ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 4.8.2016

COM(2016) 495 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Δέκατη ετήσια έκθεση 2015 σχετικά με την υλοποίηση της κοινοτικής βοήθειας δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου, της 27ης Φεβρουαρίου 2006, για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Δέκατη ετήσια έκθεση 2015 σχετικά με την υλοποίηση της κοινοτικής βοήθειας δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου, της 27ης Φεβρουαρίου 2006, για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας

1.Εισαγωγή

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 389/2006 1 του Συμβουλίου («κανονισμός για τη βοήθεια») αποτελεί τη βάση για την παροχή βοήθειας προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα (TΚΚ) και απαιτεί την υποβολή ετήσιας έκθεσης προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η παρούσα έκθεση αφορά το 2015.

2.Προγραμματισμός της βοήθειας

Από το 2006 έως το τέλος του 2015 είχε προγραμματιστεί ποσό ύψους 402 εκατ. EUR για την υλοποίηση ενεργειών βάσει του κανονισμού για τη βοήθεια. Το ποσό που δεσμεύτηκε τον Δεκέμβριο για το ετήσιο πρόγραμμα του 2015 ήταν 32.337.900 εκατ. ευρώ 2 . Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2014-2020 προσφέρει πολυετή προοπτική στο πρόγραμμα και προβλέπει σταθερή, ετήσια χρηματοδότηση. Το πρόγραμμα βοήθειας έχει, ωστόσο, προσωρινό χαρακτήρα, αφού στόχος του είναι να διευκολύνει την επανένωση της Κύπρου, και ο κανονισμός αριθ. 1311/2013 3 του Συμβουλίου για τον καθορισμό του ΠΔΠ επιτρέπει την αναθεώρησή του στην περίπτωση που η επανένωση επιτευχθεί κατά την περίοδο του ΠΔΠ.

3.Μηχανισμοί υλοποίησης

Το πρόγραμμα υλοποιείται στις περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας όπου η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν ασκεί ουσιαστικό έλεγχο και όπου η εφαρμογή του κεκτημένου έχει ανασταλεί προσωρινά κατ’ εφαρμογή του πρωτοκόλλου 10 της Συνθήκης προσχώρησης. Η βοήθεια υλοποιείται κυρίως μέσω άμεσης διαχείρισης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά η διαχείριση ορισμένων έργων γίνεται έμμεσα από το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) ή το Βρετανικό Συμβούλιο.

Η Επιτροπή υλοποιεί το πρόγραμμα σε ενιαίο πολιτικό, νομικό και διπλωματικό πλαίσιο. Για να μπορέσει η Επιτροπή να υλοποιήσει το πρόγραμμα με βάση τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, απαιτούνται ορισμένες ad hoc ρυθμίσεις. Υπό κανονικές συνθήκες, τα προγράμματα βοήθειας που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ περιλαμβάνουν συμφωνίες με τη δικαιούχο κυβέρνηση που προσδιορίζουν το νομικό πλαίσιο της αναπτυξιακής βοήθειας. Τέτοιου είδους συμφωνίες δεν μπορούν να συναφθούν σχετικά με τη βοήθεια προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα και η Επιτροπή πρέπει να βασιστεί στους κατά την κρίση της τοπικά ισχύοντες κανόνες και προϋποθέσεις. Η διαχείριση και ο μετριασμός του εγγενούς κινδύνου είναι μέρος της ευθύνης της Επιτροπής, ενώ τα μέτρα που εγκρίνονται περιλαμβάνουν εντατική παρακολούθηση και υποστήριξη των δικαιούχων, αναθεωρημένους όρους πληρωμής και προσεκτική προσέγγιση όσον αφορά τη χρήση τραπεζικών εγγυήσεων. Η βοήθεια περιλαμβάνει στήριξη με τη μορφή σημαντικού ποσού επιχορηγήσεων, για την οποία απαιτείται διαχείριση με εντατική χρήση πόρων.

Για να εξασφαλιστεί η επιτυχής και βιώσιμη εφαρμογή στο περιβάλλον αυτό, η τουρκοκυπριακή κοινότητα πρέπει να δεσμευθεί πλήρως ως προς την προετοιμασία της ανάπτυξης του κεκτημένου μετά από τη διευθέτηση. Η συνεργασία μεταξύ της τουρκοκυπριακής και της ελληνοκυπριακής κοινότητας εξακολουθεί να είναι αναγκαία για την επίτευξη του τελικού στόχου της επανένωσης.

Η ομάδα διαχείρισης του προγράμματος χρησιμοποιεί το γραφείο στήριξης του προγράμματος της ΕΕ (EUPSO) στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας. Η αντιπροσωπεία της Επιτροπής στην Κύπρο διοργανώνει επίσης συναντήσεις, σεμινάρια και συνεντεύξεις Τύπου και επικοινωνεί με το κυπριακό κοινό σε όλο το νησί, μεταξύ άλλων σχετικά και με το πρόγραμμα.

4.Υλοποίηση κατά την περίοδο αναφοράς

4.1.Γενική επισκόπηση

Η Επιτροπή συνεχίζει να εφαρμόζει τον κανονισμό για τη βοήθεια, με συνολικό στόχο τη στήριξη της επανένωσης. Η Επιτροπή ήταν έτοιμη να προσαρμόσει το πρόγραμμα ως αποτέλεσμα σύναψης τυχόν συμφωνιών και ελήφθησαν μέτρα για να χρηματοδοτηθεί το άνοιγμα δύο νέων σημείων διέλευσης που προτάθηκαν από τους δύο ηγέτες ως μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Οι εργασίες κατά το 2015 περιελάμβαναν τη συνέχιση ορισμένων καθιερωμένων και επιτυχημένων έργων, όπως είναι για παράδειγμα τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (στήριξη της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοούμενους και προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς) και οι υποτροφίες της ΕΕ. Νέα ώθηση δόθηκε σε διάφορους τομείς με τη σύναψη σημαντικών συμβάσεων τεχνικής βοήθειας (ΤΒ), και μια συνεπής τεχνική στήριξη θα είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά την περίοδο προετοιμασίας για τη διευθέτηση. Εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικά κενά όσον αφορά την ικανότητα των δικαιούχων. Θα απαιτηθεί ευρεία προσαρμογή πριν καταστεί δυνατή η εφαρμογή του κεκτημένου, αλλά η τουρκοκυπριακή κοινότητα κατανοεί σήμερα σαφέστερα την πρόκληση.

Η παροχή επιχορήγησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο του προγράμματος. Δεδομένης της σημασίας των σχετικά μικρών επιχορηγήσεων για τους περισσότερους από τους δυνητικούς δικαιούχους, η Επιτροπή εξακολουθεί να αναζητά λύσεις για να διασφαλιστεί ότι οι επιχορηγήσεις καταβάλλονται στους δικαιούχους με έγκαιρο και αποτελεσματικό τρόπο. Τούτο περιλαμβάνει την εξωτερική ανάθεση, και η Επιτροπή έχει διευρύνει τη συνιστώσα της έμμεσης διαχείρισης στο πρόγραμμα του 2015. Το δημοφιλές πρόγραμμα χορήγησης υποτροφιών παρατάθηκε μέχρι το 2020 μέσω νέας συμφωνίας ανάθεσης με το Βρετανικό Συμβούλιο.

Ένα ακανθώδες ζήτημα που εξακολούθησε να υφίσταται ήταν η σύμβαση για την κατασκευή του δικτύου αποχέτευσης της Αμμοχώστου, η οποία λύθηκε τον Δεκέμβριο του 2013 από την Επιτροπή και στο πλαίσιο της οποίας δεν έχει δοθεί λύση ούτε ως προς τη διαφορά ούτε ως προς τις ρυθμίσεις ολοκλήρωσης του έργου. Επιπλέον, η αποχή από τοπικούς εργολάβους επηρέασε τις διαδικασίες των διαγωνισμών για άλλα έργα.

Στο τέλος του έτους, ήταν σε ισχύ 284 συμβάσεις. Ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια λόγω ολοκλήρωσης δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από προγενέστερα προγράμματα και περάτωσης ή αλλαγών στον τρόπο διαχείρισης των συμβάσεων επιχορήγησης.

Όσον αφορά συγκεκριμένες δραστηριότητες της Επιτροπής, η Corina Creţu, Επίτροπος αρμόδια για την περιφερειακή και αστική πολιτική και για το πρόγραμμα βοήθειας, επισκέφτηκε το νησί τον Οκτώβριο για να επιβεβαιώσει την υποστήριξη της Επιτροπής για την επανένωση.

Όσον αφορά τα διοικητικά της Επιτροπής, η Ειδική Ομάδα για την Τουρκοκυπριακή Κοινότητα μεταφέρθηκε στις αρχές του 2015 στη Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης. Η μεταφορά αυτή πραγματοποιήθηκε χωρίς καμία αλλαγή στην εντολή που δόθηκε στην Επιτροπή δυνάμει του κανονισμού για τη βοήθεια.

4.2.Πρόοδος ανά στόχο

Ο συνολικός στόχος του προγράμματος βοήθειας είναι να διευκολύνει την επανένωση της Κύπρου ενθαρρύνοντας την οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ενοποίηση του νησιού, στη βελτίωση των επαφών μεταξύ των δύο κοινοτήτων και με την ΕΕ και στην προετοιμασία για την υιοθέτηση του κεκτημένου. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν το 2015 για την επίτευξη καθενός από τους στόχους του κανονισμού για τη βοήθεια.

4.2.1.Στόχος 1: Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση υποδομών

Μετά την προσωρινή αποδοχή του τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού του δικτύου νέας γενιάς το 2014, παρασχέθηκε μεγαλύτερη τεχνική βοήθεια για να συμπληρωθεί η ανάπτυξη υπηρεσιών και να αντιμετωπιστεί το εναπομένον πρόβλημα τιμολόγησης μέρους της εγκατάστασης που δεν είχε ακόμα παραδοθεί.

Οι εργασίες σχετικά με την οδική ασφάλεια επανενεργοποιήθηκαν με την παροχή τεχνικής βοήθειας για την τόνωση της αναδιοργάνωσης των αρμοδιοτήτων εντός του τομέα, την ενίσχυση της προετοιμασίας για τη μελλοντική ανάπτυξη του κεκτημένου στους τομείς της έκδοσης αδειών και ελέγχου οχημάτων και τη σύνταξη τεχνικών προδιαγραφών.

Ο δικοινοτικός σταθμός επεξεργασίας λυμάτων (ΣΕΛ) της Λευκωσίας στη Μια Μηλιά/Haspolat παράγει καθαρές εκροές από το 2012, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν σχετικά έργα προς ανάληψη: τον Νοέμβριο υπεγράφη σύμβαση για τον σχεδιασμό του νέου αγωγού λυμάτων που θα εξυπηρετεί ολόκληρη τη Λευκωσία και θα συνδέεται με τον ΣΕΛ· έχει επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με την κοινοχρησία των επεξεργασμένων εκροών του ΣΕΛ και βρίσκονται σε εξέλιξη μελέτες σκοπιμότητας και σχεδιασμός του συστήματος διανομής μέχρι τη νεκρή ζώνη· ο ίδιος σύμβουλος θα μελετήσει επίσης τη γεωργική χρήση της λυματολάσπης από τον ΣΕΛ και θα καταρτίσει τις τεχνικές προδιαγραφές για εξοπλισμό διασποράς λυματολάσπης.

Όλες οι διορθωτικές εργασίες έχουν ολοκληρωθεί για τη μονάδα επεξεργασίας λυμάτων Μόρφου/Güzelyurt και έχει εκδοθεί το πιστοποιητικό απόδοσης. Προκηρύχθηκε πρόσκληση υποβολής προσφορών για την κατασκευή δεξαμενής και δικτύου για την επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων λυμάτων από το σταθμό, η οποία όμως απέβη άκαρπη.

Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει μελέτη για να προσδιορίσει τα αναγκαία έργα αποκατάστασης σε δίκτυα αποχέτευσης της Αμμοχώστου και το σχετικό κόστος. Βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη εργασίες σχεδιασμού για την επέκταση του χώρου υγειονομικής ταφής Κουτσοβέντη/Güngör, συμπεριλαμβανομένων των προδιαγραφών για μονάδα επεξεργασίας στραγγισμάτων από την τοποθεσία. Επιπλέον, έγινε παραγγελία φορτηγών μεταφοράς αποβλήτων. Οι προσπάθειες αυτές όσον αφορά τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων θα συμπληρωθούν με περαιτέρω επενδύσεις που θα πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος 2015, οι οποίες θα περιλαμβάνουν το κλείσιμο ρυπογόνων χώρων εναπόθεσης αποβλήτων και την κατασκευή «σταθμών μεταφόρτωσης» για την αποτελεσματική μεταφορά αποβλήτων στον νέο χώρο υγειονομικής ταφής. Στον τομέα των στερεών αποβλήτων, παραγγέλθηκαν νέες εγκαταστάσεις αποστείρωσης ιατρικών αποβλήτων προκειμένου να βοηθήσουν στην αποφυγή της επικίνδυνης διάθεσης μη αποστειρωμένων αποβλήτων. Η διαχείριση στερεών αποβλήτων καλύπτεται επίσης από προγράμματα επιχορηγήσεων που στηρίζουν την κοινωνία των πολιτών και τις τοπικές κοινότητες (βλ. κατωτέρω).

Το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών, στο πλαίσιο έμμεσης διαχείρισης, ολοκληρώνει την κατασκευή κέντρων ενημέρωσης και διαχείρισης σε τέσσερις δυνητικούς τομείς Natura 2000. Τα εν λόγω μερικώς κατασκευασθέντα κτήρια αποτέλεσαν αντικείμενο σύμβασης που λύθηκε το 2011.

Σημαντικό είναι το γεγονός ότι μείζον πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας που ξεκίνησε το 2015 στοχεύει στη βελτίωση της διαχειριστικής ικανότητας στους τομείς τόσο των υδάτων όσο και των αποβλήτων. Νομικά κείμενα σε αυτούς τους τομείς είχαν ήδη συνταχθεί στο πλαίσιο ενός προηγούμενου έργου τεχνικής βοήθειας, που ολοκληρώθηκε το 2012.

4.2.2.Στόχος 2: Προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης

Μετά την παροχή τεχνικής βοήθειας προς τις επιχειρήσεις που ολοκληρώθηκε το 2013, μια νέα σύμβαση τεχνικής βοήθειας υπεγράφη τον Νοέμβριο, σε δεύτερη φάση της παρέμβασης, με σκοπό την οικοδόμηση ικανοτήτων σε οργανισμούς στήριξης επιχειρήσεων, την αξιολόγηση της σκοπιμότητας εκκόλαψης επιχειρήσεων και συνεργατικών σχηματισμών, τη διευκόλυνση του διαλόγου σχετικά με στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης που είναι αναγκαία για την πρόσβαση στα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία, και την ανάλυση των τάσεων της αγοράς. Επιπλέον, έως τον Δεκέμβριο ολοκληρώθηκαν όλες οι προπαρασκευαστικές εργασίες για τη σύναψη συμφωνίας ανάθεσης με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την Ανασυγκρότηση και την Ανάπτυξη (ΕΤΑΑ). Το γεγονός αυτό θα διευκολύνει, από το 2016, την πρόσβαση των ΜΜΕ σε πιστώσεις και τεχνογνωσία της ΕΤΑΑ για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις στηρίζονται άμεσα μέσω επιχορηγήσεων και 36 συμβάσεων επιχορήγησης στο πλαίσιο του προγράμματος επιχορηγήσεων Ανάπτυξη των ΜΜΕ: εκσυγχρονισμός προϊόντων και υπηρεσιών που παρέμεινε ανοικτό στα τέλη του έτους.

Στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης, υπήρχαν σε εξέλιξη επιτόπιες εργασίες για την αναβάθμιση των προτύπων στον τομέα των γαλακτοκομικών προϊόντων. Στα μέσα του 2015 ξεκίνησε, και θα συνεχιστεί το 2016, η παροχή τεχνικής βοήθειας για την ενίσχυση της ικανότητας των κτηνιατρικών υπηρεσιών να διασφαλίζουν και να παρακολουθούν τη συμμόρφωση με τα πρότυπα υγείας των ζώων και άλλες υγειονομικές απαιτήσεις για τον έλεγχο και την πρόληψη των νόσων των ζώων και το μελλοντικό εμπόριο ζωικών προϊόντων διαμέσου της πράσινης γραμμής. Τούτο εξακολουθεί να αποτελεί ιδιαίτερα δύσκολη εργασία. Παρασχέθηκε ουσιαστική τεχνική βοήθεια το 2015 και πραγματοποιήθηκαν σημαντικές επενδύσεις σε εγκαταστάσεις και εξοπλισμό για τη διαχείριση ζωικών υποπροϊόντων, την καταπολέμηση ασθενειών και τη μεταρρύθμιση του γαλακτοκομικού τομέα. Το 2016 θα αρχίσει πρόγραμμα μετρολογίας για την παροχή βοήθειας σε εργαστήρια όσον αφορά την ικανότητα μέτρησης, σε συνδυασμό με τεχνική βοήθεια για την περαιτέρω ενίσχυση υπηρεσιών γεωργικών εφαρμογών. Οι ενώσεις ελαιοκαλλιεργητών των δύο κοινοτήτων πρότειναν δοκιμαστικό, δικοινοτικό πρόγραμμα για τον έλεγχο των επιβλαβών για τα φρούτα οργανισμών και προκαταρκτικές εργασίες έχουν συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα του 2015. Από τις 39 συμβάσεις επιχορηγήσεων που χορηγήθηκαν το 2013 δυνάμει του 3ου προγράμματος επιχορηγήσεων αγροτικής ανάπτυξης, 22 εξακολουθούσαν να ισχύουν στα τέλη του 2015.

Στον τομέα της εκπαίδευσης, το 2015 χορηγήθηκαν 13 επιχορηγήσεις δυνάμει του προγράμματος ύψους 1,5 εκατ. EUR για την καινοτομία και την αλλαγή στην εκπαίδευση VI, που καλύπτουν στόχους μεταξύ των οποίων ενισχυμένη ικανότητα διδασκαλίας/μάθησης, κοινά σχέδια με ελληνοκυπριακά σχολεία, επιχειρηματικότητα και διά βίου μάθηση. Έξι από τις δέκα συμβάσεις επιχορήγησης του προηγούμενου προγράμματος (2013) εξακολουθούσαν να ισχύουν στα τέλη του 2015.

Μετά την ολοκλήρωση του έργου σχετικά με την επαγγελματική εκπαίδευση, την κατάρτιση και την αγορά εργασίας (VETLAM) το 2012, μια νέα σύμβαση τεχνικής βοήθειας υπογράφηκε το 2015 για έργο που αποτελεί συνέχεια (VETLAM II) και καλύπτει την ανάπτυξη και προώθηση συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, τη διά βίου μάθηση, τη βελτίωση της απασχολησιμότητας και την ενίσχυση των διασυνδέσεων μεταξύ της εκπαίδευσης και της αγοράς εργασίας. Τούτο θα συμπληρωθεί με πρόγραμμα επιχορηγήσεων για σχολεία και οργανισμούς διά βίου μάθησης που περιλαμβανόταν στο πρόγραμμα του 2015.

Έχουν πραγματοποιηθεί συνεδριάσεις διαβούλευσης με τις τοπικές κοινότητες, ώστε να προετοιμαστεί το έδαφος για πρόγραμμα επιχορηγήσεων ύψους 4,85 εκατ. EUR που θα δρομολογηθεί στις αρχές του 2016: Κοινοτική Ανάπτυξη 4, το οποίο ότι θα επικεντρωθεί στην από κοινού χρησιμοποίηση δημοσίων υπηρεσιών για την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας. Στις προτεραιότητες θα περιληφθεί η διαχείριση των στερεών αποβλήτων, ως συμπλήρωμα στις εκτεταμένες επενδύσεις σε υποδομές που προβλέφθηκαν στα προγράμματα του 2014 και του 2015. Εννέα συμβάσεις επιχορηγήσεων, στο πλαίσιο παλαιότερων προγραμμάτων επιχορηγήσεων κοινοτικής ανάπτυξης, εξακολουθούσαν να ισχύουν στα τέλη του 2015.

Από το 2008, μια μονάδα διαχείρισης έργου (ΜΔΕ) παρέχει υπηρεσίες στήριξης της εφαρμογής των προγραμμάτων επιχορηγήσεων, καλύπτοντας φάσμα δραστηριοτήτων κατάρτισης για αιτούντες και δικαιούχους επιχορηγήσεων. Οι δραστηριότητες της συνεχίζονται με ευρύτερο πεδίο εφαρμογής στο πλαίσιο νέας σύμβασης παροχής υπηρεσιών, η οποία υπεγράφη το 2015. Η εν λόγω ΜΔΕ παρέχει πολύτιμη βοήθεια στην Επιτροπή όσον αφορά τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της αξιοπιστίας.

Μετά τη σύναψη, το 2014, προγράμματος οικονομικής εποπτείας που υλοποιείται από την Παγκόσμια Τράπεζα μέσω καταπιστευματικού ταμείου που χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα του 2006, μια δεύτερη φάση, προγραμματισθείσα το 2014, άρχισε στις αρχές του 2015, με βάση τα αποτελέσματα προηγούμενων αναλυτικών εργασιών· στο πλαίσιό της παρέχονται επιπλέον ανάλυση σε βάθος και τεχνική βοήθεια σε σχετικούς τομείς.

4.2.3.Στόχος 3: Ενθάρρυνση της συμφιλίωσης, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στήριξη της κοινωνίας των πολιτών

Η Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (ΔΕΑ), η οποία στηρίζεται από το πρόγραμμα βοήθειας μέσω ρύθμισης έμμεσης διαχείρισης με το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), συνέχισε το επιτόπιο και το εργαστηριακό της έργο. Από τους συνολικά 2001 αγνοουμένους, η ΔΕΑ προέβη σε εκταφή 1017 λειψάνων, εκ των οποίων 618 έχουν ταυτοποιηθεί γενετικά. Το ποσοστό ταυτοποίησης επιβραδύνθηκε το 2015 λόγω διαδικασιών δοκιμών ελέγχου του DNA. Το επιτόπιο έργο κατέστη επίσης δυσκολότερο, καθώς σπανίζουν πλέον οι νέες πηγές πληροφοριών. Συνολικά, πραγματοποιήθηκε εκσκαφή σε 1033 σημεία, αλλά μόνο στο 21% από τα εξετασθέντα το 2015 βρέθηκαν λείψανα 4 . Ωστόσο, ένα σημαντικό βήμα επιτεύχθηκε τον Νοέμβριο με την παροχή πρόσβασης κατά την περίοδο 2016-19 σε 30 τοποθεσίες για τις οποίες υπάρχουν υποψίες ότι αποτελούν χώρο ταφής σε περιοχές υπό τον έλεγχο του τουρκικού στρατού. Το 2015, η Επιτροπή συνήψε με το UNDP δύο συμβάσεις ανάθεσης για τη χρηματοδότηση της ΔΕΑ, εκάστη με ποσό ύψους 2,6 εκατ. EUR, οι οποίες καλύπτουν, αντίστοιχα, δραστηριότητες κατά το 2015 και το 2016. Το εν λόγω ετήσιο ποσό αντιστοιχούσε στο 82% των συνολικών δωρεών προς τη ΔΕΑ το 2015. Συνολικά, κατά την περίοδο 2006-2015, η ΕΕ συνέβαλε με ποσοστό μεγαλύτερο του 70% της συνολικής χρηματοδότησης που χορηγήθηκε στη ΔΕΑ από την Κύπρο και από διεθνείς χορηγούς.

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω της δικοινοτικής τεχνικής επιτροπής για την πολιτιστική κληρονομιά (TCCH), παρέμεινε βασικό στοιχείο του σκέλους του προγράμματος βοήθειας που αφορά τη συμφιλίωση και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Το εκ νέου άνοιγμα του Πύργου του Οθέλλου στην Αμμόχωστο, τον Ιούλιο, παρουσία των ηγετών των δύο κοινοτήτων αποτέλεσε σημαντικό και ιδιαίτερα προβεβλημένο γεγονός. Σημαντική ήταν και η συμμετοχή στην τελετή για την ολοκλήρωση της παλαιάς εκκλησία του Αγίου Γεωργίου των Μαρωνιτών στην περιοχή Κορμακίτης/Κoruçam τον Νοέμβριο. Μια σημαντική εξέλιξη στα τέλη Νοεμβρίου, ήταν η παροχή πρόσβασης στην TCCH στο χωριό Αγία Μαρίνα/Gurpinar, επί του παρόντος στρατιωτική περιοχή, όπου βρίσκεται μια άλλη σημαντική εκκλησία Μαρωνιτών, για αξιολόγηση των εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης που απαιτούνται. Η σημασία των εργασιών που πραγματοποιούνται από την TCCH για την ειρήνη και τη συμφιλίωση στην Κύπρο έχει αναγνωριστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που απένειμε, τον Οκτώβριο, το Βραβείο Ευρωπαίου Πολίτη 2015 για τους Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους επικεφαλής της TCCH. Συμφωνία ανάθεσης για τη φάση 4 του προγράμματος προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς υπογράφηκε με το UNDP τον Δεκέμβριο. Κοιτάζοντας προς τα εμπρός, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διατήρηση και φύλαξη των αποκατασταθέντων χώρων από τις κοινότητες δικαιούχους.

Ανταποκρινόμενη σε πρωτοβουλία για νέα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, η Επιτροπή ενήργησε ταχέως για την τροποποίηση του παραρτήματος του κανονισμού για την πράσινη γραμμή με σκοπό την προσθήκη των δύο νέων σημείων διέλευσης στη Δερύνεια και στη Λεύκα-Απλίκι και την ανακατανομή των πόρων που απαιτούνται για το άνοιγμα τους. Θα αναληφθούν εργασίες από το UNDP το 2016.

Η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών συνεχίστηκε το 2015 με δύο τρόπους: υπεγράφη νέα σύμβαση τεχνικής βοήθειας στις αρχές του έτους ώστε να παρασχεθεί ανάπτυξη ικανοτήτων για οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) και να ενθαρρυνθεί η δημιουργία δικτύων και κοινών δράσεων με ελληνοκυπριακές οργανώσεις και άλλους φορείς της ΟΚΠ της ΕΕ. Αργότερα εντός του έτους, οκτώ νέες επιχορηγήσεις χορηγήθηκαν στα πλαίσια του προγράμματος Κοινωνία των πολιτών σε δράση V. Οι επιχορηγήσεις αυτές συμπληρώνουν τις 10 επιχορηγήσεις που παρέχονται ήδη στο πλαίσιο του προγράμματος Κοινωνία των πολιτών σε δράση IV. Φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών (CSF), πλατφόρμα στην οποία οι ΟΚΠ μπορούν να εκφράσουν τις προσδοκίες και τις προτεραιότητές τους, δρομολογήθηκε τον Οκτώβριο και συνέρχεται κάθε τρίμηνο. Το CSF συνιστά καταλύτη για την υποστήριξη των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και προάγει την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στα κοινά.

Τον Δεκέμβριο, το Τουρκοκυπριακό Εμπορικό Επιμελητήριο ανακοίνωσε τα βραβεία στο πλαίσιο του δικοινοτικού προγράμματος άσκησης, που υποστηρίζεται από χρηματοδότηση του προγράμματος βοήθειας που καλύπτει το 80% των δαπανών του έργου, η οποία θα παρέχει ευκαιρίες άσκησης στην άλλη κοινότητα σε 24 τουρκοκύπριους και ελληνοκύπριους απόφοιτους πανεπιστημίου.

4.2.4.Στόχος 4: Προσέγγιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην ΕΕ

Η διαχείριση των υποτροφιών της ΕΕ ανατέθηκε στο Βρετανικό Συμβούλιο για τα ακαδημαϊκά έτη 2014-16 και χορηγήθηκαν 125 επιχορηγήσεις στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος το 2015. Η ρύθμιση αυτή παρατάθηκε για τρία επιπλέον έτη βάσει συμφωνίας ανάθεσης που υπογράφηκε με το Βρετανικό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο, η οποία καλύπτει τα ακαδημαϊκά έτη 2017-20. Η Επιτροπή εξασφάλισε πρόσβαση σε υποτροφίες κάθε χρόνο από το 2007 και η συνέχεια του εν λόγω προγράμματος, θεωρείται ζωτικής σημασίας. Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων για τη διαχείριση του προγράμματος υποτροφιών, το Βρετανικό Συμβούλιο διοργανώνει ημέρες με θέμα «Σπουδές στην Ευρώπη» για την παροχή πληροφοριών στους σπουδαστές σχετικά με τις δυνατότητες σπουδών εκτός του ΗΒ. Επίσης αναπτύσσει δίκτυο αποφοίτων και θα παρακολουθεί τον μεσοπρόθεσμο αντίκτυπο, για παράδειγμα το ποσοστό επιστροφής φοιτητών στην Κύπρο και την επιτυχία στην εξεύρεση απασχόλησης.

Νέο InfoPoint άρχισε να λειτουργεί στις αρχές του 2015. Το γεγονός αυτό συνέβαλε στην αυξημένη προβολή της ΕΕ, των πολιτικών της και του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ προγράμματος βοήθειας με 35 εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια του 2015. Διανεμήθηκαν πολλά ενημερωτικά προϊόντα. Υπάρχει επίσης σελίδα στο Facebook abbilgi και σημαντική κάλυψη των δραστηριοτήτων του Infopoint από έντυπα μέσα ενημέρωσης και τηλεόραση.

4.2.5.Στόχοι 5/6: Προετοιμασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας για την καθιέρωση και εφαρμογή του κεκτημένου

Το μέσο της Επιτροπής για τεχνική βοήθεια και ανταλλαγής πληροφοριών (TAIEX) χρησιμοποιείται για την υλοποίηση των στόχων 5 και 6 του κανονισμού για τη βοήθεια και, ως εκ τούτου, συμβάλλει στην προετοιμασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας για την εφαρμογή του κεκτημένου ενόψει της άρσης της αναστολής του, από την έναρξη ισχύος μιας συνολικής διευθέτησης του κυπριακού προβλήματος. Η συνδρομή συνεχίστηκε το 2015 στα ίδια περίπου 16 βασικά σημεία ή «τομείς» του κεκτημένου, όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, για να διευκολυνθεί η επανένωση της Κύπρου. Συνολικά, ο αριθμός των εκδηλώσεων που διοργανώθηκαν το 2015 ήταν 307. Στις δράσεις του TAIEX περιλαμβάνονταν αποστολές εμπειρογνωμόνων, μαθήματα κατάρτισης, εργαστήρια και επισκέψεις μελέτης. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς της τουρκοκυπριακής κοινότητας επέδειξαν σημαντικά αυξημένη συνειδητοποίηση των απαιτήσεων του κεκτημένου στους τομείς που δραστηριοποιείται το TAIEX. Τον Νοέμβριο πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες σεμινάριο για ενδιαφερόμενους φορείς υψηλού επιπέδου της τουρκοκυπριακής κοινότητας σε θέματα περιφερειακής και αστικής πολιτικής της ΕΕ.

Συνεχίστηκε η στήριξη του εμπορίου διαμέσου της πράσινης γραμμής (κανονισμός 866/2004). Οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες συμμετείχαν σε 2015 στην εκτέλεση των τακτικών φυτοϋγειονομικών ελέγχων σε πατάτες και εσπεριδοειδή, στη λήψη δειγμάτων μελιού για ανάλυση και στην εκπόνηση ενημερωμένου καταλόγου σκαφών των οποίων τα αλιεύματα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών διαμέσου της πράσινης γραμμής.

4.3.Δημοσιονομική εκτέλεση (συμβάσεις και πληρωμές)

4.3.1.Ανάθεση συμβάσεων

Οι πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων ανήλθαν το 2015 σε 27,7 εκατ. EUR και περιελάμβαναν σημαντικό όγκο εργασιών που ανατέθηκαν σε τρίτους, καθώς και ορισμένες σημαντικές συμβάσεις τεχνικής βοήθειας. Το ποσοστό ανάληψης υποχρεώσεων αυξήθηκε για τέταρτο συναπτό έτος, γεγονός που καταδεικνύει την επιτάχυνση του προγράμματος.

4.3.2.Πληρωμές

Το 2015, οι πληρωμές ανήλθαν σε 17,7 εκατ. ευρώ. Η τάση όσον αφορά τις πληρωμές αναμένεται ότι θα είναι ανοδική καθώς ο όγκος των αναλήψεων υποχρεώσεων θα αυξάνεται.

4.4.Παρακολούθηση

Η Επιτροπή είναι άμεσα υπεύθυνη για την εκτέλεση των περισσότερων έργων (άμεση διαχείριση). Το επίπεδο επίβλεψης από το προσωπικό της Επιτροπής είναι υψηλό, με επισκέψεις δειγματοληπτικού ελέγχου, καθώς και με επιτόπιες συνεδριάσεις και συντονιστικές επιτροπές. Ειδική ΜΔΕ παρακολουθεί τις επιχορηγήσεις που προορίζονται για την κοινοτική ανάπτυξη, τις ΜΜΕ και τις αγροτικές επιχειρήσεις, καθώς και, από το 2015, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τα σχολεία και τους οργανισμούς επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης· επίσης υποστηρίζει τους δικαιούχους επιχορηγήσεων στην εφαρμογή των κανόνων υλοποίησης των επιχορηγήσεων.

Η παρακολούθηση από το TAIEX βελτιώθηκε μέσω της εκ νέου δρομολόγησης διευθυνουσών επιτροπών έργου, το φθινόπωρο του 2015, με στόχο την επισκόπηση, την αξιολόγηση της προόδου, και τον σχεδιασμό για τη μελλοντική περίοδο. Η υλικοτεχνική υποστήριξη του TAIEX παρακολουθείται μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος διαχείρισης του ΤΑΙΕΧ.

4.5.Εσωτερικοί και άλλοι έλεγχοι

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διενήργησε το 2015 έλεγχο παρακολούθησης του προγράμματος βοήθειας της ΤΚκ του 2012 και υπέβαλε σχετική έκθεση στις αρχές του 2016. Δεν απαιτείται η λήψη μέτρων παρακολούθησης. Πραγματοποιήθηκε λεπτομερής εξωτερικός έλεγχος των μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου προκειμένου να εντοπιστούν πιθανές βελτιώσεις στην ασφάλεια μετά τη μεταφορά, το 2015, της ειδικής ομάδας στη Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης. Οι ελεγκτές υπέβαλαν εκθέσεις το 2016 και βρίσκονται σε εξέλιξη οι απαραίτητες ενέργειες παρακολούθησης. Τον Οκτώβριο, διενεργήθηκε από τη Γενική Διεύθυνση Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση (ΓΔ NEAR) εκ των υστέρων έλεγχος των πληρωμών πέντε τιμολογίων που χρονολογούνται από την περίοδο πριν το 2015, όταν η ΓΔ NEAR διαχειριζόταν την ειδική ομάδα. Δεν βρέθηκαν ποσοτικώς προσδιορίσιμα σφάλματα. Συνήφθη επίσης σύμβαση για την επαλήθευση δαπανών όσον αφορά 15 επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος υποτροφιών Ανάπτυξη των ΜΜΕ III: εκσυγχρονισμός προϊόντων και υπηρεσιών. Οι εργασίες αυτές θα διενεργηθούν το 2016, δεδομένου ότι η εφαρμογή των συμβάσεων επιχορήγησης ολοκληρώνεται.

4.6.Αξιολόγηση

Μετά τη γενική αξιολόγηση του προγράμματος το 2013, οι δείκτες του προγράμματος επανεξετάστηκαν. Συγκεντρώθηκαν στοιχεία για πολλούς τομείς και προτάθηκε σειρά νέων δεικτών. Είναι σαφές, ωστόσο, ότι λείπουν πολλά οικονομικά και κοινωνικά δεδομένα και ότι θα απαιτηθεί σημαντική βελτίωση στον τομέα της στατιστικής προκειμένου να συνοδεύσει τη μελλοντική ανάπτυξη του κεκτημένου. Μετά την αξιολόγηση του 2014 των δραστηριοτήτων της ΔΕΑ από την Equipo Argentino de Antropologia Forense (EAAF), πραγματοποιήθηκαν τρεις επιπλέον επισκέψεις από την EAAF το 2015, μεταξύ άλλων για τον έλεγχο διαδικασιών γενετικού ελέγχου.

4.7.Πληροφόρηση, δημοσιότητα και προβολή

Το 2015 πραγματοποιήθηκαν 188 δράσεις προβολής και επικοινωνίας, σημειώνοντας σημαντική αύξηση σε σχέση με το 2014· στις δράσεις αυτές συνέβαλε σημαντικά το νέο έργο Infopoint, το οποίο τελεί υπό τη διαχείριση της υπηρεσίας EUPSO μαζί με την αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, (βλέπε επίσης 4.2.4). Οι κυριότερες εκδηλώσεις το 2015 ήταν: οι αγροτικές περιηγήσεις στα Κώμη Κεπήρ/Büyükkonuk, Κιάδος/Serdarlı Μόρφου/Güzelyurt, και Λεύκες/Lefka και οι συζητήσεις (πάνελ) σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για την αγροτική ανάπτυξη, η εβδομάδα κινητικότητας που εορτάστηκε για πρώτη φορά στην τουρκοκυπριακή κοινότητα και η εκστρατεία ενημέρωσης σχετικά με την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων. Η ημέρα της Ευρώπης και η πράσινη εβδομάδα εορτάστηκαν με υπαίθρια εκδήλωση μεγάλης κλίμακας και πραγματοποιήθηκε σημαντική διάσκεψη για την πολιτιστική κληρονομιά που συγκέντρωσε εμπειρογνώμονες ολόκληρης της νήσου.

4.8.Διαβουλεύσεις με την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας

Συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν με εκπροσώπους της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας, ιδίως στο πλαίσιο επισκέψεων ανώτερων υπαλλήλων της Επιτροπής στη νήσο. Η Επιτροπή εξακολουθεί να βασίζεται στη συνεργασία της κυβέρνησης όσον αφορά την επαλήθευση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, ενώ έχει επίσης τακτικές συναντήσεις με τη μόνιμη αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες. Η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων πραγματοποίησε τεχνική επίσκεψη τον Ιανουάριο για την αντιμετώπιση εστίας οζώδους δερματίτιδας, η εκδήλωση της οποίας αφορούσε ολόκληρη τη νήσο.

5.Συμπεράσματα

Η Επιτροπή εξακολουθεί να υποστηρίζει τη διαδικασία διευθέτησης υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, και αξιοποιεί όλες τις δυνατότητες στο πλαίσιο του προγράμματος ώστε να διευκολύνει πρωτοβουλίες που απορρέουν από τη διαδικασία, όπως έπραξε κατά τη διάρκεια του 2015 για να εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση για τη διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης. Η σύσταση δικοινοτικής επιτροπής ad hoc, μέσω της οποίας οι δύο κοινότητες έχουν αναλάβει να μελετήσουν τεχνικά ζητήματα συμμόρφωσης με το κεκτημένο, αποτελεί ευπρόσδεκτη εξέλιξη. Έχει αποδειχθεί ότι η στήριξη του TAIEX στο πλαίσιο του προγράμματος βοήθειας είχε θετικό αντίκτυπο στο έργο της επιτροπής ad hoc δεδομένου ότι συμμετέχοντες από την τουρκοκυπριακή κοινότητα επέδειξαν σημαντικά βελτιωμένη ευαισθητοποίηση όσον αφορά το κεκτημένο σε αυτούς τους τομείς στους οποίους αναπτύχθηκε δραστηριότητα του ΤΑΙΕΧ.

Η Επιτροπή εξακολουθεί να παρέχει συνδρομή δυνάμει του κανονισμού για τη βοήθεια προκειμένου να διευκολύνει την επανένωση της Κύπρου μέσω της ενθάρρυνσης της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας, παράγοντας έργο στο πλαίσιο των έξι τομέων της. Κατά τη διάρκεια του 2015, η βοήθεια εστιάστηκε περαιτέρω σε τομείς που παρουσιάζουν ιδιαίτερα προβλήματα για τη μελλοντική συμμόρφωση με το κεκτημένο. Πρόκειται κυρίως για θέματα του τομέα του περιβάλλοντος και της υγείας των ζώων.

Λόγω της χαμηλής ικανότητας και της έλλειψη πόρων του δικαιούχου σε πολλούς τομείς και των κενών στην ετοιμότητα για τη μελλοντική ανάπτυξη του κεκτημένου, η βιωσιμότητα των έργων πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά. Η Επιτροπή εξακολουθεί να δραστηριοποιείται για την υποστήριξη συγκεκριμένων έργων για περιόδους μετά τη μεταβίβασή τους σε δικαιούχους. Σημαντικές υποδομές και εξοπλισμός που παρασχέθηκαν λειτουργούν ωστόσο σήμερα και συντηρούνται με επιτυχία από τους δικαιούχους.

Το πρόγραμμα παρουσιάζει επιτάχυνση, όπως καταδεικνύει το αυξανόμενο ποσοστό αναλήψεων υποχρεώσεων. Η ταχεία ανταπόκριση στις ανάγκες του δικαιούχου αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία δεδομένου ότι οι συνομιλίες για τη διευθέτηση εξελίσσονται.

(1)

   ΕΕ L 65 της 7.3.2006, σ. 5.

(2)

   Απόφαση C(2014) 9366 της Επιτροπής.

(3)

     ΕΕ L 347 της 2.12.2013, σ. 884.

(4)

Στοιχεία της ΔΕΑ της 30ής Δεκεμβρίου 2015