπή απέστειλε σχέδιο έκθεσης επανεξέτασης σε κράτος μέλος ζητώντας πρόσθετες πληροφορίες και αιτιολόγηση σχετικά με την ικανοποιητική εκπλήρωση των οροσήμων και των στόχων σε αίτηση πληρωμής, σύμφωνα με το άρθρο 12 της συμφωνίας χρηματοδότησης του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

43.Η ποιοτική αξιολόγηση της νομιμότητας και της κανονικότητας των πληρωμών και της συμμόρφωσης με το άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) και το άρθρο 22 παράγραφος 5 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας καταδεικνύει γενικά κίνδυνο χαμηλού/μέτριου επιπέδου

Η ποιοτική αξιολόγηση της Επιτροπής όσον αφορά τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πληρωμών βασίζεται σε συνδυασμό αποτελεσμάτων από: 1) την εκ των προτέρων αξιολόγηση των αιτήσεων πληρωμής από την Επιτροπή· 2) τους εκ των υστέρων ελέγχους της Επιτροπής σχετικά με τα ορόσημα και τους στόχους, λαμβανομένου υπόψη του προφίλ κινδύνου των οροσήμων και των στόχων που έχουν υποβληθεί· και 3) τις διαπιστώσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, εάν κριθούν αποδεκτές.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καθορίζει ένα επίπεδο κινδύνου για τη νομιμότητα και την κανονικότητα κάθε πληρωμής και, για κάθε κράτος μέλος, ένα επίπεδο κινδύνου όσον αφορά τη συμμόρφωση με το άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) και το άρθρο 22 παράγραφος 5 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Το επίπεδο κινδύνου μπορεί να ταξινομηθεί ως χαμηλό, μέτριο ή υψηλό.

Τα συμπεράσματα της Επιτροπής ανά ληφθείσα αίτηση πληρωμής συνοψίζονται στον πίνακα που ακολουθεί:

Ποιοτική αξιολόγηση των πληρωμών που πραγματοποιήθηκαν το 2024

		Επίπεδο κινδύνου
		Νομιμότητα και κανονικότητα			Τήρηση:
					ισχυόντων κανόνων (α)	υποχρέωσης διόρθωσης (β)
Κράτος μέλος	Αίτηση πληρωμής	Ελεγκτική γνώμη	Διαχειριστική γνώμη	Συνολικά	Ελεγκτική γνώμη	Ελεγκτική γνώμη
Βέλγιο	Πρώτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο
Τσεχία	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Υψηλό
Τσεχία	Τρίτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Υψηλό
Δανία	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Γερμανία	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Εσθονία	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό
Ιρλανδία	Πρώτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο
Ελλάδα	Τέταρτη (Δάνεια)	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό
Ελλάδα	Τέταρτη (Επιχορηγήσεις)	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο
Ισπανία	Τέταρτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο
Γαλλία	Τρίτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Κροατία	Τέταρτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό
Κροατία	Πέμπτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό
Ιταλία	Πέμπτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Ιταλία	Έκτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Κύπρος	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό
Λετονία	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό
Λιθουανία	Πρώτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Λιθουανία	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Λιθουανία	Τρίτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Μάλτα	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Κάτω Χώρες	Πρώτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο
Πολωνία	Πρώτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Πολωνία	Δεύτερη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Πορτογαλία	Τρίτη/Τέταρτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Πορτογαλία	Πέμπτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Ρουμανία	Πρώτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Σλοβενία	Τρίτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Σλοβακία	Τέταρτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο
Φινλανδία	Πρώτη	Χαμηλό	Χαμηλό	Χαμηλό	Μέτριο	Μέτριο

Σημειώσεις για τον πίνακα:

Ισχύοντες κανόνες: Άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Υποχρέωση διόρθωσης: Άρθρο 22 παράγραφος 5 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Συνολικά, η Επιτροπή καταλήγει στα ακόλουθα συμπεράσματα:

•Όσο αφορά τη νομιμότητα και την κανονικότητα: το επίπεδο κινδύνου είναι χαμηλό για όλες τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν. Βάσει των ελέγχων που διενεργήθηκαν και των δικλίδων ελέγχου που εφαρμόστηκαν, κανένα από τα ορόσημα και τους στόχους που περιλαμβάνονται στις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν δεν αξιολογήθηκε ως μη ικανοποιητικά εκπληρωθέν. Η Επιτροπή ανέλυσε προσεκτικά τα αποτελέσματα των ελέγχων του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν το 2024, οι οποίοι ήταν διαθέσιμοι κατά την καταληκτική ημερομηνία της 27ης Μαΐου 2025, και διατήρησε τη θέση της ότι τα ορόσημα και οι στόχοι που περιλαμβάνονταν στις αντίστοιχες αιτήσεις πληρωμής εκπληρώθηκαν ικανοποιητικά.

•Όσον αφορά τη συμμόρφωση με όλους τους ισχύοντες κανόνες, δηλαδή τους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις ( 125 ), ο κίνδυνος είναι μέτριου επιπέδου για 13 κράτη μέλη ( 126 ) και χαμηλού επιπέδου για τα άλλα κράτη μέλη ( 127 ). Όσον αφορά την υποχρέωση διόρθωσης σε περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς ή σύγκρουσης συμφερόντων ή σοβαρής αθέτησης υποχρεώσεων που απορρέουν από τις χρηματοδοτικές και τις δανειακές συμβάσεις ( 128 ), το επίπεδο κινδύνου είναι μέτριο για 17 κράτη μέλη ( 129 ) και χαμηλό για τα άλλα κράτη μέλη ( 130 ), εκτός από την Τσεχία, για την οποία το επίπεδο κινδύνου είναι υψηλό, με βάση τα αποτελέσματα ελέγχου που προέκυψαν, τα οποία εντόπισαν δύο μεμονωμένες περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων. Ως εκ τούτου, διατυπώθηκε δημοσιονομική επιφύλαξη. Το επισφαλές χρηματοδοτικό ποσό για τα δύο σχετικά έργα ανέρχεται σε 17,5 εκατ. EUR, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,74 % των πληρωμών που πραγματοποιήθηκαν στην Τσεχία το 2024.

44.Ο κύριος διατάκτης του μηχανισμού επιβεβαίωσε ότι είχε εύλογη διασφάλιση αξιοπιστίας

Στα συμπεράσματά του σχετικά με τη διασφάλιση της αξιοπιστίας του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, ο διατάκτης ( 131 ) επιβεβαίωσε ότι είχε εύλογη διασφάλιση αξιοπιστίας όσον αφορά τα εξής:

•τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πληρωμών που πραγματοποιήθηκαν το 2024 για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με βάση τη θετική αξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων ως προς την ικανοποιητική εκπλήρωση των οροσήμων και των στόχων που παρέχονται στις αιτήσεις πληρωμής, τις εργασίες εκ των υστέρων ελέγχου όσον αφορά τα ορόσημα και τους στόχους, καθώς και λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των ελεγκτικών εργασιών που πραγματοποίησε το Ελεγκτικό Συνέδριο στο πλαίσιο της δήλωσης αξιοπιστίας του για το 2024 (για τις επιστολές επιβεβαίωσης που ελήφθησαν και αξιολογήθηκαν έως τις 27 Μαΐου 2025)·

•ως προς τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις, την τήρηση της υποχρέωσης των κρατών μελών, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, να εξακριβώνουν τακτικά αν η χορηγούμενη χρηματοδότηση στο πλαίσιο των υποκείμενων πράξεων έχει χρησιμοποιηθεί ορθά σύμφωνα με όλους τους ισχύοντες κανόνες, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότητας των εν λόγω εξακριβώσεων, και αν κάθε μέτρο για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδυτικών έργων στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας έχει εφαρμοστεί ορθά σύμφωνα με όλους τους ισχύοντες κανόνες, ειδικότερα όσον αφορά την πρόληψη, τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση υποθέσεων απάτης, διαφθοράς και σύγκρουσης συμφερόντων· και

•την εφαρμογή του άρθρου 22 παράγραφος 5 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας σχετικά με την κατ’ αναλογία μείωση της στήριξης στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και την ανάκτηση τυχόν ποσών που οφείλονται στον προϋπολογισμό της Ένωσης ή το αίτημα πρόωρης εξόφλησης του δανείου, σε περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς και σύγκρουσης συμφερόντων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης που δεν διορθώθηκαν από το κράτος μέλος ή σοβαρής αθέτησης υποχρέωσης που απορρέει από τις συμβάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 15 παράγραφος 2 και στο άρθρο 23 παράγραφος 1 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με εξαίρεση ένα κράτος μέλος, όπως περιγράφεται στην ενότητα 2.2.9, για το οποίο διατυπώθηκε επιφύλαξη.

(1) () 807 δισ. EUR σε τρέχουσες τιμές, 750 δισ. EUR σε τιμές 2018.

(2) () Συγκεντρωτικά στοιχεία των βασικών δεικτών επιδόσεων, τα οποία αντικατοπτρίζουν τον εκτιμώμενο και τον αναμενόμενο αντίκτυπο από το έργο του προϋπολογισμού της ΕΕ από το 2014.

(3) () Με χρηματοδότηση από τα ακόλουθα προγράμματα της περιόδου 2021-2027: Fiscalis· πρόγραμμα «Τελωνεία»· Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας· μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας· Ευρατόμ· Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+· Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης· Erasmus+· Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση για τους απολυμένους εργαζόμενους· πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη»· Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης· πρόγραμμα «Δικαιοσύνη»· Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης· Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας· πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη»· πρόγραμμα InvestEU· πρόγραμμα για την ενιαία αγορά· πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη»· περιφερειακή πολιτική· Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων.

(4) () Όπως προβλέπεται στο σημείο 16 στοιχεία δ) έως ζ) της διοργανικής συμφωνίας για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027.

(5) () Για παραδείγματα, βλ. την κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων — Ανάπτυξη βιώσιμων διεθνών εταιρικών σχέσεων ως «Ομάδα Ευρώπη» [JOIN(2024) 25 final της 2ας Οκτωβρίου 2024], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=celex:52024JC0025 , και Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Διεθνών Εταιρικών Σχέσεων, Ετήσια έκθεση 2024 σχετικά με την εφαρμογή των μέσων εξωτερικής δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2023, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2024, https://data.europa.eu/doi/10.2841/776587 .

(6) () von der Leyen, U., «Η επιλογή της Ευρώπης: Πολιτικές κατευθύνσεις για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2024-2029», 18 Ιουλίου 2024, https://commission.europa.eu/document/download/e6cd4328-673c-4e7a-8683-f63ffb2cf648_el?filename=Political%20Guidelines%202024-2029_EL.pdf .

(7) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Γραμματεία και Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων, «Common indicator 2: Additional operational capacity installed for renewable energy» (Κοινός δείκτης 2: Εγκατεστημένη πρόσθετη λειτουργική ικανότητα για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές), Πίνακας αποτελεσμάτων για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 7 Μαΐου 2025, https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/RRFCI02.html .

(8) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Πίνακας εργαλείων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» .

(9) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Πίνακας εργαλείων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» .

(10) () Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, «Consolidator grants: ERC awards €678m in grants to back excellent research across Europe» (Επιχορηγήσεις εδραίωσης: το ΕΣΕ παρέχει επιχορηγήσεις ύψους 678 εκατ. EUR για τη στήριξη εξαιρετικής έρευνας στην Ευρώπη), δελτίο Τύπου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας, 3 Δεκεμβρίου 2024, https://erc.europa.eu/news-events/news/erc-2024-consolidator-grants-results .

(11) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Εκτελεστικός Οργανισμός για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας και τις ΜΜΕ, «Scaling Deep Tech in Europe – European Innovation Council – Impact report 2025» (Επέκταση της υπερπροηγμένης τεχνολογίας στην Ευρώπη — Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας — Έκθεση αντικτύπου 2025), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2025, https://data.europa.eu/doi/10.2826/1391424 .

(12) () Μόνο στο πλαίσιο της συνιστώσας της ΕΕ.

(13) () Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, «EIF supports L-Bank in offering a guarantee programme for small and medium sized companies in Baden-Württemberg» (Το ΕΤαΕ στηρίζει την L-Bank για την παροχή προγράμματος εγγυήσεων για μικρομεσαίες επιχειρήσεις στο Baden-Württemberg), δελτίο Τύπου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων, 12 Δεκεμβρίου 2024, https://www.eif.org/InvestEU/news/2024/eif-supports-l-bank-in-offering-a-guarantee-programme-for-small-and-medium-sized-companies-in-baden-wuerttemberg.htm .

(14) () Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, «European household appliance maker Electrolux Group gets €200 million EIB loan for greener goods» (Ο ευρωπαϊκός κατασκευαστής οικιακών συσκευών Electrolux Group λαμβάνει δάνειο 200 εκατ. EUR από την ΕΤΕπ για οικολογικότερα προϊόντα), δελτίο Τύπου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, 23 Δεκεμβρίου 2024, https://www.eib.org/en/press/all/2024-525-european-household-appliance-maker-electrolux-group-gets-eur200-million-eib-loan-for-greener-goods .

(15) () Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, «Spain: EIB finances with €30 million Sateliot’s satellite network rollout to provide IoT connectivity in low coverage areas» (Ισπανία: Η ΕΤΕπ χρηματοδοτεί με 30 εκατ. EUR την ανάπτυξη του δορυφορικού δικτύου της Sateliot για την παροχή συνδεσιμότητας του διαδικτύου των πραγμάτων σε περιοχές χαμηλής κάλυψης), δελτίο Τύπου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, 4 Δεκεμβρίου 2024, https://www.eib.org/en/press/all/2024-486-eib-finances-with-eur30-million-sateliot-s-satellite-network-rollout-to-provide-iot-connectivity-in-low-coverage-areas .

(16) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας, «Press statement by President von der Leyen on the signing of the European Social Dialogue» (Δήλωση Τύπου της προέδρου κ. von der Leyen σχετικά με την υπογραφή του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου), δήλωση Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 5 Μαρτίου 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/statement_25_689 .

(17) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας, «Η ΕΕ το 2024 — Γενική έκθεση για τη δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2025, σ. 108, https://data.europa.eu/doi/10.2775/1406446 .

(18) () Ο συνολικός αριθμός των ατόμων που έχουν επωφεληθεί από το Erasmus+ από την έναρξή του το 1987 υπερβαίνει τα 16,6 εκατομμύρια (συμπεριλαμβανομένων προσωρινών στοιχείων για το 2024). Περισσότερες αναλυτικές πληροφορίες είναι διαθέσιμες εδώ: Επισκόπηση στοιχείων των έργων σε επίπεδο προγράμματος — Erasmus+ .

(19) () Ετήσια έκθεση 2023 για το Erasmus+ .

(20) () Προσωρινά στοιχεία. Η ετήσια έκθεση του Erasmus+ για το 2024 αναμένεται να δημοσιευτεί το τέταρτο τρίμηνο του 2025.

(21) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας, «Η ΕΕ το 2024 — Γενική έκθεση για τη δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2025, σ. 73, https://data.europa.eu/doi/10.2775/1406446 .

(22) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας, «Η ΕΕ το 2024 — Γενική έκθεση για τη δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2025, σ. 114, https://data.europa.eu/doi/10.2775/1406446 .

(23) () ΕΕ το 2024, σ. 114.

(24) () Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής — Review of Europe’s beating cancer plan (Επανεξέταση του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου) [SWD(2025) 39 final της 4ης Φεβρουαρίου 2025, σ. 8], https://health.ec.europa.eu/publications/review-europes-beating-cancer-plan_el .

(25) () Παράρτημα της εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την τροποποίηση της εκτελεστικής απόφασης C(2023) 8524 final σχετικά με τη χρηματοδότηση του προγράμματος για τις δράσεις της Ένωσης στον τομέα της υγείας (πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία») και την έγκριση του προγράμματος εργασίας για το 2024 [C(2024) 7871 final της 15ης Νοεμβρίου 2024, σ. 8], https://health.ec.europa.eu/document/download/4fb8f72b-eac7-484f-9bab-03c945f59032_en?filename=c2024_7871_annex_en.pdf .

(26) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση, «Ομιλία της προέδρου κ. von der Leyen στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το νέο Σώμα των Επιτρόπων και το πρόγραμμά του», ειδησεογραφικό άρθρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 27 Νοεμβρίου 2024, https://enlargement.ec.europa.eu/news/speech-president-von-der-leyen-european-parliament-plenary-new-college-commissioners-and-its-2024-11-27_el .

(27) () Πολιτική συνοχής για τη στήριξη της ψηφιακής μετάβασης 2021-2027 | Ανοικτά δεδομένα για τη συνοχή .

(28) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας, «Η ΕΕ το 2024 — Γενική έκθεση για τη δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2025, σ. 86, https://data.europa.eu/doi/10.2775/1406446 .

(29) () Η συνιστώσα για την επίγνωση της κατάστασης στο διάστημα (SSA) θα καλύπτει την επιτήρηση και παρακολούθηση του διαστήματος από την ΕΕ, τη διαστημική μετεωρολογία και τα γεωπλήσια αντικείμενα, καθώς και τη συνολική ενίσχυση των απαιτήσεων ασφάλειας κατά την ανάπτυξη των διαστημικών συστημάτων της ΕΕ.

(30) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση, «Σχόλια της προέδρου κ. von der Leyen στον Τύπο σχετικά με τις πρώτες 100 ημέρες της Επιτροπής 2024-2029», ειδησεογραφικό άρθρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 10 Μαρτίου 2025, https://enlargement.ec.europa.eu/news/press-remarks-president-von-der-leyen-first-100-days-2024-2029-commission-2025-03-10_el .

(31) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας, «Η ΕΕ το 2024 — Γενική έκθεση για τη δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2025, σ. 15, https://data.europa.eu/doi/10.2775/1406446 .

(32) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας, «Η ΕΕ το 2024 — Γενική έκθεση για τη δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2025, σ. 16, https://data.europa.eu/doi/10.2775/1406446 .

(33) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας, «Η ΕΕ το 2024 — Γενική έκθεση για τη δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2025, σ. 17, https://data.europa.eu/doi/10.2775/1406446 .

(34) () Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Κόσοβο, Μαυροβούνιο και Σερβία.

(35) () Η εν λόγω ονομασία χρησιμοποιείται με την επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου.

(36) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση, «Ομιλία της προέδρου κ. von der Leyen στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το νέο Σώμα των Επιτρόπων και το πρόγραμμά του», ειδησεογραφικό άρθρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 27 Νοεμβρίου 2024, https://enlargement.ec.europa.eu/news/speech-president-von-der-leyen-european-parliament-plenary-new-college-commissioners-and-its-2024-11-27_el .

(37) () Διοργανική συμφωνία, της 16ης Δεκεμβρίου 2020, μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, καθώς και τους νέους ιδίους πόρους, συμπεριλαμβανομένου ενός οδικού χάρτη για την εισαγωγή νέων ιδίων πόρων (ΕΕ L 433I της 22.12.2020, ELI: http://data.europa.eu/eli/agree_interinstit/2020/1222/oj ).

(38) () Συγκεντρωτικά στοιχεία των βασικών δεικτών επιδόσεων που αντικατοπτρίζουν τον εκτιμώμενο και τον αναμενόμενο αντίκτυπο από τα προγράμματα του προϋπολογισμού της ΕΕ κατά την περίοδο 2014-2024 (συνεισφορές από την περιφερειακή πολιτική, το πρόγραμμα LIFE, το πρόγραμμα InvestEU, το Ταμείο Καινοτομίας και τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας).

(39) () Η ευθυγράμμιση με την ταξινόμηση δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση.

(40) () Δεσμεύσεις διαχείρισης στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης της περιόδου 2014-2022.

(41) () Δεσμεύσεις διαχείρισης στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης της περιόδου 2014-2022.

(42) () 4 % χωρίς να ληφθεί υπόψη το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και η διευκόλυνση για τα Δυτικά Βαλκάνια, τα οποία βαθμολογήθηκαν προσωρινά με 0*, λόγω της πρόσφατης δημιουργίας τους.

(43) () Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Σεπτεμβρίου 2024, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης (ΕΕ L, 2024/2509, 26.9.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/2509/oj ).

(44) () Για περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει τέλεια ισορροπία των φύλων στην εξουσία λήψης αποφάσεων μεταξύ διαφορετικών φύλων.

(45) () Οι αναφερόμενες τιμές είναι συγκεντρωτικά στοιχεία των δεδομένων που συλλέχθηκαν σε επίπεδο παρέμβασης. Ορισμένα από αυτά τα σύνολα δεδομένων περιλάμβαναν χωριστές πληροφορίες ανά φύλο, ενώ άλλα όχι. Ως εκ τούτου, το άθροισμα των ανδρών και γυναικών δικαιούχων δεν αντιστοιχεί στο γενικό σύνολο.

(46) () Αριθμός δικαιούχων, ανά ηλικία και φύλο, των επιχειρήσεων ανθρωπιστικής βοήθειας με βάση τα διαθέσιμα επιχειρησιακά δεδομένα των δράσεων EVA (τα δεδομένα αυτά αντικατοπτρίζουν πληροφορίες κωδικοποιημένες στο Fiche Opérationnelle και στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Νοσοκομείων και Υγειονομικής Περίθαλψης).

(47) () Δεδομένου ότι δεν έχει καθιερωθεί ακόμη ολοκληρωμένη μεθοδολογία παρακολούθησης των ψηφιακών συνεισφορών του προϋπολογισμού της ΕΕ, τυχόν άθροισμα των συνεισφορών μεμονωμένων προγραμμάτων στο παρόν στάδιο θα πρέπει να ερμηνεύεται με προσοχή. Και αυτό διότι οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται στα μεμονωμένα προγράμματα δαπανών ενδέχεται να μην είναι απολύτως συγκρίσιμες. Παρ’ όλα αυτά, το άθροισμα αυτό εξακολουθεί να παρέχει μια γενική εκτίμηση της συνολικής συνεισφοράς του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ψηφιακή μετάβαση.

(48) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Εθελοντική επισκόπηση της ΕΕ σχετικά με την πρόοδο στην υλοποίηση της ατζέντας του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2023, https://commission.europa.eu/system/files/2023-06/SDG-Report-WEB.pdf και Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Eurostat, Sustainable Development in the European Union – Monitoring report on progress towards the SDGs in an EU context – 2024 edition (Η βιώσιμη ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση — Έκθεση παρακολούθησης της προόδου προς την επίτευξη των ΣΒΑ στην ΕΕ — έκδοση 2024), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2024, https://data.europa.eu/doi/10.2785/98370 .

(49) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού, «Πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη», ιστότοπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, https://strategic-technologies.europa.eu/index_el .

(50) () https://strategic-technologies.europa.eu/index_el .

(51) () Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο συνολικό ποσό που χορηγήθηκε στα έργα που επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας, του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία». Μπορεί να προσαρμοστεί κατά την υπογραφή των συμφωνιών επιχορήγησης, με αποτέλεσμα ενδεχομένως την τροποποίηση των επιμέρους συνεισφορών, και δεν μπορεί να συμφωνεί με τα 4,6 δισ. EUR της εισαγωγικής παραγράφου που αναφέρονται στον προϋπολογισμό που διατέθηκε (έναντι της χρηματοδότησης που χορηγήθηκε) βάσει των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων για τη STEP που περατώθηκαν το 2024 στο πλαίσιο και των πέντε προγραμμάτων υπό άμεση διαχείριση που εμπίπτουν στο πεδίο της STEP.

(52) () Λεπτομερής αλλά μη εξαντλητικός κατάλογος των τεχνολογιών που καλύπτονται από τον κανονισμό STEP είναι διαθέσιμος στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Σημείωμα καθοδήγησης σχετικά με ορισμένες διατάξεις του κανονισμού (ΕΕ) 2024/795 για τη θέσπιση της πλατφόρμας στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP)» [C(2024) 3148 final της 8ης Μαΐου 2024], https://strategic-technologies.europa.eu/document/download/e204ce9e-0407-4f03-82f8-6f518ce12886_el?filename=C_2024_3148_F1_COMMUNICATION_FROM_COMMISSION_EN_V6_P1_3408774.PDF .

(53) () Η ετήσια έκθεση για το 2024 καλύπτει τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που περατώθηκαν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024, ανεξάρτητα από το αν τα αποτελέσματα ανακοινώθηκαν έως το τέλος του έτους.

(54) () Έως τον Μάρτιο του 2025 είχε ολοκληρωθεί η αξιολόγηση στο πλαίσιο των τριών θεματικών τομέων του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» και είχαν απονεμηθεί 17 σφραγίδες της STEP. Αυτά θα αναφερθούν στην ετήσια έκθεση για το 2025.

(55) () Προχρηματοδότηση της τάξης του 30 % καταβλήθηκε επίσης στο σύνολο του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης μετά την έκδοση του κανονισμού STEP.

(56) () Η Γερμανία προκήρυξε άλλες πέντε προσκλήσεις, όχι αποκλειστικά για τη STEP, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα την υλοποίηση έργων στο πλαίσιο της STEP.

(57) () Η Γερμανία, η Ιταλία και η Λετονία ανέφεραν περαιτέρω προσκλήσεις στις αρχές του 2025.

(58) () Το άρθρο 19 του κανονισμού STEP τροποποιεί τους κανονισμούς που διέπουν τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, επιτρέποντας στα κράτη μέλη να διοχετεύουν έως και το 6 % των οικείων κονδυλίων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στη συνιστώσα του InvestEU για το κράτος μέλος για τη στήριξη χρηματοδοτικών επενδύσεων σε τεχνολογίες σχετικές με τη STEP, επιπλέον της προϋπάρχουσας δυνατότητας μεταφοράς 4 %, αυξάνοντας τη συνολική δυνητική μεταφορά στο 10 %.

(59) () Το ποσό των σχετικών δαπανών της Επιτροπής αντιστοιχεί στις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν το 2024 μείον την προχρηματοδότηση που καταβλήθηκε το 2024, συν την προχρηματοδότηση που καταβλήθηκε κατά τα προηγούμενα έτη και εκκαθαρίστηκε το 2024 (για ορισμούς και περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. παράρτημα 5). Στο ποσό αυτό δεν περιλαμβάνονται οι πληρωμές που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, οι οποίες καλύπτονται από το παράρτημα 3.

(60) () Είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης έχει ενσωματωθεί στον γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027.

(61) () Ο όρος «κύριοι διατάκτες» καλύπτει τους γενικούς διευθυντές της Επιτροπής και τους προϊσταμένους των εκτελεστικών οργανισμών, των γραφείων, των υπηρεσιών, των ειδικών ομάδων κ.λπ. Το άρθρο 74 παράγραφος 1 του δημοσιονομικού κανονισμού [κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Σεπτεμβρίου 2024, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης (ΕΕ L 2024/2509 της 26.9.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/2509/oj )] ορίζει ότι: «Ο διατάκτης είναι υπεύθυνος στα σχετικά θεσμικά όργανα της Ένωσης για την εκτέλεση των εσόδων και των δαπανών σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, μεταξύ άλλων μέσω της διασφάλισης της υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις, και για τη διασφάλιση της νομιμότητας, της κανονικότητας και της ίσης μεταχείρισης των αποδεκτών.».

(62) () Όπως απαιτείται βάσει του άρθρου 253 του δημοσιονομικού κανονισμού, η ενοποιημένη δέσμη δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας περιλαμβάνει επίσης τους τελικούς ενοποιημένους ετήσιους λογαριασμούς της ΕΕ, την έκθεση σχετικά με την παρακολούθηση της χορήγησης απαλλαγής για την εκτέλεση του προϋπολογισμού για το προηγούμενο οικονομικό έτος, την ετήσια έκθεση προς την αρμόδια για την απαλλαγή αρχή σχετικά με τους εσωτερικούς ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν, καθώς και τις μακροπρόθεσμες προβλέψεις μελλοντικών εισροών και εκροών του προϋπολογισμού της ΕΕ που καλύπτουν την επόμενη πενταετία.

(63) () Απόφαση (ΕΕ, Ευρατόμ) 2025/369 της Επιτροπής, της 21ης Φεβρουαρίου 2025, για τον καθορισμό του ρόλου του διευθυντή κινδύνων ο οποίος εποπτεύει τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους που προκύπτουν από τις χρηματοοικονομικές πράξεις της Ένωσης (ΕΕ L, 2025/369, 25.2.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/2025/369/oj ).

(64) () Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και το Ελεγκτικό Συνέδριο, Σχέδιο δράσης της στρατηγικής της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης — Αναθεώρηση του 2023 [COM(2023) 405 final της 11ης Ιουλίου 2023], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/ALL/?uri=CELEX:52023DC0405 .

(65) () Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, Action plan — 2023 revision (Σχέδιο δράσης — αναθεώρηση του 2023) [SWD(2023) 245 final της 11ης Ιουλίου 2023], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52023SC0245&qid=1747126601079 .

(66) () Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — 35η ετήσια έκθεση για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την καταπολέμηση της απάτης [COM(2024) 318 final της 25ης Ιουλίου 2024], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A52024DC0318&qid=1747055395142 .

(67) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης, «Ετήσιες εκθέσεις της OLAF», ιστότοπος της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης, https://anti-fraud.ec.europa.eu/about-us/reports/annual-olaf-reports_el .

(68) () Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2023/2841 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2023, για τον καθορισμό μέτρων για υψηλό κοινό επίπεδο κυβερνοασφάλειας στα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμούς της Ένωσης (ΕΕ L, 2023/2841, 18.12.2023, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2023/2841/oj (έναρξη ισχύος τον Ιανουάριο του 2024).

(69) () Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2092 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2020, περί γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητος για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης (ΕΕ L 433I της 22.12.2020, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2020/2092/oj ).

(70) () Βλ. αποφάσεις του Δικαστηρίου της 16ης Φεβρουαρίου 2022, Ουγγαρία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C-156/21, ECLI:EU:C:2022:97, και Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C-157/21, ECLI:EU:C:2022:98.

(71) () Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2092 περί γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητος για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης (2022/C 123/02) [ COM(2022)1382 final της 18ης Μαρτίου 2022], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:52022XC0318(02) .

(72) () Το επιχειρησιακό πρόγραμμα «Περιβάλλον και Ενεργειακή Απόδοση+», το επιχειρησιακό πρόγραμμα «Ολοκληρωμένες Μεταφορές+» και το επιχειρησιακό πρόγραμμα «Εδαφική Ανάπτυξη και Ανάπτυξη Κοινοτήτων+».

(73) () Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1060 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2021, για τον καθορισμό κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας, και δημοσιονομικών κανόνων για τα εν λόγω Ταμεία και για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Μέσο για τη Χρηματοδοτική Στήριξη της Διαχείρισης των Συνόρων και την Πολιτική των Θεωρήσεων (ΕΕ L 231 της 30.6.2021, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/1060/oj ).

(74) () Απόφαση της Επιτροπής, της 16ης Δεκεμβρίου 2024, δυνάμει του άρθρου 7 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2092 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2020, περί γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητος για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης, όσον αφορά τη γραπτή κοινοποίηση της Ουγγαρίας σε σχέση με το άρθρο 2 παράγραφος 2 της εκτελεστικής απόφασης (ΕΕ) 2022/2506 του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 2022 [C(2024) 9140 final].

(75) () Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Το κράτος δικαίου στην ΕΕ — Βελτιωμένο πλαίσιο για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, χωρίς όμως να έχουν εξαλειφθεί οι κίνδυνοι — Ειδική έκθεση 03/2024, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2024, https://data.europa.eu/doi/10.2865/00087 .

(76) () Απόφαση της Επιτροπής, της 30ής Σεπτεμβρίου 2024, σχετικά με τους εσωτερικούς κανόνες για την εκτέλεση του τμήματος του γενικού προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορά την Επιτροπή [C(2024) 6814 final της 30ής Σεπτεμβρίου 2024].

(77) () Στην περίπτωση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ταμείου Συνοχής και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας, το επίπεδο κινδύνου θεωρήθηκε επίσης υψηλό, ανεξάρτητα από τον κίνδυνο κατά την πληρωμή, δεδομένου ότι η ελεγκτική γνώμη που εκδόθηκε στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου των προγραμμάτων ήταν είτε αρνητική είτε με επιφύλαξη.

(78) () Το σχετικό πρόγραμμα (Προώθηση των γεωργικών προϊόντων) χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων, το οποίο, επί του παρόντος, υπάγεται στον τομέα 3 του προϋπολογισμού — Φυσικοί πόροι και περιβάλλον, ωστόσο αναφέρεται στον τομέα 1 — Ενιαία αγορά, καινοτομία και ψηφιακή οικονομία για λόγους συνέπειας με προηγούμενες εκθέσεις.

(79) () Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τον καθορισμό του ειδικού προγράμματος υλοποίησης του προγράμματος Ορίζοντας 2020 — Το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (2014 – 2020) [COM(2011) 811 τελικό της 30ής Νοεμβρίου 2011], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A52011PC0811&qid=1747145040788 .
Ο κίνδυνος κατά την πληρωμή μείον τις διορθώσεις που εφαρμόστηκαν παραμένει εντός του συμφωνηθέντος ορίου σημαντικότητας μεταξύ του 2 % και του 5 % που προβλέπεται στο νομοθετικό δημοσιονομικό δελτίο το οποίο συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής, όπου αναφέρονται τα εξής: «Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι για τις ερευνητικές δαπάνες στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου “Ορίζων 2020”, ο κίνδυνος σφάλματος, σε ετήσια βάση, που κυμαίνεται από 2 % έως 5 %, αποτελεί ρεαλιστικό στόχο, λαμβάνοντας υπόψη το κόστος των ελέγχων, τα μέτρα απλούστευσης που προτείνονται για τη μείωση της πολυπλοκότητας των κανόνων και τους συναφείς εγγενείς κινδύνους που συνδέονται με την επιστροφή δαπανών του ερευνητικού έργου. Ο απώτερος στόχος για το ποσοστό εναπομενόντων σφαλμάτων κατά το κλείσιμο των προγραμμάτων, αφού ληφθεί υπόψη ο δημοσιονομικός αντίκτυπος όλων των ελέγχων, των μέτρων διόρθωσης και ανάκτησης, είναι να επιτευχθεί ένα επίπεδο όσο το δυνατόν πλησιέστερο στο 2 %.»

(80) () Πρόκειται για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, την Πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων και το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους. Βλέπε λεπτομέρειες στον τόμο III παράρτημα 5 ενότητα 5.2.2.

(81) () Για δεύτερο συνεχόμενο έτος, ο κίνδυνος που αντιμετωπίζει η Επιτροπή κατά την πληρωμή βρίσκεται εκτός του εύρους τιμών επιπέδου σφάλματος μεταξύ 6,4 % και 12,2 %, το οποίο εκτιμήθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο, για το 2023, στις ετήσιες εκθέσεις του σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ για το οικονομικό έτος 2023 και σχετικά με τις δραστηριότητες που χρηματοδοτήθηκαν από το 9ο, 10ο και 11ο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ) για το οικονομικό έτος 2023 (σ. 238). Το υψηλότερο επίπεδο σφάλματος κατά την εκτίμηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου μπορεί να εξηγηθεί από τις αποκλίσεις στην ερμηνεία των παραβάσεων των ισχυόντων κανόνων που, σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν συνιστούν παρατυπίες κατά την έννοια του κανονισμού περί κοινών διατάξεων, για τις οποίες η Επιτροπή έχει εκτιμήσει ότι δεν θα είχε νομική βάση η επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων, καθώς και από τις διαφορές ως προς τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν για την ποσοτικοποίηση ορισμένων σφαλμάτων.

(82) () Άρθρο 14 παράγραφος 4 «Τροποποιήσεις του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013» του κανονισμού (ΕΕ) 2024/795: «Στο άρθρο 138, προστίθεται το ακόλουθο εδάφιο: “Κατά παρέκκλιση από την προθεσμία που ορίζεται στο πρώτο εδάφιο, τα κράτη μέλη μπορούν να υποβάλουν τα έγγραφα που αναφέρονται στα στοιχεία α), β) και γ) για την τελική λογιστική χρήση έως τη 15η Φεβρουαρίου 2026.”.»

(83) () Συνολικά 11 δέσμες εγγράφων για τη συνοχή.

(84) () Αυτό αφορά 398 από τα 435 προγράμματα για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020.

(85) () Για την τελευταία λογιστική χρήση, οι διορθώσεις δεν μπορούν να ταξινομηθούν ως προληπτικές ή διορθωτικές, καθώς η διάκριση αυτή δεν μπορεί να γίνει στους οριστικούς λογαριασμούς (καμία περαιτέρω ενέργεια δεν είναι δυνατή μετά την υποβολή των οριστικών λογαριασμών σε επόμενες αιτήσεις πληρωμής ή σε επόμενους λογαριασμούς).

(86) () Υπάρχουν τέσσερις οριζόντιοι αναγκαίοι πρόσφοροι όροι που συνδέονται με γενικές, οριζόντιες πτυχές της υλοποίησης των προγραμμάτων, ώστε να διασφαλίζονται η συμμόρφωση με τις γενικές αρχές της ΕΕ και η αποτελεσματική διαχείριση των προγραμμάτων (παράρτημα 3 του κανονισμού περί κοινών διατάξεων).

(87) () Τα προληπτικά μέτρα για τις δαπάνες που βασίζονται στις επιδόσεις δεν περιλαμβάνονται στα ποσά του 2024.

(88) () Οι δαπάνες του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας, παρότι περιλαμβάνονται στον τομέα «Φυσικοί πόροι και περιβάλλον», χρησιμοποιούν τον ίδιο μηχανισμό υλοποίησης με εκείνον που χρησιμοποιείται για τις δαπάνες στον τομέα της συνοχής.

(89) () Ο τομέας 4 περιλαμβάνει επίσης το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας του τομέα 5, δεδομένου ότι όλα τα κονδύλια που διαχειρίζεται η ΓΔ Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων υποβάλλονται σε ελέγχους και δικλίδες ελέγχου με βάση τον τρόπο διαχείρισης και το είδος πληρωμής και οι κίνδυνοι που καθορίζονται με τον τρόπο αυτόν δεν μπορούν να κατανεμηθούν μεταξύ των κονδυλίων του προϋπολογισμού.

(90) () Ανακοίνωση προς την Επιτροπή — Artificial intelligence in the European Commission (AI@EC) – A strategic vision to foster the development and use of lawful, safe and trustworthy artificial intelligence systems in the European Commission (Η τεχνητή νοημοσύνη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Στρατηγικό όραμα για την προώθηση της ανάπτυξης και της χρήσης νόμιμου, ασφαλούς και αξιόπιστου συστήματος τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή) [C(2024) 380 final της 21ης Ιανουαρίου 2024], https://commission.europa.eu/system/files/2024-01/EN%20Artificial%20Intelligence%20in%20the%20European%20Commission.PDF .

(91) () Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 300/2008, (ΕΕ) αριθ. 167/2013, (ΕΕ) αριθ. 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1139 και (ΕΕ) 2019/2144 και των οδηγιών 2014/90/ΕΕ, (ΕΕ) 2016/797 και (ΕΕ) 2020/1828 (κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη) (ΕΕ L, 2024/1689, 12.7.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj ).

(92) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας, «Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την υπεύθυνη χρήση της παραγωγικής ΤΝ στην έρευνα, οι οποίες εκπονήθηκαν από το φόρουμ του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας», ιστότοπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 20 Μαρτίου 2024, https://research-and-innovation.ec.europa.eu/news/all-research-and-innovation-news/guidelines-responsible-use-generative-ai-research-developed-european-research-area-forum-2024-03-20_el .

(93) () Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων», ιστότοπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/strategy-documents/annual-activity-reports_el .

(94) () Ο όρος «κύριος διατάκτης» καλύπτει τους γενικούς διευθυντές των υπηρεσιών της Επιτροπής και τους προϊσταμένους εκτελεστικών οργανισμών, των γραφείων, των υπηρεσιών και των ειδικών ομάδων.

(95) () Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο κανόνας de minimis για τις επιφυλάξεις δεν εφαρμόζεται για τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, δεδομένου ότι οι επιφυλάξεις διατυπώνονται για μεμονωμένα προγράμματα (ή τμήματα προγραμμάτων) και στη συνέχεια συγκεντρώνονται ανά περίοδο προγραμματισμού.

(96) () Όταν το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει σημαντικό επίπεδο σφάλματος και προσδιορίζει τον αντίκτυπό του σε συγκεκριμένη ελεγκτική γνώμη, πρέπει να προσδιορίζει κατά πόσον τα σφάλματα είναι «διάχυτα» στον πληθυσμό ελέγχου. Όταν τα σφάλματα είναι ουσιώδη και διάχυτα, το Ελεγκτικό Συνέδριο εκδίδει αρνητική γνώμη. Αυτό δεν συνέβη στην περίπτωση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, όπου οι συνολικές επιπτώσεις των πορισμάτων είναι σημαντικές, αλλά δεν είναι διάχυτες στις αποδεκτές δαπάνες του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας του έτους, με αποτέλεσμα να διατυπώνεται γνώμη με επιφύλαξη.Βλ. Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ετήσιες εκθέσεις για το 2023 σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ για το οικονομικό έτος 2023 και σχετικά με τις δραστηριότητες που χρηματοδοτήθηκαν από το 9ο, 10ο και 11ο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ) για το οικονομικό έτος 2023, σ. 51.

(97) () Η ονομασία αυτή δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως αναγνώριση κράτους της Παλαιστίνης και δεν θίγει τις επιμέρους θέσεις των κρατών μελών ως προς αυτό το ζήτημα.

(98) () Κανονισμός (ΕΕ) 2021/241 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Φεβρουαρίου 2021, για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΕΕ L 57 της 18.2.2021, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/241/oj (στο εξής: κανονισμός για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας).

(99) () Πρόκειται για ορόσημα και στόχους που αναφέρθηκαν ως καθυστερημένα, σε πορεία ολοκλήρωσης ή μη ολοκληρωμένα με βάση τις εκθέσεις των κρατών μελών του Οκτωβρίου του 2024.

(100) () Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (C/2024/4618 της 22ας Ιουλίου 2024), https://commission.europa.eu/publications/updated-guidance-recovery-and-resilience-plans_el .

(101) () Κανονισμός (ΕΕ) 2024/795 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Φεβρουαρίου 2024, για τη θέσπιση της πλατφόρμας στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) (ΕΕ L, 2024/795, 29.2.2024, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/795/oj (στο εξής: κανονισμός για την STEP). Ο κανονισμός για την STEP παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να θεσπίζουν μέτρα για τη στήριξη επενδυτικών πράξεων που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της STEP στα οικεία σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

(102) () Όσον αφορά το σκέλος των δανείων, ο αντίκτυπος των αναθεωρήσεων του 2024 περιορίζεται σε μείωση κατά 20 εκατ. EUR για το Βέλγιο.

(103) () Ο δείκτης μετρά τον συνολικό αριθμό χρήσεων και όχι τον αριθμό των μοναδικών ατόμων.

(104) () Το κόστος αναφέρεται στο μέτρο, ενώ η ολοκλήρωση αναφέρεται σε βασικά στάδια (επίπεδο οροσήμου ή στόχου). Ένα μέτρο (μεταρρύθμιση ή επένδυση) αποτελείται συνήθως από πολυάριθμα ορόσημα και στόχους.

(105) () Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (C/2024/4618 της 22ας Ιουλίου 2024), https://commission.europa.eu/publications/updated-guidance-recovery-and-resilience-plans_el .

(106) () Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την υλοποίηση του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας [COM(2024) 474 final της 10ης Οκτωβρίου 2024], https://commission.europa.eu/publications/recovery-and-resilience-facility-annual-report-2024_el .

(107) () Εγκρίθηκαν δεκαεπτά αναθεωρήσεις σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, εκ των οποίων τρεις περιλάμβαναν κεφάλαια για το REPowerEU.

(108) () Το 2024 η Επιτροπή πραγματοποίησε 41 πληρωμές, εκ των οποίων 27 πληρωμές κατόπιν αίτησης πληρωμής, τρεις που προέκυψαν από την άρση προηγούμενης αναστολής εκταμίευσης ποσών και 11 προχρηματοδοτήσεις. Στο πλαίσιο των εκ των προτέρων ελέγχων, είναι πιο σημαντικό να γίνει αναφορά στις 27 πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν κατόπιν αίτησης πληρωμής.

(109) () Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, Guidance to Member States — Recovery and resilience plans (Καθοδήγηση προς τα κράτη μέλη — Σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας) [SWD(2021) 12 final της 22ας Ιανουαρίου 2021], https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-5538-2021-INIT/en/pdf .

(110) () Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την υλοποίηση του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας [COM(2024) 474 final της 10ης Οκτωβρίου 2024], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/ALL/?uri=CELEX:52024DC0474 .

(111) () Άρθρο 17 παράγραφος 2 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

(112) () Για την πρώτη πληρωμή για το Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες και την Πολωνία· τη δεύτερη πληρωμή για τη Δανία, τη Γερμανία, την Εσθονία, την Κύπρο, τη Λετονία και τη Μάλτα· την τρίτη πληρωμή για την Τσεχία, τη Γαλλία και τη Λιθουανία· την τέταρτη πληρωμή για την Ελλάδα (επιχορηγήσεις) και την Ισπανία· την πέμπτη πληρωμή για την Πορτογαλία· και την πέμπτη και την έκτη πληρωμή για την Ιταλία.

(113) () Εγκρίθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2023.

(114) () Ως ελάχιστη απόκλιση από τα ποσά που καθορίζονται σε ορόσημο/στόχο ορίζεται απόκλιση περίπου 5 % ή μικρότερη.

(115) () Ο έλεγχος συστημάτων στο Βέλγιο αφορούσε ειδικά το σύστημα συγκεκριμένης ομόσπονδης οντότητας που δεν καλυπτόταν από τον πρώτο έλεγχο συστημάτων όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.

(116) () Κύριος στόχος του ελέγχου συστημάτων που διενεργήθηκε στη Λιθουανία ήταν να δοθεί συνέχεια στον έλεγχο όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης που είχε ήδη πραγματοποιηθεί το 2022 και να αξιολογηθούν πρόσθετα στοιχεία των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου των κρατών μελών ως προς την ικανότητά τους να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με το ενωσιακό και το εθνικό δίκαιο, καθώς και να προλαμβάνουν, να εντοπίζουν και να διορθώνουν περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων, απάτης, διαφθοράς και διπλής χρηματοδότησης.

(117) () Δύο μεμονωμένες περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων που εντοπίστηκαν στην Τσεχία.

(118) () Και εγκρίθηκαν επίσημα τον Σεπτέμβριο του 2023.

(119) () Τέσσερις ειδικοί έλεγχοι συμμόρφωσης διενεργήθηκαν στην Τσεχία, τη Βουλγαρία, την Πολωνία και τη Φινλανδία. Επιπρόσθετα, μέρη ελέγχου συμμόρφωσης ενσωματώθηκαν σε έλεγχο συστημάτων στην Κύπρο και σε ελέγχους σχετικά με τα ορόσημα και τους στόχους στη Γερμανία, την Εσθονία, την Ελλάδα, την Κροατία, την Ιταλία, τη Λιθουανία και τη Λετονία.

(120) () Η ελεγκτική γνώμη αποτελεί επίσημη αξιολόγηση από τις αρμόδιες ελεγκτικές μονάδες της Επιτροπής όσον αφορά τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και υποστηρίζεται από λεπτομερείς αξιολογήσεις ανά κράτος μέλος, οι οποίες περιέχουν σύνοψη των πληροφοριών από τους ελέγχους της ίδιας της Επιτροπής, τους ελέγχους άλλων φορέων, εθνικών ελεγκτικών φορέων, του Ελεγκτικού Συνεδρίου, καθώς και τα αποτελέσματα των ερευνών της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης.

(121) () Οι ελεγκτικές γνώμες χρησιμοποιούνται από τις επιχειρησιακές μονάδες της Επιτροπής, μαζί με άλλες πηγές πληροφοριών που έχουν στη διάθεσή τους (όπως ετήσιες συνεδριάσεις και εκθέσεις υλοποίησης), ως βάση για τη διαχειριστική γνώμη, την οποία υποχρεούνται να παρέχουν στον κύριο διατάκτη που είναι αρμόδιος για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

(122) () Σύμφωνα με το άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το κράτος μέλος ελέγχει τακτικά αν η χορηγούμενη χρηματοδότηση έχει χρησιμοποιηθεί ορθά σύμφωνα με όλους τους ισχύοντες κανόνες και αν κάθε μέτρο για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδυτικών έργων στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας έχει εφαρμοστεί ορθά σύμφωνα με όλους τους ισχύοντες κανόνες ειδικότερα όσον αφορά την πρόληψη, τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση υποθέσεων απάτης, διαφθοράς και σύγκρουσης συμφερόντων.

(123) () Σύμφωνα με το άρθρο 22 παράγραφος 5 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, η Επιτροπή μπορεί να μειώσει κατ’ αναλογία τη μη επιστρεπτέα στήριξη στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και, κατά περίπτωση, να ανακτήσει τυχόν ποσά που οφείλονται στον προϋπολογισμό της ΕΕ, σε περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς ή σύγκρουσης συμφερόντων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ που δεν διορθώθηκαν από το κράτος μέλος ή σοβαρής αθέτησης υποχρέωσης που απορρέει από τέτοια σύμβαση.

(124) () Το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν επιλέγει δάνεια στο δείγμα του.

(125) () Άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

(126) () Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ιταλία, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία, Τσεχία και Φινλανδία.

(127) () Βέλγιο, Ελλάδα, Εσθονία, Ιρλανδία, Ισπανία, Κάτω Χώρες, Κροατία, Κύπρος και Λετονία.

(128) () Άρθρο 22 παράγραφος 5 του κανονισμού για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

(129) () Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελλάδα (επιχορηγήσεις), Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία και Φινλανδία.

(130) () Ελλάδα (δάνεια), Εσθονία, Κροατία, Κύπρος και Λετονία.

(131) () Ο γενικός διευθυντής Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων έχει οριστεί ως κύριος διατάκτης του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

	Στήριξη της ανάκαμψης, της ανασυγκρότησης και του εκσυγχρονισμού της Ουκρανίας
	Στήριξη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας, ώστε να εξασφαλιστεί στην κυβέρνηση η δυνατότητα παροχής αδιάλειπτων δημόσιων υπηρεσιών
	Κινητοποίηση επενδύσεων στον ιδιωτικό τομέα της Ουκρανίας για ταχεία οικονομική ανάκαμψη και ανασυγκρότηση
	Στήριξη της Ουκρανίας για την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων που είναι αναγκαίες για την πορεία της προς την προσχώρηση στην ΕΕ
	Στήριξη της ευρύτερης ουκρανικής κοινωνίας μέσω της παροχής βοήθειας για την αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών του πολέμου

Ασφαλή εξωτερικά σύνορα	Ταχείες και αποδοτικές διαδικασίες	Αποτελεσματικό σύστημα αλληλεγγύης και ευθύνης	Ένταξη της μετανάστευσης στις διεθνείς εταιρικές σχέσεις
Αυστηρός έλεγχος διαλογής	Σαφείς κανόνες για το άσυλο	Μόνιμο πλαίσιο αλληλεγγύης	Πρόληψη των αντικανονικών αναχωρήσεων
Βάση δεδομένων Eurodac για το άσυλο και τη μετανάστευση	Διασφάλιση των δικαιωμάτων των προσώπων	Επιχειρησιακή και χρηματοδοτική στήριξη	Συνεργασία για την επανεισδοχή
Διαδικασία στα σύνορα και επιστροφές	Πρότυπα της ΕΕ για την αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα	Σαφέστεροι κανόνες σχετικά με την ευθύνη για τις αιτήσεις ασύλου	Καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών
Πρωτόκολλα διαχείρισης κρίσεων και δράση κατά της εργαλειοποίησης	Πρόληψη καταχρήσεων	Πρόληψη των δευτερογενών μετακινήσεων	Προώθηση νόμιμων οδών

Choose the experimental features you want to try