ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 26.6.2015

COM(2015) 313 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

για την αξιολόγηση των οικονομικών της Ένωσης βασιζόμενη στα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί

{SWD(2015) 124 final}
{SWD(2015) 125 final}

Περιεχόμενα

Κατάλογος συντομογραφιών:

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ρόλος της έκθεσης βάσει του άρθρου 318

Η έκθεση του τρέχοντος έτους

1. Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» και η προστιθέμενη αξία του προϋπολογισμού της ΕΕ

1.1 Συνοπτική παρουσίαση της προόδου ως προς την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»

1.2 Παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο ο προϋπολογισμός της ΕΕ χρησιμοποιήθηκε για την αντιμετώπιση προτεραιοτήτων της εσωτερικής και της εξωτερικής πολιτικής

Παράδειγμα 1- ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ: Με ποιον τρόπο λειτούργησε η πρωτοβουλία για ομόλογα χρηματοδότησης έργων ως μοχλός για επιπλέον χρηματοδότηση σημαντικών έργων υποδομής;

Παράδειγμα 2 — ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΈΜΠΟΛΑ: Ο τρόπος με τον οποίο μια συντονισμένη παρέμβαση της ΕΕ συνέβαλε στην ταχεία παροχή οικονομικής, οργανωτικής και ανθρωπιστικής βοήθειας για την αντιμετώπιση της επιδημίας του Έμπολα στην Αφρική

2. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙ

2.1 Έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη (τομέας προϋπολογισμού 1)

Α) ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ (τομέας 1α)

Β) ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΔΑΦΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ (τομέας προϋπολογισμού 1Β)

2.2 Βιώσιμη ανάπτυξη: φυσικοί πόροι (τομέας προϋπολογισμού 2)

2.3 Ασφάλεια και ιθαγένεια (τομέας προϋπολογισμού 3)

2.4 Η Ευρώπη στον κόσμο (τομέας προϋπολογισμού 4)

3. Συμπέρασμα

Κατάλογος συντομογραφιών:

ΤΑΜΕ        Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης 

ΚΓΠ        Κοινή Γεωργική Πολιτική 

CEF        Διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» 

ΚΕΠΠΑ        Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας 

ΤΣ        Ταμείο Συνοχής

ΚΑΠ        Κοινή Αλιευτική Πολιτική 

COSME         Ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ

ΜΑΣ        Μηχανισμός Αναπτυξιακής Συνεργασίας

ΕΓΤΕ     Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων

ΕΤΑ        Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης

ΕΓΤΑΑ         Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης

ΕΤΑ        Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας

ΠΑΚΚ        Πρόγραμμα «Απασχόληση και Κοινωνική Καινοτομία»

ΕΤΕπ        Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

ΕΜΔΔΑ         Ευρωπαϊκό Μέσο για τη Δημοκρατία και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

ΕΤΘΑ        Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας 

ΕΜΓ        Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Γειτονίας

ΕΤΠΑ        Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης

ΕΚΤ        Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο

ΕΔΕΤ        Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία

ΠΑΚΚ        Πρόγραμμα «Απασχόληση και Κοινωνική Καινοτομία»

TEBA        Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους

ΠΠ7     Έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΠΔΠ 2007-2013)

Ορίζων 2020    Πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία (ΠΔΠ 2014-2020)

ΜΣ        Μηχανισμός Σταθερότητας

INSC        Μηχανισμός Συνεργασίας στον τομέα της Πυρηνικής Ασφάλειας 

IcSP        Μηχανισμός συμβολής στη Σταθερότητα και την Ειρήνη 

INSC        Μηχανισμός Συνεργασίας στον τομέα της Πυρηνικής Ασφάλειας

ΜΠΒ        Μηχανισμός Προενταξιακής Βοήθειας 

ΤΕΑ        Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας

ΠΔΠ        Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο

ΕΠ        Επιχειρησιακά Προγράμματα

ΣΕΣ        Συμφωνίες Εταιρικής Σχέσης 

PBI        Πρωτοβουλία για τα ομόλογα χρηματοδότησης έργων

UCPM        Ενωσιακός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας

YEI        Πρωτοβουλία για την Απασχόληση των Νέων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ρόλος της έκθεσης βάσει του άρθρου 318

Σύμφωνα με το άρθρο 318 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή υποχρεούται να υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ετήσια έκθεση αξιολόγησης των οικονομικών της Ένωσης βασιζόμενη στα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί («έκθεση βάσει του άρθρου 318» ή «έκθεση»), στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας απαλλαγής για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ. Επιτρέπει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εξετάζει την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ πέρα από τη συμμόρφωση, τη νομιμότητα και την κανονικότητα της εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Τα τελευταία αυτά στοιχεία εξετάζονται στη συγκεφαλαιωτική έκθεση των διαχειριστικών επιτευγμάτων της Επιτροπής 1 .

Το 80% περίπου του προϋπολογισμού της ΕΕ εκτελείται βάσει επιμερισμένης διαχείρισης μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, ενώ το 20% τελεί υπό την άμεση διαχείριση της Επιτροπής. Τα κράτη μέλη οφείλουν να συνεργάζονται με την Επιτροπή κατά την υλοποίηση των προγραμμάτων και για την αξιολόγησή τους και την υποβολή των σχετικών εκθέσεων. Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη έναντι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την οποία το Κοινοβούλιο, βάσει σύστασης του Συμβουλίου, χορηγεί απαλλαγή στην Επιτροπή.

Τα πλαίσια παρακολούθησης και αξιολόγησης (συμπεριλαμβανομένων των στόχων και δεικτών επιδόσεων, καθώς και των ρυθμίσεων για την αξιολόγηση και την υποβολή εκθέσεων) ορίζονται στα προγράμματα δαπανών βάσει του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020 («ΠΔΠ») που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Η Επιτροπή έχει συμπεριλάβει τους εν λόγω στόχους και δείκτες επιδόσεων, πέραν εκείνων που αφορούν τη διαχείριση, στα σχέδια διαχείρισης των Γενικών Διευθύνσεών της, για τους σκοπούς της αναφοράς μέσω των ετήσιων εκθέσεων δραστηριοτήτων. Η Επιτροπή συνοψίζει και υποβάλλει αναφορά σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών και τη διαχείριση της εκτέλεσης του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ετήσια συγκεφαλαιωτική έκθεση με βάση τις πληροφορίες που περιέχονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων.

Επομένως, η ετήσια απαλλαγή για την εκτέλεση του προϋπολογισμού βασίζεται σε διάφορες κατηγορίες στοιχείων. Αυτά περιλαμβάνουν τους ετήσιους λογαριασμούς και δημοσιονομικό ισολογισμό του ενεργητικού και του παθητικού της Ένωσης, στοιχεία σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών, πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο στην εκτέλεση και τη διαχείριση των χρηματοδοτικών προγραμμάτων και στοιχεία για τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί 2 .

Η Επιτροπή υπό τον Πρόεδρο Γιούνκερ έχει δηλώσει ότι θα διασφαλίσει ότι «κάθε δράση που αναλαμβάνουμε αποδίδει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και προστιθέμενη αξία». 3 Αυτό, σε συνδυασμό με την πολιτική της για βελτίωση της νομοθεσίας αποτυπώνεται σε ισχυρή δέσμευση ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ δίνει έμφαση στην αποτελεσματικότητα.

Το Κοινοβούλιο και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν ζητήσει η έκθεση βάσει του άρθρου 318 να παρουσιάζει ετήσια επικαιροποίηση της προόδου που επιτυγχάνεται ως προς την υλοποίηση των στόχων του προγράμματος, καθώς και τη συμβολή των προγραμμάτων στην επίτευξη των συνολικών στόχων της ΕΕ. Η Επιτροπή ανταποκρίθηκε παρέχοντας στοιχεία σχετικά με την επίτευξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ καθώς και των προγραμματικών στόχων. Στο πλαίσιο αυτό, ωστόσο, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη διάφοροι παράγοντες.

Πρώτον, η χρονική εγγύτητα της ετήσιας απαλλαγής με το έτος των δαπανών που αποτελούν το αντικείμενο της απαλλαγής περιορίζει τη δυνατότητα παροχής επικαιροποιημένων στοιχείων για τις επιδόσεις των προγραμμάτων. Και τούτο διότι, ενώ είναι δυνατή η υποβολή έκθεσης σε ετήσια βάση σχετικά με τις δαπάνες, με τις δράσεις που χρηματοδοτούνται με κονδύλια της ΕΕ και με τα πλέον άμεσα και σε ευθεία συσχέτιση αποτελέσματα των δράσεων αυτών, δεν είναι δυνατή η υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις ευρύτερες επιδόσεις των παρεμβάσεων της ΕΕ όσον αφορά τον αντίκτυπό τους στην οικονομία και την κοινωνία σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.

Όπως αναγνωρίζεται από το πλαίσιο αξιολόγησης και υποβολής εκθέσεων του ΠΔΠ, τα στοιχεία για τις γενικότερες επιδόσεις αρχίζουν να γίνονται διαθέσιμα περίπου κατά το μέσο του κύκλου του κάθε προγράμματος. Τότε θεωρείται ότι έχει παρέλθει επαρκής χρόνος, ώστε τα χρήματα που δαπανώνται και οι δράσεις που υλοποιούνται στη συνέχεια να έχουν κάποιο αντίκτυπο. Επίσης, η ένταση και η διατηρησιμότητα του αντικτύπου των δράσεων μπορούν να αξιολογηθούν μόνο μετά από την παρέλευση ορισμένων ετών, κατά την εξέταση των διαφαινομένων τάσεων. Ενδεικτικά, η χορήγηση χρηματοδοτικής στήριξης για την επανεκπαίδευση των μακροχρόνια ανέργων σε ένα έτος μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας ή την αύξηση της ποσότητας των ενεργειών κατάρτισης που είναι διαθέσιμες για το επόμενο έτος. Αυτό εκτιμάται ότι θα συμβάλει στην παρουσία ατόμων με αναβαθμισμένα προσόντα στην αγορά εργασίας ενδεχομένως το επόμενο έτος. Ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος των εξελίξεων αυτών, όσον αφορά την εξεύρεση σταθερής νέας απασχόλησης από τα άτομα αυτά, θα είναι δυνατό να αξιολογηθεί τότε βάσει των τάσεων που εντοπίζονται στις ετήσιες εκθέσεις, αφού θα έχει παρέλθει διάστημα ορισμένων ετών. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο παρέχεται τακτική ενημέρωση με την υποβολή ετήσιων εκθέσεων σχετικά με τις υλοποιήσεις και τα αποτελέσματα των δαπανών της ΕΕ, ενώ η υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις συνολικές επιδόσεις των χρηματοδοτικών παρεμβάσεων αρχίζει μόνο περί το μέσο του επταετούς ΠΔΠ, μέσω των ενδιάμεσων αξιολογήσεων, και ολοκληρώνεται μόνον κατά τα έτη μετά την ολοκλήρωση του ΠΔΠ, με τις εκ των υστέρων αξιολογήσεις.

Δεύτερον, υπάρχουν πρόσθετες δυσκολίες να προσδιοριστεί η σχέση μεταξύ των δράσεων που έχουν αναληφθεί και της προόδου ως προς την επίτευξη των στόχων της πολιτικής της ΕΕ, διότι εμπλέκονται διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες. Σχολιάζοντας περαιτέρω το παράδειγμα της κατάρτισης των ανέργων, οι πολλαπλοί παράγοντες που επηρεάζουν τους όρους των παγκόσμιων συναλλαγών και τη λήψη αποφάσεων του ιδιωτικού τομέα σχετικά με την επιλογή του τόπου παραγωγής σε διάφορα μέρη του κόσμου μπορούν να έχουν ισχυρό αντίκτυπο στην απασχόληση στις διάφορες χώρες και περιφέρειες, ανεξάρτητα από την ποιότητα και την ποσότητα της παρεχόμενης κατάρτισης.

Τρίτον, πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι οι δαπάνες της ΕΕ αντιπροσωπεύουν μόνο το 2% περίπου του συνόλου των δημοσίων δαπανών στην ΕΕ και το 1% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος. Ενώ οι δαπάνες της ΕΕ μπορούν (και αποσκοπούν πράγματι σε αυτό) να λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις εθνικές δαπάνες, να συμβάλλουν στην εξασφάλιση της αποτελεσματικότητας της ενιαίας αγοράς, να μειώνουν τις αναπτυξιακές και εισοδηματικές περιφερειακές ανισότητες, κ.ο.κ., υπάρχουν όρια στη δυνατότητα των δαπανών που διοχετεύονται μέσω των χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ να έχουν επίπτωση, επειδή τα χορηγούμενα ποσά είναι σχετικά χαμηλά σε σύγκριση με τη συνολική κατάσταση των δημόσιων οικονομικών και της αγοράς. Όλοι αυτοί οι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν εξετάζεται η δυνατότητα συμβολής της έκθεσης βάσει του άρθρου 318 στη διαδικασία της ετήσιας απαλλαγής για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Η περαιτέρω εξέλιξη αυτής της έκθεσης πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων εργασιών της Επιτροπής για τις επιδόσεις στον συνολικό κύκλο του προϋπολογισμού, ώστε να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα των καλύτερων δυνατών πληροφοριών για την τεκμηρίωση των αποφάσεων κατανομής των πόρων, για τη μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης, για την απλούστευση και την επιτάχυνση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση της ΕΕ, καθώς και για την εφαρμογή οικονομικά αποδοτικότερων ελέγχων. Δίνεται επίσης μεγάλη έμφαση στην επικοινωνία και τον διάλογο μεταξύ των θεσμικών οργάνων για το πώς θα επιτευχθούν τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα και η καλύτερη ενημέρωση του κοινού. Η διοργανική ομάδα εργασίας για την κατάρτιση του προϋπολογισμού βάσει επιδόσεων, που θα συσταθεί μετά από αίτημα του Κοινοβουλίου, θα πρέπει να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας συναντίληψης που θα αποτελέσει τη βάση για τις μελλοντικές αποφάσεις σχετικά με τον άριστο τρόπο κατάρτισης του προϋπολογισμού της ΕΕ που θα επικεντρώνεται στην επίτευξη αποτελεσμάτων.

Η έκθεση του τρέχοντος έτους

Ο προϋπολογισμός της Ένωσης για την περίοδο 2014-2020 («ΠΔΠ 2014-2020») χωρίζεται σε διαφορετικές κατηγορίες δαπανών («τομείς του προϋπολογισμού») που αντιστοιχούν σε διαφορετικούς τομείς δραστηριοτήτων της ΕΕ: (1) Έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη· (2) Βιώσιμη ανάπτυξη: φυσικοί πόροι· (3) Ασφάλεια και ιθαγένεια και (4) Η Ευρώπη στον κόσμο. Η ανώτατη χρηματοδότηση που δεσμεύθηκε για τους εν λόγω τομείς καθορίστηκε σε 960 δισεκατομμύρια ευρώ 4 για την επταετή περίοδο.

Το οικονομικό έτος 2014 άρχισε η εφαρμογή των προγραμμάτων στο πλαίσιο του νέου ΠΔΠ 5 . Ταυτοχρόνως συνεχίστηκαν οι δαπάνες για έργα στο πλαίσιο των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από την προηγούμενη περίοδο του ΠΔΠ 2007-2013. Όπως αναφέρθηκε στην περυσινή έκθεση βάσει του άρθρου 318 6 , η έκθεση για το 2014 θα συνδυάζει τις πρώτες ενδείξεις προόδου της εφαρμογής των προγραμμάτων του ΠΔΠ 2014-2020 με τις διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο των έργων που χρηματοδοτούνται από τα προγενέστερα προγράμματα του ΠΔΠ 2007-2013. Η υποβολή εκθέσεων βασίζεται σε πληροφορίες από τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων των υπηρεσιών της Επιτροπής, οι οποίες συνδυάζουν δεδομένα παρακολούθησης με στοιχεία από τις αξιολογήσεις και τους ελέγχους επιδόσεων από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. Αυτές οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων παρέχουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τους δείκτες μέτρησης της προόδου που σημειώθηκε όσον αφορά την επίτευξη των στόχων των διαφόρων πολιτικών της ΕΕ. Η συγκεφαλαιωτική έκθεση για τα αποτελέσματα της διαχείρισης της Επιτροπής για το 2014 περιέχει επισκόπηση της προόδου στους βασικούς δείκτες επιδόσεων για όλη την Επιτροπή.

Εκ των υστέρων αξιολογήσεις των κύριων προγραμμάτων δαπανών που χρηματοδοτούνται βάσει του ΠΔΠ για την περίοδο 2007-2013 δεν είναι ακόμη διαθέσιμες. Ως εκ τούτου, η φετινή έκθεση εκδίδεται σε μια ενδιάμεση περίοδο μεταξύ των περαιτέρω εκθέσεων για τις επιδόσεις του προηγούμενου ΠΔΠ και της έναρξης των δαπανών στο πλαίσιο του νέου ΠΔΠ.

Η έκθεση ανταποκρίνεται σε αιτήματα του Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου 7 να δίνουν οι εκθέσεις μεγαλύτερη έμφαση στη συνεισφορά του προϋπολογισμού στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και στην προστιθέμενη αξία του προϋπολογισμού της ΕΕ. 

Η έκθεση περιλαμβάνει συνοπτική παρουσίαση της προόδου ως προς την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Βασικό παράδειγμα είναι ο τρόπος με τον οποίο συγκεντρώθηκαν οι πόροι ως ανταπόκριση στην πρωτοβουλία των αρχηγών κρατών το 2012 για να δοθεί νέα ώθηση στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» μέσω του «Συμφώνου για την ανάπτυξη και την απασχόληση». Το «Σύμφωνο» χρηματοδοτεί πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση της οικονομικής ύφεσης. Τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν μέσω μίας από αυτές τις πρωτοβουλίες, της πρωτοβουλίας για τα ομόλογα χρηματοδότησης έργων, κοινοποιήθηκαν το 2014. Η έκθεση περιέχει επίσης παραδείγματα της προστιθέμενης αξίας που δημιουργείται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και συνοδεύεται από έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SWD1) σχετικά με την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων της ΕΕ και τις συνέργειες που δημιουργούν συμβάλλοντας στην προστιθέμενη αξία της ΕΕ.

Τέλος, όπως και στην προηγούμενη έκδοση, προστίθεται και άλλο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SWD2) που περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή εφάρμοσε το σχέδιο δράσης του 2013 για την ανάπτυξη της έκθεσης αξιολόγησης βάσει του άρθρου 318.

Διάρθρωση της έκθεσης:

Το τμήμα 1 παρουσιάζει συνοπτικά την πρόοδο που σημειώθηκε ως προς την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και δείχνει τον τρόπο κινητοποίησης του προϋπολογισμού της ΕΕ για την αντιμετώπιση των εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών προτεραιοτήτων. Το παράδειγμα 1 δείχνει τον τρόπο με τον οποίο ο προϋπολογισμός της ΕΕ λειτούργησε ως μοχλός για τη χρηματοδότηση σημαντικών έργων υποδομής μέσω της πρωτοβουλίας για τα ομόλογα χρηματοδότησης έργων. Το παράδειγμα 2 δείχνει την προστιθέμενη αξία του προϋπολογισμού της ΕΕ όσον αφορά τον συντονισμό της οικονομικής, οργανωτικής και ανθρωπιστικής βοήθειας για την αντιμετώπιση της επιδημίας του Έμπολα στην Αφρική.

Το τμήμα 2 περιέχει μια γενική επισκόπηση των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν με τα οικονομικά της Ένωσης για κάθε τομέα του ΠΔΠ: Διαιρείται σε δύο κύρια κεφάλαια - τις εσωτερικές πολιτικές της Ένωσης και τις εξωτερικές πολιτικές της Ένωσης. Στο πλαίσιο της δομής αυτής, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο των προγραμμάτων και τις επιχειρησιακές πτυχές που συνδέονται με τις επιδόσεις των προγραμμάτων.

Το τμήμα 3 συνοψίζει τα κύρια πορίσματα και συνάγει συμπεράσματα.

1. Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» και η προστιθέμενη αξία του προϋπολογισμού της ΕΕ

1.1 Συνοπτική παρουσίαση της προόδου ως προς την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»

Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» είναι η δεκαετής στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση που τέθηκε σε εφαρμογή το 2010. Για την επίτευξη των στόχων της έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, η στρατηγική βασίζεται σε πέντε πρωταρχικούς στόχους στους τομείς της απασχόλησης, της έρευνας και ανάπτυξης, του κλίματος και της ενέργειας, της εκπαίδευσης και της καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, τους οποίους κάθε κράτος μέλος εξειδικεύει σε εθνικούς στόχους. Ο προϋπολογισμός του ΠΔΠ 2014-2020 είναι ένα από τα μέσα της ΕΕ που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων αυτών.

Οι εθνικές κυβερνήσεις διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο στην επίτευξη αποτελεσμάτων. Για τους περισσότερους τομείς, οι εθνικοί στόχοι δεν είναι αρκούντως φιλόδοξοι ώστε να επιτύχουν σωρευτικά τον στόχο σε επίπεδο ΕΕ 8 και ο προϋπολογισμός της ΕΕ, που από μόνος του αντιπροσωπεύει περίπου το 2% των συνολικών δημόσιων δαπανών στην ΕΕ, δεν αρκεί για να καλυφθεί αυτό το κενό.

Το διάγραμμα που ακολουθεί δείχνει την πρόοδο που έχει σημειωθεί από το 2008 και την απόσταση σε σχέση με τους βασικούς στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Πηγή: Δημοσίευση της Eurostat της 2ας Μαρτίου 2015

Όταν είναι δυνατόν, τα κεφάλαια της παρούσας έκθεσης διαρθρώνονται με άξονα τις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, τα δε αποτελέσματα των προγραμμάτων της ΕΕ συνδέονται με στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Τα αναφερόμενα αποτελέσματα στα διάφορα κεφάλαια πρέπει να ερμηνεύονται υπό το πρίσμα της γενικής προόδου στο πλαίσιο της προαναφερθείσας στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ χρησιμοποιείται τόσο για τη στήριξη των μακροπρόθεσμων στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» όσο και για την κάλυψη των βραχυπρόθεσμων προκλήσεων. Τα δύο παραδείγματα που ακολουθούν καταδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο η χρηματοδότηση της ΕΕ επιδιώκει να ανταποκριθεί στις βραχυπρόθεσμες πολιτικές προτεραιότητες, στους τομείς τόσο της εσωτερικής όσο και της εξωτερικής πολιτικής.

1.2 Παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο ο προϋπολογισμός της ΕΕ χρησιμοποιήθηκε για την αντιμετώπιση προτεραιοτήτων της εσωτερικής και της εξωτερικής πολιτικής

Παράδειγμα 1- ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ: Με ποιον τρόπο λειτούργησε η πρωτοβουλία για ομόλογα χρηματοδότησης έργων ως μοχλός για επιπλέον χρηματοδότηση σημαντικών έργων υποδομής;

Για να δοθεί νέα ώθηση για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», οι αρχηγοί κρατών της ΕΕ ενέκριναν το «Σύμφωνο για την ανάπτυξη και την απασχόληση» τον Ιούνιο του 2012. Η πρωτοβουλία αυτή προβλέπει διάφορες ειδικές δράσεις που θα αναληφθούν από τα κράτη μέλη, την Επιτροπή και την ΕΤΕπ 9 . Μία από τις δράσεις αυτές ήταν η δρομολόγηση του πιλοτικού έργου «Πρωτοβουλία για τα ομόλογα χρηματοδότησης έργων (PBI)» που χρηματοδοτείται από την ΕΤΕπ και με ποσό 230 εκατ. ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Κατά τις εκτιμήσεις, το πιλοτικό έργο PBI θα απέφερε πρόσθετες επενδύσεις ύψους 4,5 δισεκατ. ευρώ για πιλοτικά έργα σε βασικές υποδομές μεταφορών, ενέργειας και ευρυζωνικών δικτύων, παρέχοντας απασχόληση και συμβάλλοντας παράλληλα στη μελλοντική οικονομική ανάπτυξη και απασχόληση.

Από τα στοιχεία που κοινοποιήθηκαν το 2014 σχετικά με την πρωτοβουλία για τα ομόλογα χρηματοδότησης έργων συνάγεται ότι η πρωτοβουλία μπόρεσε να κινητοποιήσει πρόσθετη χρηματοδότηση. Από το ποσό των 4,5 δισεκατ. ευρώ, περίπου 2,1 δισεκατ. ευρώ κεφαλαιουχικών δαπανών των έργων καλύφθηκαν μέσω της χρηματοδότησης που διευκολύνθηκε από την πιστωτική ενίσχυση έργων υποδομής από την ΕΕ/ΕΤΕπ και στους τρεις τομείς, ενώ ποσό περίπου 2 δισεκατ. ευρώ κεφαλαιουχικών δαπανών των έργων που βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας θα καλυφθεί στο άμεσο μέλλον. 

Επί του παρόντος, έχουν οριστικοποιηθεί χρηματοδοτικές συμφωνίες για τέσσερα έργα που λαμβάνουν συνεισφορές από τον προϋπολογισμό της ΕΕ:

1.Τον νέο βελγικό αυτοκινητόδρομο A11 (συνολικό κόστος του έργου 657,5 εκατ. ευρώ): Όταν ολοκληρωθεί, ο Α11 θα παρέχει απευθείας σύνδεση αυτοκινητοδρόμου μεταξύ του λιμένα Zeebrugge και του ευρωπαϊκού δικτύου αυτοκινητοδρόμων.

2.Την επέκταση του γερμανικού αυτοκινητοδρόμου Α7 Bordesholm-Αμβούργο (συνολικό κόστος του έργου 772 εκατ. ευρώ): Ο Α7 είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος αυτοκινητόδρομος της Γερμανίας και μία από τις σημαντικότερες συνδέσεις βορρά-νότου μεταξύ της Σκανδιναβίας και της Κεντρικής Ευρώπης. Το έργο επιτρέπει την αύξηση της κυκλοφορίας στον αυτοκινητόδρομο.

3.Το έργο ευρυζωνικής υποδομής (Axione) στη Γαλλία (συνολικό κόστος του έργου 189,1 εκατ. ευρώ): Ο παρεχόμενος από την ΕΤΕπ μηχανισμός πιστωτικής ενίσχυσης με τη στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, υπό μορφή πιστωτικής επιστολής, επέτρεψε στην εταιρεία να αντλήσει το πρώτο εισηγμένο και διαβαθμισμένο ομόλογο χρηματοδότησης έργου στην Ευρώπη στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Το έργο στηρίζει τη συντήρηση και επέκταση ενός ευρυζωνικού δικτύου σε περιοχές της Γαλλίας με κύριο γνώρισμα τη χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα.

4.Το έργο υπεράκτιας μεταφοράς 504MW Greater Gabbard (OFTO) στο Ηνωμένο Βασίλειο (συνολικό κόστος του έργου 420 εκατ. ευρώ): Αυτό ήταν το πρώτο έργο OFTO μεγέθους ικανού να προσελκύσει το ενδιαφέρον των κεφαλαιαγορών. Η συναλλαγή Greater Gabbard κατέδειξε το σημαντικό πλεονέκτημα τιμολόγησης που μπορεί να επιτύχει η δημόσια έκδοση ομολόγων με τη χρήση της πιστωτικής ενίσχυσης βάσει της PBI σε σύγκριση με τη συμβατική τραπεζική χρηματοδότηση.

Ο επιτευχθείς δείκτης μόχλευσης 10  για τις μέχρι σήμερα συναφθείσες πράξεις κυμαίνεται περί το εννέα. Σε σύγκριση με τον δανεισμό αυξημένης εξασφάλισης από την ΕΤΕπ, η θέση μειωμένης εξασφάλισης που έλαβε η ΕΤΕπ στο πλαίσιο της ΡΒΙ επέδρασε εμφανώς καταλυτικά στην προσέλκυση ιδιωτών επενδυτών σε έργα. Ο ρόλος της ΕΤΕπ ως χορηγού πιστωτικής ενίσχυσης παρείχε στους ιδιώτες επενδυτές τη διαβεβαίωση ότι η Τράπεζα θα συμμετέχει σε πρώιμο στάδιο στην ανάθεση του έργου. Αυτό προσέδωσε στα ομόλογα που εξέδωσαν οι αντίστοιχες εταιρείες των έργων ελκυστικά προφίλ κινδύνου για ένα μεγάλο φάσμα θεσμικών επενδυτών. Η δυνατότητα έκδοσης ομόλογων χρηματοδότησης έργων σε συνδυασμό με την πιστωτική ενίσχυση της PBI είχε ως αποτέλεσμα να υπάρξουν σημαντικά πλεονεκτήματα τιμολόγησης για τις δημόσιες αρχές σε σύγκριση με την τραπεζική χρηματοδότηση, γεγονός που, με τη σειρά του, απέφερε μεγαλύτερα οφέλη στους καταναλωτές.

Το «Σύμφωνο για την ανάπτυξη και την απασχόληση» διέθεσε επίσης ένα σημαντικό μερίδιο πόρων των διαρθρωτικών ταμείων (που σήμερα ονομάζονται «Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία – ΕΔΕΤ) σε μέτρα τόνωσης της ανάπτυξης, όπως η στήριξη της έρευνας και καινοτομίας, των ΜΜΕ και η ενίσχυση της απασχόλησης. Το κεφάλαιο 2.1 B της παρούσας έκθεσης παρουσιάζει αναλυτικότερα τις επιδόσεις των ΕΔΕΤ στους εν λόγω τομείς, καθώς και τις επενδύσεις που κινητοποιήθηκαν για τον σκοπό αυτό βάσει του νέου ΠΔΠ.

Παράδειγμα 2 — ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΈΜΠΟΛΑ: Ο τρόπος με τον οποίο μια συντονισμένη παρέμβαση της ΕΕ συνέβαλε στην ταχεία παροχή οικονομικής, οργανωτικής και ανθρωπιστικής βοήθειας για την αντιμετώπιση της επιδημίας του Έμπολα στην Αφρική

Το 2014 η πανδημία του Έμπολα αποτέλεσε κρίση που συνεχίζεται, παγκόσμιων διαστάσεων και παγκόσμιας ανησυχίας. Εκδηλώθηκε σε τρεις χώρες της Δυτικής Αφρικής (Λιβερία, Σιέρα Λεόνε και Γουινέα) και μέχρι τα τέλη του 2014 προκάλεσε περίπου 8.800 θανάτους και τη μόλυνση περισσότερων από 22.000 ασθενών. Η εξάλειψη του Έμπολα απαιτεί δράσεις σε τοπικό επίπεδο που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από συνεισφορές σε παγκόσμια κλίμακα.

Στο πλαίσιο της ευρύτερης διεθνούς δράσης, η ΕΕ κινητοποίησε άμεσα για την καταπολέμηση της επιδημίας κεφάλαια άνω του 1,1 δισεκατ. ευρώ 11 έως τα τέλη Δεκεμβρίου 2014. Η συνεισφορά από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ανήλθε περίπου σε 417 εκατ. ευρώ 12  και συγκεντρώθηκε από διάφορους τομείς του προϋπολογισμού, όπως περιγράφεται κατωτέρω.

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ συμβάλλει στην επαγρύπνηση έναντι της επιδημίας, στη διάγνωση, τη θεραπεία και τις ιατρικές προμήθειες· στη διάθεση ιατρών, νοσηλευτών και κινητών εργαστηρίων· στην κατάρτιση επαγγελματιών του τομέα της υγείας και σε ενέργειες ευαισθητοποίησης. Επιπλέον, πέρα από τον συντονισμό των παρεμβάσεων, αποστολή της ΕΕ ήταν να ενισχύσει τις ικανότητες τρίτων χωρών για να αντιμετωπίσουν αυτές τις απειλές. Στήριξε τη σταθεροποίηση των πληγεισών χωρών και τις βοηθάει να ανακάμψουν.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2014, η προστιθέμενη αξία της συνεισφοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποδείχθηκε από πολλές απόψεις:

Αποτελεσματικότητα: Η δράση της ΕΕ ήταν ο μόνος τρόπος για να επιτευχθούν γρήγορα και απτά αποτελέσματα με συντονισμένο τρόπο. Ενδεικτικά, η ΕΕ συντόνισε προληπτικές δράσεις εντός της ΕΕ, όπως η ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών, εκπαίδευσε επαγγελματίες του τομέα της υγείας και διατήρησε εκτεταμένο δίκτυο εμπειρογνωμόνων στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας.

Αποδοτικότητα: Η δράση στο επίπεδο της ΕΕ ήταν οικονομικά αποδοτικότερη, λόγω της συγκέντρωσης πόρων και εμπειρογνωμοσύνης. Μπόρεσε να αξιοποιήσει τις οικονομίες κλίμακας, γεγονός που απέφερε προστιθέμενη αξία. Ενδεικτικά, μέσω του προγράμματος «Ορίζων 2020», αναπτύσσονται οικονομικά αποδοτικές θεραπευτικές αγωγές, εμβόλια και μέθοδοι ταχείας διάγνωσης.

Συνέργεια: Η δράση της ΕΕ συμπλήρωνε τις δράσεις κρατών μελών και λειτούργησε ως μοχλός, από την άποψη ότι μείωσε τις ανισότητες και δημιούργησε συνέργειες.

Στη συνέχεια παρουσιάζεται η συμβολή των διαφόρων προγραμμάτων της ΕΕ στη συνολική προσπάθεια.

Προσωπικό και εξοπλισμός

Η κατάσταση όσον αφορά τον Έμπολα παρακολουθείται στενά μέσω του Κέντρου Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ΚΣΑΕΑ), το οποίο λειτουργεί ως κέντρο παρέμβασης υπό την εξουσία του Επιτρόπου της ΕΕ κ. Χρήστου Στυλιανίδη, αρμόδιου για τον συντονισμό για τον Έμπολα. Το ΚΣΑΕΑ παρέχει έναν μηχανισμό συντονισμού που διευκολύνει τον αποτελεσματικό συντονισμό της ευρωπαϊκής βοήθειας. Έχει συσταθεί ειδική ομάδα δράσης για τον Έμπολα που συνεδριάζει σε καθημερινή βάση για τον καθορισμό κοινών δράσεων.

Ένα άλλο κρίσιμο στοιχείο είναι η αεροπορική μεταφορά για την είσοδο και την κυκλοφορία των εργαζομένων στον τομέα της υγείας και των ιατρικών εφοδίων. Με την υποστήριξη του ΚΣΑΕΑ χρησιμοποιήθηκε σκάφος του ολλανδικού πολεμικού ναυτικού για την παράδοση 5.000 τόνων βοήθειας από εννέα κράτη μέλη, όπως ασθενοφόρα, φορτηγά, κινητές νοσοκομειακές μονάδες και προστατευτικός εξοπλισμός. Η ΕΕ έθεσε επίσης σε εφαρμογή σύστημα υγειονομικής εκκένωσης για όλους τους εργαζόμενους διεθνών οργανισμών αρωγής, που αποτελούσε αναγκαία προϋπόθεση για να εξασφαλιστεί η μετάβαση περισσότερων εργαζόμενων του τομέα της υγείας στην περιοχή.

Έρευνα

Ανταποκρινόμενη στην έκκληση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) προς τη διεθνή κοινότητα να αναζητήσει τρόπους για να συμβάλει στην καταπολέμηση του ιού Έμπολα, η Επιτροπή κινητοποίησε χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» και κατόρθωσε, σε ένα άνευ προηγουμένου σύντομο χρονικό διάστημα, να ξεκινήσει ερευνητικά έργα τον Οκτώβριο του 2014. Παράλληλα, η πρωτοβουλία για τα καινοτόμα φάρμακα (ΠΚΦ), μια εταιρική σχέση δημόσιου - ιδιωτικού τομέα μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της φαρμακευτικής βιομηχανίας στην Ευρώπη, βοήθησε να συγκεντρωθεί ποσό 101 εκατ. ευρώ από τις φαρμακευτικές βιομηχανίες 13 .

Η Επιτροπή συμβάλλει επίσης στην παρακολούθηση και την ιχνηλάτηση της επιδημίας. Μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών, η ΕΕ βοηθά τον ΠΟΥ να αναπτύξει το δικό του σύστημα εντοπισμού και αξιολόγησης κινδύνων, που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της εν εξελίξει εστίας της νόσου στις ήδη πληγείσες περιοχές και χώρες, να εντοπίζει κάθε περαιτέρω εξάπλωση της νόσου το συντομότερο δυνατόν και να καθορίζει μέτρα αντιμετώπισης.

Μια συντονισμένη ερευνητική προσπάθεια τόσο σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης όσο και για την ενδο-επιδημική περίοδο αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την αποτελεσματική και ταχεία αντιμετώπιση μελλοντικών εστιών λοιμωδών νοσημάτων. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή έχει αναλάβει πρωτοβουλίες για την παγκόσμια συνεργασία στον τομέα της έρευνας με στόχο την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση λοιμωδών νοσημάτων, στην οποία συμμετέχουν φορείς χρηματοδότησης της έρευνας από όλες τις ηπείρους. Αποσκοπεί στη δημιουργία ενός μηχανισμού αποτελεσματικής ανταπόκρισης στο πεδίο της έρευνας εντός 48 ωρών από την εμφάνιση μιας εστίας νόσου.

Δημόσια υγεία και ετοιμότητα εντός της Ευρώπης

Μέσω του προγράμματος για την υγεία, διάφορα εργαστήρια ένωσαν τις δυνάμεις τους για τη βελτίωση των διαγνωστικών ικανοτήτων με δραστηριότητες που περιελάμβαναν την κατάρτιση επιχειρησιακών σχεδίων ετοιμότητας, την αγορά υλικού (αυτοτελή διαγνωστικά τεστ), την κατάρτιση του προσωπικού και τη διεξαγωγή ασκήσεων διασφάλισης της εξωτερικής ποιότητας. Περισσότερα από 220 δείγματα υποβλήθηκαν σε δοκιμή σε όλο το δίκτυο, το οποίο παρείχε επίσης και εξειδικευμένο προσωπικό για παρόμοιες εργασίες εργαστηρίου στη Δυτική Αφρική (Γουινέα, Λιβερία). Η εμπειρία αυτή είναι εξαιρετικά σημαντική, διότι αποτελεί στοιχείο αναφοράς για αντίδραση σε ευρωπαϊκό επίπεδο σε περίπτωση παρόμοιων περιστατικών.

Υπήρξαν επίσης προετοιμασίες για πιθανά κρούσματα Έμπολα στην ΕΕ, που περιελάμβαναν τον καθορισμό περίπου 50 κέντρων σε όλη την ΕΕ με περισσότερες από 20.000 νοσοκομειακές κλίνες, ένα δίκτυο ειδικευμένων εργαστηρίων, ασθενοφόρων και αεροπορικών μεταφορών, την κατάρτιση χιλιάδων μελών ιατρικού προσωπικού και τη δημοσίευση ενημερωτικών μηνυμάτων σε αεροδρόμια και λιμάνια και σε μέσα μαζικής ενημέρωσης. Επιπλέον, τον Οκτώβριο του 2014 δημιουργήθηκε μηχανισμός της ΕΕ για τη μεταφορά ασθενών του Ebola από την Αφρική στην Ευρώπη, σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Υπό την αιγίδα του, τέσσερις ασθενείς μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο στην Ευρώπη.

Περιφερειακή ετοιμότητα

Για τη στήριξη της ετοιμότητας στη Δυτική Αφρική (και πέραν αυτής), ο μηχανισμός συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη (IcSP) και άλλα τρέχοντα προγράμματα της ΕΕ παρείχαν συνδρομή, πχ. συμβάλλοντας στην ανακαίνιση και τον εξοπλισμό μιας μονάδας θεραπείας για τον Έμπολα σε κεντρικό νοσοκομείο της Ακτής Ελεφαντοστού, συμβάλλοντας στην εφαρμογή προγράμματος ύδρευσης και αποχέτευσης με μηνύματα για τους κανόνες υγιεινής στη Γουινέα Μπισάου, ή με τη δημιουργία εγκατάστασης στη Μπουρκίνα Φάσο για τη στήριξη του εθνικού σχεδίου ετοιμότητας.

Όσον αφορά την αντιμετώπιση της επιδημίας του Έμπολα εν γένει και τον αντίκτυπο της συμμετοχής της ΕΕ ειδικότερα, έχουν ήδη ξεκινήσει ορισμένες διαδικασίες άντλησης διδαγμάτων, τόσο μεταξύ των υπηρεσιών της ΕΕ όσο και μεταξύ αυτών και των κρατών μελών, αλλά και στο επίπεδο των Ηνωμένων Εθνών με τον διορισμό των μελών μιας ομάδας υψηλού επιπέδου από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ. Τα αποτελέσματα αυτών των διαφόρων διαδικασιών θα είναι διαθέσιμα το 2015.

2. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙ

Στο τμήμα που ακολουθεί παρουσιάζεται επισκόπηση των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν το έτος 2014 στα κυριότερα χρηματοδοτικά προγράμματα. Η επισκόπηση αυτή ακολουθεί τη διάρθρωση των τομέων του προϋπολογισμού. Τα κεφάλαια 2.1-2.3 παρουσιάζουν τις εσωτερικές πολιτικές της Ένωσης και το κεφάλαιο 2.4 τις εξωτερικές πολιτικές της Ένωσης. Δίνεται έμφαση στα πρώτα αποτελέσματα, καθώς τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα και οι επιπτώσεις δεν έχουν ακόμη εκδηλωθεί.

Κάθε κεφάλαιο είναι διαρθρωμένο ως εξής:

1.Ένα τμήμα αφορά τα προγράμματα του ΠΔΠ 2014-2020 που εξετάζονται ανά τομέα του προϋπολογισμού, τη χρηματοδοτική τους κάλυψη και, κατά περίπτωση, τον τρόπο με τον οποίο συμβάλλουν στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Όποτε είναι δυνατόν, παρέχεται επισκόπηση της αρχικής προόδου της εφαρμογής·

2.Ένα τμήμα αφορά τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο των προγραμμάτων που χρηματοδοτήθηκαν βάσει του ΠΔΠ 2007-2013, καθώς και παραδείγματα της προστιθέμενης αξίας της ΕΕ· και

3.Ένα τμήμα αφορά τις επιχειρησιακές επιδόσεις, το οποίο περιγράφει τα στοιχεία των επιχειρησιακών πτυχών των επιδόσεων καθώς και τις δράσεις της Επιτροπής για τη βελτίωση της διαχείρισης και της υλοποίησης του προγράμματος προκειμένου να βελτιωθεί η επίδοση των προγραμμάτων.

2.1 Έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη (τομέας προϋπολογισμού 1)

Α) ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ (τομέας 1α)

Το 2014, τα σημαντικότερα προγράμματα του τομέα 1α «Ανταγωνιστικότητα για την ανάπτυξη και την απασχόληση» (που αντιπροσωπεύουν το 95% των δεσμευθέντων κεφαλαίων) είναι το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», τα μεγάλα έργα υποδομής (EGNOS και Galileo, ITER, Copernicus), η διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF-ΔΣΕ) και το πρόγραμμα Erasmus+ 14 που χρηματοδοτεί δράσεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της νεολαίας και του αθλητισμού. Αν και μικρότερες σε απόλυτους όρους προϋπολογισμού, οι δράσεις που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος COSME είναι σημαντικές για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ. Τα υπόλοιπα μικρότερα προγράμματα αντιπροσωπεύουν το 5% της χρηματοδότησης και επικεντρώνονται σε ειδικά ζητήματα που απαιτούν λύση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Όσον αφορά τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων του προϋπολογισμού, έχουν διατεθεί στα ανωτέρω προγράμματα πιστώσεις ύψους 15,97 δισεκατ. ευρώ στο πλαίσιο του τομέα 1α για το 2014, που αντιπροσωπεύουν το 12% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2014 για τους τομείς 1-4.

Αυτά τα κύρια χρηματοδοτικά προγράμματα συμβάλλουν στις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη και βιώσιμη ανάπτυξη. Στηρίζουν επενδύσεις για το μέλλον της Ευρώπης μέσω διαφόρων προγραμμάτων που αποσκοπούν στην προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας, τη βελτίωση των επιπέδων δεξιοτήτων και της (διά βίου) μάθησης, την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, τη διευκόλυνση της χρήσης των έξυπνων δικτύων και της ψηφιακής οικονομίας, τη δημιουργία διασυνδεδεμένων διευρωπαϊκών δικτύων, τις επενδύσεις σε πανευρωπαϊκές υποδομές και στη μεγαλύτερη ενεργειακή αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότερη χρήση πόρων.

Ο πρωταρχικός στόχος της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» να αυξηθούν οι επενδύσεις στην Ε&Α στο 3% του ΑΕΠ δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί, και δεν υπήρξε ποτέ τέτοια πρόθεση, μόνο με τη χρηματοδότηση της ΕΕ, δεδομένου ότι αντιπροσωπεύει περίπου το 10% των συνολικών δημοσίων δαπανών για Ε&Α που χρηματοδοτείται κατά κύριο λόγο από τα κράτη μέλη. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ αποσκοπεί στη μεγιστοποίηση του αντίκτυπου της χρηματοδότησης της ΕΕ με την ενίσχυση εταιρικών σχέσεων με τα κράτη μέλη και μεταξύ των κρατών και οργανώσεων του ιδιωτικού τομέα μέσω κοινού προγραμματισμού και συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) και δημιουργώντας αποτελέσματα μόχλευσης για τη χρηματοδότηση της ΕΕ μέσω μηχανισμών χρηματοδότησης στο πλαίσιο των προγραμμάτων «Ορίζων 2020», της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη» και του COSME.

Τα προγράμματα του εν λόγω τομέα υλοποιούνται με άμεση διαχείριση. Από το 2014, η εφαρμογή τους έχει εν μέρει ανατεθεί σε πέντε εκτελεστικούς οργανισμούς: REA, ERCEA, EASME, INEA και EACEA.

Το 2014, άρχισε η υλοποίηση όλων των προγραμμάτων του συγκεκριμένου τομέα. Στις προσκλήσεις του 2014 στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» έχουν ήδη υποβληθεί πολλές εκδηλώσεις ενδιαφέροντος. Για 79 προσκλήσεις που ολοκληρώθηκαν, υπογράφηκαν 1.410 συμφωνίες επιχορήγησης. Ειδικότερα, η ζήτηση για κινητικότητα που χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+ ήταν υψηλότερη από την αναμενόμενη (υποβλήθηκαν περίπου 21.000 σχέδια έργων στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης και περισσότερα από 11.000 για το πρόγραμμα «Νεολαία»), ενώ για έργα συνεργασίας (υποβλήθηκαν περίπου 12.000 σχέδια έργων) η ζήτηση ήταν πολύ υψηλή σε σχέση με τον διαθέσιμο προϋπολογισμό (με ποσοστά επιλογής της τάξης του 15% ή χαμηλότερα στις περισσότερες περιπτώσεις). Η ελκυστικότητα του προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα καταδεικνύεται επίσης από τον αριθμό των χωρών εκτός ΕΕ που ζήτησαν να συμμετάσχουν σε αυτό. Κατά τη διάρκεια του 2014, υπογράφηκαν συμφωνίες σύνδεσης βάσει του προγράμματος «Ορίζων 2020» με 12 χώρες 15 και άλλες δύο έχουν υποβάλει αίτηση σύνδεσης 16 . Ολοκληρώθηκαν επίσης οι ανανεώσεις επιστημονικών και τεχνολογικών συμφωνιών με τις ΗΠΑ, την Ουκρανία και την Κίνα.

Όσον αφορά τα προγράμματα Galileo, EGNOS και Copernicus, η Επιτροπή αντιμετωπίζει την πρόκληση για τα έτη 2015-2020 του να προωθήσει την αύξηση του βαθμού αποδοχής και εμπορικής εκμετάλλευσής τους από τις κοινότητες χρηστών και εμπορικούς παράγοντες 17 . Είναι νωρίς ακόμη, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει θετική προοπτική ότι μπορεί να συνεχιστεί η επέκταση του φάσματος των προς παροχή υπηρεσιών σύμφωνα με τον προγραμματισμό και ότι ο βαθμός εμπορικής αξιοποίησης των προσφερόμενων υπηρεσιών θα είναι ικανοποιητικός.

Αποτελέσματα και αντίκτυπος των προγραμμάτων του ΠΔΠ 2007-2013

Έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΠΠ7).

Η πολιτική της ΕΕ στον τομέα της έρευνας μέσω του ΠΠ7 συνέβαλε στην επίτευξη του πρωταρχικού στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για αύξηση των επενδύσεων στον τομέα της Ε&Α στο 3% του ΑΕΠ (2,02% το 2013). Εν αναμονή των αποτελεσμάτων της τρέχουσας εκ των υστέρων αξιολόγησης, οι πιο πρόσφατες διαθέσιμες στατιστικές συμμετοχής για το ΠΠ7 δείχνουν ότι, από το 2007 έως το 2013, για 487 προσκλήσεις που προκηρύχθηκαν λήφθηκαν 136.000 προτάσεις, στις οποίες συμμετείχαν περισσότερες από 600.000 οργανώσεις και ιδιώτες, εκ των οποίων χρηματοδοτήθηκε περίπου το 20%. Το συνολικό κόστος έργου για τις προτάσεις που επιλέχθηκαν για την περίοδο 2007-2013 ανέρχεται σε 64,3 δισεκατ. ευρώ και η αντίστοιχη ζητηθείσα χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ ανέρχεται σε 45,4 δισεκατ. ευρώ επί συνολικού διαθέσιμου ποσού 55,5 δισεκατ. ευρώ 18 .

Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) αντιπροσωπεύουν το 46% του συνόλου των βιομηχανικών οργανώσεων που συμμετείχαν σε έργα για την περίοδο 2007-2013. Η συμμετοχή ΜΜΕ σε συνεργατικά ερευνητικά έργα ανήλθε στο 17,4% (στα τέλη Οκτωβρίου 2013), υπερβαίνοντας τον προκαθορισμένο στόχο του 15%. Η μέση συνεισφορά της ΕΕ στις ΜΜΕ που συμμετέχουν στο ΠΠ7 για την περίοδο 2007-2013 ανήλθε σε 259.772 ευρώ ανά ΜΜΕ.

Τον Δεκέμβριο του 2014, είχε ολοκληρωθεί το 48% του συνόλου των ερευνητικών έργων του ΠΠ7. Παρήγαγαν περισσότερες από 38.600 δημοσιεύσεις που ήταν το αποτελέσματα επιστημονικής εργασίας, το 40% περίπου των οποίων δημοσιεύθηκε σε περιοδικά υψηλού κύρους αξιολογούμενα από ομότιμους φορείς.

Το τεχνολογικό αποτέλεσμα των 7.288 έργων του ΠΠ7 που ολοκληρώθηκαν αναφέρθηκε ότι ήταν η υποβολή 1.586 αιτήσεων δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, εκ των οποίων οι 1.291 (το 81%) ήταν αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας 19 . Αυτό το σχετικά υψηλό ποσοστό αιτήσεων για διπλώματα ευρεσιτεχνίας αποτελεί ένδειξη της δυνατότητας εκμετάλλευσης του δυναμικού καινοτομίας της πραγματοποιούμενης έρευνας.

Η συμμετοχή στο ΠΠ7 συνέβαλε στη βιωσιμότητα της απασχόλησης των ερευνητών στην Ευρώπη. Σύμφωνα με μελέτη αξιολόγησης του 2014, περίπου 142.000 επιπλέον ερευνητές προσλήφθηκαν από τις δικαιούχες ερευνητικές ομάδες κατά την υλοποίηση έργων του ΠΠ7. Το 43% περίπου από αυτούς παρέμειναν στις ομάδες τους μετά την ολοκλήρωση του έργου (που σημαίνει καθαρή αναλογία παραμονής ενός για κάθε 2,3 προσληφθέντες ερευνητές). Αυτό αντιστοιχεί σε εκτιμώμενη άμεση δημιουργία 61.000 πρόσθετων νέων θέσεων απασχόλησης για τους συμμετέχοντες οργανισμούς μετά τη λήξη του έργου. Η συμμετοχή στο ΠΠ7 συνέβαλε επίσης στην αύξηση του μεριδίου των ερευνητριών στις δικαιούχες ερευνητικές ομάδες και των διεθνών ερευνητών 20 .

Εν τω μεταξύ, οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie για την περίοδο 2007-2013 στήριξαν περίπου 50.000 ερευνητές (εκ των οποίων περίπου 10.000 υποψήφιοι διδάκτορες) 136 διαφορετικών εθνικοτήτων, οι οποίοι εργάζονταν σε περισσότερες από 81 χώρες.

Μεγάλα έργα υποδομής

Το 2014, η Ελβετία υπέγραψε συμφωνία σύνδεσης με την ΕΕ και την Ευρατόμ, η οποία καλύπτει ορισμένα μέρη του προγράμματος «Ορίζων 2020», το ερευνητικό πρόγραμμα της Ευρατόμ και δραστηριότητες του ITER για την περίοδο 2014-2020. Η εν λόγω συμφωνία διασφαλίζει τη συμμετοχή της Ελβετίας στις δραστηριότητες του ITER και επιτρέπει στην Ελβετία να γίνει πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής κοινής επιχείρησης για τον ITER (F4E) που είναι επιφορτισμένη με την απόδοση της συνεισφοράς της ΕΕ στον οργανισμό ITER.

Τα χρηματοδοτικά προγράμματα που υποστηρίζουν τα ευρωπαϊκά δορυφορικά συστήματα πλοήγησης (EGNOS και Galileo) και το ευρωπαϊκό σύστημα γεωσκόπησης GMES-Copernicus εξακολούθησαν να παράγουν αποτελέσματα το 2014.

Περίπου το 65% του συνόλου των υφιστάμενων μοντέλων δεκτών δορυφορικής πλοήγησης λειτουργεί με το σήμα EGNOS-enabled, το οποίο σημαίνει ότι οι δέκτες αυτοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν το μήνυμα EGNOS. Στην Ευρώπη, περισσότερες από 170 προσεγγίσεις προσγείωσης βασισμένες στο σύστημα EGNOS διατίθενται επί του παρόντος σε περισσότερους από 110 αερολιμένες σε 15 χώρες, γεγονός που επιτρέπει την καλύτερη πλοήγηση κατά την προσγείωση σε αεροδρόμιο με συνθήκες μειωμένης ορατότητας. Το Airbus A350 είναι το πρώτο μεγάλο εμπορικό αεροσκάφος που παρέχει δυνατότητα προσγείωσης με το σύστημα EGNOS. Από τις 750 δεσμευτικές παραγγελίες, οι περισσότερες επέλεξαν το σύστημα EGNOS. Το EGNOS χρησιμοποιείται επίσης για εσωτερικές πλωτές μεταφορές στο ουγγρικό τμήμα του Δούναβη, μήκους 400 χλμ. Μια πολυεθνική εταιρία φυσικού αερίου και πετρελαίου βρίσκεται σε διαδικασία εξοπλισμού και των 1500 βυτιοφόρων της στην Ιταλία και 400 βυτιοφόρων εκτός Ιταλίας με συσκευές EGNOS-enabled για την παρακολούθηση της μεταφοράς υδρογονανθράκων. Περίπου το 90% των θεριζοαλωνιστικών μηχανών προηγμένης τεχνολογίας που πωλούνται σήμερα από έναν κορυφαίο κατασκευαστή γεωργικών μηχανημάτων είναι εξοπλισμένο με δέκτες EGNOS-enabled.    

Για το Galileo, μετά τη λήψη διορθωτικών μέτρων, συνεχίστηκε η κανονική εφαρμογή του προγράμματος μετά τις καθυστερήσεις που σημειώθηκαν. Τον Αύγουστο του 2014, δύο δορυφόροι του Galileo τέθηκαν σε λάθος τροχιά λόγω ανωμαλίας κατά την εκτόξευση. Στη συνέχεια μετακινήθηκαν σε βελτιωμένη τροχιά και τα αποτελέσματα των δοκιμών τους κρίθηκαν θετικά. Οι εκτοξεύσεις δορυφόρων του Galileo επαναλήφθηκαν τον Μάρτιο του 2015, διατηρώντας το γενικό σχέδιο για την ανάπτυξη της συστοιχίας Galileo εντός χρονοδιαγράμματος. Όσον αφορά το πρόγραμμα Copernicus, το Sentinel 1A εκτοξεύθηκε τον Απρίλιο του 2014. Τέσσερις μήνες αργότερα, απέκτησε δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τη χαρτογράφηση του ρήγματος που προκάλεσε ο μεγαλύτερος σεισμός που έπληξε τη βόρεια Καλιφόρνια σε διάστημα 25 ετών. Αυτό αποδεικνύει ότι η ευρωπαϊκή δορυφορική βιομηχανία είναι σε θέση να λειτουργεί σε παγκόσμια κλίμακα.

Εγγύηση δανείων για έργα του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών

Το «μέσο εγγυήσεων για τα δάνεια των έργων ΔΕΔ-Μεταφορών» (LGTT) είναι ένα κοινό χρηματοδοτικό μέσο της Επιτροπής και της ΕΤΕπ, το οποίο δημιουργήθηκε το 2008 με σκοπό την επιτάχυνση και εκτέλεση έργων υποδομών ΔΕΔ-Μ. Εισφορά κεφαλαίου 250 εκατ. ευρώ από την Επιτροπή συνέβαλε στη μόχλευση επενδυτικών κεφαλαίων συνολικά άνω των 12 δισεκατ. ευρώ στα έξι έργα ΔΕΔ-Μεταφορών που ενέχουν κίνδυνο σε σχέση με τα έσοδα από την κυκλοφορία στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο σε λιμένες, οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές, στα τέλη του 2014.

Erasmus και Marie Skłodowska-Curie

Οι ευρωπαϊκές δράσεις στον τομέα της κινητικότητας συνέβαλαν στην επίτευξη του πρωταρχικού στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» «τουλάχιστον το 40% των ατόμων ηλικίας 30-34 ετών να αποκτήσουν τίτλο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης» (επί του παρόντος είναι 36,9%). Από την έναρξη εφαρμογής του, το πρόγραμμα Erasmus έχει ενθαρρύνει την κινητικότητα περισσότερων από 3 εκατομμύρια δικαιούχων.

Μια μελέτη αξιολόγησης των επιπτώσεων της κινητικότητας στις δεξιότητες και την απασχολησιμότητα των σπουδαστών ολοκληρώθηκε το 2014 και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυξήθηκαν οι «δεξιότητες για την απασχολησιμότητα» του 52% των φοιτητών που συμμετείχαν στο Erasmus χάρη στην εμπειρία τους στο εξωτερικό 21 . Οι δεξιότητες αυτές είναι περιζήτητες από εργοδότες οι οποίοι θεωρούν την εμπειρία στο εξωτερικό σημαντικό στοιχείο απασχολησιμότητας. Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι φοιτητές του Erasmus έχουν περισσότερες πιθανότητες να αποκτήσουν την πρώτη θέση εργασίας τους και να βελτιώσουν την επαγγελματική σταδιοδρομία τους 22 .

Πρόγραμμα COSME (ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και το υποπρόγραμμά του Erasmus για νέους επιχειρηματίες

Οι ευρωπαϊκές δράσεις βελτίωσαν το επιχειρηματικό περιβάλλον για τις επιχειρήσεις, συμβάλλοντας στη μείωση του χρόνου και του κόστους για την ίδρυση μιας επιχείρησης από 5,4 εργάσιμες ημέρες το 2012 σε 3,5 το 2014 (μείωση κατά 35%), με μέσο κόστος 313 ευρώ το 2014, έναντι 372 ευρώ το 2012 (μείωση κατά 15%).

Η αξιολόγηση του προγράμματος Erasmus για νέους επιχειρηματίες (EYE) έδειξε ότι το 36,5% των «εν δυνάμει επιχειρηματιών» του EYE δημιούργησαν επιχείρηση μετά την ανταλλαγή. Σε συνθήκες μείωσης κατά 5% του ποσοστού δημιουργίας νέων επιχειρήσεων στην Ευρώπη την περίοδο 2009-2011 και μείωσης κατά 3% του αριθμού των πολύ μικρών επιχειρήσεων κατά την περίοδο 2010-2012, αυτό είναι ένα θετικό και ενθαρρυντικό αποτέλεσμα. Άλλες σημαντικές πτυχές που παρουσιάστηκαν στη μελέτη αξιολόγησης αφορούν τα σχετικά υψηλά ποσοστά επιβίωσης των νέων επιχειρηματιών σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των ΜΜΕ και την ικανότητα πρόσληψης νέου προσωπικού: Μόνο το 79% των νεοσύστατων επιχειρήσεων επιβιώνουν μετά από δύο έτη δραστηριότητας και μόνο το 57% από αυτές συμπληρώνουν τρία έτη, ενώ το 87% των νέων επιχειρηματιών του EYE εξακολουθούν να ασκούν δραστηριότητα.

Άλλα προγράμματα

Τα στοιχεία για τις επιδόσεις μικρότερων προγραμμάτων (Fiscalis, Customs και Hercule) γνωστοποιήθηκαν το 2014. Οι στόχοι αυτών των προγραμμάτων δεν συνδέονται άμεσα με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», αλλά ανταποκρίνονται σε ειδικές ανάγκες που αφορούν τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στους τομείς της φορολογίας και των τελωνείων και της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.

Η εξωτερική αξιολόγηση του προγράμματος Fiscalis 2013 έκρινε ότι το πρόγραμμα παρείχε στις φορολογικές διοικήσεις των κρατών μελών τα μέσα για την αποτελεσματική ανταλλαγή πληροφοριών (π.χ. τυποποιημένα φορολογικά ηλεκτρονικά έντυπα, κ.λπ.). Περίπου το 75% του προϋπολογισμού διατέθηκε για τη λειτουργία και την υποστήριξη των συστημάτων ΤΠ τα οποία στηρίζουν την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των φορολογικών διοικήσεων. Ένα παράδειγμα είναι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τον ΦΠΑ (VIES) στο Διαδίκτυο, το οποίο επέτρεψε την εξοικονόμηση 160 εκατ. ευρώ για τους οικονομικούς φορείς και τις εθνικές διοικήσεις. Σημειώθηκε σημαντική αύξηση της αποδοτικότητας, καθόσον το πρόγραμμα συνέβαλε στον εξορθολογισμό και την απλοποίηση της ανταλλαγής πληροφοριών και της παρακολούθησης χάρη στην τυποποίηση, την ψηφιοποίηση και τη διαλειτουργικότητα των μέσων. Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, το πρόγραμμα Fiscalis βοήθησε στον εντοπισμό οφειλόμενου φόρου ύψους περίπου 3,26 δισεκατ. ευρώ, συμβάλλοντας έτσι άμεσα στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής στην Ένωση. 

Η αξιολόγηση του προγράμματος Τελωνεία 2013 έκρινε ότι το πρόγραμμα συνέβαλε σημαντικά στην ενίσχυση της ασφάλειας και της προστασίας, στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και στη διευκόλυνση του εμπορίου. Η χρηματοδότηση διευρωπαϊκών συστημάτων ΤΠ διευκόλυνε τον επιμερισμό των επιβαρύνσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών που συμμετέχουν. Επιπλέον, τα χρηματοδοτούμενα συστήματα διαχείρισης κινδύνων συνέβαλαν στην ενίσχυση του ελέγχου των επικίνδυνων εμπορευμάτων και στον αποτελεσματικό εντοπισμό και την είσπραξη των δασμών. Η τελωνειακή ένωση έχει γίνει πιο ασφαλής, γεγονός που είχε άμεσο και θετικό αντίκτυπο στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Η αξιολόγηση διαπίστωσε επίσης ότι οι χρηματοδοτούμενες δράσεις δικτύωσης είχαν καθοριστική σημασία και συνέβαλαν στη συνεπή εφαρμογή της τελωνειακής νομοθεσίας, τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών και την οικοδόμηση της αναγκαίας εμπιστοσύνης για τη λειτουργία των διοικήσεων ως ενιαίας οντότητας.

Οι αξιολογήσεις διατύπωσαν ορισμένες συστάσεις, οι περισσότερες από τις οποίες είναι επιχειρησιακού χαρακτήρα (όπως βελτιώσεις στα συστήματα και τις εφαρμογές ΤΠ). Συντάσσεται σχέδιο δράσης που καθορίζει τον τρόπο χειρισμού των εν λόγω επιχειρησιακών συστάσεων κατά τη διάρκεια της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού.

Η αξιολόγηση του προγράμματος HERCULE κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα έχει επιτύχει τους στόχους του και τον επιδιωκόμενο αντίκτυπο, και συγκεκριμένα την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, και ότι απέφερε αποτελέσματα όσον αφορά (i) τη στήριξη των αρχών επιβολής του νόμου και των τελωνειακών αρχών· (ii) την ενίσχυση της συνεργασίας και (iii) την πρόσβαση σε δεδομένα και ανάλυση. Ωστόσο, η αξιολόγηση κατέδειξε επίσης ότι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας είναι δυνατή, εάν τα κράτη μέλη ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές σχετικά με την αγορά και την προμήθεια εξοπλισμού.

Επιχειρησιακές πτυχές των επιδόσεων

Το 2014, η Επιτροπή έκανε πιο εντατική χρήση των εκτελεστικών οργανισμών λόγω της θετικής εμπειρίας κατά την υλοποίηση μερών των προγραμμάτων του προηγούμενου ΠΔΠ για την έρευνα και την καινοτομία. Η συγκεφαλαιωτική έκθεση του 2014 εντόπισε ορισμένα προβλήματα όσον αφορά την εποπτεία της διακυβέρνησης ή/και τη λογοδοσία σε σχέση με τη μεταφορά της διαχείρισης προγραμμάτων σε εκτελεστικούς οργανισμούς (ΕΟ) και σε κοινές επιχειρήσεις (ΚΕ) και πρότεινε κατάλληλα διορθωτικά μέτρα.

Συνολικά, το 2014, οι αρμόδιες για την έρευνα ΓΔ επέφεραν τρεις σημαντικές αλλαγές που αποσκοπούσαν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας υλοποίησης:

Δημιουργία ενός κοινού κέντρου υποστήριξης (ΚΚΥ): Η εφαρμογή του 7ου ΠΠ από διαφορετικές γενικές διευθύνσεις και άλλους οργανισμούς επέφερε, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποκλίνουσες πρακτικές στα διάφορα μέρη του προγράμματος. Αυτό επισημάνθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο, το οποίο ζήτησε τη συνεπή και ενιαία μεταχείριση όλων των δικαιούχων και τη συνεκτική εφαρμογή του ΠΠ. Η Επιτροπή έχει εφαρμόσει αυτές τις συστάσεις: ο ρόλος του ΚΚΥ είναι να συντονίζει, να εποπτεύει και να διασφαλίζει τη συνοχή μεταξύ όλων των διαφόρων εκτελεστικών φορέων, καθιστώντας δυνατή την ενιαία μεταχείριση των δικαιούχων.

Σύσταση κοινής ελεγκτικής υπηρεσίας (ΚΕΥ): Για το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», η ΚΕΥ θα αναλάβει όλους τους ελέγχους, περιλαμβανομένων των εκτελεστικών οργανισμών και των κοινών επιχειρήσεων. Αυτό αποτελεί σημαντικό βήμα για να εξασφαλιστεί εναρμονισμένη προσέγγιση και για να εξασφαλιστεί η ελαχιστοποίηση του βάρους του λογιστικού ελέγχου για τους δικαιούχους.

Το 2014, δημιουργήθηκε μια νέα ηλεκτρονική διαδικτυακή πύλη των συμμετεχόντων, που συγκεντρώνει όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα προγράμματα της ΕΕ για την έρευνα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα. Η πύλη παρέχει ενιαίο σημείο εισόδου για τους αιτούντες και τους δικαιούχους του προγράμματος «Ορίζων 2020», ώστε να λαμβάνουν πληροφορίες για όλα τα καθεστώτα στήριξης και για όλες τις προσκλήσεις στον τομέα αυτό. Για να καταστήσει το σύστημα όσο το δυνατόν πιο εύχρηστο, η Επιτροπή ζητά συνεχώς τη γνώμη των χρηστών.

Β) ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΔΑΦΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ (τομέας προϋπολογισμού 1Β)

Ο τομέας 1Β του δημοσιονομικού πλαισίου καλύπτει το «Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης» (ΕΤΠΑ), το Ταμείο Συνοχής (ΤΣ), το «Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο» (ΕΚΤ), συμπεριλαμβανομένης της «Ειδικής συμπληρωματικής πίστωσης για την Πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων (YEI)», και το «Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους» (TEBA). Όλα αυτά τα προγράμματα υλοποιούνται στο πλαίσιο επιμερισμένης διαχείρισης.

Το ΕΤΠΑ, το ΤΣ και το ΕΚΤ συνθέτουν την πολιτική συνοχής της ΕΕ. Κύριος στόχος της είναι η ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής μεταξύ των περιφερειών και των κρατών μελών μέσω της συγκέντρωσης πόρων σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες και κράτη μέλη. Η πολιτική συνοχής είναι επίσης το σημαντικότερο επενδυτικό μέσο της ΕΕ για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», για τη στήριξη της ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης σε ενωσιακό επίπεδο και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων σε εθνικό επίπεδο. Η χρηματοδότηση της συνοχής αντιπροσωπεύει ποσοστό άνω του 50% του προϋπολογισμού επενδύσεων σε ορισμένα κράτη μέλη (HU, SK, LT), γεγονός που δηλώνει τη σημασία της για τη στήριξη των στρατηγικών επενδύσεών τους. Σε άλλα κράτη μέλη, η χρηματοδοτική συνεισφορά είναι πιο περιορισμένη, ιδίως στις πιο ανεπτυγμένες περιφέρειες («Ανταγωνιστικότητα») και κράτη μέλη.

Το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους («TEBA») είναι ένα νέο Ταμείο που βασίζεται στο διακοπέν πρόγραμμα ενισχύσεων για τους απόρους, με ειδική χρηματοδότηση που συμβάλλει στην εξάλειψη της φτώχειας και εστιάζεται στην παροχή τροφίμων και βασικής υλικής συνδρομής καθώς και στην κοινωνική ένταξη των απόρων. 

Όσον αφορά τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων του προϋπολογισμού, έχουν διατεθεί στα προγράμματα του τομέα 1Β πιστώσεις 47,5 δισεκατ. ευρώ για το 2014, που αντιπροσωπεύουν το 35,9% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2014 για τους τομείς 1-4.

Συνολικά 351,8 δισεκατ. ευρώ είναι διαθέσιμα για επενδύσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής την περίοδο 2014-2020. Η έγκριση της νομοθεσίας για την περίοδο 2014-2020 μόλις τον Δεκέμβριο του 2013 καθυστέρησε τη διαδικασία έγκρισης των συμφωνιών εταιρικής σχέσης (ΣΕΣ) που καθορίζουν τις στρατηγικές προτεραιότητες επενδύσεων των κρατών μελών, και των επιχειρησιακών προγραμμάτων (ΕΠ) που μετουσιώνουν αυτές τις προτεραιότητες σε επενδύσεις. Το γεγονός αυτό δεν επέτρεψε την έναρξη της υλοποίησης την προβλεφθείσα περίοδο, στις αρχές του 2014, αλλά η Επιτροπή επιτάχυνε τις συνακόλουθες εργασίες, ώστε να εξασφαλιστεί η έγκριση όλων των συμφωνιών εταιρικής σχέσης (ΣΕΣ) έως το τέλος του 2014. Οι συζητήσεις με τα κράτη μέλη για τα ΕΠ συνεχίστηκαν το 2015. Ολοκληρώθηκαν για το TEBA με την έγκριση όλων των επιχειρησιακών προγραμμάτων από την Επιτροπή έως τον Μάρτιο του 2015. Τα 241 από τα 311 ΕΠ της πολιτικής για τη συνοχή (ΕΤΠΑ, ΤΣ, ΕΚΤ) εγκρίθηκαν έως τον Απρίλιο του 2015. Όσον αφορά την Πρωτοβουλία για την Απασχόληση των Νέων (YEI), 20 κράτη μέλη ήταν επιλέξιμα και 34 ΕΠ έχουν συνιστώσα YEI. 33 από αυτά τα επιχειρησιακά προγράμματα έχουν ήδη εγκριθεί. Έχουν επίσης εγκριθεί και άλλα 24 προγράμματα της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας που στηρίζονται από το ΕΤΠΑ. Για 20 κράτη μέλη 24 όλα τα επιχειρησιακά προγράμματα έχουν εγκριθεί, ενώ δεν έχουν ακόμη εγκριθεί ορισμένα προγράμματα για την Ισπανία, την Ιταλία και την Τσεχική Δημοκρατία. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα αυτών των προγραμμάτων που θα είναι διαθέσιμα κατά τα πρώτα έτη της νέας περιόδου προγραμματισμού θα είναι περιορισμένα.

Την περίοδο 2014-2020, οι πόροι των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής θα συγκεντρωθούν σε περιορισμένο αριθμό τομέων πολιτικής που συμβάλλουν στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», έτσι ώστε οι επενδύσεις της ΕΕ να έχουν τον μεγαλύτερο δυνατό αντίκτυπο. Κατά τις συζητήσεις για τα ΕΠ, σκοπός της Επιτροπής ήταν να συνδεθούν οι επενδυτικές προτεραιότητες στο πλαίσιο των ΕΠ με τα προβλήματα που προσδιορίστηκαν στις ειδικές συστάσεις ανά χώρα κατά τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Ενδεικτικά, οι επενδύσεις στην πολιτική συνοχής στη Βουλγαρία θα αποσκοπούν στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, και ιδίως στην πρόσβαση των ΜΜΕ στη χρηματοδότηση η οποία αποτελεί διαρθρωτικό πρόβλημα που εντοπίστηκε επανειλημμένα στις ΣΑΧ για το εν λόγω κράτος μέλος (2012-2014). Με βάση τα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα στα μέσα Μαρτίου 2015, από το σύνολο των μέχρι τότε εγκριθέντων ΕΠ του ΕΤΠΑ και του ΤΣ, ποσό 86,1 δισεκατ. ευρώ θα επενδυθεί στην έξυπνη ανάπτυξη (40,2 δισεκατ. ευρώ στην Ε&Α και καινοτομία, 13,5 δισεκατ. ευρώ στο ψηφιακό θεματολόγιο, 32,4 δισεκατ. ευρώ στις ΜΜΕ) και 88,2 δισεκατ. ευρώ στη βιώσιμη ανάπτυξη (37,6 δισεκατ. ευρώ στην οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, 33,5 δισεκατ. ευρώ για υποδομές μεταφορών και ενέργειας και 17,1 δισεκατ. ευρώ για τη διατήρηση και προστασία του περιβάλλοντος). Όσον αφορά το ΕΚΤ, μέσω των τεσσάρων θεματικών στόχων του συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την απασχόληση, την εκπαίδευση και την καταπολέμηση της φτώχειας. Ως συνεισφορά στην έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, έχει προγραμματιστεί ποσό 73,7 δισεκατ. ευρώ 25 για τα 150 ΕΠ (από 187 ΕΠ) που είχαν εγκριθεί έως το τέλος του Απριλίου στο πλαίσιο του ΕΚΤ και της YEI για δράσεις που προάγουν τη βιώσιμη και ποιοτική απασχόληση, την κοινωνική ένταξη, την εκπαίδευση, που ενισχύουν τη θεσμική ικανότητα και την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης.

Αποτελέσματα και αντίκτυπος των προγραμμάτων του ΠΔΠ 2007-2013

Τα προγράμματα για την πολιτική συνοχής της περιόδου 2007-2013 εξακολουθούν να υλοποιούνται έως το τέλος του 2015, το οποίο σημαίνει ότι θα υπάρξει σημαντική περαιτέρω πρόοδος ως προς την επίτευξη των τελικών στόχων.

Τα αναφερθέντα αποτελέσματα της πολιτικής συνοχής έως το 2013 βασίζονται κατά κύριο λόγο στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία παρακολούθησης που προέκυψαν από τις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης οι οποίες υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη στα μέσα του 2014. Θα πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα της γενικής προόδου στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» που περιγράφεται στο τμήμα 1.1 της παρούσας έκθεσης.

Τα στοιχεία που απεικονίζονται στα κατωτέρω διαγράμματα για το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής βασίζονται στους βασικούς δείκτες που μπορούν να ενοποιηθούν σε επίπεδο ΕΕ 26 . Για το ΕΚΤ, τα εν λόγω στοιχεία είναι κυρίως δεδομένα για τους δικαιούχους και πορίσματα από τη συγκεφαλαιωτική έκθεση του δικτύου αξιολόγησης εμπειρογνωμόνων του ΕΚΤ (έκθεση του EEN), 27 που συνοψίζει τα στοιχεία που συλλέγονται από τα κράτη μέλη.

Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η χρήση δεικτών για τους οποίους τα στοιχεία μπορούν να ενοποιηθούν σε επίπεδο ΕΕ δεν ήταν υποχρεωτική κατά την περίοδο 2007-2013, και ως εκ τούτου η αναφορά δεν είναι πλήρης, με εξαίρεση την υποχρεωτική υποβολή εκθέσεων σχετικά με τους συμμετέχοντες για το ΕΚΤ 28 . Οι βασικοί δείκτες αποτυπώνουν μόνο ορισμένα από τα επιτεύγματα της πολιτικής και όχι τα αποτελέσματα που αφορούν ειδικά το κάθε πρόγραμμα. Καταδεικνύουν το μέγεθος της δραστηριότητας που αναπτύσσεται στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής η οποία συμβάλλει (έστω και σε μικρό βαθμό) στις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Έξυπνη ανάπτυξη (ΕΤΠΑ και ΕΚΤ)

Με βάση τις πληροφορίες που κοινοποίησαν τα κράτη μέλη, οι επενδύσεις στην πολιτική συνοχής στον τομέα της έξυπνης ανάπτυξης έχουν συμβάλει στην τόνωση της απασχόλησης των εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης και των νέων, της επιχειρηματικότητας και της βελτίωσης της ψηφιακής συνδετικότητας σε ολόκληρη την ΕΕ.

Ενδεικτικά, από το 2007 έως το 2013, το ΕΤΠΑ και το ΤΣ συνέβαλαν στη δημιουργία σημαντικού αριθμού θέσεων απασχόλησης (διάγραμμα 1) και διευκόλυναν τη συνεργασία 26.700 επιχειρήσεων με ερευνητικά ιδρύματα (διάγραμμα 2).

Όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, ο αριθμός αυτός αντιπροσώπευε το 59% του στόχου που είχε οριστεί το 2007, γεγονός που αποδεικνύει τις περιοριστικές επιπτώσεις της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης. Υπό ένα ευρύτερο πρίσμα, οι θέσεις απασχόλησης που δημιουργήθηκαν κατά το διάστημα 2007 έως 2013 αντιπροσωπεύουν το 4,7% της αύξησης της απασχόλησης που απαιτείται για την επίτευξη του στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για ποσοστό συμμετοχής 75%.

Ο αριθμός των επιχειρήσεων που ενισχύονται για να συνεργάζονται με ερευνητικά ιδρύματα ανήλθε στο 87% του στόχου που είχε αρχικά τεθεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί πλήρως έως το 2015. Παρόλα αυτά, ο αριθμός αυτός αντιπροσωπεύει μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό των επιχειρήσεων στην ΕΕ.

Με τη βοήθεια της χρηματοδότησης του ΕΤΠΑ, υλοποιήθηκαν περίπου 74.100 έργα στους τομείς της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας (ΕΤΑ), τα περισσότερα από τα οποία στις πιο ανεπτυγμένες περιφέρειες (περιφέρειες της «ανταγωνιστικότητας»). Τα έργα αυτά συνέβαλαν στη δημιουργία περίπου 34.800 θέσεων πλήρους απασχόλησης στην έρευνα, οι οποίες κατανέμονται σε γενικές γραμμές ισομερώς ανάμεσα στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες («περιφέρειες σύγκλισης») και τις περιφέρειες ανταγωνιστικότητας. Η πρόσβαση σε δίκτυα τηλεπικοινωνιών υψηλής δυναμικότητας αποτελεί βασικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική μεγέθυνση. Το ΕΤΠΑ επένδυσε στην επέκταση της ευρυζωνικής κάλυψης, ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Η διαθεσιμότητα ευρυζωνικής σύνδεσης προσεγγίζει πλέον το 100% σε σχεδόν όλες τις περιφέρειες της ΕΕ, περιορίζοντας το μειονέκτημα των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους μέσω της χρήσης ψηφιακών δικτύων. Ωστόσο, το ποσοστό κάλυψης είναι υψηλότερο από το ποσοστό χρήσης από τα νοικοκυριά, μολονότι και το τελευταίο έχει αυξηθεί σημαντικά κατά τα τελευταία έτη (από 56% το 2009 σε 76% το 2013). Η πολιτική συνοχής βοήθησε περίπου 5 εκατομμύρια επιπλέον νοικοκυριά να αποκτήσουν ευρυζωνική κάλυψη πριν το τέλος του 2013. Η Ελλάδα, η Γαλλία, η Πορτογαλία και η Πολωνία είχαν δυσκολίες εφαρμογής, τις οποίες η Επιτροπή αντιμετωπίζει στα προγράμματα της περιόδου 2014-2020.

Στο σύνολο των παρεμβάσεων που έχει συγχρηματοδοτήσει το ΕΤΠΑ μέχρι σήμερα, η στήριξη των επιχειρήσεων αποτελεί την κύρια πηγή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης . Συνολικά, μέχρι το τέλος του 2013, έχουν υλοποιηθεί σε ολόκληρη την ΕΕ περισσότερα από 209.000 έργα του ΕΤΠΑ για τη στήριξη των επενδύσεων στις ΜΜΕ (82% του στόχου). Αυτά είχαν ως άμεσο αποτέλεσμα τη δημιουργία τουλάχιστον 274.000 θέσεων απασχόλησης σε ΜΜΕ (πολλά προγράμματα δεν περιλαμβάνουν στις αναφορές τους αυτό τον δείκτη). Επιπλέον, στηρίχθηκαν περίπου 98.000 νέες επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ κατά το στάδιο της εκκίνησης (105% του στόχου που είχε τεθεί αρχικά). Οι μορφές συνδρομής του ΕΤΠΑ περιελάμβαναν επιχορηγήσεις και άλλου είδους χρηματοδοτική συνδρομή, καθώς και την παροχή συμβουλών και καθοδήγησης από κέντρα στήριξης επιχειρήσεων χρηματοδοτούμενα από το ΕΤΠΑ.

Τα πρώτα στοιχεία ανάλυσης της στήριξης επιχειρήσεων στο πλαίσιο της εξελισσόμενης εκ των υστέρων αξιολόγησης του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής είναι ήδη διαθέσιμα: Τα 394 μέσα πολιτικής που έχουν αναλυθεί διεξοδικά μέχρι στιγμής χρηματοδότησαν περίπου 240.000 επιχειρήσεις, το 54% των οποίων ήταν πολύ μικρές επιχειρήσεις (με λιγότερους από 10 απασχολούμενους), το 30% ήταν μικρές επιχειρήσεις (με 10-49 απασχολούμενους) και το 16% ήταν μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις (με 50-249 απασχολούμενους).

Το 43% των 115.000 επιχειρήσεων με προσδιορίσιμο τομέα δραστηριότητας ανήκε στον μεταποιητικό κλάδο, το 17% ανήκε στον κλάδο της χονδρικής και λιανικής πώλησης, το 9% ανήκε στον τομέα των ΤΠΕ, το 6% στον τομέα του τουρισμού, το 7% στον τομέα των κατασκευών και το 25% σε άλλους τομείς.

Η εξελισσόμενη εκ των υστέρων αξιολόγηση του ΕΤΠΑ εξετάζει επίσης τη στήριξη προς μεγάλες επιχειρήσεις και διαπιστώνει ότι, στις επτά χώρες με τις υψηλότερες απόλυτες τιμές όσον αφορά τη στήριξη μεγάλων επιχειρήσεων 29 , το 13% (4,6 δισεκατ. ευρώ) της στήριξης προς τις επιχειρήσεις χορηγείται σε μεγάλες επιχειρήσεις. Η στήριξη σε τρεις χώρες – PL, PT και DE – αντιπροσωπεύει το ήμισυ των δαπανών. Όσον αφορά το ποσοστό της στήριξης μεγάλων επιχειρήσεων σε σχέση με τη συνολική στήριξη του ΕΤΠΑ, η έμφαση στη στήριξη μεγάλων επιχειρήσεων είναι εντονότερη στην Αυστρία, την Πορτογαλία και την Τσεχική Δημοκρατία. Στις επτά χώρες που εξετάστηκαν, στηρίχθηκαν 2.800 μεγάλες επιχειρήσεις. Η μέση χρηματοδότηση ανήλθε σε 1,6 εκατ. ευρώ ανά επιχείρηση. Με παρέκταση των αριθμών αυτών μπορεί να εκτιμηθεί ότι περίπου 4000 μεγάλες επιχειρήσεις εισέπραξαν ενίσχυση από το ΕΤΠΑ στην ΕΕ συνολικά (έναντι 230.000 έργων για ΜΜΕ). Το 79% της στήριξης του ΕΤΠΑ διατίθεται στον τομέα της μεταποίησης.

Για το ΕΚΤ, η έκθεση EEN για τα επιτεύγματα της περιόδου 2007-2013 περιέχει στοιχεία που δείχνουν ότι πολλές από τις παρεμβάσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΚΤ εστιάζονταν στη νεολαία. Οι νέοι συμμετείχαν σε παρεμβάσεις που αντιπροσώπευαν άνω των 20,9 εκατομμυρίων ατόμων (31% του συνολικού αριθμού των συμμετοχών).

Όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, σχεδόν 5,6 εκατομμύρια (το 29% των συμμετεχόντων) ήταν νέοι, και οι χώρες ES, FR και UK παρήγαγαν τα περισσότερα από τα αποτελέσματα αυτά.

Όσον αφορά τη ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου, περισσότεροι από 10,3 εκατομμύρια συμμετέχοντες (40%) ήταν νέοι ηλικίας 15-24 ετών. Αυτό αντικατοπτρίζει το υψηλό ποσοστό συμμετοχής στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, ενώ πολλοί από αυτούς τους νέους εξακολουθούν να φοιτούν στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο.

Βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΤΠΑ και ΤΣ)

Με βάση τα τελευταία αριθμητικά στοιχεία που κοινοποίησαν τα κράτη μέλη, η πρόοδος των επενδύσεων της πολιτικής για τη συνοχή σε σχέση με τη βιώσιμη ανάπτυξη είναι άνιση μεταξύ των διαφόρων τομέων παρέμβασης. Οι αιτίες αυτού του γεγονότος και τα διορθωτικά μέτρα που έλαβε η Επιτροπή εξηγούνται στη συνέχεια.

Για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της ανάπτυξης και της οικονομικής μεγέθυνσης, η πολιτική συνοχής έχει επενδύσει σε μέτρα προστασίας από τις πλημμύρες και τις πυρκαγιές των δασών. Μέχρι το τέλος του 2013, περισσότεροι από 7 εκατομμύρια άνθρωποι επωφελήθηκαν από μέτρα αντιπλημμυρικής προστασίας και περισσότερα από 28 εκατομμύρια άτομα έχουν επωφεληθεί από έργα πυροπροστασίας των δασών. Ο τελευταίος αριθμός έχει ήδη υπερβεί τον στόχο του 2015 (24 εκατομμύρια άτομα), γεγονός που υποδηλώνει την ικανοποιητική πρόοδο των επενδύσεων στον τομέα αυτό.

Συμβάλλοντας στην επίτευξη του σχετικού στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», δημιουργήθηκε πρόσθετη ικανότητα παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας περίπου 2.700 MW έως τα τέλη του 2013, που αντιπροσωπεύει το 0,72% της εκτιμώμενης ελάχιστης ισχύος που απαιτείται για την τρέχουσα παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την ΕΕ (διάγραμμα 3).

Επιπλέον, πολλά έργα έχουν υλοποιηθεί για την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των πολυκατοικιών και δημόσιων κτιρίων, ιδίως στις χώρες της ΕΕ των 12, όπου και οι δύο τύποι κτιρίων είναι μεγάλοι καταναλωτές ενέργειας. Η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα των επενδύσεων αυτών αξιολογείται τώρα ως μέρος της εξελισσόμενης εκ των υστέρων αξιολόγησης.

Χάρη στις συγχρηματοδοτούμενες από την ΕΕ επενδύσεις, έως το τέλος του 2013, περισσότεροι από 4,2 εκατομμύρια επιπλέον άνθρωποι έχουν επωφεληθεί από βελτιωμένη παροχή νερού και περισσότεροι από 5,5 εκατομμύρια άνθρωποι εξυπηρετούνταν από βελτιωμένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων. Ωστόσο, τα επιτεύγματα αυτά αντιστοιχούν μόλις στο 25% των συνολικών στόχων για το 2015, γεγονός που υποδηλώνει σοβαρό κίνδυνο ως προς την επίτευξη των στόχων. Υπάρχουν σοβαρές καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων στις χώρες BG, SI και ES λόγω των χρονοβόρων διαδικασιών ανάθεσης δημόσιων συμβάσεων, της οικονομικής ύφεσης στον κατασκευαστικό κλάδο και των συνακόλουθων πτωχεύσεων αναδόχων, των χρονοβόρων εθνικών διαδικασιών χωροταξικού σχεδιασμού και, σε αρκετές περιπτώσεις, της χαμηλής τεχνικής και χρηματοδοτικής ικανότητας των δικαιούχων, που είναι κυρίως τοπικές αρχές. Οι εκ των προτέρων όροι που θεσπίστηκαν με το νέο νομικό πλαίσιο της πολιτικής συνοχής θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση των εν λόγω εμποδίων για τα προγράμματα της περιόδου 2014-2020 και εκτιμάται ότι θα επηρεάσουν επίσης θετικά την υλοποίηση έργων κατά τα τελευταία έτη των ΕΠ της περιόδου 2007-2013. Οι εν λόγω όροι αποσκοπούν στην αντιμετώπιση προβλημάτων τα οποία, όπως έχει δείξει η προηγούμενη εμπειρία, αφορούν κατ' εξοχήν την υλοποίηση των προγραμμάτων, όπως η μεταφορά της ειδικής νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιο, η χρηματοδότηση στρατηγικών έργων της ΕΕ, η διοικητική και θεσμική ικανότητα.

Στον τομέα των μεταφορών, έχουν κατασκευαστεί περισσότερα από 3.700 χιλιόμετρα νέων οδών, από τα οποία τα 1.800 χλμ. αποτελούν μέρος του ΔΕΔ-Μ. Επιπλέον, έχουν αναβαθμιστεί με χρηματοδότηση της ΕΕ περισσότερα από 3.000 χλμ. σιδηροδρομικών γραμμών (το 72% του συνολικού στόχου). Οι PL, CZ, PT και BG είναι οι χώρες με τη μεγαλύτερη συμβολή στην πρόοδο που σημειώθηκε. Το ίδιο ισχύει και για την Ουγγαρία, παρά τις πρόσφατες ανησυχίες σχετικά με τη νομιμότητα των κριτηρίων επιλογής έργων. Ορισμένα έργα, ωστόσο, εξακολουθούν να πλήττονται από καθυστερήσεις στις διαδικασίες ανάθεσης των δημοσίων συμβάσεων και τις διαδικασίες προγραμματισμού. Αυτό αφορά κατ' εξοχήν τα έργα σιδηροδρομικών μεταφορών στις χώρες της συνοχής, όπου τα ποσοστά υλοποίησης που αναφέρθηκαν έως το τέλος του 2013 ανέρχονται μόλις στο 20% περίπου των συνολικών στόχων. Τα προβλήματα θα αντιμετωπιστούν κατά την περίοδο 2014-2016 μέσω σχεδίων δράσης που καθορίζονται σε στενή συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών.

Η εκ των υστέρων αξιολόγηση του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής εξέτασε το κατά πόσον οι ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης παρείχαν επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τα μεγάλα έργα 30 (πολλά από τα οποία αφορούν τους τομείς των μεταφορών και του περιβάλλοντος). Διαπιστώθηκε ότι γενικά οι πληροφορίες αυτές δεν υπήρχαν ή ήταν κακής ποιότητας. Με βάση έρευνα των διαχειριστικών αρχών, οι συντάκτες της μελέτης εντόπισαν συνολικά 50 εγκεκριμένα μεγάλα έργα για τα οποία οι εργασίες δεν είχαν αρχίσει ακόμη τον Οκτώβριο του 2014. Αυτά αντιπροσωπεύουν περίπου το 7% των εγκεκριμένων μεγάλων έργων. Περισσότερα από τα μισά από αυτά αφορούν χώρες της ΕΕ των 15.

Το ΕΤΠΑ έχει συμβάλει επίσης στη δημιουργία περισσότερο βιώσιμων δημόσιων μεταφορών, γεγονός που καταδεικνύεται από το ακόλουθο παράδειγμα:

Χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη (ΕΤΠΑ και ΕΚΤ)

Το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ συνεργάζονται στενά για να διασφαλίσουν την καθολική αντιμετώπιση των υφιστάμενων προβλημάτων με επενδύσεις τόσο σε υλική υποδομή όσο και σε ήπια μέτρα με δράσεις π.χ. στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Τα αποτελέσματα που αναφέρονται στην έκθεση EEN για το ΕΚΤ για την περίοδο 2007-2012 δείχνουν τον εκτενή αντίκτυπο των χρηματοδοτηθέντων προγραμμάτων, τα οποία συγκέντρωσαν 68 εκατομμύρια ατομικές συμμετοχές έως τα τέλη Δεκεμβρίου 2012. Χάρη στα μέτρα αυτά, βρήκαν εργασία περισσότεροι από 5,7 εκατομμύρια συμμετέχοντες και το 79% αυτών των θέσεων απασχόλησης δημιουργήθηκαν στις χώρες ES, FR, PL και UK. Σχεδόν 8,6 εκατομμύρια άνθρωποι απέκτησαν επαγγελματικά προσόντα και οι χώρες CZ, DE, ES, FR, IT, NL, PL, SK και UK αντιπροσωπεύουν το 78% του συνόλου των αποτελεσμάτων σε σχέση με τα προσόντα, εκ των οποίων περισσότερα από 3,4 εκατομμύρια αφορούσαν την αναβάθμιση των δεξιοτήτων απασχολουμένων. Περίπου 550.000 συμμετέχοντες δημιούργησαν τη δική τους απασχόληση (αυταπασχόληση) ή ίδρυσαν νέα επιχείρηση και τα περισσότερα αποτελέσματα σε αυτόν τον τομέα σημειώθηκαν στις χώρες DE, ES, FI, FR, GR και IT.

Από την ανάλυση των εκθέσεων υλοποίησης που υπέβαλαν τα κράτη μέλη συνάγεται ότι η δράση του ΕΚΤ διευρύνει τις υφιστάμενες παρεμβάσεις με τη στήριξη ομάδων (όπως τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (50+), οι εθνικές μειονότητες, οι κρατούμενοι, οι Ρομά) ή τομέων πολιτικής που διαφορετικά δεν θα λάμβαναν στήριξη (αποτελέσματα φάσματος). Αυτό ισχύει για το Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, όπου οι εθνικές αρχές θεωρούν ότι η χρηματοδότηση του ΕΚΤ διευρύνει το πεδίο κάλυψης μέσω της επικέντρωσης σε ομάδες που δεν είναι επιλέξιμες στο πλαίσιο του κύριου συστήματος, καθώς και με την επέκταση του φάσματος των δραστηριοτήτων και την παροχή ισχυρότερης στήριξης στα άτομα που αντιμετωπίζουν τις σοβαρότερες δυσκολίες να ενταχθούν στην αγορά εργασίας (δηλ. άτομα που προέρχονται από μειονότητες που αντιμετωπίζουν διακρίσεις, άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας, με σωματικές αναπηρίες ή πρώην καταδίκους).

Όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων του ΕΚΤ μετρούνται σε αριθμό ατόμων που βρίσκουν εργασία και δημιουργούν δική τους εργασία ή είναι σε καλύτερη θέση να βρουν μια θέση απασχόλησης. Οι αξιολογήσεις που διενήργησαν τα κράτη μέλη καταδεικνύουν σημαντικές καθαρές διαφορές όσον αφορά την απασχόληση και την ανεργία σε σχέση με τη δραστηριότητα του ΕΚΤ. Ενδεικτικά, οι συμμετέχοντες σε ατομική βάση σε παρεμβάσεις χρηματοδοτούμενες από το ΕΚΤ έχουν περισσότερες πιθανότητες να βρουν εργασία σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου. Ορισμένες αξιολογήσεις επισημαίνουν επίσης τα «ήπια» αποτελέσματα των παρεμβάσεων όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, όπως η πιο ανεξάρτητη και αποτελεσματική αναζήτηση εργασίας, η μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, το μεγαλύτερο κίνητρο για εργασία και η κοινωνική ένταξη εν γένει.

Στον τομέα της κοινωνικής ένταξης, οι δραστηριότητες του ΕΚΤ εστιάζονταν σε συμμετέχοντες από κατ' εξοχήν ευπαθείς ομάδες στην αγορά εργασίας: μετανάστες (7%), εθνικές μειονότητες (12%), άτομα με αναπηρίες (14%), άτομα με επίπεδο πρωτοβάθμιας ή κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (45%). Δεδομένης της ποικιλομορφίας των ομάδων-στόχων, οι αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις του ΕΚΤ είναι εκείνες που έχουν σχεδιαστεί πολύ συγκεκριμένα με βάση τις ανάγκες των ομάδων αυτών.

Όσον αφορά την ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου, το ΕΚΤ έχει συμβάλει στη διεύρυνση της συμμετοχής στην κατάρτιση και την εκπαίδευση, ιδίως όσον αφορά τους νέους, τους μετανάστες και τα άτομα με χαμηλό επίπεδο προσόντων (το 46% των συμμετεχόντων κατέχει, στην καλύτερη περίπτωση, επίπεδο κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης). Το ΕΚΤ έχει επίσης χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα κράτη μέλη είτε για τη βελτίωση των ικανοτήτων των εργαζομένων είτε για να τεθούν σε εφαρμογή μηχανισμοί για την αναγνώριση υφισταμένων ικανοτήτων (DK, ES).

Στον τομέα της ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας, υπήρξαν περισσότερες από 913.000 συμμετοχές, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων, σχεδόν 891.000 (98%), ήταν κυρίως υπάλληλοι της δημόσιας διοίκησης, δημόσιων υπηρεσιών και κοινωνικών εταίρων. Το κύριο αποτέλεσμα στο πλαίσιο αυτού του τομέα πολιτικής είναι ο αριθμός των ατόμων που αποκτούν εξειδίκευση, κατά κύριο λόγο το προσωπικό των δημόσιων υπηρεσιών. Αποκτήθηκαν 157.000 τίτλοι εξειδίκευσης βάσει στοιχείων από μόνο πέντε κράτη μέλη (CY, GR, HU, MT και RO) 31 . Όσον αφορά το ΕΤΠΑ, από τα μέχρι τούδε διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία παρακολούθησης συνάγεται ότι σημειώθηκε ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά τις επενδύσεις σε υποδομές εκπαίδευσης και παιδικής μέριμνας, καθώς η δυναμικότητα των χρηματοδοτούμενων υποδομών καλύπτει σχεδόν 6,2 εκατομμύρια άτομα, αριθμό που υπερβαίνει ήδη τον στόχο των 5,2 εκατομμυρίων για το 2015.

Επιχειρησιακές πτυχές των επιδόσεων

Η Επιτροπή υλοποιεί ορισμένες δράσεις για να εξασφαλίσει ένα αρτιότερο πλαίσιο εφαρμογής που θα διευκολύνει την επίτευξη των στόχων των προγραμμάτων. Οι δράσεις αυτές αναμένεται επίσης ότι θα επιλύσουν τα προβλήματα που εντοπίστηκαν το 2014 από το Ελεγκτικό Συνέδριο σε πέντε ειδικές εκθέσεις σχετικά με τις επενδύσεις που στηρίχτηκαν από το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής στο πλαίσιο των προγραμμάτων των περιόδων προγραμματισμού 2000-2006 και 2007-2013 32 . Στις εν λόγω εκθέσεις, το Ελεγκτικό Συνέδριο συνέστησε να δώσουν οι αρμόδιες αρχές των προγραμμάτων μεγαλύτερη έμφαση στην αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και την οικονομία των έργων κατά τον καθορισμό των επενδυτικών προτεραιοτήτων και η παρακολούθηση της υλοποίησης των έργων να γίνεται μέσω κατάλληλων και διαφανών δεικτών επίδοσης.

Μία από τις δράσεις είναι πρωτοβουλία της Επιτροπής, εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων της στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, για την αντιμετώπιση των ελλείψεων στον τομέα της διοικητικής ικανότητας των κρατών μελών. Υλοποιείται μέσω τεχνικών συσκέψεων, στοχευμένων συμβουλών και διαλόγου με τις εθνικές αρχές. Επιπλέον, το 2014 η Επιτροπή παρουσίασε ένα νέο εγχειρίδιο για τις δημόσιες συμβάσεις, το οποίο περιέχει αναλυτικές οδηγίες για τους δικαιούχους, μαζί ένα πρόγραμμα κατάρτισης που θα εφαρμοστεί το 2015. Αναμένεται ότι αυτό το νέο εγχειρίδιο θα συμβάλει στη συνολική βελτίωση των πρακτικών στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, που είναι ένα από τα κύρια εργαλεία για τη διασφάλιση της αποδοτικότητας του κόστους των συγχρηματοδοτούμενων από τα Ταμεία παρεμβάσεων. Το μέσο αρωγής από ομότιμους φορείς, που αποσκοπεί στην ενίσχυση της εφαρμογής των Ταμείων επιτόπου μέσω της ανταλλαγής πρακτικών και συμβουλών μεταξύ των κρατών μελών, αναπτύσσεται από την Επιτροπή με ένα πιλοτικό έργο ανταλλαγής εμπειρογνωμόνων που θα υλοποιηθεί το 2015. Οι ενέργειες αυτές αναμένεται να επιφέρουν σημαντικές αλλαγές στην εφαρμογή των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020.

Το νέο νομοθετικό πλαίσιο 2014-2020 έχει νέα στοιχεία όπως: μεγαλύτερη έμφαση στην παραγωγή αποτελεσμάτων με τη συσχέτιση των χρηματοδοτικών ενεργειών με τις ειδικές συστάσεις ανά χώρα βάσει του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου· εκ των προτέρων όροι για τη διασφάλιση ενός ισχυρού πλαισίου εφαρμογής από την έναρξη της υλοποίησης· υποβολή ετήσιων εκθέσεων με δείκτες υλοποιήσεων και αποτελεσμάτων σε επίπεδο αξόνων προτεραιότητας καθώς και ισχυρές διατάξεις για τη διενέργεια αξιολογήσεων επιπτώσεων από τα κράτη μέλη.

Η υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής διενήργησε έλεγχο επιδόσεων, αξιολογώντας τις αποκλίσεις μεταξύ των αρχικών προτάσεων της Επιτροπής για τα ΕΔΕΤ και των τελικών αποτελεσμάτων της νομοθετικής διαδικασίας και τυχόν συνακόλουθους κινδύνους σε σχέση με την επίτευξη των στόχων των προγραμμάτων. Τα πορίσματα αυτού του ελέγχου θα κοινοποιηθούν τους προσεχείς μήνες μέσω της ετήσιας έκθεσης της Επιτροπής για τους εσωτερικούς ελέγχους 33 .

2.2 Βιώσιμη ανάπτυξη: φυσικοί πόροι (τομέας προϋπολογισμού 2)

Ο τομέας 2 του δημοσιονομικού πλαισίου καλύπτει τους δύο πυλώνες της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ), συγκεκριμένα τον πυλώνα Ι που αποτελείται από τις δαπάνες που συνδέονται με την αγορά και τις άμεσες ενισχύσεις, οι οποίες χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ), και τον πυλώνα II, που περιλαμβάνει τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ). Η ΚΓΠ υλοποιείται βάσει του καθεστώτος επιμερισμένης διαχείρισης. Ο τομέας αυτός καλύπτει επίσης το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) (με συνδυασμό επιμερισμένης και άμεσης διαχείρισης) και ένα κονδύλιο για τη διεθνή διάσταση της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑΠ), καθώς και δραστηριότητες στον τομέα του κλίματος και του περιβάλλοντος μέσω του προγράμματος για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα (LIFE) που υλοποιούνται στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης.

Οι δράσεις αυτού του τομέα του προϋπολογισμού συμβάλλουν κυρίως στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης με ορισμένες συνδέσεις επίσης με την έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη όσον αφορά τις επενδύσεις που συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και στην καινοτομία.

Η επισιτιστική ασφάλεια και η προώθηση της έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης για τη γεωργία και τις αγροτικές περιοχές της ΕΕ αποτελούν τους κύριους στόχους της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) κατά την περίοδο του ΠΔΠ 2014-2020. Τα μέτρα στο πλαίσιο του ΕΓΤΕ εστιάζονται στην περαιτέρω βελτίωση της κατάστασης των πρωτογενών παραγωγών στην αλυσίδα τροφίμων, συμβάλλοντας στη σύγκλιση των τιμών των βασικών προϊόντων της ΕΕ με τις διεθνείς τιμές και τη στήριξη του γεωργικού εισοδήματος μέσω άμεσων ενισχύσεων που έχουν πλέον αποσυνδεθεί σε μεγάλο βαθμό από την παραγωγή. Στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ, το ΕΓΤΑΑ εξακολουθεί να εστιάζει στην οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ευημερία των αγροτικών περιοχών, καθώς και στη βιωσιμότητα του αγροτικού περιβάλλοντος. Εντός του νέου Κοινού Στρατηγικού Πλαισίου, που εφαρμόζεται επίσης στο ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ, το ΤΣ και το ΕΤΘΑ, το ΕΓΤΑΑ θα συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Η προώθηση της περιβαλλοντικά βιώσιμης, αποδοτικής ως προς τη χρήση των πόρων, καινοτόμου, ανταγωνιστικής και βασιζόμενης στη γνώση αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, η ενίσχυση της εφαρμογής της ΚΑΠ, η αύξηση της απασχόλησης και της εδαφικής συνοχής, η ενίσχυση της εμπορίας και της μεταποίησης, καθώς και η ενίσχυση της εφαρμογής της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής (ΟΘΠ) αποτελούν τις βασικές προτεραιότητες του ΕΤΘΑ βάσει του νέου δημοσιονομικού πλαισίου. Το νέο πρόγραμμα LIFE είναι ένα ειδικό χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα, το οποίο θα πρέπει να λειτουργεί παράλληλα με την προσέγγιση ενσωμάτωσης που υιοθετήθηκε για το ΠΔΠ 2014-2020, γεγονός που σημαίνει ότι το περιβάλλον και η δράση για το κλίμα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος όλων των βασικών μέσων και παρεμβάσεων 34 .

Όσον αφορά τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων του προϋπολογισμού, έχουν διατεθεί στα προγράμματα του τομέα 2 πιστώσεις 59 δισεκατ. ευρώ για το 2014, που αντιπροσωπεύουν το 44,6% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2014 για τους τομείς προϋπολογισμού 1-4.

Το 2014 ήταν μεταβατικό έτος, κατά το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή το αναθεωρημένο σύστημα των μέτρων για τις αγορές μετά τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ το 2013, ενώ το 2015 ξεκίνησε η εφαρμογή των αναμορφωμένων άμεσων ενισχύσεων. Η Επιτροπή εστίασε τις προσπάθειές της στην εξέταση και την έγκριση των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2014-2020 και στη διασφάλιση της εφαρμογής του νέου καθεστώτος άμεσων ενισχύσεων. Έως το τέλος Μαΐου 2015, προβλέπεται να εγκριθούν από την Επιτροπή συνολικά 51 από τα 118 ΠΑΑ, ενώ τα υπόλοιπα προγράμματα θα εγκριθούν εντός του 2015.

Έχει καταβληθεί επίσης σημαντική προσπάθεια για να επιταχυνθεί η έγκριση των επιχειρησιακών προγραμμάτων του ΕΤΘΑ, προκειμένου να αντισταθμιστεί η καθυστέρηση της έγκρισης του κανονισμού ΕΤΘΑ τον Μάιο του 2014. Έως τα τέλη Απριλίου 2015, πέντε 35 επιχειρησιακά προγράμματα από τα 27 προγράμματα εγκρίθηκαν από την Επιτροπή.

Η καθυστερημένη έγκριση του κανονισμού LIFE και του συνακόλουθου πολυετούς προγράμματος εργασίας για την περίοδο 2014-2017 είχε ως αποτέλεσμα τη μικρή καθυστέρηση της έναρξης του νέου προγράμματος LIFE. Ωστόσο, η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων ξεκίνησε επιτυχώς το 2014.

Αποτελέσματα και αντίκτυπος των προγραμμάτων του ΠΔΠ 2007-2013

Τα επιτεύγματα που παρατίθενται κατωτέρω βασίζονται κυρίως στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της παρακολούθησης της υλοποίησης του προγράμματος.

Το 2014, ο τομέας της γεωργίας επηρεάστηκε από την πτώση των γεωργικών τιμών καθώς και των τιμών της ενέργειας και από τις σημαντικές επιπτώσεις της ρωσικής απαγόρευσης εισαγωγής τροφίμων από την ΕΕ που τέθηκε σε εφαρμογή τον Αύγουστο του 2014. Παρά τις δύσκολες οικονομικές συνθήκες, η ΚΓΠ μπόρεσε να περιορίσει τη μείωση του γεωργικού εισοδήματος στην ΕΕ. Αυτό επιτεύχθηκε μέσω των άμεσων ενισχύσεων καθώς και της άμεσης εφαρμογής μέτρων της ΚΓΠ για τη σταθεροποίηση των αγορών μετά την απαγόρευση που επέβαλε η Ρωσία. Στην ΕΕ των 27, το γεωργικό εισόδημα μειώθηκε κατά 8% μεταξύ του 2003 και του 2013 36 και παραμένει σε επίπεδο χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ενώ, ωστόσο, το γεωργικό εισόδημα μειώθηκε στην ΕΕ των 15, αυξήθηκε κατά 43% στην ΕΕ των 12 κατά την ίδια περίοδο (αν και από πολύ χαμηλότερη βάση). Εκτιμάται ότι το γεωργικό εισόδημα θα μειωνόταν κατά 22% στην ΕΕ των 27 χωρίς την άμεση στήριξη της κοινής γεωργικής πολιτικής, αν και με μεγάλες διαφορές μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών, ανάλογα με τη διάρθρωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. 

Η ΚΓΠ εξακολουθεί να προωθεί την αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων και τη δράση για το κλίμα μέσω σχετικών απαιτήσεων που συνδέουν τις άμεσες ενισχύσεις με τη συμμόρφωση των γεωργών με βασικά πρότυπα όσον αφορά το περιβάλλον, την ασφάλεια των τροφίμων, την υγεία των ζώων και των φυτών και την καλή μεταχείριση των ζώων, καθώς και μέσω ειδικών μέτρων αγροτικής ανάπτυξης, όπως τα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα και η βιολογική γεωργία. Η αύξηση της επιφάνειας που υπαγόταν σε γεωργοπεριβαλλοντικά καθεστώτα κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 (46,9 εκατομμύρια εκτάρια, που αντιπροσώπευαν ποσοστό άνω του 25% της χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης της ΕΕ των 27 το 2013) έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων της γεωργίας της ΕΕ. Οι εκπομπές ρύπων από τον γεωργικό τομέα εξακολούθησαν να μειώνονται, με μέσο ετήσιο ρυθμό μείωσης κατά 1,7% από το 2001 έως το 2012. Το μερίδιο της γεωργίας στις συνολικές καθαρές εκπομπές εξακολούθησε επίσης να μειώνεται.

Η ΚΓΠ προώθησε επίσης με τα διάφορα μέσα της την ισόρροπη εδαφική ανάπτυξη στην ΕΕ. Ενδεικτικά, η χορήγηση εισοδηματικής στήριξης στη συντριπτική πλειονότητα των 12 εκατομμυρίων γεωργικών εκμεταλλεύσεων και των συνδεδεμένων με αυτές 25 εκατομμυρίων ατόμων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τη διατήρηση της απασχόλησης.

Επιπλέον, η στήριξη της καινοτομίας έχει μέχρι στιγμής διοχετευθεί σε 136.000 εκμεταλλεύσεις που έχουν εισαγάγει νέα προϊόντα ή τεχνολογίες στις γεωργικές επιχειρήσεις τους, όπως μια νέα μονάδα βιοαιθανόλης υψηλής τεχνολογίας για την επεξεργασία αποβλήτων κηπευτικών και ζαχαρότευτλων στην Εσθονία. Η νέα μονάδα έχει δημιουργήσει 20 επιπλέον θέσεις απασχόλησης στην περιοχή και έχει επί του παρόντος ικανότητα παραγωγής 5.000 λίτρων βιοαιθανόλης ημερησίως από την επεξεργασία αποβλήτων κηπευτικών και ζαχαρότευτλων, γεγονός που αποτελεί σαφή ένδειξη της αποτελεσματικότητας της επένδυσης.

Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας (ΕΤΑ) (προκάτοχο του ΕΤΘΑ), η εφαρμογή επιβραδύνθηκε, κατά κύριο λόγο στα κράτη μέλη της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας, λόγω της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι, έως τα τέλη Μαΐου 2014, μόνο το 85% του συνόλου των πιστώσεων είχε αναληφθεί από τα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα να παραμένει αδέσμευτο ένα σημαντικό μέρος των πιστώσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας. Αυτό υποδηλώνει ότι είναι ανέφικτη η πλήρης επίτευξη των στόχων του προγράμματος, παρά τα διορθωτικά μέτρα που ελήφθησαν από την Επιτροπή από τον Ιούλιο του 2012, όπως η έγκριση τροποποιήσεων των επιχειρησιακών προγραμμάτων για την προσαρμογή των ποσοστών συγχρηματοδότησης, η μεταφορά πόρων μεταξύ προτεραιοτήτων και η συνεκτίμηση της αυτόματης αποδέσμευσης πιστώσεων.

Οι δραστηριότητες μεταποίησης αντιπροσωπεύουν περίπου το 17% των αναλήψεων υποχρεώσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας και είναι το πλέον χρησιμοποιούμενο μέτρο αυτού του ταμείου. Με την παροχή οικονομικής στήριξης σε σχεδόν ένα τρίτο των συνολικών επενδύσεων στον τομέα, το ΕΤΑ συνέβαλε στην καλή οικονομική επίδοση του τομέα μεταποίησης ιχθύων της ΕΕ, ο οποίος σύμφωνα με τα στοιχεία του 2014, αποφέρει έσοδα ύψους 27,9 δισεκατ. ευρώ.

Μελέτη σχετικά με τον άξονα 4 του ΕΤΑ 37 δείχνει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη των περιοχών αλιείας και υδατοκαλλιέργειας δημιουργεί ενθαρρυντικά, θετικά αποτελέσματα. Οι περισσότερες από τις 312 ομάδες τοπικής δράσης για την αλιεία (ΟΤΔΑ) παραμένουν ενεργές και, έως το τέλος του 2014, είχαν εγκριθεί περισσότερα από 9.800 έργα, σημαντική αύξηση σε σχέση με τα 6.363 έργα που είχαν εγκριθεί έως το τέλος του 2013 38 . Επίσης, εκτιμήθηκε ότι αυτό θα συνέβαλλε στη δημιουργία περισσότερων από 200 νέων επιχειρήσεων με τη στήριξη του άξονα 4 και στη δημιουργία περίπου 7.300 νέων θέσεων απασχόλησης, ενώ θα διατηρούνταν άλλες 12.500 θέσεις απασχόλησης με εκτιμώμενο κόστος 32.000 ευρώ για κάθε δημιουργούμενη ή διατηρούμενη θέση απασχόλησης.

Το ΕΤΑ συνέβαλε επίσης στην επίτευξη καλύτερης ισορροπίας μεταξύ της αλιευτικής ικανότητας και των διαθέσιμων αλιευτικών πόρων, συμβάλλοντας στη μόνιμη απόσυρση περίπου 4.100 αλιευτικών σκαφών έως τον Μάιο του 2014, που αντιπροσωπεύει αύξηση κατά 2,5% σε ένα έτος.

Όσον αφορά το τελευταίο έτος προγραμματισμού του προγράμματος LIFE+ (προκάτοχο του LIFE), το 2014 η Επιτροπή ενέκρινε τη χρηματοδότηση 225 νέων έργων. Τα έργα που επελέγησαν είχαν υποβληθεί από δικαιούχους και των 28 κρατών μελών της ΕΕ και καλύπτουν δράσεις στους τομείς της διατήρησης της φύσης, της κλιματικής αλλαγής, της περιβαλλοντικής πολιτικής και της ενημέρωσης και επικοινωνίας σε περιβαλλοντικά θέματα σε ολόκληρη την ΕΕ. Συνολικά, αντιπροσωπεύουν συνολική επένδυση περίπου 589,3 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 282,6 εκατ. ευρώ θα συνεισφέρει η ΕΕ.

Επιχειρησιακές πτυχές των επιδόσεων

Το 2014, το Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσίευσε τέσσερις ειδικές εκθέσεις που καλύπτουν τις αρμοδιότητες της Επιτροπής στους τομείς της γεωργίας και της αγροτικής ανάπτυξης. 39  Μεταξύ άλλων, το Συνέδριο συνέστησε τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των επενδύσεων, καθώς και την ενίσχυση των συστημάτων παρακολούθησης και αξιολόγησης που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της ΚΓΠ.

Οι συστάσεις του Συνεδρίου έχουν ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή κατά την εκπόνηση των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020. Έχει θεσπιστεί για την ΚΓΠ ένα ενισχυμένο πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης που θα επιτρέπει την καλύτερη παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των χρηματοδοτούμενων παρεμβάσεων. Για πρώτη φορά το πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης θα καλύπτει το σύνολο της ΚΓΠ (και τους δύο πυλώνες) και θα περιλαμβάνει ένα σύνολο δεικτών υλοποιήσεων, αποτελεσμάτων και επιπτώσεων που θα διευκολύνουν την αξιολόγηση της επίτευξης των γενικών στόχων της πολιτικής.

Σύμφωνα με τη γενική εξέλιξη των ΕΔΕΤ, το ΕΤΘΑ είναι επίσης περισσότερο προσανατολισμένο προς την παραγωγή αποτελεσμάτων την περίοδο 2014-2020. Η διαδικασία προγραμματισμού οργανώνεται πιο συστηματικά μέσω μιας σαφούς λογικής της παρέμβασης, με βάση ιεράρχηση των προτεραιοτήτων της Ένωσης, ειδικούς στόχους και μέτρα. Αυτά με τη σειρά τους αποτυπώνονται σε κοινούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες υλοποιήσεων και αποτελεσμάτων που θα παρακολουθούνται στενά στο πλαίσιο του συστήματος ενισχυμένης παρακολούθησης και αξιολόγησης.

Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας, έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου 40 κατέδειξε ότι το ταμείο αυτό δεν αξιοποίησε οικονομικά τους πόρους του και δεν στήριξε αποτελεσματικά τη βιώσιμη ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι τα περισσότερα έργα δεν μπόρεσαν να επιτύχουν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Για να εξασφαλιστεί η στοχευμένη δαπάνη των κονδυλίων της ΕΕ που διατίθενται για την υδατοκαλλιέργεια, η Επιτροπή ζήτησε από τις εθνικές αρχές να εκπονήσουν πολυετή εθνικά σχέδια για την ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας σε κάθε κράτος μέλος βάσει στρατηγικών κατευθυντήριων γραμμών 41 . Σύμφωνα με τους εκ των προτέρων όρους για την υδατοκαλλιέργεια, η Επιτροπή δεν θα εγκρίνει τα επιχειρησιακά προγράμματα του ΕΤΘΑ, εάν τα κράτη μέλη δεν έχουν υποβάλει τα κατάλληλα πολυετή εθνικά στρατηγικά σχέδια για την προώθηση της βιώσιμης υδατοκαλλιέργειας, κατά περίπτωση.

Για να εξασφαλισθεί η ομαλή έναρξη της εφαρμογής των νέων προγραμμάτων αυτού του τομέα του προϋπολογισμού, η Επιτροπή εισήγαγε επίσης ορισμένες πρόσθετες λειτουργικές προσαρμογές σε επίπεδο εργασίας. Ειδικότερα, το 2012 συστάθηκε «ειδική ομάδα δράσης για την αγροτική ανάπτυξη μετά το 2013» (ΟΔ), με σκοπό να παρέχει βοήθεια στα κράτη μέλη κατά την προετοιμασία των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης για την περίοδο 2014-2020. Από το 2012, η ομάδα δράσης συνέρχεται τακτικά, μεταξύ άλλων για να συντάσσει έγγραφα κατευθύνσεων, τόσο για τα κράτη μέλη σχετικά με το περιεχόμενο της πολιτικής, όσο και για τον αρμόδιο υπάλληλο όσον αφορά την αξιολόγηση των υποβαλλόμενων προγραμμάτων (π.χ. λεπτομερείς κατάλογοι ελέγχου για καθένα από τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης). Επιπλέον, συστάθηκε ένα «συμβούλιο συνέπειας». Αυτό έχει διασφαλίσει μια συνεκτική προσέγγιση σε επιλεγμένα θέματα, όπως οι συνέργειες και η συμπληρωματικότητα των προγραμματισμένων παρεμβάσεων με παρεμβάσεις στο πλαίσιο του πρώτου πυλώνα της ΚΓΠ και άλλων ταμείων της Ένωσης, πρότεινε μια προσέγγιση όσον αφορά την εφαρμογή των ειδικών μέτρων αγροτικής ανάπτυξης, κ.λπ. 

Το 2014 η Επιτροπή ανέθεσε μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού της που υπόκειται σε άμεση διαχείριση στον Εκτελεστικό Οργανισμό για τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (EASME) στον τομέα του ελέγχου, των επιστημονικών συμβουλών και της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής (ΟΘΠ). Με βάση την ανάλυση κόστους-ωφέλειας, η χρήση του εκτελεστικού οργανισμού εκτιμάται ότι θα αποφέρει εξοικονόμηση περίπου 5 εκατ. ευρώ για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, σε σύγκριση με το σενάριο της μη ανάθεσης.

Από την 1 Μαΐου 2014, ένα μέρος του προγράμματος LIFE έχει επίσης ανατεθεί στον EASME. Το μέρος του προγράμματος που ανατίθεται στον Οργανισμό αφορά την εφαρμογή των επιχορηγήσεων δράσης για τα λεγόμενα παραδοσιακά έργα και έργα οικοδόμησης ικανοτήτων και τις επιχορηγήσεις λειτουργίας για ΜΚΟ στο πλαίσιο της νέας νομικής βάσης. Η ανάθεση αυτή επιτρέπει στον EASME να εντοπίζει συνέργειες μεταξύ των προγραμμάτων LIFE, «Ορίζων 2020» και των άλλων προγραμμάτων που διαχειρίζεται. 

2.3 Ασφάλεια και ιθαγένεια (τομέας προϋπολογισμού 3)

Τα προγράμματα βάσει του τομέα του προϋπολογισμού 3 καταναλώνουν ένα μικρό μερίδιο του προϋπολογισμού της ΕΕ (το 1,2% του προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2014 για τους τομείς 1-4) και εκτελούνται είτε μέσω άμεσης είτε μέσω επιμερισμένης διαχείρισης.

Τα προγράμματα αποσκοπούν στη στήριξη πολιτικών στόχων υψηλού επιπέδου, όπως η δημιουργία μιας ανοικτής και ασφαλούς ΕΕ, η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης και δικαιωμάτων, η βελτίωση της υγείας των πολιτών της ΕΕ, η προστασία των καταναλωτών και η προαγωγή της νεολαίας, του πολιτισμού και του διαλόγου με τους πολίτες. Λόγω του μικρού μεγέθους τους, δεν είναι δυνατή η άμεση συσχέτιση των προϋπολογισμών αυτών με την επίτευξη αυτών των στόχων.

Όσον αφορά τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων του προϋπολογισμού, έχει διατεθεί ποσό 1,49 δισεκατ. ευρώ για τον τομέα 3 για το 2014.

Η εφαρμογή του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) και του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας (ΤΕΑ) προσέκρουσε σε καθυστερήσεις στη θέσπιση των νομικών πλαισίων: Οι βασικές, οι κατ’ εξουσιοδότηση και οι εκτελεστικές πράξεις εγκρίθηκαν τον Απρίλιο και τον Ιούλιο/Οκτώβριο του 2014. Τα ετήσια προγράμματα εργασίας που καθορίζουν τις προτεραιότητες χρηματοδότησης για τα δύο Ταμεία εγκρίθηκαν τον Αύγουστο του 2014. Σε αυτή τη βάση, εγκρίνονται τα εθνικά προγράμματα για τα κράτη μέλη από την Επιτροπή: έως τον Απρίλιο του 2015 εγκρίθηκαν συνολικά 22 από τα 58 εθνικά προγράμματα και τα υπόλοιπα προβλέπεται ότι θα εγκριθούν μέχρι το τέλος του 2015.  Το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» εφαρμόστηκε σχεδόν όπως έχει προγραμματιστεί και τροφοδότησε το Valor (ένα σύστημα ΤΠ για τη διάδοση αποτελεσμάτων) με τα πρώτα έργα κατά το τέταρτο τρίμηνο του έτους. Για άλλα προγράμματα, όπως τα προγράμματα «Δικαιοσύνη» και «Δικαιώματα, Ισότητα και Ιθαγένεια» υπογράφτηκαν μόνο ορισμένες συμβάσεις επιχορήγησης το 2014. Ωστόσο, εκτιμάται ότι αυτό δεν θα επηρεάσει τη συνολική εκτέλεση των πιστώσεων του προϋπολογισμού του 2014, η οποία θα συνεχιστεί το 2015 42 . 

Αποτελέσματα και αντίκτυπος των προγραμμάτων του ΠΔΠ 2007-2013

Η εκ των υστέρων αξιολόγηση του χρηματοδοτικού μέσου πολιτικής προστασίας και του κοινοτικού μηχανισμού πολιτικής προστασίας 43 , προκατόχων του ενωσιακού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας (UCPM), κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συντονισμένη αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης σε επίπεδο ΕΕ ήταν αποδοτική και συντονισμένη βοήθεια. Όσον αφορά την προστιθέμενη αξία της συνεισφοράς της ΕΕ, η αξιολόγηση έκρινε ότι το 83% των έργων δεν θα είχε υλοποιηθεί χωρίς τη συγχρηματοδότηση της ΕΕ, έστω κι αν τα έργα αυτά έχουν μεγάλη σημασία, διότι ενισχύουν τη συνεργασία μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών· τα εν λόγω έργα καλύπτουν ελλείψεις στην ικανότητα ανταπόκρισης των κρατών μελών και επιτρέπουν την προβολή της ΕΕ. 

Διενεργήθηκαν επίσης αξιολογήσεις των προγραμμάτων «Καλύτερη κατάρτιση για ασφαλέστερα τρόφιμα (BTSF)» και «Ευρωπαϊκό έτος των πολιτών 2013». Η πρώτη αξιολόγηση έκρινε ότι η ποιότητα της κατάρτισης είναι υψηλή (το 85% των συμμετεχόντων εκφράζει υψηλό βαθμό ικανοποίησης), ενώ το κόστος του προγράμματος είναι σε γενικές γραμμές σύμφωνο με το κόστος παρόμοιων προγραμμάτων. Ωστόσο, η αξιολόγηση τόνισε επίσης ότι η αποτελεσματικότητα θα μπορούσε να ενισχυθεί με την καλύτερη στόχευση των συμμετεχόντων και τη μεγαλύτερη διάδοση. Η δεύτερη αξιολόγηση έκρινε ότι οι δημοσιονομικοί πόροι που διατέθηκαν για το «Ευρωπαϊκό έτος των πολιτών 2013» δεν ανταποκρίνονταν στις φιλοδοξίες της πρωτοβουλίας και ήταν σε βάρος της βιωσιμότητάς της. Ωστόσο, οι μεμονωμένες δραστηριότητες κρίθηκαν αποτελεσματικές, διότι αύξησαν την ευαισθητοποίηση των πολιτών για τα δικαιώματά τους ως πολιτών της ΕΕ.

Επιχειρησιακές πτυχές των επιδόσεων

Δύο ειδικές εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου καλύπτουν χρηματοδοτηθέντα προγράμματα στον τομέα της μετανάστευσης, του ασύλου και της εσωτερικής ασφάλειας. Το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων (ΤΕΣ) 44 διαπιστώθηκε ότι συνέβαλε στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και ότι ενίσχυσε τη χρηματοδοτική αλληλεγγύη. Ωστόσο, στην έκθεση τονίζεται επίσης ότι η προστιθέμενη αξία της ΕΕ ήταν περιορισμένη και ότι η αποτελεσματικότητά του δυσχεράνθηκε από τη σχετική αναποτελεσματικότητα των συστημάτων διαχείρισης των κρατών μελών και την έλλειψη παρακολούθησης.

Η δεύτερη έκθεση ελέγχου κάλυψε την εφαρμογή του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν II. Ως προς αυτό, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή παρέδωσε το κεντρικό σύστημα με καθυστέρηση μεγαλύτερη των έξι ετών από την αρχικώς προβλεφθείσα προθεσμία και με κόστος οκταπλάσιο από την αρχική πρόβλεψη του προϋπολογισμού. Η καθυστέρηση και οι υπερβάσεις δαπανών οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στο απαιτητικό πλαίσιο διακυβέρνησης 45 που περιόριζε την ικανότητα χειρισμού των επιχειρησιακών προβλημάτων από την Επιτροπή.

Η Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή διάφορα μέτρα το 2014 για να ενσωματώσει τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τα προηγούμενα προγράμματα και να ακολουθήσει τις βέλτιστες πρακτικές.

Ενδεικτικά, η Επιτροπή ενσωμάτωσε υποχρεωτικούς δείκτες για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας στη νομική βάση του ΤΕΑ. Αυτό εκτιμάται ότι θα ενισχύσει τη συλλογή στοιχείων, εξασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο ότι οι εκτιμήσεις των επόμενων αξιολογήσεων θα βασίζονται σε ποσοτικά δεδομένα. Οι συστάσεις της εξωτερικής αξιολόγησης για το χρηματοδοτικό μέσο πολιτικής προστασίας (ΧΜΠΠ) ελήφθησαν υπόψη και ορισμένες από αυτές ενσωματώθηκαν στον σχεδιασμό του UCPM. Ενδεικτικά, δίνεται πλέον μεγαλύτερη προτεραιότητα σε ασκήσεις, στην επιμόρφωση, στα έργα και στην ανταλλαγή εμπειρογνωμόνων, γεγονός το οποίο αναμένεται ότι θα ενισχύσει τη λειτουργία του μηχανισμού.

Έχουν επίσης ληφθεί συγκεκριμένα μέτρα για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα και άλλων προγραμμάτων. Τα προγράμματα υγείας και προστασίας των καταναλωτών, για παράδειγμα, έχουν πρόσβαση στον μηχανισμό ΤΠ του προγράμματος «Ορίζων 2020» για τη διαχείριση των επιχορηγήσεων, γεγονός που συνέβαλε στην εξοικονόμηση κόστους περίπου 60 ανθρωποημερών κατά το στάδιο της αξιολόγησης και της υποβολής των σχεδίων, που αντιπροσωπεύει περίπου το 2% των συνολικών δαπανών για ανθρώπινους πόρους της μονάδας. Συνολικά, έχουν καταβληθεί επίσης προσπάθειες για τη μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης για τους συμμετέχοντες και για τη μείωση των δαπανών και των σφαλμάτων από την πλευρά της Επιτροπής.

2.4 Η Ευρώπη στον κόσμο (τομέας προϋπολογισμού 4)

Τα προγράμματα του τομέα προϋπολογισμού 4 και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης χρηματοδοτούν τις διάφορες πτυχές των εξωτερικών πολιτικών της Ένωσης. Σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης στο πλαίσιο του τομέα 4 υπάγεται στην έμμεση διαχείριση και υλοποίηση από τρίτους φορείς, όπως οι οργανισμοί των Ηνωμένων Εθνών, ενώ το υπόλοιπο υπάγεται είτε στην άμεση διαχείριση της Επιτροπής (κυρίως επιχορηγήσεις) είτε στην έμμεση διαχείριση από τις δικαιούχες χώρες ή στην επιμερισμένη διαχείριση.

Όσον αφορά τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων του προϋπολογισμού, έχουν διατεθεί στα προγράμματα του τομέα 4 πιστώσεις 8,3 δισεκατ. ευρώ για το 2014, που αντιπροσωπεύουν το 6,3% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2014 για τους τομείς προϋπολογισμού 1-4.

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης δεν χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Τα σημαντικότερα προγράμματα από οικονομική άποψη συμβάλλουν στον κύριο στόχο της αναπτυξιακής βοήθειας της ΕΕ «για τη μείωση και, μακροπρόθεσμα, την εξάλειψη της φτώχειας» (άρθρο 208 της ΣΛΕΕ). Αυτά είναι ο Μηχανισμός αναπτυξιακής συνεργασίας (ΜΑΣ), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ) και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Γειτονίας (ΕΜΓ)· ο τελευταίος περιλαμβάνει επίσης ένα μεγάλο φάσμα μεταρρυθμιστικών στόχων που συμβάλλουν στις πολιτικές μεταρρυθμίσεις, την οικονομική ολοκλήρωση και τη διαχείριση της μετανάστευσης. Άλλα σημαντικά από χρηματοδοτική άποψη προγράμματα είναι ο Μηχανισμός προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) που στηρίζει τις υποψήφιες για ένταξη χώρες, ώστε να προετοιμαστούν για την προσχώρησή τους στην ΕΕ· η ανθρωπιστική βοήθεια που παρέχει ad-hoc αρωγή και βοήθεια στα πλέον ευάλωτα άτομα που πλήττονται από φυσικές καταστροφές ή ανθρωπογενείς κρίσεις· οι μηχανισμοί στήριξης της πρόληψης συγκρούσεων και ενδυνάμωσης της διεθνούς ασφάλειας [Μηχανισμός συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη (IcSP) και οι δράσεις της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ)]. Το παρόν κεφάλαιο εστιάζεται σε αυτά τα κύρια προγράμματα.

Το 2014, η χρηματοδότηση συνεχίστηκε στο πλαίσιο προηγούμενων προγραμμάτων (ΠΔΠ 2007-2013). Μετά την έκδοση των βασικών νομικών πράξεων τον Μάρτιο του 2014, καταρτίστηκαν τα πολυετή ενδεικτικά προγράμματα για το νέο ΠΔΠ της περιόδου 2014-2020, αλλά η υλοποίηση των περισσότερων προγραμμάτων στην πράξη μπορεί να αρχίσει μόλις το 2015 ή αργότερα. Δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στα αποτελέσματα, τα έγγραφα προγραμματισμού υπακούουν συστηματικά σε μια σαφή λογική παρέμβασης, καθορίζοντας ειδικούς στόχους και συναφείς δείκτες αποτελεσμάτων για καθέναν από τους τομείς επικέντρωσης. Αυτά θα αποτελέσουν κατόπιν μέρος της αλυσίδας αποτελεσμάτων που θα δημιουργηθεί με την εφαρμογή και θα παρακολουθείται στο πλαίσιο των ενισχυμένων συστημάτων παρακολούθησης και αξιολόγησης.

Δεδομένης της καθυστερημένης έγκρισης του 11ου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης, το οποίο τέθηκε σε ισχύ τον Μάρτιο του 2015, ενώ το προηγούμενο πρόγραμμα είχε λήξει το τέταρτο τρίμηνο του 2013, δημιουργήθηκε μια μεταβατική διευκόλυνση στο πλαίσιο του 10ου ΕΤΑ που εξασφάλισε τη συνέχεια των δράσεων.

Αποτελέσματα και αντίκτυπος των προγραμμάτων του ΠΔΠ 2007-2013

Η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ συνεισφέρει στους αναπτυξιακούς στόχους της Χιλιετίας (ΑΣΧ) των Ηνωμένων Εθνών για τους οποίους η πρόοδος μετράται, μεταξύ άλλων, μέσω δεικτών για τη φτώχεια, την εκπαίδευση και την υγεία που έχει θέσει στόχους για το έτος 2015. Μολονότι αυτοί οι δείκτες επηρεάζονται από πλήθος παραγόντων πέραν της αναπτυξιακής βοήθειας της ΕΕ, αντιπροσωπεύουν την μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή πρόοδο που πέτυχαν οι χώρες-εταίροι της ΕΕ.

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της χορηγούν από κοινού το ήμισυ της παγκόσμιας αναπτυξιακής βοήθειας. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση που διατέθηκε ειδικά στην εκπαίδευση και την υγεία, στο πλαίσιο του ΠΔΠ 2007-2013, η ΕΕ στήριξε την εκπαίδευση σε 42 χώρες με ποσό 4,2 δισεκατ. ευρώ και την υγεία σε 43 χώρες με ποσό ύψους 3,2 δισεκατ. ευρώ. Στη συνέχεια παρατίθενται παραδείγματα που δείχνουν τη σύνδεση των ενωσιακών παρεμβάσεων με την πρόοδο σε σχέση με τους δείκτες των ΑΣΧ σε διάφορες χώρες.

Στη Μοζαμβίκη, αξιολόγηση έκρινε ότι η δημοσιονομική στήριξη κατά την περίοδο 2005-2012 επέτρεψε στην κυβέρνηση να δαπανά, κατά μέσο όρο, το 20% περίπου των συνολικών δαπανών στην εκπαίδευση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί κατά 40% ο αριθμός των παιδιών που φοιτούσαν σε σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και κατά 65% ο αριθμός των παιδιών που φοιτούσαν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση το 2012, σε σύγκριση με το 2004, κυρίως προς όφελος των φτωχότερων νοικοκυριών. Δεν υπήρξε, ωστόσο, σχεδόν καμία μεταβολή του βαθμού απόλυτης φτώχειας σε αυτή τη χώρα· αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αποτυχία της γεωργικής πολιτικής να βελτιώσει σημαντικά τη γεωργική παραγωγή. Στο Μπαγκλαντές, όπου το ποσοστό απόλυτης φτώχειας μειώθηκε από 50% σε μόλις άνω του 30% από το 1990 έως το 2015, η ΕΕ συνεισέφερε 38 εκατ. ευρώ για πρόγραμμα επισιτιστικής ασφάλειας, το οποίο έχει βοηθήσει περίπου 325.000 ευάλωτα νοικοκυριά με γυναίκες αρχηγούς οικογένειας να εξέλθουν από την κατάσταση της έσχατης φτώχειας και να εξασφαλίσουν τη διατροφική ασφάλεια των νοικοκυριών. Στο Ελ Σαλβαδόρ, η ΕΕ συνεισέφερε ποσό 47 εκατ. ευρώ παρέχοντας τομεακή στήριξη σε κυβερνητικό πρόγραμμα ύψους 690 εκατ. ευρώ για την αύξηση της παροχής δημόσιων υπηρεσιών στους φτωχότερους και περισσότερο ευάλωτους πολίτες (με σκοπό να καλυφθούν 750.000 άτομα ή το 13% του συνολικού πληθυσμού), με τα ακόλουθα μέχρι στιγμής αποτελέσματα: ένα επιπλέον 30% από το ποσοστό στόχου 51% των ατόμων ηλικίας άνω των 70 ετών καλύπτεται πλέον με βασική σύνταξη· 226.000 από τις 260.000 οικογένειες που ήταν ο στόχος λαμβάνουν προληπτική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη· έχουν συσταθεί επτά από τα δεκαπέντε προγραμματισμένα γραφεία για την πρόληψη της βίας κατά των γυναικών· το 70% του προγραμματισμένου 80% του πληθυσμού στους δήμους έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό και βασική αποχέτευση· άνω του 84% του προγραμματισμένου 95% του πληθυσμού έχει αποκτήσει πρόσβαση στο ηλεκτρικό ρεύμα. Δεδομένου ότι η υλοποίηση του έργου είναι ακόμη σε εξέλιξη, εκτιμάται ότι οι στόχοι θα επιτευχθούν.

Στο πλαίσιο του Μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) της ΕΕ, η πρόοδος που σημείωσαν οι υποψήφιες για ένταξη χώρες (χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και Τουρκία) ως προς την εφαρμογή των πολιτικών μεταρρυθμίσεων και του κεκτημένου της ΕΕ είναι άνιση 47 . Ενδεικτικά αναφέρονται η έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με τη Σερβία· η χορήγηση του καθεστώτος της υποψήφιας χώρας στην Αλβανία· η ολοκλήρωση της διαδικασίας αρχικού ελέγχου και το άνοιγμα νέων τομέων διαπραγμάτευσης με το Μαυροβούνιο. Ωστόσο, η ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας επηρεάστηκε αρνητικά το 2014 εξαιτίας των συλλήψεων και της καταστολής της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης στην Τουρκία. Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ παρέμεινε στάσιμη και μειώθηκε η χρηματοδότηση από τον ΜΠΒ, διότι δεν υπήρξε συμφωνία για τη δημιουργία του μηχανισμού συντονισμού και την εφαρμογή της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με τις νομικές διατάξεις που εισάγουν διακρίσεις σε βάρος των δικαιωμάτων των μελών των μειονοτήτων να θέτουν υποψηφιότητα στις εκλογές.

Η αξιολόγηση της βοήθειας του ΜΠΒ για έργα υποδομής σε πέντε χώρες κατά την περίοδο 2005-2011 διαπίστωσε ότι τα χρηματοδοτούμενα έργα είχαν σωστή στόχευση και ανταποκρίνονταν σε πραγματική ζήτηση. Τα περισσότερα από τα έργα του δείγματος επιβεβαίωσαν την πλήρη πρόσβαση και τη σωστή χρήση των παρεχόμενων υποδομών και του εξοπλισμού, σύμφωνα με τους στόχους των έργων. Σε σύγκριση με παρόμοιες εθνικές δράσεις, η αξιολόγηση εντόπισε στοιχεία που αποδεικνύουν ότι τα έργα του ΜΠΒ εξασφάλισαν ικανοποιητική σχέση κόστους-οφέλους λόγω της μείωσης της διαφθοράς χάρη στην εντατική εποπτεία και τις ανεξάρτητες αξιολογήσεις των προσφορών. Εντοπίστηκαν διάφορες πτυχές της προστιθέμενης αξίας της ΕΕ, όπως ο ενισχυμένος στρατηγικός σχεδιασμός, η τεχνική βοήθεια και η δημιουργία ικανοτήτων για τους δικαιούχους· οι συμπληρωματικές ή αποκλειστικές πηγές χρηματοδότησης και η επίδειξη των πλεονεκτημάτων της ολοκλήρωσης της ΕΕ.

Σε συνθήκες μεγάλης έξαρσης των ανθρωπιστικών κρίσεων το 2014, η Επιτροπή χορήγησε αρωγή μέσω ανθρωπιστικής βοήθειας στους πλέον ευάλωτους πληθυσμούς σε περισσότερες από 80 χώρες. Ενδεικτικό παράδειγμα η Συρία, για την οποία το 2014 η βοήθεια από τον προϋπολογισμό της ΕΕ αυξήθηκε κατά 80%, από 515 εκατ. ευρώ σε 817 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με το 2013, γεγονός που επέτρεψε την παροχή στήριξης σε 12,2 εκατομμύρια ανθρώπους που είχαν ανάγκη ανθρωπιστικής βοήθειας στο εσωτερικό της Συρίας, καθώς και στα εκατομμύρια των Σύρων προσφύγων και στις κοινότητες υποδοχής τους στην περιοχή, υπό μορφή επείγουσας ιατρικής βοήθειας, προστασίας, επισιτιστικής βοήθειας, παροχής νερού, αποχέτευσης και συνθηκών υγιεινής, στέγης και υπηρεσιών υλικοτεχνικής υποστήριξης.

Η ΕΕ είναι ένας από τους κυριότερους χορηγούς ανθρωπιστικής βοήθειας στην αντιμετώπιση της κρίσης στη Συρία, έχοντας δεσμεύσει ποσό περίπου 3,6 δισεκατ. ευρώ από τα όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη της συλλογικά για τη χορήγηση ανθρωπιστικής βοήθειας, για τη συμβολή στη σταθεροποίηση και την ανάπτυξη. Επίσης η χορήγηση ανθρωπιστικής βοήθειας στην Ανατολική Ουκρανία αποσκοπούσε στην κάλυψη των βασικών αναγκών περισσότερων από 1 εκατομμύριο εκτοπισθέντων ατόμων, παρέχοντας στέγη, τρόφιμα, νερό, υγειονομική περίθαλψη, ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη και προστασία ενόψει του χειμώνα. Στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (ΚΑΔ), όπου περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού των 4,6 εκατομμυρίων κατοίκων έχει ανάγκη από ανθρωπιστική βοήθεια, η ΕΕ χορήγησε βοήθεια άνω των 128 εκατ. ευρώ για ανθρωπιστικές παρεμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης βοήθειας σε πρόσφυγες της ΚΑΔ σε γειτονικές χώρες, και οργάνωσε επανειλημμένες αερομεταφορές εργαζομένων στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας και υλικού αρωγής στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία. Η χρηματοδότηση αποσκοπούσε στην κάλυψη των βασικών αναγκών περισσότερων από 2,6 εκατομμύρια εκτοπισθέντων στην ΚΑΔ και τουλάχιστον 338.500 προσφύγων και επαναπατρισθέντων στις γειτονικές χώρες (Καμερούν, Τσαντ, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και Δημοκρατία του Κονγκό), παρέχοντας στέγη, τρόφιμα, νερό, υγειονομική περίθαλψη, ψυχολογική και κοινωνική στήριξη και προστασία.

Η τάση που παρατηρείται στους δείκτες αντικτύπου που μετρούν την ένταση των συγκρούσεων στις χώρες όπου αναπτύχθηκαν οι σημαντικότερες επιχειρήσεις της ΚΕΠΠΑ είναι πιο θετική από τη συνολική παγκόσμια τάση, μολονότι δεν μπορεί να υπάρξει άμεση αιτιώδης συνάφεια, δεδομένης της επίδρασης εξωτερικών παραγόντων και των άλλων εμπλεκόμενων φορέων. Ενώ ο αριθμός και η ένταση των συγκρούσεων αυξήθηκαν το 2014 σε σύγκριση με το 2013, από 414 σε 424, εκ των οποίων 21 είναι πόλεμοι (ένταση επιπέδου 5) έναντι 20 το 2013, η ένταση των συγκρούσεων στις περιοχές όπου αναπτύχθηκαν οι κύριες επιχειρήσεις της ΚΕΠΠΑ σταθεροποιήθηκε στο Κοσσυφοπέδιο, το Αφγανιστάν, στον Νίγηρα του Σαχέλ, και μειώθηκε στη Γεωργία, το Μαλί και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Αντιθέτως, η ένταση των συγκρούσεων αυξήθηκε στα παλαιστινιακά εδάφη, στη Λιβύη και την Ουκρανία.

Όσον αφορά τον προκάτοχο του IcSP, γνωστοποιήθηκαν στοιχεία της αξιολόγησης σχετικά με τις ενισχύσεις για την ετοιμότητα αντιμετώπισης κρίσεων (ύψους 103 εκατ. ευρώ την περίοδο 2007-2013), που αποσκοπούν στη δημιουργία θεσμικής ικανότητας για την αντιμετώπιση συγκρούσεων πριν από την κλιμάκωσή τους 48 . Από τη θετική πλευρά, η αξιολόγηση κατέληξε στο πολύ γενικό συμπέρασμα ότι η ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κρίσεων έχει μεγάλη συνάφεια με τις διεθνείς δεσμεύσεις της ΕΕ και ότι τα χρηματοδοτούμενα έργα δημιούργησαν ή ενίσχυσαν την ικανότητα των οργανισμών να συμβάλλουν σε προσπάθειες οικοδόμησης της ειρήνης. Αυτό επιτεύχθηκε με τη χρηματοδότηση μεγαλύτερου αριθμού φορέων που ασχολούνται με την πρόληψη συγκρούσεων (π.χ. κοινοτικές ομάδες) και την αύξηση του αριθμού των διαδικασιών διαμεσολάβησης και του πολιτικού διαλόγου. Για παράδειγμα, το χρηματοδοτούμενο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και έγκαιρης αντίδρασης στο Ανατολικό Τιμόρ είχε αντίκτυπο στην κυβέρνηση, την κοινωνία των πολιτών και τους διεθνείς οργανισμούς. Τα δεδομένα που παράγονται από το σύστημα χρησιμοποιούνται σε όλα τα επίπεδα για ενημερώσεις σε θέματα πολιτικής και ασφάλειας, διότι είναι αξιόπιστα και έγκαιρα. Το γεγονός αυτό έχει ενισχύσει την ετοιμότητα και την αντίδραση των κοινοτήτων σε επικείμενες συγκρούσεις και σε εντάσεις μεταξύ κοινοτήτων. Ο αριθμός των συγκρούσεων σε αρκετές περιοχές μειώθηκε σημαντικά μετά την εισαγωγή του συστήματος.

Αν και είναι δύσκολο να μετρηθούν με ακρίβεια οι συγκρούσεις που προλαμβάνονται από το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, στην περίπτωση αυτή όλα τα ερωτηθέντα ενδιαφερόμενα μέρη δήλωσαν ότι το σύστημα λειτουργούσε ικανοποιητικά και ότι το 70% των συγκρούσεων θα μπορούσε να επιλυθεί άμεσα σε τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, η αξιολόγηση διαπίστωσε ότι η συνολική εικόνα όσον αφορά την πραγματική μείωση των συγκρούσεων παραμένει περίπλοκη και η ανάληψη της ευθύνης είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν την επίτευξη αντικτύπου.

Δεδομένου ότι οι δραστηριότητες πρόληψης συγκρούσεων σπάνια αποφέρουν οικονομικά οφέλη που μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της χρηματοδότησης πέραν ενός συγκεκριμένου έργου, επισημάνθηκε η βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων χωρίς περαιτέρω χρηματοδοτική στήριξη. Αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί με συμπληρωματική χρηματοδότηση μέσω της μακροπρόθεσμης αναπτυξιακής βοήθειας. Το ζήτημα της βιωσιμότητας της ενίσχυσης που σχετίζεται με την ανεπαρκή ικανότητα των διοικήσεων και των δημόσιων υπηρεσιών τέθηκε επίσης σε άλλες αξιολογήσεις 49 , όπως και η σημασία της διασφάλισης της ανάληψης ευθύνης για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα και η ύπαρξη αντικτύπου 50 . Η περιορισμένη ανάληψη ευθύνης συνδέεται συχνά με ελλιπή εναρμόνιση των στόχων του χρηματοδότη με το συμφέρον της κυβέρνησης και η αποδοχή της ευθύνης μπορεί να βελτιωθεί με τον πολιτικό διάλογο και τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων στον σχεδιασμό της στρατηγικής και των προγραμμάτων.

Επιχειρησιακές πτυχές των επιδόσεων

Ορισμένες αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2014 επιβεβαιώνουν το απαιτητικό πλαίσιο που διέπει την εξωτερική βοήθεια, όπως η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων χορηγών βοήθειας και η ανεπαρκής ικανότητα των διοικήσεων των χωρών-εταίρων και η ανάγκη ταχείας αντίδρασης σε δύσκολες συνθήκες. Ενδεικτικά, μια έκθεση ελέγχου επιδόσεων που διενήργησε το Ελεγκτικό Συνέδριο για την ανθρωπιστική βοήθεια στην Αϊτή ανέφερε τις δύσκολες συνθήκες υπό τις οποίες χορηγήθηκε η βοήθεια, όπως για παράδειγμα η αδυναμία των εθνικών αρχών, και επισήμανε ότι ήταν δύσκολο να εξασφαλιστούν η ομαλή μετάβαση μεταξύ δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από διαφορετικά μέσα και ο συντονισμός με πολλαπλούς χορηγούς βοήθειας. Μια αξιολόγηση της συνεργασίας της ΕΕ με την Αϊτή επιβεβαίωσε ότι η θεσμική ανεπάρκεια της δημόσιας διοίκησης της Αϊτής συνιστούσε σοβαρό εμπόδιο για την αποτελεσματική εκτέλεση της βοήθειας κατά το διάστημα 2008-2012 (αναπτυξιακή ενίσχυση ύψους 485,6 εκατ. ευρώ και επείγουσα βοήθεια ύψους 210 εκατ. ευρώ). Διατυπώθηκε η σύσταση η οικοδόμηση του κράτους να αποτελέσει τον πυρήνα της στρατηγικής της ΕΕ, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα και η βιωσιμότητα της βοήθειας.

Συνολικά, οι αξιολογήσεις επιβεβαίωσαν σε μεγάλο βαθμό τη σημασία της συνεργασίας της ΕΕ και απέδειξαν ότι οι δράσεις της ΕΕ αντιμετώπισαν βασικές αναπτυξιακές ανάγκες σύμφωνα με τις εθνικές προτεραιότητες. Ο τρόπος λειτουργίας της ΕΕ σε ευάλωτες χώρες αξιολογείται θετικά, και ιδίως η ικανότητα της ΕΕ να παραμένει ευέλικτη και να λαμβάνει υπόψη τις βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προσεγγίσεις, αντιμετωπίζοντας τόσο τα βασικά αναπτυξιακά προβλήματα όσο και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Όσον αφορά τις αρνητικές πτυχές, οι παρατηρήσεις σχετικά με τις επιδόσεις επικρίνουν την έλλειψη στόχευσης και τον κατακερματισμό της βοήθειας 51 , που πλήττει τον αντίκτυπο της βοήθειας 52 και προκαλεί αναποτελεσματικότητα και διοικητική επιβάρυνση, και την έλλειψη πλαισίου παρακολούθησης και επιδόσεων 53 . Όσον αφορά τις ενισχύσεις περιφερειακής ανάπτυξης στην Ασία 54 , διαπιστώθηκε ότι τα περιφερειακά προγράμματα δεν μπόρεσαν να αποκτήσουν πραγματική περιφερειακή διάσταση. Άλλες αξιολογήσεις επιβεβαίωσαν την ανάγκη να υπάρξει καλύτερη σύνδεση μεταξύ του προγραμματισμού και μιας ευρύτερης εθνικής, περιφερειακής ή τομεακής στρατηγικής 55 . 

Οι αξιολογήσεις των στοιχείων σχετικά με τις επιδόσεις των έργων βοήθειας που χρηματοδοτήθηκαν βάσει του προηγούμενου ΠΔΠ αποτυπώνονται στην κατεύθυνση που υιοθετήθηκε στα νέα προγράμματα εξωτερικής βοήθειας του ΠΔΠ της περιόδου 2014-2020 για τη διαφοροποίηση της βοήθειας μεταξύ των χωρών-εταίρων ανάλογα με τη συγκεκριμένη οικονομική κατάστασή τους, για τη συγκέντρωση των πόρων εκεί όπου είναι περισσότερο αναγκαίοι (το πρόγραμμα κάθε χώρας έχει πλέον λιγότερους τομείς από ό,τι στο παρελθόν), για τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ και για τη μεγιστοποίηση της συνοχής των πολιτικών. Επίσης, τα συστήματα παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων είναι υπό αναθεώρηση, η οποία περιλαμβάνει ιδίως την εφαρμογή ενός πλαισίου εταιρικών αποτελεσμάτων 56 που θα αποτελέσει τη βάση για μια πρώτη έκθεση αποτελεσμάτων το 2015. Η ενίσχυση των συστημάτων αυτών θα είναι εξίσου επωφελής για την ποιότητα και τη χρήση των αξιολογήσεων έργων και των στρατηγικών αξιολογήσεων.

3. Συμπέρασμα

Τα συμπεράσματα της φετινής έκδοσης της έκθεσης βάσει του άρθρου 318 αντικατοπτρίζουν τον μεταβατικό χαρακτήρα του οικονομικού έτους 2014. Ήταν το πρώτο έτος των χρηματοδοτικών προγραμμάτων της νέας περιόδου του ΠΔΠ 2014-2020. Ταυτοχρόνως συνεχίστηκε η χρηματοδότηση έργων στο πλαίσιο των προγραμμάτων που καλύπτονται από την προηγούμενη περίοδο του ΠΔΠ 2007-2013. Οι περισσότερες από τις αξιολογήσεις των προγραμμάτων αυτών δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Όσον αφορά το νέο ΠΔΠ 2014-2020, έχει αρχίσει η υλοποίηση των περισσότερων προγραμμάτων στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης, με την προκήρυξη των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και τη χορήγηση χρηματοδότησης στα πρώτα έργα. Τα προγράμματα που υπόκεινται σε επιμερισμένη διαχείριση παρουσιάζουν καθυστέρηση λόγω της καθυστερημένης έκδοσης του κανονισμού του ΠΔΠ 2014-2020 και των νομοθετικών πράξεων για τη θέσπιση διατάξεων εφαρμογής των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων (ΕΔΕΤ). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συνακόλουθη καθυστέρηση στην υποβολή και την έγκριση των συμφωνιών εταιρικής σχέσης με τα κράτη μέλη και των επιχειρησιακών τους προγραμμάτων. Η υποβολή ετήσιων εκθέσεων σχετικά με την εφαρμογή των προγραμμάτων αυτών δεν θα αρχίσει πριν από το 2016.

Οι περισσότερες επικρίσεις από το Ελεγκτικό Συνέδριο και τις αξιολογήσεις των προγραμμάτων της προηγούμενης σειράς έχουν οδηγήσει σε αλλαγές στον σχεδιασμό των τρεχόντων προγραμμάτων, με σκοπό τη βελτίωση της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας, της παρακολούθησης και της υποβολής εκθέσεων. Έχουν επέλθει ορισμένες πολύ μεγάλες προσαρμογές σε θέματα διαχείρισης, όπως η ανάθεση της διαχείρισης ορισμένων προγραμμάτων υπό άμεση διαχείριση σε πέντε εκτελεστικούς οργανισμούς και η δημιουργία του κοινού κέντρου υποστήριξης για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζων 2020».

Συνεχίστηκε η διαδικασία εκκαθάρισης των δαπανών του ΠΔΠ 2007-2013. Η εφαρμογή είναι ως επί το πλείστον εντός χρονοδιαγράμματος. Ορισμένες εκ των υστέρων αξιολογήσεις που γνωστοποιήθηκαν το 2014 όσον αφορά τα μικρότερα προγράμματα δαπανών που αποσκοπούσαν στην επίλυση ειδικών ζητημάτων ή στοιχεία των προγραμμάτων δαπανών και τα αποτελέσματα αυτών των αξιολογήσεων παρέχονται στην παρούσα έκθεση. Αυτά παρέχουν τα περισσότερα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με την ενωσιακή προστιθέμενη αξία των δράσεων που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Επιπλέον, ένας μη εξαντλητικός κατάλογος παραδειγμάτων συγκεκριμένων έργων παρατίθεται στην παρούσα έκθεση και το συνοδευτικό της έγγραφο SWD1. Η ενωσιακή προστιθέμενη αξία της πρωτοβουλίας για τα ομόλογα χρηματοδότησης έργων και η αντίδραση της ΕΕ στην επιδημία του Έμπολα παρατίθενται, επίσης, ως παραδείγματα.

Συνολικά, τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται στις εκθέσεις αξιολόγησης και ελέγχου των επιδόσεων για το ΠΔΠ 2007-2013 επιβεβαιώνουν σε ένα πρώτο στάδιο την καταλληλότητα της κατεύθυνσης που επελέγη στα νέα προγράμματα του ΠΔΠ της περιόδου 2014-2020, που επικεντρώνεται στις ευρωπαϊκές πολιτικές προτεραιότητες και τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», καθώς και στη βελτίωση των συστημάτων για την παρακολούθηση των επιδόσεων βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων αναφοράς και στόχων.

Οι επόμενες εκθέσεις θα συμπληρώσουν αυτές τις πρώτες ενδείξεις και θα επιβεβαιώσουν την πρόοδο της εφαρμογής των νέων προγραμμάτων, σε εύθετο χρόνο, παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων αξιολογήσεων που αναμένονται το 2016 και 2017 και αναφέροντας τις επιδόσεις των προγραμμάτων του προηγούμενου ΠΔΠ, τα στοιχεία για τα οποία θα κοινοποιηθούν το 2015/2016 μέσω των εκ των υστέρων αξιολογήσεων των μεγαλύτερων προγραμμάτων που είναι ακόμη σε εξέλιξη: του έβδομου προγράμματος - πλαισίου για την έρευνα και ανάπτυξη, του ΕΤΠΑ, του Ταμείου Συνοχής και του ΕΚΤ.

(1)

Βλ. COM(2015) 279 final, Συγκεφαλαιωτική έκθεση των επιτευγμάτων της Επιτροπής όσον αφορά τη διαχείριση το 2014, της 3ης Ιουνίου 2015.

(2)

Βλ. άρθρα 318 και 319 της ΣΛΕΕ.

(3)

Επιστολές ανάθεσης καθηκόντων του Προέδρου Juncker προς τους Επιτρόπους.

(4)

Σε τιμές του 2011.

(5)

 Σύντομη περιγραφή των κύριων προγραμμάτων υπάρχει στα διάφορα κεφάλαια της παρούσας έκθεσης. Πλήρης επισκόπηση διατίθεται στον διαδικτυακό τόπο: http://ec.europa.eu/budget/mff/programmes/index_en.cfm ή Commission's Programme Statements of operational expenditure .

(6)

COM (2014) 383 final και έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD (2014) 200 final, της 26ης Ιουνίου 2014.

(7)

 Του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο ψήφισμά του για τη χορήγηση απαλλαγής του 2013, του Συμβουλίου στη σύστασή του για τη χορήγηση απαλλαγής του 2013 και του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου στην ετήσια έκθεσή του για το 2013 σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού.

(8)

COM(2015) 100: «Αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης που πραγματοποιήθηκε σχετικά με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», σελίδα 2.

(9)

Η 4η έκδοση της έκθεσης βάσει του άρθρου 318 περιείχε στοιχεία σχετικά με την επαναδιάθεση κονδυλίων των διαρθρωτικών ταμείων για να δοθεί ώθηση στην ανάπτυξη και την απασχόληση.

(10)

Συνολικό κόστος έργου ανά δεσμευθείσα συνεισφορά της ΕΕ.

(11)

Το ποσό αυτό περιλαμβάνει χρηματοδότηση από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή.

(12)

Τα κεφάλαια περιελάμβαναν ποσό 68,5 εκατ. ευρώ ανθρωπιστικής βοήθειας που διοχετεύθηκε μέσω συνεργαζόμενων ανθρωπιστικών οργανώσεων για την αντιμετώπιση των πιο άμεσων αναγκών· 194 εκατ. ευρώ για αναπτυξιακή βοήθεια και για πρώτες ενέργειες αποκατάστασης για την ενίσχυση της ικανότητας των κυβερνήσεων να παρέχουν δημόσιες υπηρεσίες ζωτικής σημασίας· συνδρομή ύψους 16,5 εκατ. ευρώ μέσω του μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη (IcSP) που αποσκοπούσε στη μείωση των εντάσεων και εχθροπραξιών στις πληγείσες χώρες και ποσό 138 εκατ. ευρώ για έρευνα στο πλαίσιο που προγράμματος «Ορίζων 2020» και της Πρωτοβουλίας για τα καινοτόμα φάρμακα (ΠΚΦ).

(13)

 http://ec.europa.eu/research/health/infectious-diseases/emerging-epidemics/ebola_en.html

(14)

 Καλύπτει όλα τα προηγούμενα προγράμματα της ΕΕ για την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τη νεολαία και τον αθλητισμό, όπως το πρόγραμμα διά βίου μάθησης (Erasmus, Leonardo da Vinci, Comenius, Grundtvig), το πρόγραμμα «νεολαία σε δράση» και πέντε προγράμματα διεθνούς συνεργασίας (Erasmus Mundus, Tempus, Alfa, Edulink και το πρόγραμμα συνεργασίας με τις βιομηχανικές χώρες).

(15)

Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Μαυροβούνιο, Σερβία, Τουρκία, Ισλανδία, Νορβηγία, Ισραήλ, Μολδαβία, Νήσοι Φερόε και Ελβετία (η Ελβετία συνδέθηκε με ορισμένα τμήματα των προγραμμάτων «Ορίζων 2020», Ευρατόμ και ITER έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 με αναδρομική ισχύ από τις 15 Σεπτεμβρίου 2014 βάσει της πολιτικής συμφωνίας που συνάφθηκε με την ΕΕ μετά το ελβετικό δημοψήφισμα).

(16)

Γεωργία και Αρμενία.

(17)

Το 2013, η ετήσια παγκόσμια αγορά για προϊόντα και υπηρεσίες δορυφορικής πλοήγησης αποτιμήθηκε σε 175 δισεκατ. ευρώ και αναμένεται να αυξηθεί σε 237 δισεκατ. ευρώ έως το 2020.

(18)

 Τα στοιχεία λήφθηκαν από τη βάση δεδομένων CORDA στις 19/5/2015. Οι υπόλοιποι χρηματοδοτικοί πόροι διατέθηκαν για τον μηχανισμό χρηματοδότησης με επιμερισμό του κινδύνου, για το ITER, το πρόγραμμα σύντηξης, σε άμεσες δράσεις (Κοινό Κέντρο Ερευνών) και σε διοικητικές δαπάνες.

(19)

 Επιπλέον, 295 αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας αναφέρονται στο πρόγραμμα τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών.

(20)

 Η ίδια μελέτη αξιολόγησης του 2014 εκτίμησε ότι το 44% των πρόσθετων προσληφθέντων ερευνητών ήταν γυναίκες. Όσον αφορά την πρόσληψη διεθνών ερευνητών, ωστόσο, οι πιθανότητες πρόσληψης διεθνών ερευνητών στις ερευνητικές ομάδες των ειδικών προγραμμάτων «Ικανότητες» και «Συνεργασία» του ΠΠ7 ήταν λιγότερες σε σχέση με τις ομάδες των προγραμμάτων «Ιδέες» και «Άνθρωποι». Στο πρόγραμμα «Άνθρωποι», περισσότεροι από τα δύο τρίτα των πρόσθετων προσληφθέντων ερευνητών προέρχονταν από την αλλοδαπή, και ακολουθούσε το πρόγραμμα «Ιδέες» με πολύ παραπλήσιο ποσοστό (62%). Στα προγράμματα «Ικανότητες» και «Συνεργασία», ωστόσο, το ποσοστό των προσληφθέντων πρόσθετων διεθνών ερευνητών ήταν σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο (50%) του ΠΠ.

(21)

Για να συγκεντρώσει επαρκή ποσοτικά δεδομένα, η ερευνητική ομάδα ξεκίνησε πέντε έρευνες στο Διαδίκτυο το 2013, στις οποίες συμμετείχαν 56.733 σπουδαστές (μεταξύ των οποίων μετακινούμενοι σπουδαστές με και χωρίς την εμπειρία του Erasmus και μη μετακινούμενοι σπουδαστές), 18.618 απόφοιτοι (83% μετακινούμενοι με και χωρίς το Erasmus), προσωπικό 4.986 ατόμων (ακαδημαϊκό και διοικητικό προσωπικό, μετακινούμενοι και μη μετακινούμενοι), 964 ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και 652 εργοδότες (εκ των οποίων το 55% ήταν ΜΜΕ) μεταξύ των 34 χωρών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Συνολικά, το δείγμα για τη μελέτη περιλαμβάνει 78.891 απαντήσεις.

(22)

Σε έναν στους τρεις σπουδαστές που τοποθετήθηκε σε θέση πρακτικής άσκησης του προγράμματος Erasmus προσφέρθηκε θέση απασχόλησης από την εταιρεία υποδοχής και περίπου ένας στους δέκα φοιτητές Erasmus δημιούργησε δική του εταιρεία μετά την εμπειρία του σε θέση άσκησης.

(23)

Οι δεσμεύσεις αναλήψεων υποχρεώσεων του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ περιλαμβάνονται στους διάφορους τομείς πολιτικής που παρουσιάζονται στον πίνακα (ήτοι περιφερειακή σύγκλιση, περιφέρειες της μετάβασης, ανταγωνιστικότητα, ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία, εξόχως απόκεντρες περιφέρειες)

(24)

AT, BE, HR, CY, DK, EE, FI, FR, DE, EL, IE, LV, LT, LU, MT, NL, PL, PT, SK, SI

(25)

 Πιστώσεις του ΕΚΤ και της πρωτοβουλίας YEI (περιλαμβανομένης της τεχνικής βοήθειας)

(26)

 Η εκ των υστέρων αξιολόγηση του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής έλεγξε την αξιοπιστία των υποβληθέντων δεδομένων. Διαπίστωσε ότι οι προσπάθειες που κατέβαλαν οι διαχειριστικές αρχές κατά τα τελευταία έτη, συνήθως ανταποκρινόμενες στις παρατηρήσεις της Επιτροπής, συνέβαλαν στην εν γένει υψηλή ποιότητα των δεδομένων που αναφέρονται στις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης.

(27)

Τελική συγκεφαλαιωτική έκθεση του δικτύου αξιολόγησης εμπειρογνωμόνων του ΕΚΤ: Main ESF achievements, 2007-2013 (Κυριότερα επιτεύγματα του ΕΚΤ για την περίοδο 2007-2013), ec.europa.eu/esf/BlobServlet?docId=452&langId=en

(28)

Παράρτημα XXIII του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006 της Επιτροπής της 8ης Δεκεμβρίου 2006. 

(29)

PL, DE, PT, ES, HU, IT, CZ

(30)

 Για τα έργα υποδομών μεγάλης κλίμακας κόστους άνω των 50 εκατ. ευρώ απαιτείται ειδική απόφαση της Επιτροπής.

(31)

Άλλα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν διαφορετικούς μη συγκεντρωτικούς ειδικούς δείκτες.

(32)

 Συγκεκριμένα, τις αστικές μεταφορές, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την καινοτομία και τα εκκολαπτήρια επιχειρήσεων, τη βιοποικιλότητα και έργα αερολιμένων. Δεν υπήρχαν ολοκληρωμένες εκθέσεις σχετικά με το ΕΚΤ.

(33)

Ετήσια έκθεση προς την αρμόδια για την απαλλαγή αρχή σχετικά με τους εσωτερικούς ελέγχους που διενεργήθηκαν το 2014 (άρθρο 99 παράγραφος 5 του δημοσιονομικού κανονισμού).

(34)

Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) 2014-2020 της ΕΕ περιλαμβάνει διατάξεις που αποσκοπούν στην ενσωμάτωση των κλιματικών και περιβαλλοντικών στόχων της Ένωσης σε όλες τις σημαντικές πολιτικές της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της συνοχής, της γεωργίας, της θάλασσας και της αλιείας, της έρευνας και καινοτομίας, καθώς και των προγραμμάτων εξωτερικής βοήθειας. Η ενσωμάτωση θα επιτευχθεί μέσω μιας σειράς απαιτήσεων συγκριτικής αξιολόγησης, παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων για όλα τα σχετικά μέσα πολιτικής της ΕΕ.

(35)

Της Λετονίας, των Κάτω Χωρών, της Αυστρίας, της Μάλτας και της Φινλανδίας.

(36)

 Τα αριθμητικά στοιχεία βασίζονται στις εκθέσεις υλοποίησης του 2014.

(37)

Study on the implementation of Axis 4 of the European Fisheries Fund, 25 Ιουλίου 2014 (Μελέτη σχετικά με την εφαρμογή του άξονα 4 του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας)· http://ec.europa.eu/fisheries/documentation/studies/axis-4/index_en.htm

(38)

Τα έργα των ΟΤΔΑ κυμαίνονται από τις απευθείας πωλήσεις και την προώθηση αλιευτικών προϊόντων προστιθέμενης αξίας μέχρι πρωτοβουλίες που συνδυάζουν την εμπορία με περιβαλλοντικά στοιχεία, στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας. Αυτό συνάγεται από τα παραδείγματα που περιέχονται στο φυλλάδιο «Sailing Towards 2020: Axis 4 in Action» (Αρμενίζοντας προς το 2020: ο άξονας 4 σε δράση) που δημοσιεύθηκε στη διεύθυνση: https://webgate.ec.europa.eu/fpfis/cms/farnet/files/documents/Farnet_Brochure2020_EN_WEB.compressed.pdf

(39)

Ειδική έκθεση αριθ. 4/2014: «Ενσωμάτωση των στόχων της πολιτικής υδάτων της ΕΕ στην ΚΓΠ: μερικώς επιτυχής»· ειδική έκθεση αριθ. 8/2014: «Διαχειρίστηκε αποτελεσματικά η Επιτροπή την ένταξη της συνδεδεμένης στήριξης στο καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης;»· ειδική έκθεση αριθ. 9/2014: «Είναι ορθή η διαχείριση της στήριξης μέτρων επένδυσης και προώθησης στον αμπελοοινικό τομέα από την ΕΕ και αποδεικνύονται τα αποτελέσματά της όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα των οίνων της ΕΕ;»· ειδική έκθεση αριθ. 22/2014: «Εφαρμόζοντας την αρχή της οικονομίας: συγκράτηση των δαπανών για τις χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ επιχορηγήσεις έργων αγροτικής ανάπτυξης».

(40)

Ειδική έκθεση αριθ. 10/2014: «Αποτελεσματικότητα της στήριξης του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας στην υδατοκαλλιέργεια».

(41)

  http://ec.europa.eu/fisheries/cfp/aquaculture/official_documents/com_2013_229_en.pdf  

(42)

Οι επιμέρους αναλήψεις υποχρεώσεων μπορούν να γίνονται ακόμη το έτος Ν+1 (2015) και, ως εκ τούτου, η καθυστέρηση δεν έχει οικονομικές επιπτώσεις, αλλά θα καθυστερήσει την υποβολή στοιχείων σχετικά με τις υλοποιήσεις και τα επιτεύγματα του προγράμματος.

(43)

Η αξιολόγηση κάλυψε την περίοδο 2007-2013. Κατά την περίοδο 2007-2013, ο μηχανισμός αποτελούνταν από το κέντρο παρακολούθησης και πληροφόρησης (ΚΠΠ)· το πρόγραμμα κατάρτισης και τις μονάδες και ομάδες τεχνικής βοήθειας και υποστήριξης (ΟΤΒΥ)· τα έργα πρόληψης και ετοιμότητας· ένα πλαίσιο προληπτικής πολιτικής· δράσεις με τρίτες χώρες για τη θαλάσσια ρύπανση.

(44)

Προκάτοχος των προγραμμάτων του ΤΑΜΕ και του ΤΕΑ.

(45)

Το Συμβούλιο έλαβε την απόφαση για την ανάπτυξη του SIS II χωρίς πρόταση της Επιτροπής. Πολλές απαιτήσεις του συστήματος δεν είχαν προβλεφθεί εξ αρχής, αλλά προστέθηκαν αργότερα.

(46)

Ευρωπαϊκό μέσο για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου· Μέσο εταιρικής σχέσης· Μηχανισμός συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας· Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή· Ενωσιακός μηχανισμός πολιτικής προστασίας και Κέντρο συντονισμού αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών· Ευρωπαϊκό σώμα εθελοντών ανθρωπιστικής βοήθειας, Εθελοντές ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΕ· Συνεργασία με τη Γροιλανδία· Μέσο χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας· άλλες δράσεις και προγράμματα· πιλοτικά έργα και προπαρασκευαστικές δράσεις.

(47)

Οι δείκτες δεν επιτρέπουν τη διαφοροποίηση μεταξύ της προόδου που επιτυγχάνεται χάρη στον πολιτικό διάλογο ή την οικονομική στήριξη.

(48)

 Αξιολόγηση του σκέλους του μηχανισμού σταθερότητας «ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κρίσεων» την περίοδο 2007-2013.

(49)

  Αξιολόγηση για τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό

(50)

  Αξιολόγηση για την Κένυα · Αξιολόγηση για την Ασία · Αξιολόγηση για το Καμερούν · Αξιολόγηση για τα Δυτικά Βαλκάνια · Αξιολόγηση για το Μπουρούντι

(51)

Ειδική έκθεση αριθ. 13/2013: «Αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ στην κεντρική Ασία».

(52)

Αξιολόγηση για την Κένυα · Αξιολόγηση για τα Δυτικά Βαλκάνια · Αξιολόγηση για την Ασία

(53)

  Αξιολόγηση για τα Δυτικά Βαλκάνια · Αξιολόγηση της ετοιμότητας αντιμετώπισης κρίσεων · Ενδιάμεση επισκόπηση CT Σαχέλ · Ενδιάμεση αξιολόγηση προγράμματος Συμβουλίου της Ευρώπης· Αξιολόγηση για την Κένυα · Αξιολόγηση για το Καμερούν · Αξιολόγηση για τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κογκό · Κοινή αξιολόγηση της δημοσιονομικής στήριξης στο Μαρόκο · Αξιολόγηση της συνεργασίας της ΕΕ στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη .

(54)

Βλ. υποσημείωση 36.

(55)

  Αξιολόγηση εφαρμογής του "Νεολαία σε δράση" · Αξιολόγηση της στήριξης της ΕΕ στους πρόσφυγες της Βοσνίας · Πρόγραμμα ΜΠΒ για τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία:   Χαρτογράφηση τομεακών στρατηγικών · Αξιολόγηση για τα Δυτικά Βαλκάνια · Αξιολόγηση για την Κένυα , Αξιολόγηση για την Αϊτή .

(56)

 Με ελαφρώς διαφορετική στόχευση και μεθοδολογία όσον αφορά τις χώρες της διεύρυνσης.