52011DC0255

[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 11.5.2011

COM(2011) 255 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Έκθεση ενδιάμεσης αξιολόγησης του προγράμματος «Ποινική δικαιοσύνη»

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3

1.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ 3

1.2. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 3

1.3. ΙΣΤΟΡΙΚΟ 5

1.4. ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 5

2. Εφαρμογή του προγράμματος 6

2.1. ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ (ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ) 6

2.2. ΟΙ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ (ΠΡΌΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ) 7

2.2.1. –ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΡΑΣΕΙΣ– ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ 7

2.2.2. ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΡΑΣΕΙΣ– ΕΙΔΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ 9

2.2.3. ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 9

2.2.4. ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΡΑΣΕΙΣ – ΣΥΜΦΩΝΙΑ-ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ 10

2.2.5. ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΣΕ ΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 11

3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 11

3.1. ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ 11

3.2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ 12

3.3. Σε τι βαθμό, επετεύχθησαν οι στόχοι του προγράμματος; 12

3.4. ΑΠΟΔΟΣΗ – ΣΧΕΣΗ ΚΌΣΤΟΥΣ/ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 13

3.5. ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ 13

3.6. ΣΥΝΟΧΗ 14

3.7. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ 14

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 15

4.1. ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 16

4.2. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ 16

4.3. ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ 16

4.4. ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 17

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ

Στις 12 Φεβρουαρίου 2007[1], το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 2007/126/ΔΕΥ για τη θέσπιση του ειδικού προγράμματος «ποινική δικαιοσύνη», ως μέρος του γενικού προγράμματος «Θεμελιώδη δικαιώματα και δικαιοσύνη» για την περίοδο 2007-2013.

Το άρθρο 16 παράγραφος β) της εν λόγω απόφασης προβλέπει ότι η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο ενδιάμεση έκθεση για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επετεύχθησαν και των ποσοτικών και ποιοτικών πτυχών της εφαρμογής του προγράμματος, το αργότερο στις 31 Μαρτίου 2011. Η παρούσα έκθεση θα αποτελέσει βάση για τη σύνταξη ανακοίνωσης σχετικά με τη συνέχιση του προγράμματος στις 30 Αυγούστου 2012, το αργότερο, όπως προβλέπεται στο ίδιο άρθρο, παράγραφος γ).

Η παρούσα έκθεση ενδιάμεσης αξιολόγησης παρουσιάζει τα αποτελέσματα που επετεύχθησαν μέχρι σήμερα, καθώς και τις ποιοτικές και ποσοτικές πτυχές της εφαρμογής. Την αξιολόγηση πραγματοποίησαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής. Η Επιτροπή ανέλυσε έτσι τα ισχυρά και τα αδύναμα σημεία του προγράμματος, επιχειρώντας να απαντήσει στα ακόλουθα ερωτήματα:

(1) Πώς μπορεί να βελτιωθεί η εφαρμογή για την υπόλοιπη περίοδο του προγράμματος;

(2) Πώς μπορεί να βελτιωθεί ο σχεδιασμός του προγράμματος ενόψει της σύλληψης του(των) προγράμματος(ων) που θα το διαδεχθεί(ούν);

Η αξιολόγηση εξέτασε ιδίως

(α) την καταλληλότητα του προγράμματος, αξιολογώντας κατά πόσο οι στόχοι του προγράμματος αντιστοιχούν στις ανάγκες που πρέπει να καλυφθούν, καθώς και στα προς επίλυση προβλήματα·

(β) την αποτελεσματικότητα του προγράμματος, προσδιορίζοντας κατά πόσο επετεύχθησαν οι στόχοι του προγράμματος·

(γ) την αποδοτικότητα, εξακριβώνοντας κατά πόσο τα αποτελέσματα επετεύχθησαν με λογικό κόστος.

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

Σκοπός του προγράμματος «ποινική δικαιοσύνη» είναι να συμβάλει στην παγίωση του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενισχύοντας τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, βάσει της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης.

Οι τέσσερις γενικοί στόχοι του προγράμματος είναι οι ακόλουθοι:

α) να προωθήσει τη δικαστική συνεργασία, ώστε να συμβάλει στη δημιουργία ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης στον τομέα των ποινικών υποθέσεων, βάσει της αμοιβαίας αναγνώρισης και εμπιστοσύνης·

β) να προωθήσει, στο μέτρο που είναι αναγκαίο, τη βελτίωση αυτής της συνεργασίας, τη συμβατότητα των εφαρμοστέων κανόνων στα κράτη μέλη, την απάλειψη των δικαστικής φύσεως εμποδίων που υφίστανται για την ορθή λειτουργία της δικαστικής συνεργασίας, προκειμένου να ενισχύσει το συντονισμό των ερευνών, καθώς και να βελτιώσει τη συμβατότητα μεταξύ των υφιστάμενων συστημάτων των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να δίδεται η κατάλληλη συνέχεια στις έρευνες που διεξάγονται από τις αρχές καταστολής των κρατών μελών·

γ) να βελτιώσει τις επαφές, την ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των δικαστικών και διοικητικών αρχών και των ασκούντων νομικά επαγγέλματα (δικηγόροι και άλλοι επαγγελματίες που εμπλέκονται στις εργασίες της δικαιοσύνης) και να προωθήσει την κατάρτιση των μελών του δικαστικού σώματος, προκειμένου να ενισχυθεί η αμοιβαία εμπιστοσύνη·

δ) να βελτιώσει περαιτέρω την αμοιβαία εμπιστοσύνη, ώστε να εξασφαλίζεται η προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων και των κατηγορουμένων.

Για να επιτύχει αυτούς τους στόχους, το πρόγραμμα εφαρμόζει τέσσερα είδη διαφορετικών δραστηριοτήτων:

- Ειδικές δράσεις που αναλαμβάνονται με πρωτοβουλία της Επιτροπής, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο συμβάσεων και καλύπτουν, ιδίως, μελέτες και εργασίες έρευνας καθώς και την εκπόνηση και υλοποίηση συγκεκριμένων έργων στον τομέα της πληροφορικής για να διευκολυνθούν οι ανταλλαγές και η διάδοση των πληροφοριών,

- Επιχορηγήσεις (επιχορήγηση για ανάληψη δράσης ) ειδικών διακρατικών έργων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία υποβάλλονται από εταίρους που προέρχονται υποχρεωτικά τουλάχιστον από δύο κράτη μέλη ή τουλάχιστον από ένα κράτος μέλος και μία υποψήφια ή προσχωρούσα χώρα και/ή εθνικών έργων στο πλαίσιο των κρατών μελών υπό ορισμένους όρους,

- Επιχορηγήσεις ( επιχορήγηση λειτουργίας ) στήριξης των δραστηριοτήτων μη κυβερνητικών οργανώσεων ή άλλων οντοτήτων που επιδιώκουν στόχους γενικού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος στον τομέα της ποινικής δικαιοσύνης,

- Επιχορήγηση λειτουργίας που προορίζεται για τη συγχρηματοδότηση των δαπανών που συνδέονται με το μόνιμο πρόγραμμα εργασίας του ευρωπαϊκού δικτύου κατάρτισης δικαστικών, που είναι επιφορτισμένο με την κατάρτιση των μελών του δικαστικού σώματος.

Ο συνολικός προϋπολογισμός που προβλέπεται για τις επιχειρησιακές δαπάνες του προγράμματος «ποινική δικαιοσύνη» για την περίοδο 2007-2013 ανέρχεται σε 196,85 εκατ. ευρώ. Το ποσό αντιστοιχεί στο σύνολο των ετήσιων προϋπολογισμών που ψηφίστηκαν από το 2007 έως το 2011 και στα ποσά που είναι εγγεγραμμένα στο δημοσιονομικό προγραμματισμό για το 2012 και 2013.

Το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδοτικής στήριξης χορηγείται στις επιχορηγήσεις για ανάληψη δράσης και τις επιχορηγήσεις εν γένει. Το ποσοστό που αφιερώθηκε στις επιχορηγήσεις κυμάνθηκε από 95 έως 75% κατά τη διάρκεια των 5 ετών. Έτσι, το ελάχιστο ποσοστό του 65% που, σύμφωνα με τη βασική πράξη, πρέπει να αφιερώνεται στις επιδοτήσεις τηρήθηκε.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Το πρόγραμμα «ποινική δικαιοσύνη» (JPEN) αποτελεί τη συνέχιση του προγράμματος-πλαισίου που αφορά την αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις (AGIS[2]), για την περίοδο 2003 έως 2007, το οποίο θεσπίστηκε στις 22 Ιουλίου 2002 από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Το 2005, η Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία ενός νέου προγράμματος-πλαίσιο[3] «θεμελιώδη δικαιώματα και δικαιοσύνη», με τέσσερις ειδικούς στόχους, ένας από τους οποίους ήταν να προωθηθεί η δικαστική συνεργασία, ώστε να δημιουργηθεί ένας πραγματικός χώρος δικαιοσύνης στον τομέα των ποινικών υποθέσεων. Επρόκειτο για τη λογική συνέχεια του προγράμματος της Χάγης (Νοέμβριος 2004) που υπογραμμίζει, μεταξύ άλλων, ότι η δημιουργία μιας Ευρώπης των πολιτών συνεπάγεται επίσης τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης που βασίζεται στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, όπου τα σύνορα μεταξύ χωρών δεν συνιστούν πλέον εμπόδιο στην έγερση δικαστικής αγωγής και την εκτέλεση των αποφάσεων. Το πρόγραμμα ποινικής δικαιοσύνης έπρεπε επίσης να καταστήσει δυνατή τη δημιουργία ενός ηλεκτρονικού συστήματος για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τα ποινικά μητρώα. Ο προβλεφθείς προϋπολογισμός για την ποινική δικαιοσύνη αντιπροσώπευε το πλέον σημαντικό μέρος του προγράμματος-πλαίσιο, ήτοι 36%

ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Το πρόγραμμα-πλαίσιο που θεσπίστηκε το 2007 καταρτίστηκε σύμφωνα με τις διατάξεις των συνθηκών που ίσχυαν τότε, αλλά η διάρθρωσή του είχε σχεδιαστεί με τρόπο που να επιτρέπει την απρόσκοπτη μετάβαση προς την νέα θεσμική δομή με τη θέση σε ισχύ της συνθήκης της Λισσαβόνας, την 1η Δεκεμβρίου 2009. Έτσι, η νομική βάση του ειδικού προγράμματος «ποινική δικαιοσύνη» περιλαμβάνει το άρθρο 12 για τη συμπληρωματικότητα, το οποίο προβλέπει στην παράγραφο 1 ότι πρέπει να επιδιώκονται οι συνέργιες και η συμπληρωματικότητα με άλλα όργανα της Ένωσης, ιδίως με αυτά τα οποία συνδέονται με το ειδικό πρόγραμμα για την αστική δικαιοσύνη και τα γενικά προγράμματα «ασφάλεια και προστασία των ελευθεριών» και «αλληλεγγύη και διαχείριση των μεταναστευτικών ροών».

- Από το 2007 έως το 2010, δημοσιεύτηκαν 14 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για το πρόγραμμα, από τις οποίες οι 11 συνήφθησαν με απόφαση ανάθεσης και, στη συνέχεια, ακολούθησε η υπογραφή συμβάσεων. Πρόκειται για τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων των ετών 2007, 2008 και 2009[4]. Για το έτος 2010, η διαδικασία πρόσκλησης υποβολής προτάσεων είναι ακόμη εν εξελίξει και δεν θα αποτελέσει, επομένως, αντικείμενο της παρούσας έκθεσης.

Εφαρμογή του προγράμματος

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ (ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ)

Το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας παρουσιάζει περιγραφή των δράσεων που αναλαμβάνονται με πρωτοβουλία της Επιτροπής οι οποίες χρηματοδοτούνται από τον ετήσιο προϋπολογισμό. Καλύπτει ποικίλα θέματα, όπως μελέτες, έρευνα, δημιουργία ενός κοινού μηχανογραφημένου συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τα δικαστικά μητρώα, διασκέψεις και συναντήσεις εμπειρογνωμόνων, δραστηριότητες ανάλυσης, παρακολούθησης και αξιολόγησης.

Από το 2007 έως το 2010, η Επιτροπή χρηματοδότησε ιδίως τις ακόλουθες δράσεις:

- Την ανάπτυξη της δικτυακής πύλης ηλεκτρονικής ευρωπαϊκής δικαιοσύνης, των εκστρατειών πληροφόρησης σχετικά με αυτή τη δικτυακή πύλη και των μελετών σκοπιμότητας που αφορούν την ευρωπαϊκή ηλεκτρονική δικαιοσύνη.

- Τη διοργάνωση (στο πλαίσιο του φόρουμ για τη δικαιοσύνη) του βραβείου «κρυστάλλινη πλάστιγγα της δικαιοσύνης». Το βραβείο αυτό απονέμεται από κοινού από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από το Συμβούλιο της Ευρώπης σε μία προσπάθεια να εντοπιστούν και να προωθηθούν καινοτόμες και αποτελεσματικές πρακτικές όσον αφορά την οργάνωση των δικαστηρίων ή τη διεξαγωγή των διαδικασιών στα δικαστήρια.

- Τη διοργάνωση και την πραγματοποίηση τακτικών συναντήσεων του φόρουμ για τη δικαιοσύνη[5], το οποίο δημιουργήθηκε το 2008 για να υπάρχει ένας μηχανισμός διαβούλευσης με τους ενδιαφερομένους σχετικά με τις πολιτικές και τις πρακτικές της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, ούτως ώστε να προωθούνται οι βέλτιστες πρακτικές και για να βελτιωθεί η αμοιβαία εμπιστοσύνη και κατανόηση μεταξύ των ασκούντων συναφή προς τη δικαιοσύνη επαγγέλματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

- Μελέτες και δημιουργία εργαλείων πληροφορικής με σκοπό τη διασύνδεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο των ποινικών μητρώων και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των δικαστικών αρχών σχετικά με προηγούμενες καταδίκες, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης για την ανάπτυξη λογισμικού στα κράτη μέλη, της ανάπτυξης λογισμικών διασύνδεσης (εφαρμογή κοινής αναφοράς), καθώς και την εσωτερική στήριξη για την Επιτροπή. Τούτο καλύπτει και τις προετοιμασίες ενόψει της εφαρμογής του ECRIS το 2012.

Από το 2007 έως το 2010, αποτέλεσαν αντικείμενο συμβάσεων και άλλες μελέτες και σεμινάρια για θέματα επικαιρότητας στον τομέα της ποινικής δικαιοσύνης.

Συνολικά, υπεγράφησαν 64 συμβάσεις για συνολικό ποσό ύψους 8,3 εκατ. ευρώ σε σχέση με τον προβλεπόμενο προϋπολογισμό που ανερχόταν σε 13,8 εκατ. ευρώ, πράγμα που αντιπροσωπεύει ποσοστό απορρόφησης 60% των προβλεπόμενων ποσών.

ΟΙ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ (ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ)

–ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΡΑΣΗΣ – ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

Από το 2008 έως το 2010, 31 έργα κατά ετήσιο μέσο όρο αποτέλεσαν αντικείμενο σύμβασης επιχορήγησης, δηλ. 94 έργα κατά τη διάρκεια των τριών ετών.

Το συνολικό ποσοστό απορρόφησης του προϋπολογισμού ανήλθε σε 81,42% κατά τη διάρκεια της τριετούς περιόδου, ποσοστό το οποίο είναι μάλλον ικανοποιητικό για ένα πρόγραμμα σχετικά νέο σε έναν τομέα όπου τα κράτη μέλη είναι μάλλον διστακτικά. Ο μέσος ετήσιος όρος των χορηγούμενων ποσών κυμαίνεται από 170 000 ευρώ έως 260 000. Η αξία του ενός τρίτου των χρηματοδοτούμενων έργων είναι χαμηλότερη των 100 000 ευρώ.

O μέσος όρος της διάρκειας των δράσεων κυμαίνεται από 18 έως 24 μήνες. Το 85% των έργων του 2008 περατώθηκαν και τα υπόλοιπα θα ολοκληρωθούν το 2011. Για το 2009, το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 55%.

- ΚΑΤΑ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι χρηματοδοτούμενες δράσεις βάσει προτεραιότητας. Ο πίνακας δείχνει σαφή συγκέντρωση των χρηματοδοτήσεων στην προτεραιότητα που αφορά τη συνεργασία και τις ανταλλαγές βέλτιστων πρακτικών με ποσοστό 63%. Ωστόσο, το ποσοστό αυτό δεν αντικατοπτρίζει πλήρως την πραγματικότητα, διότι, για την κατάρτιση δικαστικών, θα πρέπει να προστεθούν τα ποσά που χορηγήθηκαν στο ευρωπαϊκό δίκτυο κατάρτισης δικαστικών (που αναφέρεται παρακάτω), στο οποίο χορηγείται ετησίως χρηματοδότηση 800 000 ευρώ, έτσι ώστε το ποσοστό της συμμετοχής της χρηματοδότησης για την κατάρτιση δικαστικών να φτάνει στο 23% του συνόλου του προγράμματος.

Προτεραιότητες – Έτος ανάληψης υποχρέωσης | |2008 | |2009 | |2010 | |Σύνολο |% | | |Αριθ. |Ποσό |Αριθ. |Ποσό |Αριθ. |Ποσό |Αριθ. |Ποσό | | |Κατάρτιση δικαστικών |7 |1.488.060 |3 |307.554 |7 |821.574 |17 |2.617.188 |13,59 | |Ανταλλαγή ορθών πρακτικών /συνεργασία στον τομέα των ποινικών υποθέσεων |25 |4.722.286 |19 |4.225.843 |20 |3.259.102 |64 |12.207.231 |63,38 | |Στήριξη των θυμάτων |5 |1.093.185 |2 |599.962 |3 |794.363 |10 |2.487.510 |12,91 | |Ανταλλαγή πληροφοριών | | |1 |1.376.364 |2 |573.395 |3 |1.949.760 |10,12 | |Σύνολο |37 |7.303.531 |25 |6.509.724 |32 |5.448.434 |94 |19.261.689 | | |Προϋπολογισμός | |8.000.000 | |6.800.000 | |8.900.000 | |23.700.000 | | |

- ΚΑΤΑ ΕΙΔΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ

Οι βασικοί δικαιούχοι των χρηματοδοτούμενων έργων (83% του συνόλου) είναι τα υπουργεία δικαιοσύνης των κρατών μελών και τα ερευνητικά τμήματα των πανεπιστημίων.

Ωστόσο, οι ΜΚΟ αντιπροσωπεύουν το 30% κατά μέσο όρο του συνόλου των χρηματοδοτήσεων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων για δράσεις και για λειτουργία.

- ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ

- Κατά τη διάρκεια της υπό μελέτη περιόδου, υποβλήθηκαν συνολικά 160 έργα, από τα οποία έγιναν δεκτά 94, αριθμός ο οποίος αντιπροσωπεύει μάλλον χαμηλό ποσοστό (60%)

- Έξι κράτη μέλη δεν υπέβαλαν ποτέ έργα. Πρόκειται για την Κύπρο, τη Δανία, την Ιρλανδία, τη Λιθουανία, τη Σλοβακία και τη Σουηδία. Μια διεξοδική αξιολόγηση θα επέτρεπε να προσδιοριστούν οι λόγοι στους οποίους οφείλεται αυτή η έλλειψη ενδιαφέροντος.

- Παρά ορισμένες σχετικές απόπειρες, πέντε κράτη μέλη δεν έλαβαν ποτέ χρηματοδότηση (η Φινλανδία, η Ελλάδα, το Λουξεμβούργο και η Πολωνία).

Έξι ιδιαίτερα δραστήρια κράτη μέλη υπέβαλαν το 64% του συνόλου των προτάσεων και τα έργα τους που έλαβαν χρηματοδότηση αντιπροσωπεύουν το 68% των χρηματοδοτηθέντων έργων. Πρόκειται, κατά φθίνουσα σειρά, για: την Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία, τη Γερμανία, το Βέλγιο και τις Κάτω Χώρες.

Ο αριθμός των έργων που υποβλήθηκαν και των έργων που κατακυρώθηκαν παρέμεινε μάλλον σταθερός κατά τη διάρκεια της τριετούς περιόδου.

ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΓΙΑ ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΡΑΣΗΣ – ΕΙΔΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 2008 – 2010, το πρόγραμμα υποστήριξε την υλοποίηση ειδικών έργων που συνδέονται με τη διασύνδεση των εθνικών ποινικών μητρώων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι επιχορηγήσεις έργου που συνδέονται με την ειδική πρόσκληση υποβολής προτάσεων e-Justice (ηλεκτρονική δικαιοσύνη), που εγκαινιάστηκε το 2010, δεν θα αξιολογηθούν εδώ γιατί ξεκίνησαν το 2011.

Η βελτίωση των μηχανισμών διαβίβασης των δικαστικών πληροφοριών που αφορούν τις καταδίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση προϋποθέτει την ανταλλαγή αυτών των πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών χωρίς χρονοτριβή. Τούτο επιτυγχάνεται ιδίως μέσω της δημιουργίας ηλεκτρονικού συστήματος πληροφοριών. Από το 2008 έως το 2010, ο προϋπολογισμός που αφιερώθηκε στις ειδικές χρηματοδοτήσεις σε αυτό τον τομέα έφτασε σε 32 εκατ. ευρώ και είχε ως αντικείμενο την τελειοποίηση των εθνικών ποινικών μητρώων, κατά τρόπον ώστε να είναι δυνατή η ηλεκτρονική ανταλλαγή αυτών των μητρώων μεταξύ των κρατών μελών.

Μόνον οι εθνικές αρχές που ορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 1 της απόφασης 2005/876/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 21ης Νοεμβρίου 2005 για την ανταλλαγή πληροφοριών που λαμβάνονται από το ποινικό μητρώο[6] μπορούν να υποβάλλουν προτάσεις έργων για την προτεραιότητα «διασύνδεση των ποινικών μητρώων».

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 2007-2009, το 22% των ποσών που αφιερώθηκαν στα ποινικά μητρώα δεν μπόρεσε να χρησιμοποιηθεί, το οποίο σημαίνει ότι, επί συνόλου τριών ετών, η ποινική δικαιοσύνη δεν μπόρεσε να επωφεληθεί από το ποσό των 7 εκατ. ευρώ. Ορισμένα κράτη μέλη δεν υπέβαλαν κανένα σχέδιο σε αυτόν τον τομέα. Πρόκειται για το Βέλγιο, τη Βουλγαρία και τη Δανία, ενώ το 52% των χρηματοδοτήσεων χορηγήθηκε σε πέντε κράτη: την Αυστρία, τη Λιθουανία, τη Ρουμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ουγγαρία.

Από το 2010, η προτεραιότητα αυτή ενσωματώθηκε στη γενική πρόσκληση υποβολής προτάσεων και, ως εκ τούτου, δεν αποτελεί πλέον αντικείμενο ειδικής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων.

ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Αντίθετα από τις επιχορηγήσεις για δράσεις, αντικείμενο των οποίων είναι να συγχρηματοδούνται δράσεις που προορίζονται για την προώθηση της επίτευξης ενός στόχου ο οποίος εγγράφεται στο πλαίσιο μιας πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι επιχορηγήσεις λειτουργίας έχουν ως αντικείμενο να συγχρηματοδοτούν τη λειτουργία οργανισμών ή δικτύου που επιδιώκουν ένα στόχο γενικού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή ένα στόχο που εγγράφεται στο πλαίσιο μιας πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση την ιδέα ότι η Επιτροπή χρηματοδοτεί τη δημιουργία ευρωπαϊκών δικτύων που εργάζονται για την προώθηση των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η επιχορήγηση λειτουργίας χορηγείται για να υποστηριχτούν η ύπαρξη και η λειτουργία ενός οργανισμού για περίοδο ισοδύναμη προς ένα οικονομικό έτος, με αντίτιμο ορισμένες δραστηριότητες που προτείνονται από τον οργανισμό στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας του.

- Η πείρα που αποκτήθηκε μεταξύ του 2007 και του 2010 δείχνει ότι αυτό το είδος χρηματοδότησης δεν προκαλεί το αναμενόμενο ενδιαφέρον στο στοχοθετημένο κοινό. Παρά τις τρεις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για ευρωπαϊκά έργα, μόνον 18 οργανώσεις μπόρεσαν να χρηματοδοτηθούν και να αναληφθούν υποχρεώσεις μόνο για το 51% του προβλεπόμενου προϋπολογισμού.

- Διαπιστώνεται ότι οι ίδιες οργανώσεις υποβάλλουν συχνά προτάσεις έργων και λαμβάνουν χρηματοδοτήσεις, ενώ ο αριθμός των νέων δικαιούχων που παρουσιάζονται είναι χαμηλός. Κατ’ αυτή την έννοια, ο στόχος της στήριξης για τη δημιουργία οργανώσεων δεν έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα.

- Τα χαμηλά ποσοστά συμμετοχής και επιτυχίας συνδέονται με τη δυσκολία που έχουν οι συμμετέχουσες οργανώσεις να αποδεικνύουν την πραγματική ευρωπαϊκή τους διάσταση.

ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΡΑΣΗΣ – ΣΥΜΦΩΝΙΑ-ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ

Για να υλοποιηθούν ορισμένοι τομείς προτεραιότητας του προγράμματος «ποινική δικαιοσύνη», οι υπηρεσίες της Επιτροπής αποφάσισαν, το 2007, να προσφύγουν σε συμβάσεις-πλαίσια εταιρικής σχέσης που συνάπτονται με βασικούς φορείς του τομέα της κατάρτισης δικαστικών, οι οποίοι ενδιαφέρονται για τακτική συνεργασία με την Επιτροπή σε καθορισμένους τομείς για να συστήσουν ένα πλαίσιο μακροπρόθεσμης συνεργασίας. Αυτές οι εταιρικές σχέσεις προϋποθέτουν ότι υπάρχει αμοιβαίο ενδιαφέρον και κοινοί στόχοι μεταξύ της Επιτροπής και των εταίρων, καθώς και δράσεις που καθορίζονται και εγκρίνονται με τρόπο τακτικό και σταθερό με ένα δίκτυο που περιλαμβάνει ορισμένο αριθμό δικαιούχων.

Μετά από πρόσκληση υποβολής προτάσεων, υπεγράφησαν συμβάσεις-πλαίσιο με την ακαδημία ευρωπαϊκού δικαίου (ERA), το ευρωπαϊκό δίκτυο κατάρτισης δικαστικών (REFJ) και το ευρωπαϊκό ινστιτούτο δημόσιας διοίκησης (IEAP). Οι συμβάσεις αυτές λήγουν τον Ιούλιο του 2011.

Από το 2007 έως το 2009, είχε προβλεφτεί να χορηγηθεί για τις συμβάσεις-πλαίσιο εταιρικής σχέσης μέγιστο ποσό 8,9 εκατ. ευρώ. Στην πραγματικότητα, το συνολικό ποσό που αναλήφθηκε δεν υπερέβη τα 2 εκατ. ευρώ.

- Η διαδικασία εταιρικής σχέσης δεν προσφέρει προστιθέμενη αξία σε σχέση με τις γενικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Ούτε επέτρεψε να δημιουργηθεί ένα δίκτυο βασικών συνομιλητών με τους οποίους θα μπορούσε να διατηρεί η Επιτροπή τακτικές και σταθερές σχέσεις για την αποτελεσματική εφαρμογή της κατάρτισης δικαστικών. Προς το παρόν, η κατάρτιση δικαστικών αποτελεί αντικείμενο ειδικής αξιολόγησης που θα επιτρέψει να προσδιοριστούν τα πλέον κατάλληλα μέσα και τρόποι χρηματοδότησης.

ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΣΕ ΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Με βάση την πείρα που αποκτήθηκε από το πρόγραμμα ανταλλαγών για δικαστές το 2004, το 2005 (πιλοτικό πρόγραμμα) και το 2006 (προπαρασκευαστική δράση), καθώς και τη συνεργασία με το ευρωπαϊκό δίκτυο κατάρτισης δικαστικών (ΕΔΚΔ), το οποίο ήταν μέχρι τότε επιφορτισμένο με την οργάνωση των ανταλλαγών και των συναντήσεων μεταξύ των ιδρυμάτων κατάρτισης δικαστικών, το Συμβούλιο αποφάσισε να εντάξει το ΕΔΚΔ στη βασική πράξη του προγράμματος «ποινική δικαιοσύνη». Σύμφωνα με το άρθρο 4 στοιχείο δ), μπορεί να χορηγηθεί επιχορήγηση λειτουργίας για τη συγχρηματοδότηση των δαπανών που συνδέονται με το μόνιμο πρόγραμμα εργασίας του ευρωπαϊκού δικτύου κατάρτισης δικαστικών.

Το ΕΔΚΔ είναι ένας διεθνής, μη κερδοσκοπικός σύλλογος βελγικού δικαίου, ο οποίος δημιουργήθηκε το 2000 και συγκεντρώνει την πλειονότητα των ευρωπαϊκών σχολών δικαστών που είναι επιφορτισμένες με την κατάρτιση των δικαστών και των εισαγγελέων. Επί του παρόντος, το ΕΔΚΔ συγκεντρώνει τις αρχές που είναι επιφορτισμένες με την κατάρτιση δικαστικών στα 27 κράτη μέλη.

Η επιχορήγηση χορηγείται μετά από αίτηση επιχορήγησης που υποβάλλεται από το ΕΔΚΔ και αφού εξακριβωθεί ότι η οργάνωση πληροί τα κριτήρια αποκλεισμού και ότι η πρότασή της συνάδει με το στόχο κατάρτισης δικαστικών τον οποίο επιδιώκει το πρόγραμμα «ποινική δικαιοσύνη». Η επιχορήγηση επισημοποιείται με την υπογραφή μιας σύμβασης επιχορήγησης.

Τα προγράμματα αφορούν ανταλλαγές για δικαστικούς με στόχο να ενισχυθεί η αμοιβαία γνώση των δικαστικών πρακτικών και να διαμορφωθεί η συνείδηση της συμμετοχής σε ένα ενιαίο δικαστικό χώρο.

Από το 2007 έως το 2010, το ΕΔΚΔ έλαβε ποσό 7.152.071,31 ευρώ επί ανώτατου ποσού που προβλέπεται στο ετήσιο προϋπολογισμό 9,5 εκατ. ευρώ, δηλ. το 75% των κατανεμηθέντων κονδυλίων. Από το 2007, 667 δικαστές και εισαγγελείς μπόρεσαν να επωφεληθούν από τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα προγράμματα ανταλλαγών.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ

Σε τί βαθμό οι στόχοι του προγράμματος ανταποκρίνονται στις ανάγκες που πρέπει να καλυφθούν, καθώς και στα προς επίλυση προβλήματα;

Από την ενδιάμεση αξιολόγηση προκύπτει ότι το πρόγραμμα συνέβαλε στη δημιουργία και την ενίσχυση του ευρωπαϊκού χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, προωθώντας συγκεκριμένες συνεργασίες στον τομέα της ποινικής δικαιοσύνης βάσει της αμοιβαίας αναγνώρισης.

Οι χρηματοδοτηθείσες δραστηριότητες ευνοούν τις συστηματικές ανταλλαγές πληροφοριών με ηλεκτρονικά μέσα, ενισχύουν τη διασυνοριακή δικαστική κατάρτιση για τους ασκούντες συναφή προς τον ποινικό τομέα επαγγέλματα, ενθαρρύνουν τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών μεταξύ κρατών μελών και προωθούν την υποστήριξη των θυμάτων.

Ο αριθμός αιτήσεων χρηματοδότησης δράσεων προοδεύει σταθερά, γεγονός που αποδεικνύει αυξανόμενο ενδιαφέρον για το πρόγραμμα το οποίο αναμφισβήτητα δεν έχει αποκτήσει ακόμα τις ιδανικές του διαστάσεις. Πράγματι, ορισμένες χώρες αντιπροσωπεύονται ελάχιστα ή καθόλου και διαθέτουν σημαντικό δυναμικό ανάπτυξης. Πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για την προώθηση του προγράμματος και τη δημιουργία εργαλείων που θα βοηθήσουν στη βελτίωση της ποιότητας των προτάσεων. Τον Απρίλιο του 2010, διοργανώθηκε ενημερωτική ημερίδα στην οποία συμμετείχαν περίπου 100 σύνεδροι.

Μετά από τρία έτη εφαρμογής, διαπιστώνεται ότι οι επιχορηγήσεις λειτουργίας και οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης δεν έχουν την προσδοκώμενη επιτυχία, πράγμα το οποίο δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με τη συνάφεια και την καταλληλότητά τους ως προς τους επιδιωκόμενους στόχους.

Στην περίπτωση των επιχορηγήσεων λειτουργίας, τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι, αντίθετα με την επιχορήγηση για την ανάληψη δράσης, η οποία συγχρηματοδοτεί μία μεμονωμένη δράση με συγκεκριμένη διάρκεια και συγκεκριμένο προϋπολογισμό, ανεξάρτητα από άλλες δραστηριότητες του αιτούντος οργανισμού, η επιχορήγηση λειτουργίας χρηματοδοτεί τα έξοδα λειτουργίας του οργανισμού. Από χρηματοδοτική άποψη, είναι συνεπώς απαραίτητο, για τους σκοπούς παρακολούθησης και ελέγχου αυτών των δύο επιχειρήσεων που χρηματοδοτούνται με διαφορετικό τρόπο (πρόγραμμα εργασίας, αφενός, και δράσεις, αφετέρου), να διαθέτει ο οργανισμός εργαλεία διαχείρισης και λογιστικής που του επιτρέπουν να διαχειρίζεται μια τέτοια κατάσταση με αξιόπιστο και ελέγξιμο τρόπο. Τα έξοδα που πραγματοποιεί ο δικαιούχος κατά την εκτέλεση των διαφόρων δραστηριοτήτων του θα πρέπει πράγματι να καταχωρίζονται ανάλογα με τον προορισμό τους, δηλ. είτε τον προϋπολογισμό λειτουργίας του, είτε τον προϋπολογισμό της συγκεκριμένης δράσης του.

Θα πρέπει να αναζητηθούν συνέργιες με τα άλλα προγράμματα που προωθούν παρόμοιες δραστηριότητες (αστική δικαιοσύνη, πρόληψη και καταπολέμηση της εγκληματικότητας, Daphne).

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Σε τί βαθμό επετεύχθησαν οι στόχοι του προγράμματος;

Κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, η αναλογία των χρηματοδοτηθέντων έργων σε σχέση με τον προϋπολογισμό δεν ήταν ικανοποιητική. Ωστόσο, η τάση αυτή αντιστράφηκε το 2010, καθώς οι αιτήσεις χρηματοδότησης δράσεων διπλασιάστηκαν σε σχέση με το 2009. Αυτή η χαμηλή αποτελεσματικότητα του προγράμματος οφείλεται σε πολλούς παράγοντες:

Στην ανεπαρκή γνώση του προγράμματος, σε ποσοστό παρέμβασης που κρίνεται πολύ χαμηλό και απαιτεί επίπεδο συγχρηματοδότησης πολύ σημαντικό, στην υπερβολικά πολύπλοκη εφαρμογή που οδηγεί σε νομική ασάφεια και γραφειοκρατική δυσκινησία.

Η πρόσφατη θετική εξέλιξη του αριθμού των αιτήσεων χρηματοδότησης οφείλεται αναμφισβήτητα στις εκστρατείες ευαισθητοποίησης που διεξήχθησαν το 2009 και το 2010 από την Επιτροπή για να καταστεί γνωστό το πρόγραμμα στα κράτη μέλη.

Η εν λόγω εξέλιξη μπορεί επίσης να αποδοθεί στους καλύτερους όρους χρηματοδότησης (η προχρηματοδότηση αυξήθηκε από 70% σε 80% και η απαιτούμενη συγχρηματοδότηση μειώθηκε από 30 σε 20% ή ακόμη σε 10% στην ιδιαίτερη περίπτωση της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων e-Justice το 2010).

Η εισαγωγή ενός νέου συστήματος ηλεκτρονικής καταχώρισης και αξιολόγησης των προτάσεων (PRIAMES) διευκόλυνε σε μεγάλο βαθμό την πρόσβαση στο πρόγραμμα και επιτάχυνε τη διαδικασία αξιολόγησης.

ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ–ΣΧΕΣΗ ΌΣΤΟΥΣ/ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Τα αποτελέσματα επετεύχθησαν με λογικό κόστος;

Κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, ολοκληρώθηκαν 11 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων και χορηγήθηκαν 155 επιχορηγήσεις, δηλ. κατά μέσο όρο 14 επιχορηγήσεις ανά πρόσκληση υποβολής προτάσεων έργου. Αυτό το ποσοστό «αποτελεσματικότητας» είναι χαμηλό σε σχέση με το ποσοστό άλλων προγραμμάτων ισοδύναμου μεγέθους. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα DAPHNE χρηματοδότησε 43 έργα το 2009, δημοσιεύοντας μόνον μία πρόσκληση υποβολής προτάσεων η οποία καλύπτει δύο δημοσιονομικά έτη.

Η διάρκεια της περιόδου που μεσολαβεί μεταξύ της λήψης απόφασης από τον διατάκτη για την έγκριση της επιχορήγησης και της θέσης σε ισχύ των συμβάσεων είναι μεγάλη (5 έως 6 μήνες κατά μέσο όρο), σε σύγκριση με αυτή των άλλων προγραμμάτων.

Ο μέσος όρος των μεμονωμένων επιχορηγήσεων κατά τη διάρκεια της υπό μελέτη περιόδου ανήλθε σε 380 000 ευρώ για τις επιχορηγήσεις για ανάληψη δράσης και σε 128 000 ευρώ για τις επιχορηγήσεις λειτουργίας. Αναμένεται ότι στο μέλλον ο πολύ χαμηλός αυτός μέσος όρος θα αυξηθεί, καθώς αυξάνεται το μέρος της χρηματοδότησης που προορίζεται για δαπανηρά προγράμματα πληροφορικής προκειμένου να βελτιωθούν οι ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών.

ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ

Ποιός είναι ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος αυτού του προγράμματος και είναι τα αποτελέσματά του ανθεκτικά;

Το πρόγραμμα «ποινική δικαιοσύνη» είναι πρόσφατο και είναι δύσκολο να μετρηθεί ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπός του. Ωστόσο, επέτρεψε να εφαρμοστεί και να ενισχυθεί η δράση ορισμένων σημαντικών φορέων στον τομέα της ευρωπαϊκής ποινικής δικαιοσύνης και ιδίως το ευρωπαϊκό δίκτυο κατάρτισης δικαστικών. Επέτρεψε επίσης στα κράτη μέλη να χρηματοδοτήσουν ένα μέρος του κόστους που συνδέεται με τη διασύνδεση των ποινικών μητρώων, ευνοώντας έτσι μια πιο μακροπρόθεσμη συνεργασία. Η θέση σε λειτουργία της δικτυακής πύλης e-Justice και η συνεχής προσπάθεια ενημέρωσής της ευνοεί και εμπλουτίζει τη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού δικαστικού χώρου.

Οι στόχοι, οι φορείς και το είδος των δράσεων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα ποινικής δικαιοσύνης είναι πολύ συναφείς με αυτούς του προγράμματος «αστική δικαιοσύνη»[7], πράγμα το οποίο μπορεί να δημιουργήσει αλληλοεπικαλύψεις και άχρηστους ανταγωνισμούς μεταξύ των δύο προγραμμάτων, καθώς και κινδύνους άνισης μεταχείρισης. Η κατάργηση του τρίτου πυλώνα θα βοηθήσει αναμφισβήτητα να καταστεί το πρόγραμμα πιο κατανοητό. Δεν είναι πλέον αναγκαίο να διαχωρίζονται τα προγράμματα αστικής και ποινικής δικαιοσύνης ανάλογα με τις διαφορετικές νομικές βάσεις τους.

Τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα είναι η αύξηση της δικαστικής συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων φορέων του προγράμματος. Τα έργα που προωθούν την εταιρική σχέση μεταξύ τουλάχιστον δύο κρατών μελών έχουν αυτόν τον στόχο. Η αναζήτηση εταιρικής σχέσης πρέπει να ενισχυθεί με τη λήψη δραστικών μέτρων εκ μέρους της Επιτροπής, μέσω της βελτίωσης της παρουσίασης του δικτυακού τόπου, της ταχύτερης ενημέρωσής του και τακτικών δημοσιεύσεων σχετικά με τις τελευταίες εξελίξεις του προγράμματος.

ΣΥΝΟΧΗ

Σε ποιό βαθμό τα χρηματοδοτούμενα έργα επιτρέπουν στην Επιτροπή να επιτυγχάνει τους στόχους της πολιτικής της στον τομέα της δικαιοσύνης;

Η Επιτροπή διασφαλίζει ότι οι προτάσεις που επιλέγονται συνάδουν με τις προτεραιότητες που καθορίζονται στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας. Εντούτοις, ο σύνδεσμος κάθε πρότασης έργου και/ή σύμβασης με την προτεραιότητα για την οποία χορηγείται χρηματοδοτική στήριξη δεν έχει ακόμη συστηματοποιηθεί. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για να βελτιωθεί ο έλεγχος αυτής της αντιστοιχίας, ώστε να καταστεί δυνατόν, μεταξύ άλλων, να καθορίζονται καλύτερα οι προτεραιότητες των ετήσιων προγραμμάτων εργασίας στο μέλλον και να αξιολογείται αποτελεσματικότερα η χρηματοδοτική στήριξη που χορηγείται σε αυτές. Υπό αυτό το πρίσμα, το σύστημα επιγραμμικής υποψηφιότητας και αξιολόγησης PRIAMES θα μπορούσε να χρησιμοποιείται ως στατιστικό εργαλείο με αποτελεσματικότερο τρόπο, διότι επιτρέπει να αξιολογείται το επίπεδο ανταπόκρισης ανά προτεραιότητα.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ

Σε τί μέτρο το πρόγραμμα και τα χρηματοδοτούμενα έργα παρέχουν προστιθέμενη αξία σε σχέση με αυτήν που θα είχε επιτευχθεί μέσω των εθνικών παρεμβάσεων των κρατών μελών σε αυτόν τον τομέα;

Η ανάγκη για «ευρωπαϊκή διάσταση» στον τομέα της ποινικής δικαιοσύνης δεν ήταν προφανής τη στιγμή της θέσπισης της βασικής πράξης, αλλά τώρα γίνεται εντονότερη. Ο αριθμός των οργανώσεων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αυξάνεται και η συμμετοχή των ΜΚΟ είναι σταθερή. Στον ιδιαίτερο τομέα της ποινικής δικαιοσύνης, η έννοια της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας παραμένει ακόμη συγκεχυμένη και είναι δύσκολο να προσδιοριστεί το κατάλληλο επίπεδο παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να συζητήσουν περαιτέρω αυτές τις δύο έννοιες.

Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία αποτελεί μέρος των κριτηρίων έγκρισης των προτάσεων, αλλά η ερμηνεία της δεν είναι εναρμονισμένη μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων της ΓΔ Δικαιοσύνης. Για παράδειγμα, τα προγράμματα DAPHNE[8], θεμελιώδη δικαιώματα[9] και αστική δικαιοσύνη απαιτούν την απόδειξη ενεργής παρουσίας σε σημαντικό αριθμό χωρών για να μπορούν να λάβουν επιχορήγηση λειτουργίας, πράγμα το οποίο δε συμβαίνει με το πρόγραμμα «ποινική δικαιοσύνη».

Το βάρος της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας κατά την αξιολόγηση των κριτηρίων ανάθεσης είναι χαμηλό (15% του συνόλου των κριτηρίων ανάθεσης) και θα μπορούσε να ενισχυθεί.

Ένα από τα κριτήρια επιλεξιμότητας προβλέπει ρητά ότι οι προτάσεις πρέπει να υποβάλλονται από δύο κράτη μέλη τουλάχιστον ή από τουλάχιστον ένα κράτος μέλος και μία άλλη χώρα που μπορεί να είναι ή μια προσχωρούσα ή μια υποψήφια χώρα. Η βασική ιδέα είναι να προωθηθούν οι εταιρικές σχέσεις, η διασυνοριακή συνεργασία και η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών. Περίπου το 80% των ποσών χρηματοδότησης αφιερώνεται σε διακρατικά έργα. Το πρόγραμμα δέχεται επίσης τα λεγόμενα εθνικά έργα υπό ορισμένους όρους, αλλά εννοείται ότι όλα τα έργα πρέπει να έχουν μία ευρωπαϊκή διάσταση.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από τη δημιουργία του, το 2007, το πρόγραμμα «ποινική δικαιοσύνη» επέτρεψε να στηριχθούν 155 έργα και 64 συμβάσεις. Το πρόγραμμα αξιολόγησης καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι αναγκαίο να συνεχιστούν αυτές οι χρηματοδοτήσεις, στο βαθμό που οι χρηματοδοτούμενες δράσεις στοχεύουν στην επίλυση πραγματικών και συγκεκριμένων προβλημάτων και συμβάλλουν με θετικό και συμπληρωματικό τρόπο στα εθνικά μέτρα που εφαρμόζονται σε αυτόν τον τομέα.

Ωστόσο, η αξιολόγηση αυτή αποκάλυψε επίσης και πολλές αδυναμίες, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν εάν θέλουμε να καταστούν ακόμη πιο αποτελεσματικές οι ευρωπαϊκές παρεμβάσεις.

Η χωριστή εφαρμογή των προγραμμάτων αστικής και ποινικής δικαιοσύνης καθώς και άλλων σημαίνει ότι τα προγράμματα αυτά δεν μεγιστοποιούν τις υφιστάμενες συνέργιες και ενδέχεται να οδηγήσουν σε άχρηστες αλληλοεπικαλύψεις.

Έχοντας ως στόχο την προώθηση της δικαστικής συνεργασίας, το πρόγραμμα θα έπρεπε να συγκεντρώνει τα μέτρα που αποσκοπούν στην στήριξη της αστικής και ποινικής συνεργασίας, για να διασφαλίσει τον καλύτερο συντονισμό μεταξύ αυτών των δύο τομέων του δικαίου, ιδίως μετά από τη θέση σε ισχύ της συνθήκης της Λισσαβόνας, το Δεκέμβριο του 2009, η οποία καταργεί τη δομή των πυλώνων. Θα μπορούσαν ενδεχομένως να προβλεφτούν και άλλες διασυνδέσεις με άλλα προγράμματα της ΓΔ Δικαιοσύνης και ιδίως τα προγράμματα Daphne και θεμελιώδη δικαιώματα.

Δεν αποδείχτηκε ότι το πρόγραμμα είναι το καταλληλότερο μέσο για τη στήριξη των έργων που περιλαμβάνουν την αγορά εξοπλισμού για τη διασύνδεση των συστημάτων ποινικών μητρώων. Λαμβανομένων υπόψη του υψηλού κόστους και του εθνικού χαρακτήρα τους, τα έργα αυτού του είδους θα μπορούσαν να καλυφθούν με καταλληλότερο τρόπο από τα διαρθρωτικά ταμεία.

Ακολουθεί κατάλογος συστάσεων που προκύπτουν από τα σχόλια της παρούσας έκθεσης:

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ

Η παρακολούθηση των ετήσιων προτεραιοτήτων θα πρέπει να βελτιωθεί χάρη στην ενισχυμένη χρησιμοποίηση του συστήματος επιγραμμικής καταχώρισης και αξιολόγησης PRIAMOS, το οποίο επιτρέπει να ταξινομούνται οι προτάσεις κατά προτεραιότητα και, συνεπώς, να εντοπίζονται οι συγκεκριμένες επιτόπου ανάγκες. Τα στατιστικά αυτά δεδομένα θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται ως βοηθητικό εργαλείο για τον καθορισμό των ετήσιων προτεραιοτήτων.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ

Η μελέτη κατέδειξε την ύπαρξη αυξανόμενου αριθμού έργων με ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία στον τομέα της ποινικής δικαιοσύνης. Το κριτήριο αυτό παραμένει ένα από τα πλέον δύσκολα να εκπληρωθεί για τις συμμετέχουσες οργανώσεις. Η ερμηνεία του δεν είναι εναρμονισμένη στο πλαίσιο της ΓΔ Δικαιοσύνης και το βάρος του σε σχέση με τα άλλα κριτήρια ανάθεσης είναι ασθενές (15%).

Η Επιτροπή προτίθεται να ενθαρρύνει τη συζήτηση για να προσδιοριστεί καλύτερα η έννοια αυτού του κριτηρίου καθώς και το κατάλληλο επίπεδο παρέμβασής του σε σχέση με τα εθνικά μέσα χρηματοδότησης. Θα μπορούσε να προβλεφτεί να ενισχυθεί το βάρος του κριτηρίου για την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία κατά τη διαδικασία επιλογής.

ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ

Για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα του προγράμματος χωρίς αύξηση των ανθρώπινων πόρων, η Επιτροπή σχεδιάζει να συνεχίσει την εναρμόνιση και την απλούστευση των κατευθυντηρίων γραμμών (πρακτικός οδηγός για τους αιτούντες που θα ενημερώνεται ετησίως), των εντύπων αιτήσεων επιχορήγησης και των κριτηρίων αξιολόγησης.

Τα προβλεπόμενα χρονοδιαγράμματα των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων πρέπει να δημοσιεύονται εγκαίρως και η Επιτροπή πρέπει να μεριμνά για την τήρηση όλων των προβλεπόμενων προθεσμιών.

Εξάλλου, οι αιτούντες επιχορήγηση πρέπει να ενημερώνονται εγκαίρως και σαφώς σχετικά με τις ισχύουσες διαδικασίες και, παράλληλα, να τους παρέχεται επαρκής προθεσμία για να προετοιμάσουν την πρότασή τους.

Για να αυξηθεί ο αριθμός των χρηματοδοτούμενων έργων ανά πρόσκληση υποβολής προτάσεων, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει την περίπτωση να δημοσιεύει μία μόνον πρόσκληση υποβολής προτάσεων επιχορήγησης για δράσεις κάθε δύο έτη.

Πρέπει να προβλεφτεί να μην γίνεται πλέον χρήση των επιχορηγήσεων λειτουργίας, δεδομένου ότι δεν αποδείχτηκαν αποτελεσματικές.

Για λόγους οικονομίας κλίμακας, η Επιτροπή πρέπει να επιδιώξει να αναπροσανατολίσει τη χρηματοδοτική της στήριξη σε έργα μεγαλύτερων διαστάσεων.

Για λόγους εναρμόνισης με άλλα προγράμματα της ΓΔ Δικαιοσύνης καθώς και αποτελεσματικότητας της διαχείρισης, ορισμένα καθήκοντα θα πρέπει να ανατεθούν σε τρίτους (π.χ.: αξιολόγηση των κριτηρίων ανάθεσης).

ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Πρέπει να βελτιωθεί ο δικτυακός τόπος του προγράμματος για να διασφαλιστεί η βελτίωση της προβολής του, ιδίως με την αποστολή μηνυμάτων για να προειδοποιούνται οι φυσικοί εταίροι του προγράμματος (προηγούμενοι δικαιούχοι, μέλη της επιτροπής προγράμματος, ενεργά δίκτυα ….). Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσαν να διαδίδονται ευρύτερα τα αποτελέσματα των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, οι νέες προσκλήσεις και ο κατάλογος των οργανώσεων που θα μπορούσαν να γίνουν εταίροι του έργου.

Θα πρέπει να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες (π.χ.: ενημερωτικές συναντήσεις, συχνές ερωτήσεις …) που θα έχουν ως στόχο τα κράτη μέλη που αντιπροσωπεύονται ανεπαρκώς στο πρόγραμμα (CY, DK, IR, LT, SK, S, EE, FI, GR, LU και PL), για να βελτιωθεί η γνώση του προγράμματος καθώς και η ποιότητα των προτάσεων.

Για να προωθηθεί η δημιουργία και η ενίσχυση μιας «κοινωνίας των πολιτών του ποινικού δικαίου», αυτή η προσπάθεια ευαισθητοποίησης θα επικεντρωθεί στις ΜΚΟ, των οποίων το ποσοστό συμμετοχής στο πρόγραμμα είναι χαμηλό.

Θα πρέπει να αναζητηθούν διασυνδέσεις και με άλλα προγράμματα της ΓΔ Δικαιοσύνης με στόχο να διασφαλιστεί αυξημένο κρίσιμο μέγεθος και, επομένως, καλύτερη προβολή.

Πρέπει επίσης να προβλεφτούν άλλα είδη συνεργασίας μέσω εταιρικής σχέσης ή κοινής διαχείρισης με οργανισμούς των οποίων η φήμη είναι πλέον εδραιωμένη σε αυτόν τον τομέα δραστηριότητας, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης, ο ΟΟΣΑ, κ.λπ.

[1] ΕΕ L 58 της 24.2.2007, σ. 13.

[2] Απόφαση 2002/630/JAI του Συμβουλίου (ΕΕ L 203 της 1.8.2002, σ. 5).

[3] Com(2005)122 Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο , 6.4.2005

[4] Οι συμβάσεις επιχορηγήσεων υπογράφονται το έτος που ακολουθεί τη δημοσίευση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Οι ημερομηνίες που αναφέρονται στην παρούσα έκθεση είναι οι ημερομηνίες σύναψης των συμβάσεων επιχορηγήσεων λειτουργίας και των επιχορηγήσεων δράσεων.

[5] Ανακοίνωση της Επιτροπής (COM(2008) 38 τελικό, εκδοθείσα στις 4.2.2008) σχετικά με τη δημιουργία ενός φόρουμ συζήτησης για τις πολιτικές και τις πρακτικές της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης.

[6] ΕΕ L 322 της 9ης Δεκεμβρίου 2005, σ. 33.

[7] Απόφαση 1149/2007/EΚ της 25/09/2007 ΕΕ L 257/16

[8] Απόφαση 779/2007 της 20/06/2007

[9] Απόφαση L 2007/252/ΔΕΥ της 19/04/2007