Δελτίο συνοπτικής παρουσίασης

Εκτίμηση επιπτώσεων όσον αφορά την πρόταση κανονισμού σχετικά με τη θέσπιση του προγράμματος «Τελωνεία» για τη συνεργασία στον τομέα των τελωνείων.

Α. Ανάγκη ανάληψης δράσης

Γιατί; Ποιο είναι το πρόβλημα;

Τα τελευταία χρόνια, οι επιδόσεις των τελωνείων επηρεάζεται από τάσεις όπως η παγκοσμιοποίηση που έχουν ως αποτέλεσμα την εκθετική αύξηση του όγκου των εμπορευμάτων —και των αντίστοιχων δεδομένων— και τη συνεχή διόγκωση των απειλών για την ασφάλεια και του διασυνοριακού εγκλήματος. Για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου έχει δρομολογηθεί ο εκσυγχρονισμός της τελωνειακής ένωσης μέσω του ενωσιακού τελωνειακού κώδικα 1 , ο οποίος προϋποθέτει πολλά νέα ευρωπαϊκά ηλεκτρονικά συστήματα. Οι ταχύτατα μεταβαλλόμενες τεχνολογίες (ψηφιοποίηση, συνδεσιμότητα, διαδίκτυο των πραγμάτων, blockchain), τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα (ηλεκτρονικό εμπόριο, βελτιστοποίηση αλυσίδας εφοδιασμού) και ο περιορισμός των δημοσιονομικών πόρων δημιουργούν νέες προκλήσεις για την τελωνειακή διοίκηση.

Σε αυτό το πλαίσιο, τη λειτουργία της τελωνειακής ένωσης ταλανίζει το πρόβλημα της ανεπαρκούς ομοιομορφίας και της έλλειψης αποδοτικότητας των τελωνειακών διοικήσεων. Στη ρίζα αυτού του προβλήματος βρίσκονται οι εξής τρεις παράγοντες: άνιση ικανότητα των τελωνειακών διοικήσεων, ανομοιογενής ερμηνεία και εφαρμογή της νομοθεσίας (ΕΤΚ και λοιπές διατάξεις), εμπόδια στη συνεργασία τόσο μεταξύ των τελωνειακών διοικήσεων όσο και με άλλους ενδιαφερομένους.

Ως αποτέλεσμα αυτού του προβλήματος επιδόσεων, οι δυνατότητες της τελωνειακής ένωσης δεν έχουν αξιοποιηθεί στο έπακρο, γεγονός που με τη σειρά του διακυβεύει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, πλήττει βάναυσα την κοινωνική δικαιοσύνη και υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ.

Τι αναμένεται να επιτευχθεί με την παρούσα πρωτοβουλία;

1. Γενικός στόχος του προγράμματος είναι η στήριξη της τελωνειακής ένωσης και των τελωνειακών αρχών στις προσπάθειές τους για προστασία των δημοσιονομικών και οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης και των κρατών μελών της, η διαφύλαξη της ασφάλειας και της προστασίας στο εσωτερικό της Ένωσης και η προστασία της Ένωσης από το αθέμιτο και παράνομο εμπόριο, με παράλληλη διευκόλυνση των νόμιμων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

2. Ειδικός στόχος του προγράμματος είναι η στήριξη της εκπόνησης και ομοιόμορφης εφαρμογής της τελωνειακής νομοθεσίας και πολιτικής, καθώς και της τελωνειακής συνεργασίας και ανάπτυξης διοικητικών ικανοτήτων, όπως, μεταξύ άλλων, των ικανοτήτων των υπαλλήλων και της ανάπτυξης και λειτουργίας των ευρωπαϊκών ηλεκτρονικών συστημάτων.

Ποια είναι η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ; 

Παρά το γεγονός ότι τα τελωνεία αποτελούν τομέα αποκλειστικής αρμοδιότητας με υψηλό βαθμό εναρμόνισης της ενωσιακής νομοθεσίας, η εφαρμογή παραμένει εξ ολοκλήρου αρμοδιότητα των επιμέρους κρατών μελών, με αποτέλεσμα η τελωνειακή ένωση να είναι τόσο ισχυρή, όσο ο πιο αδύναμος κρίκος της. Η αντιμετώπιση των παγκόσμιων και διευρωπαϊκών προκλήσεων με αποδοτικό και συνεπή τρόπο σε ολόκληρη την Ευρώπη δεν μπορεί να επιτευχθεί μεμονωμένα από την ΕΕ ή τα κράτη μέλη. Είναι αναγκαία η συνεργασία και η επιχειρησιακή ενοποίηση μεταξύ των εθνικών τελωνειακών διοικήσεων. Προστιθέμενη αξία δημιουργείται κυρίως στον τομέα της τεχνολογίας πληροφοριών, όπου το πρόγραμμα επιτρέπει την ανάπτυξη και λειτουργία μιας σειράς καθορισμένων από κοινού ευρωπαϊκών ηλεκτρονικών συστημάτων με μικρότερο κόστος από ό,τι αν γινόταν σε εθνικό επίπεδο.

Β. Λύσεις

Ποιες νομοθετικές και μη νομοθετικές επιλογές πολιτικής έχουν εξεταστεί; Υπάρχει προτιμώμενη επιλογή ή όχι; Γιατί; 

Εξετάστηκαν διάφορες επιλογές πολιτικής, οι οποίες εξαρτώνται κυρίως από το επίπεδο της πολιτικής φιλοδοξίας για το πρόγραμμα. Οι κυριότερες επιλογές είναι η «επιλογή 2 – κρίσιμη μάζα» και η «επιλογή 3 – επαυξημένη συνέχιση» (προτιμώμενη επιλογή):

-Επιλογή 2 – Κρίσιμη μάζα: η συγκεκριμένη επιλογή έχει στόχο τη χρηματοδότηση όλων των ηλεκτρονικών συστημάτων του ΕΤΚ και ορισμένων νέων (που δεν σχετίζονται με τον ΕΤΚ), ώστε να διασφαλιστεί η συνέχεια όλων των τελωνειακών δραστηριοτήτων της ΕΕ και η συμμόρφωση με νέες υποχρεώσεις που απορρέουν από τη τελωνειακή νομοθεσία της ΕΕ. Δεδομένου ότι η φιλοδοξία του περιορίζεται στην εξασφάλιση της εφαρμογής του ΕΤΚ και της ήδη προταθείσας νομοθεσίας, το συγκεκριμένο σενάριο θα προϋπέθετε πλήρη επανεξέταση του επιπέδου φιλοδοξίας για τα τελωνεία της ΕΕ.

-Επιλογή 3 –  «Επαυξημένη» συνέχιση: με την επιλογή αυτή προτείνεται η αποτελεσματική αντιμετώπιση των σημερινών και επερχόμενων προκλήσεων της τελωνειακής ένωσης. Στόχος της είναι να καταστήσει δυνατή την υλοποίηση των δράσεων που είναι αναγκαίες για την ενίσχυση των επιδόσεων των τελωνειακών διοικήσεων της ΕΕ. Συγκεκριμένα, η ανάπτυξη ικανοτήτων ΤΠ θα εξασφάλιζε την υλοποίηση νέων έργων ΤΠ στον τομέα των τελωνείων (που δεν σχετίζονται με τον ΕΤΚ) και δυνατότητες καινοτομίας. Η συνεργασία θα ενισχυόταν και θα βελτιωνόταν με στόχο την ενίσχυση της ικανότητας των τελωνειακών διοικήσεων να συνεργαστούν με άλλες αρχές, τη διασφάλιση συμμόρφωσης, την καταπολέμηση της απάτης και την αύξηση της ασφάλειας, την εργασία στο πλαίσιο ομάδων σε θεματική ή γεωγραφική βάση και τη συμπλήρωση της βαθύτερης ολοκλήρωσης που επιφέρει το νέο περιβάλλον ΤΠ. Η συγκεκριμένη επιλογή, με περιορισμένα πρόσθετα μέσα, θα αύξανε σημαντικά τη συνολική ενωσιακή προστιθέμενη αξία του προγράμματος.

Ποιος υποστηρίζει την κάθε επιλογή; 

Όλοι οι ενδιαφερόμενοι τάσσονται υπέρ της επιλογής 3. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέφρασαν τη στήριξή τους για ένα φιλόδοξο πρόγραμμα για τα τελωνεία της ΕΕ που θα συμβάλλει στην καλύτερη και πιο ομοιόμορφη υλοποίηση της τελωνειακής ένωσης. Οι διαβουλεύσεις των ενδιαφερομένων επικεντρώθηκαν κυρίως στις τελωνειακές διοικήσεις, δεδομένου ότι αποτελούν τους άμεσους δικαιούχους του προγράμματος. Επίσης, οι ενδιαφερόμενοι υποστήριξαν ένθερμα τη συνέχιση αυτού του εύρυθμα λειτουργούντος προγράμματος και πρότειναν την οριακή ενίσχυση των δράσεών του στο πλαίσιο της επιλογής 3 ώστε να αποκομιστούν πολλαπλασιαστικά οφέλη.

Γ. Επιπτώσεις της προτιμώμενης επιλογής

Ποια είναι τα οφέλη της προτιμώμενης επιλογής (ειδάλλως, των κυριότερων επιλογών); 

Οι τελωνειακές διοικήσεις είναι οι άμεσοι δικαιούχοι του προγράμματος. Βάσει της επιλογής 3, το πρόγραμμα θα τους παράσχει το αναγκαίο (επιχειρησιακό, οργανωτικό, μεθοδολογικό και δημοσιονομικό) πλαίσιο συνεργασίας. Η ανάπτυξη διοικητικών ικανοτήτων, μεταξύ άλλων και των ικανοτήτων ΤΠ και των ικανοτήτων των υπαλλήλων, θα τους βοηθήσει να μετεξελιχθούν έτι περαιτέρω σε σύγχρονες διοικήσεις που θα είναι σε θέση να αντεπεξέρχονται στον αυξημένο αριθμό βασικών καθηκόντων με τα οποία επιφορτίζονται. Η προτιμώμενη επιλογή αναμένεται να βελτιώσει τη λειτουργία της τελωνειακής ένωσης και των τελωνειακών αρχών, ενισχύοντας σημαντικά τη συνεργασία τόσο μεταξύ των κρατών μελών όσο και με τρίτες χώρες, καθώς και βελτιώνοντας τις επιδόσεις των τελωνειακών διοικήσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. Αφετέρου, η επιλογή αυτή θα καταστήσει δυνατή την εξέλιξη των ικανοτήτων ΤΠ ώστε, προοδευτικά, να συμβαδίζουν με την τελωνειακή πολιτική της ΕΕ. Η βελτίωση των επιδόσεων των τελωνείων μέσω κοινών λύσεων και συνεργασίας σε θέματα ΤΠ επηρεάζει άμεσα τη ροή των νόμιμων συναλλαγών εμπορευμάτων που εισέρχονται στο έδαφος της Ένωσης ή εξέρχονται από αυτό, καθώς τα τελωνεία θα εντοπίζουν και θα σταματούν τα μη ασφαλή και παράνομα εμπορεύματα στα σύνορα με καλύτερο και ταχύτερο τρόπο. Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις θα ωφεληθούν κυρίως έμμεσα από τις υλοποιούμενες δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος, χάρη στο γεγονός ότι τα δίκτυα επικοινωνίας και τα ευρωπαϊκά ηλεκτρονικά συστήματα θα επιτρέπουν την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συνεργασία μεταξύ των τελωνειακών διοικήσεων. Λόγω της έλλειψης επαρκών ποσοτικών δεδομένων, τα οφέλη αποτιμήθηκαν κυρίως βάσει ποιοτικών πληροφοριών που έχουν συλλεγεί.

Ποιο είναι το κόστος της προτιμώμενης επιλογής (ειδάλλως, των κυριότερων επιλογών); 

Δεν αναμένεται να υπάρξουν συγκεκριμένες οικονομικές, κοινωνικές ή περιβαλλοντικές αρνητικές επιπτώσεις.

Πώς θα επηρεαστούν οι μεγάλες, οι μικρομεσαίες και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις;

Το πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει μέτρα που στοχεύουν άμεσα σε μεγάλες, μικρομεσαίες και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Αναμένεται να προκύψουν κάποια έμμεσα οφέλη για τις επιχειρήσεις ως αποτέλεσμα των κοινών διαδικτυακών πυλών, των διαθέσιμων εργαλείων κατάρτισης και της προόδου προς την κατεύθυνση της ενιαίας θυρίδας.

Θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στις εθνικές διοικητικές αρχές; 

Στόχος του προγράμματος είναι η χρηματοδότηση δράσεων υπέρ των τελωνειακών διοικήσεων. Οι κυριότερες δαπάνες θα προκύψουν μέσω της σύναψης δημόσιων συμβάσεων για την ανάπτυξη και λειτουργία ευρωπαϊκών ηλεκτρονικών συστημάτων. Δεδομένου ότι τα συστήματα αυτά δεν είναι εξ ολοκλήρου κεντρικά, απαιτούνται επενδύσεις και σε εθνικό επίπεδο προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή.

Θα υπάρξουν άλλες σημαντικές επιπτώσεις; 

Δεν υπάρχουν άλλες σημαντικές επιπτώσεις. 

Δ. Παρακολούθηση

Πότε θα επανεξεταστεί η πολιτική;

Για να διευκολυνθεί η αξιολόγηση του προγράμματος θα τεθεί σε εφαρμογή κατάλληλο πλαίσιο παρακολούθησης των αποτελεσμάτων του προγράμματος. Θα εξασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια με τακτική υποβολή εκθέσεων παρακολούθησης και αξιολόγησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο. Θα διεξαχθεί ενδιάμεση αξιολόγηση στο πλαίσιο της οποίας θα εξεταστεί η επίτευξη των στόχων του προγράμματος, η αποδοτικότητα και η προστιθέμενη αξία του σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος και οι επιπτώσεις βιωσιμότητας του προγράμματος θα εξεταστούν στο πλαίσιο τελικής αξιολόγησης.