This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52024DC0419
REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS Report on the implementation of the EU anti-racism action plan 2020-2025 and on national action plans against racism and discrimination
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού 2020-2025 και τα εθνικά σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού και των διακρίσεων
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού 2020-2025 και τα εθνικά σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού και των διακρίσεων
COM/2024/419 final
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 25.9.2024
COM(2024) 419 final
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ
Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού 2020-2025 και τα εθνικά σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού και των διακρίσεων
1.Εισαγωγή: να σταθούμε στο ύψος του συνθήματος «Ενωμένοι στην πολυμορφία» 1
Στο πρώτο σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού 2020-2025 (στο εξής: σχέδιο δράσης), το οποίο εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2020 2 , υπενθυμίζεται ότι οι φυλετικές διακρίσεις εξακολουθούν να αποτελούν μάστιγα και έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε ολόκληρη την κοινωνία. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής όχι μόνο απαγορεύονται ρητά από τη νομοθεσία, αλλά συνιστούν παραβίαση των κοινών μας αξιών, της ανοικτής και δημοκρατικής κοινωνίας μας και του κράτους δικαίου.
Το σχέδιο δράσης αποτελεί βασική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση της καταπολέμησης του ρατσισμού 3 και των φυλετικών διακρίσεων σε ολόκληρη την ΕΕ και πέραν αυτής. Περιγράφει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που προωθεί την απαγόρευση των διακρίσεων, την ισότητα, την πολυμορφία και τον πλουραλισμό στα κράτη μέλη της ΕΕ και καθορίζει μια σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση του ρατσισμού σε διάφορους τομείς, όπως η επιβολή του νόμου, η εκπαίδευση, η απασχόληση, η στέγαση και η υγεία. Το σχέδιο δράσης τονίζει την ανάγκη ενίσχυσης του νομικού πλαισίου της ΕΕ για την ισότητα, την απαγόρευση των διακρίσεων και τη ρητορική μίσους, καθώς και των αποτελεσματικών μηχανισμών επιβολής, και τονίζει τη σημασία της ευαισθητοποίησης και της καταπολέμησης των στερεοτύπων και της μισαλλοδοξίας σε συνεργασία με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης.
Η παρούσα έκθεση 4 παρέχει επισκόπηση της προόδου που έχει επιτευχθεί όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης και παρέχει καθοδήγηση στα κράτη μέλη σχετικά με την ανάπτυξη και την εφαρμογή αποτελεσματικών εθνικών σχεδίων δράσης κατά του ρατσισμού, σύμφωνα με τη δομή του σχεδίου δράσης.
Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, με την επακόλουθη καταστροφική ανθρωπιστική κατάσταση ως αποτέλεσμα του πολέμου στη Γάζα 5 , επιδείνωσαν τον ρατσισμό και τις φυλετικές διακρίσεις που επικρατούσαν ήδη και οδήγησαν σε ραγδαία αύξηση του αντισημιτισμού και της ισλαμοφοβίας παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ. Η πόλωση, η παραπληροφόρηση και τα αρνητικά στερεότυπα που προέκυψαν θέτουν προκλήσεις για την καταπολέμηση του ρατσισμού και του μίσους. Η αύξηση του μίσους, του αντισημιτισμού και της ισλαμοφοβίας αντιμετωπίστηκε άμεσα από την Επιτροπή, ιδίως μέσω της ανακοίνωσης με τίτλο «Το μίσος δεν έχει θέση εδώ: η Ευρώπη ενωμένη ενάντια στο μίσος» 6 .
Ζώντας ως μαύρος στην ΕΕ / Δεύτερη έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τις μειονότητες και τις διακρίσεις 7
Το 2022 ο FRA διεξήγαγε την τρίτη του έρευνα στην ΕΕ για τους μετανάστες και τους απογόνους μεταναστών και, στη συνέχεια, τον Οκτώβριο του 2023 δημοσίευσε τη δεύτερη έκδοση της έκθεσης με τίτλο «Being Black in Europe» (Ζώντας ως μαύρος στην ΕΕ).
Τα πορίσματα της έρευνας του 2022 δεν καταδεικνύουν καμία πρόοδο. Σε σύγκριση με το 2016, οι απαντήσαντες ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα φυλετικών διακρίσεων σε όλους τους τομείς της καθημερινής τους ζωής. Συνολικά, κατά το 12μηνο αναφοράς η έκταση των φυλετικών διακρίσεων αυξήθηκε από 24 % σε 34 %. Η αύξηση αφορά την εξασφάλιση στέγης, την αναζήτηση εργασίας, την αντιμετώπιση κατά την εργασία και την εκπαίδευση. Για παράδειγμα, κατά το 12μηνο αναφοράς η έκταση των διακρίσεων στη στεγαστική αγορά αυξήθηκε από 6 % το 2016 σε 28 % το 2022. Δεν έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τη ρατσιστική παρενόχληση ή βία. Όπως και το 2016, το 30 % όσων απάντησαν δήλωσε ότι έχει βιώσει ρατσιστική παρενόχληση και το 4 % ρατσιστική επίθεση κατά την πενταετία πριν από την έρευνα.
2. Ρατσισμός από μεμονωμένα άτομα — αντιμετώπιση των ζημιών που υφίστανται οι άνθρωποι και η κοινωνία
Ρομά: 51 %
μαύρο: 68 %
Ασιάτη: 70 %
Ποσοστό των Ευρωπαίων που δηλώνει ότι θα αισθανόταν άνετα αν το παιδί του είχε ερωτική σχέση με
2.1 Αντιμετώπιση του ρατσισμού και των φυλετικών διακρίσεων μέσω της νομοθεσίας
Προϋπόθεση για την καταπολέμηση του ρατσισμού αποτελεί η δημιουργία ισχυρού και αποτελεσματικού νομικού πλαισίου για την προαγωγή της ισότητας και των ατομικών δικαιωμάτων και για την προστασία των ανθρώπων από τις διακρίσεις. Η Επιτροπή εξακολουθεί να παρακολουθεί την πλήρη εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας στα κράτη μέλη και, όταν απαιτείται, να κινεί διαδικασίες επί παραβάσει.
Οδηγία για τη φυλετική ισότητα και φορείς ισότητας
Η εφαρμογή της οδηγίας για τη φυλετική ισότητα αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του σχεδίου δράσης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εξακολουθεί να παρακολουθεί την εφαρμογή της οδηγίας από τα κράτη μέλη. Επίσημες διαδικασίες επί παραβάσει βρίσκονται σε εξέλιξη κατά τριών κρατών μελών, και το 2023 η Επιτροπή παρέπεμψε μία απ’ αυτές τις ανοικτές υποθέσεις στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο 8 .
Η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας τον Μάρτιο του 2021 9 . Στην εν λόγω έκθεση διαπιστώθηκε η ανάγκη στενότερης παρακολούθησης της εφαρμογής της οδηγίας από τα κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά την προστασία από τη θυματοποίηση και την εφαρμογή αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων. Προς υποστήριξη του έργου αυτού, στο τέλος του 2023 η Επιτροπή δρομολόγησε μελέτη για την ανάλυση του νομικού πλαισίου σχετικά με τις κυρώσεις σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και για την εξέταση της πρακτικής εφαρμογής του.
Επιπλέον, το 2022 η Επιτροπή δημοσίευσε μελέτη σχετικά με πιθανά νομικά και μη νομικά κενά στην προστασία από φυλετικές ή εθνοτικές διακρίσεις 10 , στο πλαίσιο της οποίας συγκεντρώθηκαν δεδομένα σχετικά με τους τομείς όπου σημειώνονται περιστατικά διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες εμπλέκονται αρχές επιβολής του νόμου. Στη μελέτη προσδιορίστηκαν οι δραστηριότητες επιτόπιας σωματικής έρευνας και η χρήση βίας από την αστυνομία ως τομείς στους οποίους θεωρείται ότι παρατηρούνται διακρίσεις. Στο πλαίσιο αυτό, υποστηρίζεται η περαιτέρω συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων και η προώθηση ορθών πρακτικών στον εν λόγω τομέα, ο οποίος εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Ο FRA αντίστοιχα δημοσίευσε το 2024 την έκθεση με τίτλο «Addressing racism in policing 11 » (Αντιμετώπιση του ρατσισμού στον τομέα της αστυνόμευσης).
Τον Δεκέμβριο του 2022 η Επιτροπή πρότεινε μέτρα για την ενίσχυση του ρόλου και της ανεξαρτησίας των εθνικών φορέων ισότητας. Οι προτεινόμενες οδηγίες εγκρίθηκαν από τους νομοθέτες την άνοιξη του 2024 και άρχισαν να ισχύουν τον Ιούνιο του 2024 12 . Με τα νέα δεσμευτικά πρότυπα ενισχύονται η ανεξαρτησία και οι πόροι των φορέων ισότητας και απαιτείται από τα κράτη μέλη να παρέχουν στους φορείς ισότητας ισχυρότερες εξουσίες με σκοπό να συνδράμουν αποτελεσματικά τα θύματα διακρίσεων και να συμβάλουν στην επιβολή των κανόνων κατά των διακρίσεων στην πράξη. Με τους νέους κανόνες επιδιώκεται επίσης να αναπτυχθεί ο ρόλος των φορέων ισότητας στην εξαρχής πρόληψη των διακρίσεων, λαμβανομένων υπόψη ειδικών μειονεκτικών καταστάσεων που προκύπτουν από διατομεακές διακρίσεις και με ιδιαίτερη έμφαση σε ομάδες των οποίων η πρόσβαση σε πληροφορίες μπορεί να παρεμποδίζεται.
Απόφαση-πλαίσιο για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας και άλλα νομικά μέσα για την καταπολέμηση του ρατσισμού
Στο σχέδιο δράσης τονίζεται η σημασία της πλήρους και ορθής μεταφοράς της απόφασης-πλαισίου για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας μέσω του ποινικού δικαίου 13 στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών. Στόχος της απόφασης-πλαισίου είναι να διασφαλιστεί ότι οι σοβαρές εκδηλώσεις ρατσιστικών και ξενοφοβικών εγκλημάτων μίσους και ρητορικής μίσους τιμωρούνται με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις σε ολόκληρη την ΕΕ. Από το 2020 η Επιτροπή έχει λάβει μέτρα για να διασφαλίσει την ορθή και πλήρη μεταφορά της στο εθνικό δίκαιο και έχει κινήσει 13 διαδικασίες επί παραβάσει κατά κρατών μελών στην εθνική νομοθεσία των οποίων δεν μεταφέρθηκε πλήρως και με ακρίβεια η απόφαση-πλαίσιο 14 . Μεταξύ αυτών, έξι κράτη μέλη συμμόρφωσαν πλήρως τη νομοθεσία τους με την απόφαση-πλαίσιο και οι υποθέσεις περατώθηκαν. Άλλα τέσσερα κράτη μέλη έχουν σημειώσει πρόοδο και βρίσκονται στη διαδικασία τροποποίησης της νομοθεσίας τους.
Τον Δεκέμβριο του 2021, και προκειμένου να αντιμετωπιστεί το γεγονός ότι οι λόγοι μίσους που καλύπτονται από την απόφαση-πλαίσιο είναι περιορισμένοι και να διασφαλιστεί η ίση προστασία όλων των θυμάτων μίσους, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία προτείνει απόφαση του Συμβουλίου για την επέκταση του ισχύοντος καταλόγου των «εγκλημάτων της ΕΕ» ώστε να περιλαμβάνει τη ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους 15 . Εάν εγκριθεί, η Επιτροπή θα είναι σε θέση να προτείνει νομοθεσία για την εναρμόνιση του ουσιαστικού ποινικού δικαίου όσον αφορά τη ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους.
Αντιμετώπιση του μίσους στην κοινωνία
Προκειμένου να αντιμετωπιστεί η πρόκληση της αύξησης της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους, τον Δεκέμβριο του 2023 η Επιτροπή και ο ύπατος εκπρόσωπος εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση με τίτλο «Το μίσος δεν έχει θέση εδώ: η Ευρώπη ενωμένη ενάντια στο μίσος». Στόχος της ανακοίνωσης είναι να ενταθούν οι προσπάθειες της ΕΕ για την καταπολέμηση του μίσους σε όλες τις μορφές του, με την ενίσχυση της δράσης στο πλαίσιο διαφόρων πολιτικών και μέσω μιας προσέγγισης για το σύνολο της κοινωνίας. Ως άμεση συνέχεια της ανακοίνωσης, η Επιτροπή διοργάνωσε ομάδα Ευρωπαίων πολιτών για την αντιμετώπιση του μίσους στην κοινωνία 16 , στην οποία 150 πολίτες από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ συζήτησαν σχετικά με μέτρα για την αντιμετώπιση του μίσους και της μισαλλοδοξίας. Η ομάδα κατέληξε στη διατύπωση 21 συστάσεων στις οποίες η Επιτροπή δεσμεύτηκε να δώσει συνέχεια. Οι εν λόγω συστάσεις επικεντρώνονται επίσης σε μέτρα για την αντιμετώπιση του ρατσισμού και των διακρίσεων μέσω της εκπαίδευσης και της ευαισθητοποίησης, καθώς και στον ψηφιακό χώρο.
2.2 Πέραν της ενωσιακής νομοθεσίας — κάνουμε περισσότερα για την καταπολέμηση του ρατσισμού στην καθημερινή ζωή
·Το 61 % των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι οι διακρίσεις λόγω χρώματος του δέρματος είναι ευρέως διαδεδομένες στη χώρα τους
·Σχεδόν το ήμισυ των ατόμων αφρικανικής καταγωγής βιώνουν φυλετικές διακρίσεις, το οποίο σημαίνει αύξηση από 39 % το 2016 σε 45 % το 2022
·Οι διακρίσεις παραμένουν αόρατες, μόνο το 9 % των θυμάτων αναφέρουν περιστατικά
Καταπολέμηση των διακρίσεων από τις αρχές επιβολής του νόμου
Η εμπιστοσύνη στους δημόσιους λειτουργούς, στις αρχές επιβολής του νόμου, στην αστυνομία και στις δυνάμεις ασφαλείας είναι απαραίτητη για τη λειτουργία της κοινωνίας και αποτελεί προϋπόθεση για την κοινωνική συνοχή. Η ελλιπής καταγγελία εγκλημάτων μίσους, φυλετικών και εθνοτικών διακρίσεων και άλλων συναφών περιστατικών συνδέεται εν μέρει με την έλλειψη εμπιστοσύνης στις αρμόδιες αρχές. Αυτή η δυσπιστία αυξάνεται όταν σημειώνονται φυλετικές προκαταλήψεις ή παρενόχληση από αστυνομικούς ή άλλους δημόσιους λειτουργούς. Ως εκ τούτου, η αναγνώριση της πολυμορφίας και η διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την επιβολή του νόμου είναι ουσιαστικής σημασίας για την καταπολέμηση του ρατσισμού.
Η έκθεση του FRA του 2024 με τίτλο «Addressing racism in policing» 17 (Αντιμετώπιση του ρατσισμού στον τομέα της αστυνόμευσης) είναι η πρώτη μελέτη σε επίπεδο ΕΕ στην οποία εξετάζονται διεξοδικά τα νομικά πλαίσια, αναλύονται τα κενά στα μέτρα πολιτικής και στην αποτελεσματική εποπτεία και περιγράφονται πρακτικές που έχουν ως στόχο την καταπολέμηση του ρατσισμού στον τομέα της αστυνόμευσης. Η έκθεση παρέχει στοιχεία σχετικά με τον ρατσισμό στον τομέα της αστυνόμευσης και τεκμηριώνει ότι ο ρατσισμός αυτός περιλαμβάνει πρακτικές κατάρτισης προφίλ που εισάγουν διακρίσεις, ακατάλληλη ρατσιστική επικοινωνία και υπερβολική χρήση βίας.
Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κατάρτιση στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (CEPOL) συμβάλλει στην καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων μέσω ετήσιας κατάρτισης σχετικά με τα εγκλήματα μίσους και τα θύματα εγκλημάτων μίσους και, επιπλέον, παρέχει κάθε χρόνο, σε συνεργασία με τον FRA, διάφορα διαδικτυακά σεμινάρια για τα εγκλήματα μίσους με έμφαση σε διάφορες μειονότητες. Καλύπτονται επίσης οι επιτόπιες σωματικές έρευνες της αστυνομίας και η κατάρτιση προφίλ με βάση τα φυλετικά χαρακτηριστικά. Τα εγκλήματα μίσους είναι ένα από τα θέματα που μπορούν να επιλέξουν οι υπάλληλοι επιβολής του νόμου για να ανταλλάξουν απόψεις με συναδέλφους σε άλλο κράτος μέλος στο πλαίσιο του προγράμματος ανταλλαγών του CEPOL.
Επιπλέον, ο CEPOL διοργάνωσε εργαστήριο σχετικά με τον αντίκτυπο που είχαν στην ασφάλεια της ΕΕ οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και η επακόλουθη καταστροφική ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα, με ιδιαίτερη έμφαση στις εβραϊκές και μουσουλμανικές κοινότητες.
Κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης, οι ΟΚΠ και οι φορείς ισότητας ανέφεραν αύξηση περιστατικών υπερβολικής χρήσης βίας από τις αρχές επιβολής του νόμου σε ορισμένα κράτη μέλη, ακόμη και με αποτέλεσμα τον τραγικό θάνατο ατόμων από φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να συνεχίσουν και να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την πρόληψη συμπεριφορών που εισάγουν διακρίσεις από τους υπαλλήλους επιβολής του νόμου. Ενθαρρύνονται επίσης να εφαρμόσουν το διεθνές νομικό πλαίσιο για τη χρήση βίας από τις αρχές επιβολής του νόμου 18 , μεταξύ άλλων αναπτύσσοντας περαιτέρω στοχευμένη κατάρτιση για τους αστυνομικούς υπαλλήλους και τους υπαλλήλους επιβολής του νόμου, με τη συμβολή των εθνικών οργανισμών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των φορέων ισότητας.
Προστασία και ασφάλεια
Η Επιτροπή έχει αντιμετωπίσει την απειλή του βίαιου εξτρεμισμού που απορρέει από ρατσιστικές ιδεολογίες μέσω των εργασιών του φόρουμ της ΕΕ για το διαδίκτυο (στο εξής: EUIF) 19 και του δικτύου ευαισθητοποίησης για τη ριζοσπαστικοποίηση (στο εξής: RAN) 20 . Ο νεοσύστατος κόμβος γνώσεων της ΕΕ για την πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης 21 θα βασιστεί στο έργο του RAN με σκοπό να αυξηθεί η στήριξη της ΕΕ για την αντιμετώπιση των προκλήσεων οι οποίες δημιουργούνται από τον ρατσισμό και την ξενοφοβία που οδηγούν στη ριζοσπαστικοποίηση και τη βία.
Τον Νοέμβριο του 2021, με την υποστήριξη των κρατών μελών και της Ευρωπόλ, το EUIF δημιούργησε μια τακτικά επικαιροποιούμενη δέσμη γνώσεων σχετικά με βίαιες ακροδεξιές εξτρεμιστικές ομάδες, σύμβολα και μανιφέστα που απαγορεύονται στα κράτη μέλη της ΕΕ, προκειμένου να διευκολυνθούν οι εταιρείες τεχνολογίας στις εθελοντικές τους προσπάθειες ελέγχου του περιεχομένου. Επιπλέον, δρομολογήθηκε μελέτη για να εξεταστεί ο βαθμός στον οποίο οι αλγόριθμοι ενισχύουν τη διάδοση τρομοκρατικού και βίαιου εξτρεμιστικού περιεχομένου σε χρήστες του διαδικτύου 22 . Στη μελέτη εξετάζεται επίσης η έκταση της ενίσχυσης οριακά παράνομου περιεχομένου, όπως ορισμένες μορφές ρητορικής μίσους, παραπληροφόρησης και άλλες μορφές νόμιμου αλλά επιβλαβούς περιεχομένου που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ριζοσπαστικοποίηση και στρατολόγηση.
Στο πλαίσιο αυτό, το EUIF έχει επίσης αναπτύξει εγχειρίδιο για το οριακά παράνομο περιεχόμενο 23 , το οποίο περιέχει παραδείγματα και ορισμούς τέτοιου είδους περιεχομένου για τον έλεγχο του περιεχομένου από τις τεχνολογικές πλατφόρμες με σκοπό την προστασία των χρηστών από ρατσιστικό, αντισημιτικό και αντιμουσουλμανικό οριακά παράνομο περιεχόμενο στο διαδίκτυο.
Τον Μάιο του 2024 το RAN εξέτασε τον αντίκτυπο των βίαιων ακροδεξιών εξτρεμιστικών αφηγημάτων στον κοινωνικό διάλογο. Για την καταπολέμηση της διείσδυσης των αφηγημάτων αυτών σε διάφορους τομείς, όπως ο αθλητισμός, τα μέσα ενημέρωσης, η πολιτική και οι διαδικτυακές πλατφόρμες, η ενσωμάτωση της κριτικής σκέψης και του γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας στα σχολικά προγράμματα σπουδών συμβάλλει στη μείωση της επιρρέπειας σε ρατσιστικές ιδεολογίες. Η προώθηση της κατανόησης των διαφορετικών απόψεων και της ευθύνης των μέσων ενημέρωσης μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά στην άκριτη διάδοση εξτρεμιστικού περιεχομένου.
Αντιμετώπιση των κινδύνων στις νέες τεχνολογίες
Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (στο εξής: ΤΝ) μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στην απαγόρευση των διακρίσεων, καθώς οι αλγόριθμοι μπορεί να είναι μεροληπτικοί ή να καταστούν μεροληπτικοί με την πάροδο του χρόνου, οδηγώντας δυνητικά σε διακρίσεις στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της κοινωνικής ασφάλισης και της επιβολής του νόμου 24 . Τα εργαλεία ΤΝ στην επιβολή του νόμου ενδέχεται να αυξήσουν τις περιπτώσεις κατάρτισης προφίλ με βάση τα φυλετικά χαρακτηριστικά. Τον Μάιο του 2024 η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε το πρώτο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για την ΤΝ, στο οποίο προβλέπονται η ανάλυση και η ταξινόμηση των συστημάτων ΤΝ των διαφόρων εφαρμογών ανάλογα με τον κίνδυνο που ενέχουν για τους χρήστες 25 . Τα συστήματα ΤΝ που θεωρούνται υψηλού κινδύνου πρέπει να συμμορφώνονται με ένα σύνολο απαιτήσεων πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά, ώστε να αυξηθεί η διαφάνεια και να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι για την ασφάλεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Στους κινδύνους περιλαμβάνονται πιθανές προκαταλήψεις και διακρίσεις σε συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, π.χ. εκείνα που χρησιμοποιούνται από τις αρχές επιβολής του νόμου, για προσλήψεις, την εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη. Επιπλέον, ο κανονισμός για την ΤΝ απαγορεύει τη χρήση της ΤΝ για προληπτική αστυνόμευση βάσει κατάρτισης προφίλ και συστημάτων που χρησιμοποιούν βιομετρικά δεδομένα για την κατηγοριοποίηση ατόμων σύμφωνα με συγκεκριμένες κατηγορίες, όπως η φυλή, η θρησκεία ή ο σεξουαλικός προσανατολισμός.
Με την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες αντιμετωπίζονται το παράνομο περιεχόμενο και η παραπληροφόρηση στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένης της ρατσιστικής ρητορικής μίσους, και αποτρέπεται η ζημία που μπορεί να προκληθεί από τη διάδοση παράνομου περιεχομένου. Η Επιτροπή, ήδη από το 2016, συνεργάζεται με τους παρόχους των μεγάλων πλατφορμών στο πλαίσιο του κώδικα δεοντολογίας για την καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο 26 . Μία από τις βασικές δεσμεύσεις που ανέλαβαν οι συμμετέχουσες πλατφόρμες είναι η αξιολόγηση των ειδοποιήσεων σχετικά με εικαζόμενη παράνομη ρητορική μίσους εντός 24 ωρών στις περισσότερες περιπτώσεις και η ταχεία απόσυρση του περιεχομένου, εφόσον απαιτείται. Ο κώδικας έχει επιφέρει σημαντικά αποτελέσματα και έχει προσελκύσει νέες πλατφόρμες από τη στιγμή της θέσπισής του, συμπεριλαμβανομένων των TikTok, LinkedIn, Viber και Twitch. Μετά την έναρξη ισχύος της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, οι υπογράφοντες υπέβαλαν αναθεωρημένη έκδοση του κώδικα δεοντολογίας που έχει ως στόχο την ενίσχυση της ικανότητάς του να προλαμβάνει τη μαζική διάδοση της ρητορικής μίσους, μέσω μηχανισμών προειδοποίησης.
Απασχόληση, εκπαίδευση, υγεία και στέγαση
Η ΕΕ συνέχισε να αξιοποιεί μέτρα πολιτικής και προγράμματα χρηματοδότησης για την καταπολέμηση του ρατσισμού και των φυλετικών διακρίσεων όσον αφορά την πρόσβαση σε βασική απασχόληση, εκπαίδευση και κατάρτιση, υγειονομική περίθαλψη, κοινωνική προστασία και μη διαχωρισμένη στέγαση.
Κατά τη διαδικασία διαβούλευσης, τα ενδιαφερόμενα μέρη της κοινωνίας των πολιτών επισήμαναν ότι η ποιότητα ζωής των ατόμων από φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες δεν έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία δύο χρόνια. Εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις όσον αφορά την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και κατάλληλη στέγαση. Οι σοβαρές οικονομικές συνέπειες της πανδημίας COVID-19 και του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχουν επηρεάσει δυσανάλογα τις περιθωριοποιημένες κοινότητες, οι οποίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με αυξήσεις των ενοικίων, των λογαριασμών ενέργειας και του κόστους ζωής 27 .
Οι εθνικές και οι τοπικές αρχές φέρουν την πρωταρχική ευθύνη για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της κοινωνικής ανισότητας και την καταπολέμηση του οικιστικού και εκπαιδευτικού διαχωρισμού. Είναι απαραίτητο τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι οι πολιτικές και τα προγράμματα κοινωνικής ένταξης στοχεύουν και προσεγγίζουν αποτελεσματικά άτομα με καταγωγή από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες και προωθούν την πρόσβασή τους σε βασικές υπηρεσίες χωρίς διαχωρισμούς.
Απασχόληση
Τα άτομα με καταγωγή από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες αντιμετωπίζουν συχνά διακρίσεις όσον αφορά την εύρεση εργασίας ή την παροχή κατάρτισης.
Με την ομόφωνη έγκριση της σύστασης του Συμβουλίου για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά τον Μάρτιο του 2021 28 , τα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν να σχεδιάσουν μέτρα για την καταπολέμηση και την εξάλειψη των διακρίσεων. Σε αυτά περιλαμβάνονται μέτρα ευαισθητοποίησης σχετικά με την απασχόληση χωρίς διακρίσεις και την πρόσβαση στην απασχόληση και μέτρα ενεργοποίησης, καθώς και κατάρτιση των εργοδοτών για την αντιμετώπιση των διακρίσεων και των γενεσιουργών αιτίων τους.
Επιπλέον, το σχέδιο δράσης για την ενσωμάτωση και την ένταξη για την περίοδο 2021-2027 29 αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες και οι πολίτες που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών. Στη στρατηγική αυτή εξετάζονται τα κύρια εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι υπήκοοι τρίτων χωρών σε βασικούς τομείς (στέγαση, εκπαίδευση, απασχόληση και υγειονομική περίθαλψη), τα οποία δυσχεραίνουν την ενσωμάτωσή τους.
Εκπαίδευση
Με την άνιση πρόσβαση σε ποιοτική γενική εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς διαιωνίζονται οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες βάσει φυλετικών και εθνοτικών διαφορών. Τα άτομα αφρικανικής καταγωγής είναι περισσότερο πιθανό να εγκαταλείψουν πρόωρα το σχολείο και να μην ακολουθήσουν τριτοβάθμια εκπαίδευση 30 . Η παροχή ίσων εκπαιδευτικών ευκαιριών σε συνδυασμό με στοχευμένη στήριξη για την αντιμετώπιση των ειδικών ανά ομάδα εμποδίων όσον αφορά την πρόσβαση μπορεί να συμβάλει στην εξασφάλιση ισότιμων όρων. Επιπλέον, η εκπαίδευση μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, προάγοντας την κριτική σκέψη και προωθώντας την πολυμορφία στα προγράμματα σπουδών και στο διδακτικό υλικό.
Η βελτίωση της ποιότητας και της ισότητας, η ένταξη και η επιτυχία για όλους αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα του στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης με στόχο τον Ευρωπαϊκό Χώρο Εκπαίδευσης (στο εξής: ΕΧΕ) 31 . Οι ομάδες εργασίας του στρατηγικού πλαισίου για τον ΕΧΕ (2021-2025) 32 κατέστησαν δυνατή την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με πρακτικές για την αντιμετώπιση διαφόρων μορφών διακρίσεων και προκαταλήψεων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, καθώς και μέσω αυτών —συμπεριλαμβανομένων του ρατσισμού, των διακρίσεων λόγω εθνοτικής ή φυλετικής καταγωγής, των κοινωνικών και εδαφικών ανισοτήτων και των διατομεακών διακρίσεων 33 .
Η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με δρόμους προς τη σχολική επιτυχία 34 , η οποία εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 2022, έχει ως στόχο την ενδυνάμωση όλων των εκπαιδευομένων ώστε να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους, τη μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, τη βελτίωση των επιδόσεων σε βασικές δεξιότητες και την προώθηση της ευημερίας στο σχολείο για όλους τους εκπαιδευομένους, ανεξάρτητα από το κοινωνικοοικονομικό, πολιτισμικό ή προσωπικό τους υπόβαθρο. Περιλαμβάνει μέτρα στήριξης για τις ομάδες που αντιμετωπίζουν κίνδυνο αποκλεισμού και χαμηλών επιδόσεων, όπως οι φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες και οι μαθητές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών.
Τομέας της υγείας
Η πανδημία COVID-19 επιδείνωσε τις υφιστάμενες ανισότητες στον τομέα της υγείας, ιδίως για τα άτομα με καταγωγή από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες 35 .
Ο ρατσισμός μπορεί να επηρεάσει την ψυχική υγεία των θυμάτων 36 . Στην ανακοίνωση σχετικά με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ψυχικής υγείας 37 τονίζεται ο τρόπος με τον οποίο οι διακρίσεις για διάφορους λόγους, μεταξύ άλλων λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, έχουν αντίκτυπο στην ψυχική υγεία. Το πρόγραμμα EU4Health στηρίζει δράσεις13 για την αύξηση της ευαισθητοποίησης, της ανταλλαγής γνώσεων και της ανάπτυξης ικανοτήτων στον τομέα της ψυχικής υγείας, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των μεταναστών και των κοινοτήτων Ρομά που βρίσκονται σε ευάλωτη θέση.
Στέγαση
Τα άτομα με καταγωγή από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αντιμετωπίσουν κακές συνθήκες στέγασης και οικιστικό διαχωρισμό. Οι ομάδες που υφίστανται κυρίως χωροταξικό και κοινωνικό διαχωρισμό είναι δύο: οι Ρομά και οι μετανάστες. Οι προκλήσεις αυτές μπορούν στη συνέχεια να έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις όσον αφορά την εκπαίδευση ή τις ευκαιρίες απασχόλησης και, στην περίπτωση οικογενειών με παιδιά, να προκαλέσουν σημαντική βλάβη στην ανάπτυξη των παιδιών. Η περιορισμένη διαθεσιμότητα και η κακή ποιότητα της κοινωνικής στέγασης περιορίζουν περαιτέρω τη στήριξη σε ομάδες που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση.
Με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα για τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης των Ρομά σε επαρκή και μη διαχωρισμένη στέγαση και για την αντιμετώπιση του ζητήματος των διαχωρισμένων καταυλισμών 38 , που εγκρίθηκαν τον Οκτώβριο του 2023, τα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν να αξιοποιήσουν πλήρως τα κονδύλια της ΕΕ για να διευκολύνουν την ισότιμη πρόσβαση σε επαρκή και μη διαχωρισμένη στέγαση.
Για την αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων, στις πολιτικές κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανακοινώθηκε η ανάπτυξη σχεδίου για οικονομικά προσιτή στέγη 39 .
3. Δομικός ρατσισμός — αντιμετώπιση του υποκείμενου προβλήματος
Με το σχέδιο δράσης αντιμετωπίζεται ο δομικός ρατσισμός, ο οποίος διαιωνίζει τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι αποκλειστικά και μόνο λόγω της φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής. Ο ρατσισμός, η ανισότητα και οι διακρίσεις μειώνουν την ισότητα των ευκαιριών και οδηγούν σε χειρότερα αποτελέσματα σε όλους τους τομείς καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου από μικρή ηλικία. Αυτό καθίσταται εμφανές από τον διαχωρισμό στην εκπαίδευση, τη μικρότερης διάρκειας εκπαίδευση, τις περιορισμένες ευκαιρίες σταδιοδρομίας και τις διακρίσεις στη στεγαστική αγορά και στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες. Οι σωρευτικές επιπτώσεις του δομικού ρατσισμού σε οποιοδήποτε άτομο μπορούν να οδηγήσουν σε διαβίωση κάτω από το όριο της φτώχειας και να έχουν ως αποτέλεσμα τη μειωμένη κοινωνική κινητικότητα.
Ο ρατσισμός μπορεί να συνδυάζεται με διακρίσεις για άλλους λόγους, όπως η θρησκεία ή οι πεποιθήσεις, το φύλο, ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η ηλικία ή η αναπηρία. Ως εκ τούτου, η ΕΕ ακολούθησε μια διατομεακή προσέγγιση του ζητήματος, στο πλαίσιο της οποίας δίνεται προσοχή στον συνδυασμό διαφορετικών λόγων διακρίσεων, ώστε να επιτευχθεί βαθύτερη κατανόηση του δομικού ρατσισμού και να διασφαλιστεί ότι οι αποκρίσεις θα είναι αποτελεσματικότερες.
3.1 Πολιτικές για την αντιστροφή της κατάστασης
Καταπολέμηση των στερεοτύπων και ευαισθητοποίηση σχετικά με την ιστορία
Επανεξετάζοντας προηγούμενες εκδηλώσεις και αξιοποιώντας το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τις αντιρατσιστικές διαμαρτυρίες μετά τον θάνατο του George Floyd 40 στη Μινεάπολη των Ηνωμένων Πολιτειών τον Μάιο του 2020, η Επιτροπή συνέχισε να αναδεικνύει και να καταδικάζει δημοσίως τον ρατσισμό και τις φυλετικές διακρίσεις, π.χ. διοργανώνοντας πολιτικές εκδηλώσεις υψηλού επιπέδου, καθώς και τηρώντας τις ημέρες μνήμης.
Τον Νοέμβριο του 2023 η προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον FRA, διοργάνωσε διάσκεψη με θέμα «Καταπολέμηση του ρατσισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση: άτομα αφρικανικής καταγωγής — αναγνώριση, δικαιοσύνη και ανάπτυξη», σύμφωνα με τη διεθνή δεκαετία των Ηνωμένων Εθνών για τα άτομα αφρικανικής καταγωγής (2015-2024) 41 , καθώς και με τη Διακήρυξη του Ντέρμπαν και το Πρόγραμμα Δράσης του 2001.
Στις 5 Δεκεμβρίου 2023 η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τίμησαν από κοινού την Ευρωπαϊκή Ημέρα για την κατάργηση της δουλείας. Η εκδήλωση επικεντρώθηκε στη σημασία της αναγνώρισης των ιστορικών ριζών του ρατσισμού και στη διερεύνηση πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση της κληρονομιάς της αποικιοκρατίας και της δουλείας.
Η Επιτροπή τόνισε επίσης τη μνήμη ως σημαντική πτυχή της προαγωγής της ένταξης και της κατανόησης, της καταπολέμησης των στερεοτύπων και της ευαισθητοποίησης. Η Επιτροπή υποστηρίζει έργα για τη διερεύνηση της κληρονομιάς της αποικιοκρατίας, εντός και εκτός της ΕΕ, όσον αφορά την ευρωπαϊκή μνήμη, στο πλαίσιο του προγράμματος «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξία» (CERV).
Τα σωστά δεδομένα για τεκμηριωμένες επιλογές πολιτικής
Ορισμένα κράτη μέλη δεν επιτρέπουν τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή, ενώ άλλα έχουν κάνει προσπάθειες για τη συλλογή των δεδομένων αυτών, π.χ. με τη βοήθεια οργανώσεων σε επίπεδο κοινότητας. Τα εθνικά σύνολα δεδομένων για την ισότητα, όταν υπάρχουν, είναι δύσκολο να συγκριθούν.
Ωστόσο, τα δεδομένα είναι καίριας σημασίας για την αποτύπωση τόσο των διαρθρωτικών πτυχών όσο και των υποκειμενικών εμπειριών ρατσισμού και διακρίσεων. Μέσω του σχεδίου δράσης 2020-2025, η Επιτροπή ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να μεταβούν προς μια εναρμονισμένη προσέγγιση όσον αφορά τη συλλογή αναλυτικών δεδομένων για την ισότητα με βάση τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή. Με βάση τις επακόλουθες εργασίες της υποομάδας δεδομένων για την ισότητα, η Επιτροπή παρουσίασε το έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με τη συλλογή και τη χρήση δεδομένων για την ισότητα με βάση τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή 42 .
Η Eurostat ανέλαβε την πρωτοβουλία να συστήσει μια «ειδική ομάδα για τις στατιστικές σχετικά με την ισότητα και την απαγόρευση των διακρίσεων» 43 , η οποία θα συνεργάζεται με τα κράτη μέλη, τους κύριους χρήστες και άλλους παραγωγούς δεδομένων για τη συλλογή πιο ολοκληρωμένων και συγκρίσιμων στατιστικών στοιχείων για την ισότητα και την απαγόρευση των διακρίσεων. Η ειδική ομάδα αναμένεται να αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές και συστάσεις με σκοπό τη βελτίωση της συγκρισιμότητας των στατιστικών στοιχείων για την ισότητα και την απαγόρευση των διακρίσεων σε όλα τα κράτη μέλη· να προτείνει μεθοδολογίες και βέλτιστες πρακτικές για την επέκταση της κάλυψης σε διάφορες ομάδες οι οποίες διατρέχουν κίνδυνο διακρίσεων· να εντοπίσει περιπτώσεις συμπληρωματικότητας και να υποστηρίξει τον συντονισμό με άλλους παραγωγούς δεδομένων. Η ειδική ομάδα επιδιώκει να ολοκληρώσει τις εργασίες της έως το τέλος του 2026.
3.2. Πλαίσιο υλοποίησης — πλήρης αξιοποίηση των εργαλείων της ΕΕ
Δράση σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο
Η καταπολέμηση του ρατσισμού στην ΕΕ αποτελεί επιμερισμένη ευθύνη και απαιτεί κοινές προσπάθειες με τα κράτη μέλη. Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή ενθάρρυνε επίσης όλα τα κράτη μέλη να εγκρίνουν εθνικά σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού και των φυλετικών διακρίσεων και παρείχε καθοδήγηση για τη στήριξή τους στη διαδικασία αυτή. Η δέσμευση για την έγκριση ειδικών εθνικών σχεδίων δράσης κατά του ρατσισμού τονίστηκε στα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού και του αντισημιτισμού 44 που εγκρίθηκαν τον Μάρτιο του 2022.
Εθνικά σχέδια δράσης
Σύμφωνα με τη διαβούλευση στην οποία βασίζεται η παρούσα έκθεση, τα ειδικά εθνικά σχέδια δράσης είναι σημαντικά για την καταπολέμηση του ρατσισμού και θα πρέπει να αναπτυχθούν και να εφαρμοστούν σε όλα τα κράτη μέλη. Μέσω αυτών παρέχεται μια ολοκληρωμένη δημόσια πολιτική για την προαγωγή της φυλετικής ισότητας 45 και καταδεικνύεται ότι τα κράτη μέλη έχουν κατορθώσει να αντεπεξέλθουν στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όσον αφορά την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων 46 . Τα εν λόγω σχέδια δράσης βοηθούν επίσης τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν στην πράξη τις σχετικές διεθνείς υποχρεώσεις στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ήδη, 11 κράτη μέλη —Βέλγιο, Γερμανία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Λετονία, Μάλτα, Πορτογαλία, Φινλανδία και Σουηδία— ενέκριναν ειδικά εθνικά σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού, ενώ επίσης η Δανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία και η Αυστρία καταρτίζουν τα δικά τους. Επί του παρόντος, η Τσεχία, η Δανία, η Εσθονία, η Κροατία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Αυστρία, η Ρουμανία και η Σλοβακία έχουν ενσωματώσει μέτρα κατά του ρατσισμού σε άλλα εθνικά σχέδια δράσης, π.χ. για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή την κοινωνική ένταξη 47 .
Η διαβούλευση με τα κράτη μέλη ανέδειξε διάφορες προκλήσεις όσον αφορά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της πολιτικής για την καταπολέμηση του ρατσισμού. Στα περισσότερα κράτη μέλη δεν υπάρχει προϋπολογισμός ο οποίος διατίθεται ειδικά για την εφαρμογή των εθνικών σχεδίων δράσης. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι δραστηριότητες των εθνικών σχεδίων δράσης χρηματοδοτούνται από τα υπουργεία σύμφωνα με το χαρτοφυλάκιό τους ή μέσω χρηματοδότησης έργων και υλοποιούνται από μη κρατικούς φορείς. Μολονότι τα περισσότερα κράτη μέλη φαίνεται ότι έχουν συμπεριλάβει πολλά διαφορετικά ενδιαφερόμενα μέρη σε συντονιστικούς, διαβουλευτικούς ή συμβουλευτικούς μηχανισμούς, παραμένει ασαφές σε ποιον βαθμό έχουν διασφαλίσει τη συμμετοχή των επηρεαζόμενων κοινοτήτων και των εκπροσώπων τους.
Τα κράτη μέλη δεν έχουν χαρτογραφήσει συστηματικά τις υφιστάμενες πηγές δεδομένων που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή και δεν έχουν χρησιμοποιήσει με ομοιόμορφο τρόπο αναλυτικά δεδομένα για την ισότητα με σκοπό την τροφοδότηση της ανάπτυξης και του πεδίου εφαρμογής των σχεδίων δράσης. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά τη χρήση των δεδομένων μπορούν επίσης να παρατηρηθούν στις προσπάθειες παρακολούθησης της εφαρμογής των σχεδίων δράσης.
Η κατανόηση και οι ερμηνείες της έννοιας του δομικού ρατσισμού διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών, κάτι το οποίο έχει οδηγήσει τα περισσότερα από αυτά στη θέσπιση κατακερματισμένων μέτρων, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη οι διατάξεις κατά του δομικού ρατσισμού απουσιάζουν παντελώς. Το ίδιο ισχύει και για την εφαρμογή διατομεακής προσέγγισης για την καταπολέμηση του ρατσισμού. Όταν εφαρμόζεται η διατομεακότητα, περιορίζεται ως επί το πλείστον στο πεδίο του φύλου. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη εφικτών προσεγγίσεων με στόχο την αντιμετώπιση του δομικού ρατσισμού και έχει αναθέσει στον ΟΟΣΑ την κατάρτιση πιθανών δεικτών.
Κατά τη διαδικασία διαβούλευσης, τα ενδιαφερόμενα μέρη, ιδίως οι ΟΚΠ, τόνισαν τη σημασία του σχεδίου δράσης όσον αφορά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες και οι πρόσφυγες. Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία αποτελούν πρόσθετα εμπόδια για την ένταξη των μεταναστών στην κοινωνία και οι εχθρικές συμπεριφορές προς τους μετανάστες πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο εθνικών σχεδίων δράσης κατά του ρατσισμού.
Προκειμένου να βοηθήσει τα κράτη μέλη, η Επιτροπή συγκρότησε υποομάδα για την εθνική εφαρμογή του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού, η οποία απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες των κρατών μελών και παρατηρητές 48 στο πλαίσιο της ομάδας υψηλού επιπέδου για την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους 49 και της ομάδας υψηλού επιπέδου για την καταπολέμηση των διακρίσεων, την ισότητα και την πολυμορφία 50 . Η υποομάδα αναπτύσσει εργαλεία πολιτικής με σκοπό να βοηθήσει σε όλες τις φάσεις εφαρμογής των σχεδίων δράσης σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Διοργανώνει επίσης πολυμερείς συναντήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη για την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και τη διεξαγωγή συζητήσεων για τη βελτίωση της κατάστασης των ατόμων με καταγωγή από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες. Επιπλέον, η υποομάδα εξετάζει κρίσιμα σύγχρονα ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης της ισλαμοφοβίας.
Σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή και τον FRA, η υποομάδα δημοσίευσε το 2021 κοινές κατευθυντήριες αρχές για τα εθνικά σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού και των φυλετικών διακρίσεων 51 . Το 2022 η υποομάδα κατάρτισε κατάλογο ελέγχου για την παρακολούθηση σχετικά με την εφαρμογή των κοινών κατευθυντήριων αρχών και ένα εργαλείο υποβολής εκθέσεων για την εφαρμογή των εθνικών σχεδίων δράσης κατά του ρατσισμού 52 . Και τα δύο εργαλεία πολιτικής έχουν εγκριθεί από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των δύο ομάδων υψηλού επιπέδου που προαναφέρθηκαν 53 .
Επιπλέον, η Επιτροπή συγκέντρωσε και πρόκειται να δημοσιεύσει ελπιδοφόρες πρακτικές των κρατών μελών σχετικά με τις διαδικασίες και τις δράσεις για την καταπολέμηση του ρατσισμού που περιλαμβάνονται στα εθνικά σχέδια δράσης.
Κινητοποίηση του περιφερειακού και του τοπικού επιπέδου για ουσιαστικό αντίκτυπο στην πράξη
Η Επιτροπή χρηματοδοτεί τον ευρωπαϊκό συνασπισμό πόλεων κατά του ρατσισμού (στο εξής: ECCAR), ο οποίος είναι ένα δίκτυο πόλεων που ανταλλάσσουν εμπειρίες με σκοπό τη βελτίωση των πολιτικών τους για την καταπολέμηση του ρατσισμού, των διακρίσεων και της ξενοφοβίας. Οι εργασίες του ECCAR υποστηρίζουν την εφαρμογή του σχεδίου δράσης ειδικά σε τοπικό επίπεδο.
Η Ευρωπαϊκή Αστική Πρωτοβουλία, η οποία τελεί υπό τη διαχείριση της Επιτροπής υπό καθεστώς έμμεσης διαχείρισης, στηρίζει το αστικό θεματολόγιο για την εταιρική σχέση της ΕΕ με τις πόλεις ισότητας 54 . Η εταιρική αυτή σχέση, η οποία ξεκίνησε το 2024, αποσκοπεί στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων και χωρίς αποκλεισμούς προσεγγίσεων για την προώθηση της ισότητας στις αστικές περιοχές.
Οι κωμοπόλεις, οι πόλεις και οι περιφέρειες διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη δημιουργία περιβάλλοντος χωρίς αποκλεισμούς για τους πολίτες τους. Για να αναδείξει τις προσπάθειες και τις δεσμεύσεις τους, η Επιτροπή δρομολόγησε το 2022 την ανακήρυξη μίας ή περισσοτέρων ευρωπαϊκών πρωτευουσών ένταξης και πολυμορφίας —το ετήσιο Βραβείο για τις Ευρωπαϊκές Πρωτεύουσες Ένταξης και Πολυμορφίας 55 , το οποίο καλύπτει όλους τους λόγους διακρίσεων: το φύλο, τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, τη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις, την αναπηρία, την ηλικία, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, καθώς και τη διατομεακότητα.
Συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα
Από το 2020, με τον Ευρωπαϊκό Μήνα Πολυμορφίας 56 , έχει αυξηθεί η ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία της πολυμορφίας και της ένταξης στον χώρο εργασίας και ευρύτερα στην κοινωνία. Το 2021, για παράδειγμα, ο Ευρωπαϊκός Μήνας Πολυμορφίας επικεντρώθηκε στη φυλετική και εθνοτική πολυμορφία στον χώρο εργασίας και στους λόγους για τους οποίους αυτή είναι σημαντική για τις επιχειρήσεις. Κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Μήνα Πολυμορφίας του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή ένα ενωσιακό εργαλείο αυτοαξιολόγησης της πολυμορφίας 57 για τους εργοδότες και τους οργανισμούς του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.
Τον Νοέμβριο του 2021 η ενωσιακή πλατφόρμα χαρτών πολυμορφίας πραγματοποίησε διαδικτυακή συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα «Let’s talk about racism – the EU anti-racism action plan and its impact» (Ας μιλήσουμε για τον ρατσισμό — το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού και ο αντίκτυπός του) με σκοπό την ευαισθητοποίηση σχετικά με το έργο της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού και τη συνεργασία με τους εργοδότες. Τον Μάιο του 2023 ακολούθησε εργαστήριο με θέμα «How to build anti-racist and religiously inclusive organisations?» (Πώς να δημιουργήσουμε αντιρατσιστικούς και θρησκευτικά συμπεριληπτικούς οργανισμούς).
Ενσωμάτωση
Η Επιτροπή έχει ενσωματώσει την καταπολέμηση του ρατσισμού σε όλους τους τομείς πολιτικής της και έχει επίσης καλέσει τα κράτη μέλη να αξιολογούν τις πρωτοβουλίες τους υπό το πρίσμα της καταπολέμησης του ρατσισμού και να ενσωματώνουν μέτρα κατά του ρατσισμού σε όλους τους τομείς πολιτικής τους. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πιθανές φυλετικές προκαταλήψεις —συνειδητές ή μη συνειδητές— και τα μοτίβα διακρίσεων στους κανόνες, στα πρότυπα και στις διαδικασίες που εφαρμόζουν, καθώς και στις στάσεις και τις συμπεριφορές τους.
Οι δομές είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση και τη στήριξη της θεσμοθέτησης, της συνοχής και της βιωσιμότητας του έργου της Επιτροπής στον τομέα της πολιτικής για την καταπολέμηση του ρατσισμού.
Η ειδική ομάδα της Επιτροπής για την ισότητα 58 , η οποία απαρτίζεται από εκπροσώπους («συντονιστές ισότητας») όλων των Γενικών Διευθύνσεων της Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, εξακολουθεί να διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διασφάλιση ότι οι στόχοι του σχεδίου δράσης αντικατοπτρίζονται σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ. Η ειδική ομάδα κατέστησε δυνατή τη συνεπή ενσωμάτωση κριτηρίων ισότητας, συμπεριλαμβανομένης της φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, σε πρωτοβουλίες πολιτικής και στην εσωτερική δράση της Επιτροπής. Οι εργασίες σχετικά με διαφορετικά κριτήρια ισότητας στο πλαίσιο μιας κοινής προσέγγισης προετοίμασαν επίσης το έδαφος για την εφαρμογή της διατομεακότητας στη χάραξη πολιτικής και στη νομοθεσία.
Παραδείγματα ενσωμάτωσης της καταπολέμησης του ρατσισμού στις πολιτικές της ΕΕ αποτελούν τα εξής:
Δικαιώματα του παιδιού — Η στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού 59 , που εγκρίθηκε στις 24 Μαρτίου 2021, και η σύσταση της Επιτροπής σχετικά με ολοκληρωμένα συστήματα προστασίας των παιδιών 60 , ενθαρρύνουν τα κράτη μέλη να αναπτύξουν και να ενισχύσουν περαιτέρω τα οικεία συστήματα προστασίας των παιδιών, καθιστώντας τα πιο ολοκληρωμένα και συμπεριληπτικά, με σκοπό την καλύτερη αντιμετώπιση των ποικίλων αναγκών των παιδιών για προστασία από κάθε μορφή βίας. Στη σύσταση επισημαίνεται ότι η προώθηση της ισότητας και της ενσωμάτωσης στις κοινωνίες μας αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την πρόληψη της βίας.
Μεταφορές — Η Επιτροπή δημιούργησε ένα δίκτυο πρεσβευτών για την πολυμορφία στον τομέα των μεταφορών με σκοπό την υποστήριξη του θεματολογίου της για την προώθηση της ισότητας και της πολυμορφίας στις μεταφορές, σύμφωνα με τους στόχους της στρατηγικής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα 61 . Το δίκτυο επιδιώκει να ευαισθητοποιήσει και να πρωτοστατήσει όσον αφορά τα μέτρα, τις πρωτοβουλίες και τις δράσεις για την προώθηση της ισότητας, της πολυμορφίας και της συμπεριληπτικότητας στον τομέα των μεταφορών, τόσο για τους εργαζομένους στις μεταφορές όσο και για τους χρήστες τους 62 . Η Επιτροπή έχει εκπονήσει πρακτικό εγχειρίδιο για την ενσωμάτωση της ισότητας στην κινητικότητα και τις μεταφορές 63 , προκειμένου να βοηθήσει το προσωπικό να εφαρμόσει την ενσωμάτωση της ισότητας στην καθημερινή του εργασία και, ως εκ τούτου, να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις του για την προαγωγή της ισότητας και την καταπολέμηση των διακρίσεων.
Έρευνα και καινοτομία — Το σύμφωνο του 2021 για την Έρευνα και την Καινοτομία στην Ευρώπη 64 , ένας από τους βασικούς πυλώνες του νέου ΕΧΕ 65 , επιβεβαιώνει σαφώς τις ίσες ευκαιρίες και τη συμπεριληπτικότητα ως βασικές αξίες και αρχές, και υπογραμμίζει ως προτεραιότητες για κοινή δράση την εξάλειψη των ανισοτήτων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή. Το 2023 η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προσέλκυση και τη διατήρηση ταλέντων στους τομείς της έρευνας, της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας στην Ευρώπη 66 εισήγαγε την Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή 67 , η οποία αντιμετώπισε περαιτέρω τις ανισότητες καθιστώντας την αποδοχή της πολυμορφίας («Embracing Diversity») μία από τις βασικές αρχές της. Στη Χάρτα τονίζεται η σημασία της αναγνώρισης και της καταπολέμησης των διακρίσεων για κάθε λόγο, συμπεριλαμβανομένης της φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, και επισημαίνεται η ανάγκη αναγνώρισης και μετριασμού των μη συνειδητών προκαταλήψεων κατά τις διαδικασίες πρόσληψης, προαγωγής και αξιολόγησης.
Κινητοποίηση κονδυλίων της ΕΕ
Διάφορα ενωσιακά προγράμματα παρέχουν ευκαιρίες χρηματοδότησης για έργα που προωθούν τις αξίες της καταπολέμησης του ρατσισμού και της απαγόρευσης των διακρίσεων. Διατίθεται ειδική χρηματοδότηση στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΕ «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» (CERV) 68 , οι στόχοι του οποίου περιλαμβάνουν την καταπολέμηση και την πρόληψη των διακρίσεων, του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και της μισαλλοδοξίας προς τους μετανάστες σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας, μεταξύ άλλων με την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ ατόμων, κοινοτήτων και εθνικών αρχών. Το 2023 θεσπίστηκε επιτυχώς μια νέα προτεραιότητα για τη μετανάστευση, την αποαποικιοποίηση και τις πολυπολιτισμικές ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Κατά την περίοδο 2021-2027 τα ταμεία της πολιτικής συνοχής 69 είναι διαθέσιμα για να στηρίξουν τις προσπάθειες των κρατών μελών να προωθήσουν την κοινωνική ένταξη μέσω της ενίσχυσης της ισότιμης πρόσβασης περιθωριοποιημένων ομάδων, όπως οι Ρομά και τα άτομα που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, σε βασικές υπηρεσίες.
Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (στο εξής: ΕΤΠΑ) στηρίζει την ανάπτυξη υποδομών, τον εξοπλισμό και την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες στους τομείς της απασχόλησης, της υγειονομικής περίθαλψης, της κοινωνικής μέριμνας, της μη διαχωρισμένης στέγασης και της εκπαίδευσης. Οι επενδύσεις αυτές θα πρέπει επίσης να ωφελούν τις περιθωριοποιημένες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των Ρομά και των ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, και θα πρέπει να προγραμματιστούν ειδικές δράσεις για την προώθηση της πρόσβασής τους στις βασικές υποδομές και υπηρεσίες χωρίς διαχωρισμούς.
Το 2021 η Επιτροπή δημοσίευσε την επικαιροποιημένη εργαλειοθήκη χρήσης των κονδυλίων της ΕΕ για την ένταξη ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών για την περίοδο 2021-2027 70 , η οποία αποσκοπεί στην προώθηση της συμπληρωματικής αξιοποίησης των ταμείων της ΕΕ, ιδίως του ΕΤΠΑ, του ΕΚΤ+ και του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ).
Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (στο εξής: ΜΑΑ) 71 στηρίζει ορισμένες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις για τη βελτίωση των ίσων ευκαιριών και της ένταξης ατόμων με διαφορετική εθνοτική καταγωγή. Για παράδειγμα, ο ΜΑΑ βοηθά τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τη μισαλλοδοξία και τις διακρίσεις επενδύοντας στην προσωπική ανάπτυξη των νέων από μειονοτικές ομάδες (π.χ. Ρομά στη Βουλγαρία και την Ελλάδα), δημιουργώντας εγκαταστάσεις εκπαίδευσης και υπηρεσιών ημερήσιας φροντίδας σε κοινότητες με σημαντικό πληθυσμό Ρομά και προωθώντας την πρόσβαση σε επαγγελματική εκπαίδευση, καθώς και την ένταξη των γονέων στην αγορά εργασίας (π.χ. Ρουμανία, Σλοβακία).
Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» 72 , το χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία, χρηματοδοτεί επίσης πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση του ρατσισμού, των διακρίσεων και της ξενοφοβίας, στηρίζοντας έρευνα και έργα που προωθούν τη συμμετοχικότητα, την ανεκτικότητα και τις δημοκρατικές αξίες ή αντιμετωπίζουν τον ρατσισμό ως ζήτημα πολιτικής ασφάλειας. Αυτό περιλαμβάνει χρηματοδότηση στο πλαίσιο της θεματικής ομάδας «Πολιτισμός, δημιουργικότητα και πολυδεκτική κοινωνία» για την ενίσχυση της φυλετικής, εθνοτικής και θρησκευτικής ισότητας, καθώς και στο πλαίσιο της ομάδας «Ψηφιακές τεχνολογίες, βιομηχανία και διάστημα», ειδικά για την αντιμετώπιση των προκαταλήψεων με βάση το φύλο, τη φυλή και άλλους λόγους στην ΤΝ. Η ομάδα «Πολιτική προστασία για την κοινωνία» χρηματοδοτεί, για παράδειγμα, έρευνα σχετικά με την καταπολέμηση της χρησιμοποίησης της κουλτούρας των διαδικτυακών παιχνιδιών από εξτρεμιστές ή της ρητορικής μίσους.
Το 2021 θεσπίστηκε το πρώτο πλαίσιο για μέτρα ένταξης στο πρόγραμμα Erasmus+ 73 και στο Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης 74 , καθώς και μια στρατηγική για την ένταξη και την πολυμορφία, προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση των ατόμων με λιγότερες ευκαιρίες. Εκτός από τα έργα στους τομείς της εκπαίδευσης και της νεολαίας, οι αθλητικές δράσεις του προγράμματος Erasmus+ προωθούν την κοινωνική ένταξη και την ισότητα στον αθλητισμό και μέσω αυτού. Ωστόσο, ο ρατσισμός και η ρητορική μίσους εξακολουθούν να αποτελούν ζητήματα στον αθλητισμό, από το επίπεδο του πρωταθλητισμού έως τον μαζικό αθλητισμό. Για τον λόγο αυτόν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγχρηματοδοτεί ένα έργο με το Συμβούλιο της Ευρώπης με θέμα «Combating Hate Speech in Sport» (Καταπολέμηση της ρητορικής μίσους στον αθλητισμό).
Τα έργα για την αντιμετώπιση του ζητήματος του ρατσισμού και των διακρίσεων είναι επίσης επιλέξιμα για χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» 75 , στο πλαίσιο της προτεραιότητας «ένταξη», η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση της κοινωνίας και στη βελτίωση της κοινωνικής ένταξης των ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες και κοινωνικά περιθωριοποιημένες ομάδες εντός και μέσω του πολιτισμού.
Με το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης (στο εξής: ΜΤΥ) 76 αντιμετωπίζονται οι διακρίσεις και ο ρατσισμός, με τη στήριξη των ευάλωτων ομάδων και την ενίσχυση της ικανότητας των δημόσιων διοικήσεων να αντιμετωπίζουν τις ανησυχίες σχετικά με την ισότητα. Για παράδειγμα, στην Εσθονία, την Πορτογαλία και τη Μάλτα το ΜΤΥ χρηματοδοτεί έργα που επικεντρώνονται στην υποστήριξη των θυμάτων, με στόχο την εφαρμογή μέτρων για την καλύτερη προστασία των θυμάτων εγκληματικών πράξεων, συμπεριλαμβανομένων των ρατσιστικών εγκλημάτων.
Από το 2024 το ΜΤΥ θα στηρίξει περαιτέρω τους φορείς ισότητας στο Βέλγιο, την Πορτογαλία και τη Φινλανδία για την ανάπτυξη, την εποπτεία και την εφαρμογή λύσεων ΤΝ και την αξιολόγηση του αντικτύπου της ΤΝ σε ζητήματα ισότητας, σύμφωνα με την επικείμενη έκδοση του κανονισμού της ΕΕ για την ΤΝ.
Καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων στις εξωτερικές πολιτικές
Ο ρατσισμός αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα και είναι σημαντικό οι δράσεις εντός και εκτός της ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση του ρατσισμού να είναι συνεκτικές και να αλληλοενισχύονται. Προκειμένου να εξασφαλίσει μια συνεκτική προσέγγιση κατά του ρατσισμού και ισχυρές διεθνείς συμμαχίες, η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με σχετικούς διεθνείς οργανισμούς, όπως η OHCHR, η ECRI και ο ΟΟΣΑ 77 . Η διεθνής σύμβαση για την κατάργηση πάσης μορφής φυλετικών διακρίσεων (ICERD) παραμένει η βάση για τις προσπάθειες της ΕΕ όσον αφορά την πρόληψη, την καταπολέμηση και την εξάλειψη του ρατσισμού σε παγκόσμιο, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Σε πολυμερή φόρουμ, καθώς και σε διαλόγους με τις χώρες εταίρους για την πολιτική και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η ΕΕ εξακολουθεί να υποστηρίζει την καθολική επικύρωση της διεθνούς σύμβασης για την κατάργηση πάσης μορφής φυλετικών διακρίσεων, και την πλήρη και αποτελεσματική εφαρμογή της.
Η καταπολέμηση όλων των μορφών διακρίσεων για κάθε λόγο, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης του ρατσισμού, αποτελεί βασική προτεραιότητα της πολιτικής της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσης, όπως αντικατοπτρίζεται στο σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 78 . Τον Σεπτέμβριο του 2022 η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και οι υπηρεσίες της Επιτροπής διοργάνωσαν διαδικτυακή εκδήλωση με συναδέλφους σε πολυμερείς αντιπροσωπείες 79 προκειμένου να συζητήσουν τις κύριες προκλήσεις και ευκαιρίες για μια πιο αποτελεσματική και ορατή προσέγγιση της ΕΕ σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού, καθώς και να ενισχύσουν τη συνεργασία με την Επιτροπή ώστε να διασφαλιστεί ότι η καταπολέμηση του ρατσισμού μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά σε πολυμερή φόρουμ.
Ο Μηχανισμός Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (στο εξής: NDICI) 80 στηρίζει δραστηριότητες για την πρόληψη ή την καταπολέμηση όλων των μορφών ρατσισμού, μέσω προγραμμάτων στους ευρείς τομείς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων, της διακυβέρνησης και της δικαιοσύνης. Σε πολλές χώρες, η πρόληψη και η αντιμετώπιση του ρατσισμού αποτελούν επίσης μέρος του διαλόγου για τα ανθρώπινα δικαιώματα και παρακολουθούνται τακτικά. Υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια του NDICI σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, τα οποία αποσκοπούν επίσης στην ενίσχυση της ικανότητας της κοινωνίας των πολιτών να αντιδρά στον ρατσισμό. Το 2023 η Επιτροπή διέθεσε κονδύλια για παγκόσμια έργα σχετικά με την καταπολέμηση των διακρίσεων και των διαφόρων μορφών ρατσισμού, συμπεριλαμβανομένων 5,5 εκατ. EUR για τη στήριξη της θρησκευτικής ελευθερίας και της ελευθερίας των πεποιθήσεων σε ολόκληρο τον κόσμο.
3.3. Θετική δράση της ΕΕ — συνεκτίμηση της γνώμης του πολίτη και συνακόλουθη δράση
Δημοκρατίες χωρίς αποκλεισμούς
Οι ΟΚΠ και οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα πρέπει να συμβάλουν αποτελεσματικά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων δημόσιας πολιτικής, για το οποίο απαιτούνται οι απαραίτητες υποδομές, ικανότητες και πόροι, σύμφωνα με τις αρχές της προσβασιμότητας, της διαφάνειας και της συμπεριληπτικότητας. Στη σύσταση σχετικά με τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά 81 , η οποία εγκρίθηκε στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την προάσπιση της δημοκρατίας, η Επιτροπή ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να προωθήσουν την αποτελεσματική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε κάθε στάδιο, από τον σχεδιασμό έως την υλοποίηση, καθώς και να αναπτύξουν, να στηρίξουν και να υλοποιήσουν την αποτελεσματική και ουσιαστική συμμετοχή τους, μεταξύ άλλων με τη διάθεση ειδικής χρηματοδότησης. Η σύσταση σχετικά με τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά έχει ιδιαίτερη σημασία για τη συνεργασία με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών κατά του ρατσισμού.
Νέες δομές για την ανταλλαγή απόψεων και την άντληση διδαγμάτων: ένα μόνιμο πλαίσιο ανταλλαγής
Το 2021 η Επιτροπή διόρισε την πρώτη της συντονίστρια για την καταπολέμηση του ρατσισμού 82 , προκειμένου να διασφαλίσει τη συνολική παρακολούθηση και εφαρμογή του σχεδίου δράσης, να διευκολύνει την ενσωμάτωση μέτρων κατά του ρατσισμού και να λειτουργήσει ως το κύριο σημείο επαφής της πολιτικής της Επιτροπής για την καταπολέμηση του ρατσισμού. Η συντονίστρια συνεργάζεται στενά με τη συντονίστρια για την καταπολέμηση της ισλαμοφοβίας, τη συντονίστρια για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού και τη διαφύλαξη της εβραϊκής ζωής και την ομάδα για τον συντονισμό της ισότητας, της ένταξης και της συμμετοχής των Ρομά. Ο διορισμός της συντονίστριας για την καταπολέμηση του ρατσισμού βελτίωσε τη συνεργασία με τις ΟΚΠ και τις οργανώσεις σε επίπεδο κοινότητας.
Προκειμένου να έρθει σε επαφή με τους πολίτες που βιώνουν ρατσισμό και φυλετικές διακρίσεις και για να ενισχύσει τη συμμετοχή των ΟΚΠ που εργάζονται και εκπροσωπούν άτομα από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες, η Επιτροπή συγκρότησε τον Ιούνιο του 2021 το μόνιμο φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών για την καταπολέμηση του ρατσισμού 83 . Ζητήθηκε η γνώμη του φόρουμ σχετικά με τις κοινές κατευθυντήριες αρχές για τα εθνικά σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού, καθώς και σχετικά με τον κατάλογο ελέγχου για την παρακολούθηση και το εργαλείο υποβολής εκθέσεων.
Όπως ανακοινώθηκε στο σχέδιο δράσης, το 2021 η Επιτροπή διοργάνωσε ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής κατά του ρατσισμού με τη στενή συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των φορέων ισότητας. Το 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διοργάνωσε, σε συνεργασία με τη διακομματική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την καταπολέμηση του ρατσισμού και την πολυμορφία και με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας του Συμβουλίου της Ευρώπης, τη δεύτερη ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής κατά του ρατσισμού. Η σύνοδος κορυφής τίμησε τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων και επικεντρώθηκε στην κατάρτιση και την έγκριση των εθνικών σχεδίων δράσης κατά του ρατσισμού και των φυλετικών διακρίσεων, καθώς και στον σημαντικό ρόλο των νέων ατόμων από φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες στην καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων.
Παρότι στη δημόσια διαβούλευση τα ενδιαφερόμενα μέρη της κοινωνίας των πολιτών εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τη δημιουργία του μόνιμου φόρουμ, θεώρησαν επίσης αναγκαία την ανάληψη περαιτέρω δράσης για να διασφαλιστεί ότι οι χώροι δράσης της κοινωνίας των πολιτών είναι ασφαλείς και χωρίς αποκλεισμούς για όλες τις κοινότητες και τις μειονότητες.
Η συντονίστρια για την καταπολέμηση του ρατσισμού συνεργάζεται στενά με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και με τα κράτη μέλη, υποστηρίζοντας τη θέσπιση των εθνικών σχεδίων δράσης κατά του ρατσισμού. Η συντονίστρια συνεργάζεται επίσης με θεσμικά όργανα και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της ακαδημαϊκής κοινότητας, φορέων ισότητας και διεθνών οργανισμών για τη βελτίωση των μέτρων πολιτικής.
4. Ίδιοι ανθρώπινοι πόροι της ΕΕ
Στο σχέδιο δράσης υπογραμμίστηκε ότι, ως εργοδότης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευτεί να δίνει το παράδειγμα και να διασφαλίζει ότι το εργατικό δυναμικό της είναι αντιπροσωπευτικό της πολυμορφίας του πληθυσμού της Ευρώπης. Είναι επίσης προσηλωμένη σε μια εργασιακή νοοτροπία χωρίς αποκλεισμούς, όπου όλοι μπορούν να προοδεύουν και να αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητές τους, ανεξάρτητα από την καταγωγή ή τα προσωπικά χαρακτηριστικά τους. Το 2020 η Επιτροπή συγκρότησε την Υπηρεσία Πολυμορφίας και Ένταξης 84 , στο πλαίσιο της Γενικής Διεύθυνσης Ανθρωπίνων Πόρων και Ασφάλειας, για την επίβλεψη της ανάπτυξης και της υλοποίησης των σχετικών πρωτοβουλιών. Η δράση αυτή ξεκίνησε με εκτεταμένη έρευνα για την πολυμορφία και την ένταξη του προσωπικού της, η οποία διενεργήθηκε τον Μάρτιο του 2021 85 . Τα αποτελέσματα της έρευνας χρησιμοποιήθηκαν για την τροφοδότηση της νέας στρατηγικής ανθρώπινων πόρων της Επιτροπής, η οποία θεσπίστηκε το 2022, καθώς και για τη δημιουργία βάσης τεκμηρίωσης με σκοπό την ανάπτυξη του επικαιροποιημένου σχεδίου δράσης για την πολυμορφία και την ένταξη 2023-2024 86 .
Η Επιτροπή έχει σημειώσει ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης, το οποίο επικεντρώνεται σε οριζόντιες δράσεις για την υποστήριξη των διευθυντικών στελεχών, διαρθρωμένο πρόγραμμα μάθησης και ανάπτυξης, δραστηριότητες ευαισθητοποίησης, καθώς και στην επικοινωνία και τη βελτίωση της συλλογής και της συγκριτικής αξιολόγησης δεδομένων. Επιπλέον, το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει στοχευμένες δράσεις για την υποστήριξη συγκεκριμένων ομάδων του προσωπικού. Για παράδειγμα, η Υπηρεσία Πολυμορφίας και Ένταξης διοργανώνει εσωτερικές εκδηλώσεις για το προσωπικό ή δραστηριότητες ευαισθητοποίησης για τον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων, εστιάζοντας στις εμπειρίες του προσωπικού όσον αφορά τον ρατσισμό στον χώρο εργασίας. Συνεργάστηκε επίσης στενά με την Diversité Europe, μια ένωση εργαζομένων της ΕΕ, η οποία δημιουργήθηκε το 2021 και εκπροσωπεί τα συμφέροντα και τους προβληματισμούς του προσωπικού με καταγωγή από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες.
Η Επιτροπή έχει επίσης προωθήσει την πολυμορφία στο πρόγραμμα πρακτικής άσκησης του γαλάζιου βιβλίου της: τον Σεπτέμβριο του 2022 δημοσίευσε στον ιστότοπό της μια στρατηγική πολυμορφίας και ένταξης 87 για την πρακτική άσκηση, η οποία επικεντρώθηκε τόσο στην προβολή όσο και στην επισκόπηση των κριτηρίων επιλογής, ώστε το πρόγραμμα να καταστεί ευρύτερα ελκυστικό και πιο προσβάσιμο στις υποεκπροσωπούμενες ομάδες.
Το 2023, η Επιτροπή ανανέωσε επίσης την πολιτική της για την καταπολέμηση της παρενόχλησης και θέσπισε νέα θέση (επικεφαλής εμπιστευτικός σύμβουλος) για την επίβλεψη της εφαρμογής και της περαιτέρω ανάπτυξης της εν λόγω πολιτικής στην Επιτροπή. Στην ανανεωμένη πολιτική αναγνωρίζεται ότι οι διακρίσεις μπορεί να εκδηλώνονται μέσω παρενόχλησης.
Προκειμένου να προσελκύσει μια πιο ποικιλόμορφη δεξαμενή ταλέντων στις δημόσιες υπηρεσίες της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Επιλογής Προσωπικού (στο εξής: EPSO) δημοσίευσε το 2020 πρόσκληση συνεργασίας με όλες τις οργανώσεις της ΕΕ για την πολυμορφία, με την οποία τις καλούσε να συμμετάσχουν σε μια βάση δεδομένων με οργανώσεις-εταίρους, την οποία επικαιροποιεί. Η EPSO διεξήγαγε δύο έρευνες για την ισότητα και την πολυμορφία, προκειμένου να συλλέξει στοιχεία σχετικά με την πολυμορφία της δεξαμενής υποψηφίων της. Επιπλέον, τον Μάιο του 2022 ενέκρινε σχέδιο δράσης για την ισότητα και την πολυμορφία, με σκοπό την ενίσχυση της προβολής για την προσέλκυση μιας ποικιλόμορφης δεξαμενής υποψηφίων. Παράλληλα, η EPSO ήρθε σε επαφή με οργανώσεις που εκπροσωπούν άτομα με καταγωγή από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση πιθανών ανασταλτικών παραγόντων που τα εμποδίζουν να υποβάλουν αίτηση στον ιστότοπο EU Careers 88 .
5. Συμπέρασμα
Τα ενδιαφερόμενα μέρη χαιρέτισαν την έγκριση του πρώτου σχεδίου δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού, το οποίο θεωρείται ότι κινητοποίησε την έγκριση εθνικών σχεδίων δράσης κατά του ρατσισμού και έδωσε ώθηση τη συζήτηση για την αντιμετώπιση του ρατσισμού σε όλες τις μορφές του, συμπεριλαμβανομένης της δομικής του διάστασης.
Με το σχέδιο δράσης τα κράτη μέλη ενθαρρύνθηκαν να καταρτίσουν και να εφαρμόσουν τα εθνικά τους σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού. Η καλή συνεργασία με τα κράτη μέλη και μεταξύ αυτών, με την υποστήριξη της Επιτροπής, διευκόλυνε τη θέσπιση κοινών μεθοδολογιών μέσω κοινών εργαλείων πολιτικής, την ανταλλαγή ελπιδοφόρων πρακτικών και την αμοιβαία μάθηση.
Κατά την έγκριση και την εφαρμογή εθνικών σχεδίων δράσης, τα κράτη μέλη επιδιώκουν να προωθήσουν την ουσιαστική συμμετοχή των πληττόμενων κοινοτήτων, να αναγνωρίσουν και να αντιμετωπίσουν τον δομικό ρατσισμό, να συμπεριλάβουν μια διατομεακή προοπτική και να διαθέσουν επαρκή χρηματοδότηση για προσπάθειες σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για την καταπολέμηση του ρατσισμού.
Από την έγκριση του σχεδίου δράσης και μετά, αρκετές κρίσεις έχουν οδηγήσει σε αύξηση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του μίσους κατά διαφόρων ομάδων. Τα διαθέσιμα δεδομένα, τα οποία εξακολουθούν να είναι λίγα, δείχνουν τη συχνότητα του ατομικού και του δομικού ρατσισμού στις μέρες μας. Τα ενδιαφερόμενα μέρη επιβεβαίωσαν ότι η κατάσταση των ατόμων που αντιμετωπίζουν ρατσισμό δεν έχει βελτιωθεί. Για την εξασφάλιση μιας κοινωνίας απαλλαγμένης από τον ρατσισμό, τις διακρίσεις και την ανισότητα, η Επιτροπή, σε κοινή προσπάθεια με τα κράτη μέλη και άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, πρέπει να εντείνει τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση όλων των μορφών ρατσισμού.
Η συλλογή αξιόπιστων και συγκρίσιμων δεδομένων σχετικά με την ισότητα, συμπεριλαμβανομένων δεικτών για τη φυλετική και εθνοτική καταγωγή, είναι καίριας σημασίας για την ανάδειξη μοτίβων και δομών που εμπεριέχουν ρατσισμό και εισάγουν διακρίσεις. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να βελτιώσουν περαιτέρω τη συλλογή δεδομένων για την ισότητα σε όλα τα εδαφικά επίπεδα και να παροτρύνουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να συνεργαστούν στη συλλογή δεδομένων για σκοπούς ισότητας και απαγόρευσης των διακρίσεων, τονίζοντας ότι υπάρχουν διασφαλίσεις κατά τη συλλογή ευαίσθητων δεδομένων και ότι τα εν λόγω δεδομένα συλλέγονται αποκλειστικά με σκοπό τη βελτίωση της κατάστασης των ατόμων που πλήττονται από φυλετικές και εθνοτικές διακρίσεις.
Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται με τον CEPOL, τον FRA και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) για την ανάπτυξη και την παροχή κατάρτισης στους υπαλλήλους επιβολής του νόμου σχετικά με τις μη συνειδητές προκαταλήψεις και θα συνεργάζεται στενά με τα κράτη μέλη με σκοπό τη στήριξη των εθνικών προσπαθειών για τη διασφάλιση δίκαιης και χωρίς διακρίσεις αστυνόμευσης.
Η πρόοδος που έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής χρησιμεύει ως θεμέλιο επί του οποίου η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να οικοδομήσουν προκειμένου να εφαρμοστεί πλήρως το σχέδιο δράσης. Είναι επιτακτική ανάγκη να διατηρηθεί η δυναμική και να συνεχιστεί η ενίσχυση των πολιτικών, των πρακτικών και των πρωτοβουλιών που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές, ιδίως δεδομένης της αύξησης της συχνότητας εκδήλωσης φυλετικών διακρίσεων.
Η καταπολέμηση του ρατσισμού απαιτεί αποφασιστικότητα και μακροπρόθεσμη δέσμευση. Η πρόοδος επιτυγχάνεται με την ενσωμάτωση της καταπολέμησης του ρατσισμού σε διάφορες πολιτικές και με τη δημιουργία ειδικών δομών και μηχανισμών για την αντιμετώπιση του ρατσισμού. Στο σχέδιο δράσης δόθηκε έμφαση στη στενή συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Ο τακτικός διάλογος με την κοινωνία των πολιτών έχει αποδειχθεί βασική εταιρική σχέση. Μέσω αυτής της ουσιαστικής δέσμευσης, η Επιτροπή έχει αποκτήσει ανεκτίμητες πληροφορίες από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της καταπολέμησης του ρατσισμού.
Όπως αναφέρεται στις πολιτικές κατευθύνσεις για τη νέα θητεία 2024-2029, η Επιτροπή παραμένει σταθερά προσηλωμένη στην προώθηση μιας κοινωνίας χωρίς ρατσισμό, διακρίσεις και ανισότητα και στη στήριξη των εθνικών προσπαθειών για την επίτευξη μιας Ένωσης ισότητας όπου όλοι θα έχουν ίσες ευκαιρίες, αναπτύσσοντας μια στρατηγική για την καταπολέμηση του ρατσισμού.
Η παρούσα έκθεση αναφέρεται στη «φυλετική και εθνοτική καταγωγή» σύμφωνα με το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού, καθώς και την ενωσιακή και διεθνή νομική ορολογία. Ωστόσο, η Επιτροπή συμμερίζεται την κοινή αντίληψη ότι οι «φυλές» βασίζονται αποκλειστικά σε κοινωνικά κατασκευασμένες ιδέες και απορρίπτει την έννοια των βιολογικών «φυλών». Δεδομένου ότι η αναφορά στη φυλή δεν αποτυπώνει πάντα το κοινωνικό κατασκεύασμα της φυλετικοποίησης και λαμβάνοντας υπόψη την έννοια της «φυλετικοποίησης» που υιοθετήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI), η Επιτροπή θεωρεί ότι η αναφορά σε «φυλετικοποιημένες ομάδες» αποδίδει με μεγαλύτερη ακρίβεια την ουσία του ρατσισμού ως κοινωνικού προβλήματος.
Σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού 2020-2025 .
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI) του Συμβουλίου της Ευρώπης, ρατσισμός «νοείται η πεποίθηση ότι λόγοι όπως η “φυλή”, το χρώμα, η γλώσσα, η θρησκεία, η ιθαγένεια ή η εθνική ή εθνοτική καταγωγή δικαιολογούν την καταφρόνηση για ένα άτομο ή μια ομάδα ατόμων ή την έννοια της ανωτερότητας ενός ατόμου ή μιας ομάδας ατόμων». Βλ. σύσταση γενικής πολιτικής υπ’ αριθ. 7 .
Η εκπόνηση της παρούσας έκθεσης αξιοποίησε διάφορες ανταλλαγές και διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (στο εξής: ΟΚΠ) και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Σε αυτές περιλαμβάνονταν μια πρόσκληση υποβολής στοιχείων, μια στοχευμένη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη και δύο ερωτηματολόγια προς τα κράτη μέλη. Η έκθεση βασίζεται επίσης σε δεδομένα που συλλέχθηκαν από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (στο εξής: FRA) και από το ειδικό Ευρωβαρόμετρο για τις διακρίσεις.
Ανακοίνωση με τίτλο «Το μίσος δεν έχει θέση εδώ: η Ευρώπη ενωμένη ενάντια στο μίσος» .
Ζώντας ως μαύρος στην ΕΕ — Εμπειρίες ατόμων αφρικανικής καταγωγής .
Discriminating Roma children at school (Διακρίσεις εις βάρος των παιδιών Ρομά στο σχολείο) .
Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τη φυλετική ισότητα .
Οδηγία για τη φυλετική ισότητα · Μελέτη σχετικά με πιθανά κενά. .
Οδηγία σχετικά με πρότυπα για τους φορείς ισότητας στον τομέα της εργασίας , οδηγία σχετικά με πρότυπα για τους φορείς ισότητας στον τομέα της φυλετικής ισότητας .
Δέσμη παραβάσεων Δεκεμβρίου , δέσμη παραβάσεων Ιανουαρίου , δέσμη παραβάσεων Απριλίου , δέσμη παραβάσεων Μαρτίου .
International standards | OHCHR (Διεθνή πρότυπα | Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα) .
Το φόρουμ της ΕΕ για το διαδίκτυο παρέχει ένα συνεργατικό περιβάλλον στο οποίο οι κυβερνήσεις των κρατών της ΕΕ, ο κλάδος του διαδικτύου και άλλοι εταίροι θα μπορούν να συζητούν και να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις που θέτει η παρουσία κακόβουλου και παράνομου περιεχομένου στο διαδίκτυο. Φόρουμ της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το διαδίκτυο (EUIF) .
Δίκτυο ευαισθητοποίησης για τη ριζοσπαστικοποίηση (RAN) . Το δίκτυο ευαισθητοποίησης για τη ριζοσπαστικοποίηση (επαγγελματίες του RAN) συνδέει μεταξύ τους επαγγελματίες πρώτης γραμμής από ολόκληρη την Ευρώπη, με σκοπό την ανταλλαγή γνώσεων, άμεσων εμπειριών και προσεγγίσεων για την πρόληψη και την καταπολέμηση του βίαιου εξτρεμισμού σε όλες τις μορφές.
Μελέτη σχετικά με τον ρόλο και τη χρήση της αλγοριθμικής ενίσχυσης .
The Act Texts | EU Artificial Intelligence Act (Τα κείμενα του κανονισμού | Κανονισμός της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη) .
Ενωσιακός κώδικας συμπεριφοράς για την καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο .
Βλ., για παράδειγμα: The impact of the COVID-19 crisis on vulnerable groups in the EU (Ο αντίκτυπος της κρίσης της νόσου COVID-19 στις ευάλωτες ομάδες στην ΕΕ), The impact of COVID-19 on households´ income in the EU (Ο αντίκτυπος της νόσου COVID-19 στο εισόδημα των νοικοκυριών στην ΕΕ) .
Σύσταση του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2021, για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά .
Ζώντας ως μαύρος στην ΕΕ — Εμπειρίες ατόμων αφρικανικής καταγωγής .
Ομάδες εργασίας του στρατηγικού πλαισίου για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Εκπαίδευσης .
Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με δρόμους προς τη σχολική επιτυχία .
Για παράδειγμα: Exploring the Effects of the COVID-19 Pandemic on Mental Health and Well-Being of Migrant Populations in Europe , Emerging findings on the impact of COVID-19 on black and minority ethnic people , Disparities in COVID-19 Outcomes by Race, Ethnicity, and Socioeconomic Status .
Κατά τη μετα-ανάλυση και τον συστηματικό έλεγχο διαπιστώθηκε ότι ο ρατσισμός σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την κακή υγεία, ιδίως όσον αφορά την ψυχική υγεία και λιγότερο τη σωματική υγεία. Αρκετές μελέτες έχουν επισημάνει τον αρνητικό αντίκτυπο των φυλετικών διακρίσεων στην ψυχική υγεία, ειδικότερα σε σχέση με την ανάπτυξη συναισθηματικών και ψυχωσικών διαταραχών, καθώς και διαταραχών λόγω χρήσης ουσιών. Schouler-Ocak κ.ά. (2021)· Racism and mental health and the role of mental health professionals (Ρατσισμός και ψυχική υγεία και ο ρόλος των επαγγελματιών στον τομέα της ψυχικής υγείας), στο: European Psychiatry 64, σελίδες 42-50.
Ανακοίνωση σχετικά με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ψυχικής υγείας .
Οι αντιρατσιστικές διαμαρτυρίες μετά τον θάνατο του George Floyd .
International Decade for People of African Descent (Διεθνής δεκαετία για τα άτομα αφρικανικής καταγωγής) (2015-2024) | UNESCO .
Έκδοση συμπερασμάτων από το Συμβούλιο για την καταπολέμηση του ρατσισμού και του αντισημιτισμού .
Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα (OHCHR): Εθνικά σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού .
Οι πληροφορίες βασίζονται στη στοχευμένη διαβούλευση των κρατών μελών με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η οποία αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας διαβούλευσης. Η Βουλγαρία, η Κύπρος και οι Κάτω Χώρες δεν συμμετείχαν στη στοχευμένη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, ενώ η Πολωνία και η Σλοβενία δεν έχουν ακόμη ορίσει εθνικούς αντιπροσώπους στην υποομάδα και, ως εκ τούτου, δεν συμμετείχαν στη διαβούλευση.
Στο σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού αναφέρονται 15 κράτη μέλη με εθνικά σχέδια δράσης. Ωστόσο, οι πράξεις αυτές διαφέρουν ως προς τους τίτλους και τις πτυχές που καλύπτονται. Ενώ ορισμένες χαρακτηρίζονται σαφώς ως σχέδια δράσης κατά του ρατσισμού, άλλες έχουν διαφορετικό εύρος ή ενδέχεται να μην θεωρούνται πλήρη σχέδια δράσης. Ως εκ τούτου, ο συνολικός αριθμός που αναφέρεται στην εν λόγω ανακοίνωση δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτόν των σχεδίων δράσης για την καταπολέμηση του ρατσισμού. Για λεπτομερή ανάλυση σχετικά με δέκα κράτη μέλη, βλ. τη μελέτη που εκπονήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Protection against racism, xenophobia and racial discrimination, and the EU Anti-racism Action Plan (Προστασία από τον ρατσισμό, την ξενοφοβία και τις φυλετικές διακρίσεις, και το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού) .
Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού (Συμβούλιο της Ευρώπης), Νορβηγία.
Ομάδα υψηλού επιπέδου για την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους .
Ομάδα υψηλού επιπέδου για την απαγόρευση των διακρίσεων, την ισότητα και την πολυμορφία .
Οι κοινές κατευθυντήριες αρχές εγκρίθηκαν τον Δεκέμβριο του 2021, ο κατάλογος ελέγχου για την παρακολούθηση και το εργαλείο υποβολής εκθέσεων εγκρίθηκαν τον Νοέμβριο του 2022.
Η στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού και η ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά .
Ambassadors for diversity in transport (Πρεσβευτές για την πολυμορφία στον τομέα των μεταφορών) .
Handbook for equality mainstreaming (Εγχειρίδιο για την ενσωμάτωση της ισότητας) .
European Charter for Researchers (Η Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή) .
Ειδικότερα, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (στο εξής: ΕΚΤ+) .
«Ορίζων Ευρώπη» — Το χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία .
Creative Europe - Culture and Creativity (Δημιουργική Ευρώπη — Πολιτισμός και δημιουργικότητα) .
Μέσω του περιφερειακού της γραφείου για την Ευρώπη, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα (OHCHR) υποστήριξε την Επιτροπή στην κατάρτιση κοινών κατευθυντήριων αρχών για τα εθνικά σχέδια δράσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI) του Συμβουλίου της Ευρώπης υπήρξε ένας από τους κύριους συνομιλητές της συντονίστριας της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού. Ως μέλος της υποομάδας για την εθνική εφαρμογή του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού, η ECRI συνέβαλε στην ανάπτυξη των εργαλείων πολιτικής που δημιούργησε η υποομάδα.
Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) είναι ενεργό μέλος της υποομάδας και αναπτύσσει δείκτες για την παρακολούθηση του διαρθρωτικού ρατσισμού στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της στέγασης και της επιβολής του νόμου. Το έργο αποτελεί ένα από τα πολλά έργα κατά του ρατσισμού που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» (CERV).
Η συντονίστρια της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού συνεργάστηκε με διάφορους μηχανισμούς για τα ανθρώπινα δικαιώματα και συμμετείχε σε πρωτοβουλίες του ΟΗΕ, όπως η διακυβερνητική ομάδα εργασίας των Ηνωμένων Εθνών για την αποτελεσματική εφαρμογή της Διακήρυξης του Ντέρμπαν και του Προγράμματος Δράσης (ομάδα εργασίας), οι υπό εξέλιξη εργασίες που σχετίζονται με τη διεθνή δεκαετία για τα άτομα αφρικανικής καταγωγής και το θεματολόγιο για τη μετασχηματιστική αλλαγή.
Σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία .
ΕΥΕΔ Στρασβούργο, Παρίσι, Βιέννη, Γενεύη και Νέα Υόρκη.
Η Ευρώπη στον κόσμο: Μηχανισμός Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας .
Πιλοτική έρευνα της EPSO για την πολυμορφία — Κύρια πορίσματα (2022) .
Diversity and inclusion in the workplace (Πολυμορφία και ένταξη στον χώρο εργασίας) .