52009DC0295

[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 25.6.2009

COM(2009) 295 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Έκτη έκθεση προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή {SEC(2009) 828 τελικό}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Η περιφερειακή διάσταση της δημιουργικότητας και της καινοτομίας 4

2.1. Δημιουργικότητα 4

2.1.1. Ανάπτυξη του τοπικού ταλέντου 4

2.1.2. Προσέλκυση ταλέντων και επισκεπτών 5

2.1.3. Ανοχή 6

2.2. Καινοτομία 7

2.2.1. Νέες επιχειρήσεις 8

2.2.2. Υφιστάμενες επιχειρήσεις 11

2.3. Συμπέρασμα 12

3. Εδαφική συνοχή: η κατάσταση της συζήτησης 13

3.1. Ορισμός, πεδίο εφαρμογής και κλίμακα της εδαφικής συνοχής 13

3.2. Καλύτερος συντονισμός και νέες εδαφικές συνεργασίες 14

3.3. Καλύτερη συνεργασία 15

3.4. Βελτίωση της κατανόησης της εδαφικής συνοχής 16

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έκτη έκθεση προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή Δημιουργικές και καινοτόμες περιφέρειες

Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση εστιάζει στη δημιουργικότητα και την καινοτομία επειδή μπορούν να βοηθήσουν την Ένωση να ανακάμψει ταχύτερα και ισχυρότερα από την τρέχουσα οικονομική κρίση. Για το λόγο αυτό το ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας μαζί με την πολιτική συνοχής στοχεύει στις επενδύσεις που ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, όπως η επιχειρηματικότητα, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση για τις ΜΜΕ, το ανθρώπινο κεφάλαιο, οι ΤΠΕ, η πράσινη τεχνολογία και η ενεργειακή απόδοση[1]. Αυτό το σχέδιο ενισχύει τη σχέση της πολιτικής συνοχής με τη στρατηγική της Λισαβόνας και την εντονότερη εστίαση κατά την περίοδο 2007-2013 στην καινοτομία για την οποία έχουν διατεθεί 85 δισεκατομμύρια ευρώ [2]. Η πέμπτη έκθεση προόδου[3] έδωσε έμφαση στον ισχυρό ρόλο ορισμένων τομέων και της οικονομικής αναδιάρθρωσης για την περιφερειακή ανάπτυξη. Αυτή η ύφεση θα επιταχύνει την αναδιάρθρωση και θα πλήξει έντονα μερικούς τομείς, ιδιαίτερα τον χρηματοπιστωτικό τομέα, τον κατασκευαστικό τομέα και την αυτοκινητοβιομηχανία, που θα αντιμετωπίσουν σημαντικές απώλειες θέσεων απασχόλησης.

Επιπλέον, αυτή η έκθεση υποστηρίζει ότι η δημιουργικότητα και η καινοτομία έχουν μια κρίσιμη περιφερειακή διάσταση[4]. Ο ΟΟΣΑ[5] υπογραμμίζει ότι επειδή η καινοτομία γίνεται πιο σύνθετη (με πιο ανοικτά μοντέλα καινοτομίας, διαδικασία καινοτομίας και ρόλο απορρόφησης και προσαρμογής) καμία ενιαία πολιτική δεν μπορεί να προωθήσει την καινοτομία σε όλες τις περιφέρειες. Η τοπική γνώση πρέπει να κινητοποιηθεί ώστε οι περιφέρειες να σχεδιάσουν τα δικά τους συστήματα καινοτομίας και να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικότερα τη γνώση και την τεχνολογία. Τελευταίο αλλά όχι ασήμαντο, το ευρωπαϊκό έτος δημιουργικότητας και καινοτομίας ενέπνευσε την εστίαση στην εν λόγω έκθεση.

Ο κύριος στόχος αυτής της έκθεσης είναι να δείξει ποιοι παράγοντες μπορούν να ωθήσουν τη δημιουργικότητα και την καινοτομία τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες. Η έκθεση καλύπτει την τεχνολογική καινοτομία, αλλά και πολλές μη τεχνολογικές μορφές καινοτομίας όπως η κοινωνική, καλλιτεχνική, πολιτιστική, καινοτομία καθώς και εκείνη στις διαδικασίες και υπηρεσίες.

Τα περιφερειακά στοιχεία που διατίθενται σ'αυτήν την έκθεση δεν αντικατοπτρίζουν ακόμη την κρίση. Έως το 2007, τα ποσοστά ανεργίας μειώνονταν και συνέκλιναν ταχέως (βλ. ενημερωτικό δελτίο 1). Τώρα όμως αυξάνονται εντυπωσιακά στην Ισπανία, την Ιρλανδία και τα τρία κράτη της Βαλτικής, όπου αναμένεται να φθάσουν μεταξύ 11 και 17% το 2009, ήτοι πάνω από το διπλό ποσοστό του 2007[6]. Αυτά τα πέντε κράτη μέλη (ΚM) προβλέπεται επίσης να υποστούν οικονομικές επιπτώσεις, πράγμα που θα οδηγήσει στο τέλος μιας περιόδου βιώσιμης ανάπτυξης (βλ. ενημερωτικό δελτίο 2).

Η έκθεση παρέχει επίσης σύνοψη της συζήτησης σχετικά με την Εδαφική Συνοχή, που άρχισε με μια Πράσινη Βίβλο πέρυσι.

Η παρούσα η έκθεση συνοδεύεται από 11 ενημερωτικά δελτία που χαρτογραφούν και αναλύουν τους βασικούς δείκτες σχετικά με τη δημιουργικότητα και την καινοτομία.

Η περιφερειακή διάσταση της δημιουργικότητας και της καινοτομίας

Η παρούσα έκθεση εξετάζει την δημιουργικότητα από την άποψη της παραγωγής μιας νέας και χρήσιμης ιδέας[7], και την καινοτομία ως την υλοποίηση μιας νέας και χρήσιμης ιδέας. Η περιφερειακή διάσταση σημαίνει ότι μια ιδέα πρέπει να είναι νέα και χρήσιμη για την περιφέρεια. Κατά συνέπεια, η ανάλυση καλύπτει, αφενός, τις δραστηριότητες που ωθούν τα σύνορα της γνώσης και, αφετέρου, εκείνες που επιτρέπουν στις περιφέρειες να προσεγγίσουν τα σύνορα αυτά.

Δημιουργικότητα

Πώς παράγονται οι νέες και χρήσιμες ιδέες; Παρά τη δημοφιλή εικόνα του μοναχικού εφευρέτη, οι περισσότερες νέες ιδέες παράγονται από την ανθρώπινη αλληλεπίδραση ειδικά μεταξύ διαφορετικών και ταλαντούχων ανθρώπων. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι αιτήσεις χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας και οι πολιτιστικές δραστηριότητες είναι συγκεντρωμένες στις πόλεις. Για να ωθήσουν την αλληλεπίδραση αυτή, οι περιφέρειες πρέπει να αναπτύξουν το δικό τους ταλέντο, να προσελκύσουν ταλέντα και να είναι ανεκτικές έναντι της ποικιλομορφίας.

Ανάπτυξη του τοπικού ταλέντου

Η εκπαίδευση και η κατάρτιση μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να αναπτύξουν τα ταλέντα και τη δημιουργικότητά τους. Υπάρχουν ακόμα μεγάλες διαφορές στο μορφωτικό επίπεδο μεταξύ περιφερειών. Το μερίδιο των πτυχιούχων είναι σχεδόν 9 % υψηλότερο στην Περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση (ΠΑΑ) και Μετάβαση[8] απ'ό,τι στις περιφέρειες σύγκλισης (βλ. διάγραμμα 1). Επίσης η συμμετοχή στη δια βίου μάθηση καθυστερεί σημαντικά στις περιφέρειες σύγκλισης, όπου το ποσοστό είναι μισό απ'ότι στις περιφέρειες ΠΠΑ.

Ο δείκτης έντασης ανθρώπινου δυναμικού (ΕΑΔ) παρουσιάζει σταθμισμένο συνδυασμό δευτεροβάθμιου και τριτοβάθμιου μορφωτικού επιπέδου για τον πληθυσμό ηλικίας 25-64 ετών (βλ. το ενημερωτικό δελτίο 3). Οι περισσότερες περιφέρειες στην Πορτογαλία, την Ιταλία, την Ελλάδα και τη νότια Ισπανία εμφανίζουν χαμηλό δείκτη, πράγμα που συνεπάγεται ότι έχουν λιγότερες δυνατότητες για υποκίνηση δημιουργικότητας. Το χάσμα μεταξύ περιφερειών σύγκλισης και ΠΠΑ είναι ευρύ σε εννέα σημεία, αλλά έχει μικρύνει χάρη σε μια υψηλότερη αύξηση στο δευτεροβάθμιο μορφωτικό επίπεδο στις περιοχές σύγκλισης.

Ο δείκτης ΕΑΔ αυξήθηκε σημαντικά για το σύνολο της ΕΕ κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000-2007. Αυτό θα συνεχιστεί καθώς νεότερα και καλύτερα εκπαιδευμένα άτομα θα προστίθενται στο εργατικό δυναμικό. Οι γυναίκες αποκτούν όλο και περισσότερες μέσου και υψηλού επιπέδου δεξιότητες. Πράγματι, οι νέες γυναίκες διαθέτουν πλέον συχνά καλύτερα επαγγελματικά προσόντα από τους νεαρούς άνδρες (βλ. ενημερωτικό δελτίο 4).

Προσέλκυση ταλέντων και επισκεπτών

Μια περιφέρεια μπορεί να αυξήσει το μερίδιό της σε ταλέντο της προσελκύοντας ταλαντούχους ανθρώπους να εγκατασταθούν σ' αυτήν ή να την επισκεφθούν. Αν και οι μετακινήσεις μέσα στην ίδια χώρα μπορούν να βοηθήσουν μερικές περιφέρειες και πόλεις, μόνο η προσέλκυση ταλέντων από το εξωτερικό αυξάνει το εθνικό απόθεμα ταλέντων. Το μερίδιο των πτυχιούχων που έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό είναι μόνο 2% στην ΕΕ, έναντι 6% στις ΗΠΑ, επίπεδο που φθάνουν μόνο οκτώ περιφέρειες της ΕΕ. Η προτεινόμενη μπλε κάρτα της ΕΕ[9] θα βοηθήσει στην προσέλκυση περισσότερων ξένων πτυχιούχων.

Το μερίδιο του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας που έχει γεννηθεί σε μια άλλη χώρα ακολουθεί το ίδιο πρότυπο με τους γεννημένους στο εξωτερικό πτυχιούχους, με υψηλά ποσοστά στο Λονδίνο, το Λουξεμβούργο, τις Βρυξέλλες και τη Βιέννη, όπου περισσότεροι του ενός στους τρείς έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό (βλ. ενημερωτικό δελτίο 5), και πολύ χαμηλά ποσοστά στα περισσότερα από τα κεντρικά και ανατολικά κράτη μέλη (ΚΑ ΚΜ). Στις περιφέρειες σύγκλισης, είναι μόνο 3%, ενώ στις περιφέρειες ΠΠΑ είναι τέσσερις φορές υψηλότερο.

Ευτυχώς, για τις χώρες και τις περιοχές με υψηλά επίπεδα εξερχόμενης μετανάστευσης οι περισσότεροι πολίτες δεν διακόπτουν τους δεσμούς τους με τη χώρα γέννησής τους. Μερικά κράτη μέλη, παραδείγματος χάρη, είναι αποδέκτες σημαντικών εισροών εμβασμάτων. Αυτό παρέχει μια ισχυρή εισροή κεφαλαίου, το ισοδύναμο ενός ή περισσοτέρων εκατοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ ετησίως[10], αλλά αυτό θα μπορούσε να μειωθεί λόγω της κρίσης.

Πολλοί πολίτες της ΕΕ έχουν επιστρέψει ήδη στα ΚΑ ΚΜ λόγω της βελτίωσης των ευκαιριών απασχόλησης και των αμοιβών, οφειλόμενης εν μέρει στη πολιτική συνοχή, και την αυξανόμενη ανεργία σε μερικά από τα σημαντικότερα κράτη μέλη προορισμού. Αυτό μειώνει τις αποστολές εμβασμάτων, αλλά οι επαναπατριζόμενοι φέρουν μαζί τους τη διεθνή εμπειρία, το αυξημένο τους εμπορικό δαιμόνιο και τις εκεί γνωριμίες τους. Στο παρελθόν, η Ιρλανδία και η Ισπανία έχασαν πληθυσμό λόγω της υψηλότερης εξερχόμενης έναντι της εισερχόμενης μετανάστευσης αλλά τα τελευταία χρόνια έχουν κερδίσει πληθυσμό μέσω της ενδοκοινοτικής κινητικότητας και της μετανάστευσης χάρη στην υψηλή οικονομική ανάπτυξη και μια πιο ανοικτή στάση.

Τα επιχειρηματικά ταξίδια επίσης εντείνουν την αλληλεπίδραση και την ανταλλαγή ιδεών. Παρά τις περισσότερες και καλύτερες ευκαιρίες επαφής και συνεργασίας σε απευθείας σύνδεση, οι πρόσωπο με πρόσωπο συναντήσεις εξακολουθούν ακόμη να έχουν πολύ ζήτηση. Οι επιχειρηματικές και οι επιστημονικές διασκέψεις συνεχίζουν να συγκεντρώνουν μεγάλο αριθμό ενδιαφερομένων από όλο τον πλανήτη. Τα επιχειρηματικά ταξίδια αποτελούν σημαντική πηγή ανάπτυξης και απασχόλησης για πολλές πόλεις και περιφέρειες. Ο σκοπός του ψυχαγωγικού ταξιδιού δεν είναι η ανταλλαγή ιδεών αλλά μπορεί να συμβάλει στον εμπλουτισμό της κοινωνικής ζωής σε πόλεις παρέχοντας έτσι κίνητρο για δημιουργικότητα. Ο αριθμός αφίξεων κατά κεφαλήν στα ξενοδοχεία (βλ ενημερωτικό δελτίο 6) παρουσιάζει μερικούς από τους επιτυχέστερους επιχειρηματικούς προορισμούς και τον πολύ χαμηλό αριθμό αφίξεων στα ΚΑ ΚΜ.

Ανοχή

Η επίδειξη ανοχής έναντι των διαφορετικών υποβάθρων και τρόπων ζωής συμβάλει όχι μόνο στη διατήρηση και προσέλκυση ταλέντων, αλλά και στη δημιουργία του ανοικτού περιβάλλοντος στο οποίο η δημιουργικότητα ανθεί και η ποικιλομορφία εκτιμάται. Σε μερικές χώρες, εντούτοις, οι κάτοικοι δεν αισθάνονται πολύ άνετα με έναν γείτονα ή κάποιον με υψηλή αιρετή πολιτική θέση από διαφορετικό εθνοτικό υπόβαθρο, θρησκεία ή πεποιθήσεις, γενετήσιο προσανατολισμό ή με αναπηρία (βλ. ενημερωτικό δελτίο 7). Η διάκριση για αυτούς τους λόγους είναι απαγορευμένη[11] στην ΕΕ. Εν τούτοις, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και την Ισλανδία, σε οκτώ κράτη μέλη περισσότεροι από τους μισούς που απάντησαν δεν αισθάνονται άνετα με κάποιον προερχόμενο από διαφορετικό εθνοτικό υπόβαθρο στην υψηλότερη αιρετή πολιτική θέση και σε εννέα κράτη μέλη δεν αισθάνονται άνετα με έναν ομοφυλόφιλο ηγέτη της χώρας.

Αν και γενικά, οι απαντούντες είπαν ότι πιστεύουν πως οι διακρίσεις έχουν καταστεί λιγότερο διαδεδομένες στα κράτη μέλη τους, σε 17 κράτη μέλη τουλάχιστον ένας τύπος διάκρισης θεωρήθηκε το ίδιο διαδεδομένος όπως πριν από πέντε έτη. Σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη αυτό περιέλαβε την εθνοτική διάκριση, αλλά και εκείνη βάσει της θρησκείας, της ομοφυλοφιλίας ή του φύλου. Αν και τα περισσότερο αναπτυγμένα κράτη μέλη τείνουν να είναι ελαφρώς πιο ανεκτικά, μερικά από αυτά σημειώνουν ακόμα χαμηλές επιδόσεις και η αυξανόμενη ανεργία θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερες πράξεις διάκρισης.

Τα ποσοστά ανεργίας μεταξύ των κατοίκων που έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό είναι συχνά υψηλότερα στα κράτη μέλη της ΕΕ, μέχρι το διπλάσιο ή τριπλάσιο ποσοστό των γεννημένων στη χώρα. Αυτά τα υψηλά ποσοστά οφείλονται εν μέρει στην ανεπαρκή γνώση της τοπικής γλώσσας και τα χαμηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης, αλλά και σε διακρίσεις. Δεδομένου ότι η μετανάστευση από χώρες εκτός της Ένωσης θα αποτελέσει το μόνο τρόπο περιορισμού της μείωσης του πληθυσμού, η εξασφάλιση ότι οι μετανάστες και τα παιδιά τους θα μπορούν να βρούν εργασία ή να δημιουργήσουν μια επιχείρηση[12] θα γίνει ακόμα σημαντικότερη στο μέλλον. Η καλύτερη πρόσβαση στην ενδεδειγμένη κατάρτιση και την ανώτερη εκπαίδευση θα βοηθήσει στη βελτίωση της ενσωμάτωσής τους στην αγορά εργασίας[13].

Η βασική δημιουργική κατηγορία εργαζομένων (βλ. ενημερωτικό δελτίο 8) είναι ιδιαίτερα σημαντική για μια οικονομία δεδομένου ότι τα μέλη της παράγουν περισσότερες ιδέες και είναι πιθανότερο να συστήσουν νέες επιχειρήσεις, που δημιουργούν συγχρόνως ανάπτυξη και θέσεις εργασίας[14]. Μια ανάλυση έδειξε ότι στις ΗΠΑ[15] αυτή η κατηγορία προσελκύεται σε ταλαντούχες, ανεκτικές και υψηλής τεχνολογίας πόλεις . Τα επαγγέλματα της βασικής δημιουργικής κατηγορίας περιλαμβάνουν μηχανικούς, συγγραφείς, αρχιτέκτονες, επιστήμονες, καθηγητές και καλλιτέχνες καθώς και άλλα επαγγέλματα που συνεπάγονται τη δημιουργία σημαντικών νέων προϊόντων, μεθόδων ή υπηρεσιών.

Στην ΕΕ, η βασική δημιουργική κατηγορία συγκεντρώνεται ιδιαίτερα μέσα και γύρω από τις περιφέρειες των πρωτευουσών καθώς και στις χώρες της Benelux και στις σκανδιναβικές χώρες, την Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτές οι περιφέρειες έχουν υψηλό μερίδιο γεννημένων στο εξωτερικό πτυχιούχων, ευρυζωνική πρόσβαση και συχνά μεγάλες πόλεις, που επιβεβαιώνουν αυτήν την προτίμηση. Αυτές οι περιφέρειες και μητροπολιτικές περιοχές αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως ισχυρές μηχανές παραγωγής καινοτομίας και πολλές πόλεις λαμβάνουν μέτρα ώστε να γίνουν δημιουργικότερες με την προσέλκυση δημιουργικών ανθρώπων υψηλών δεξιοτήτων και την προσφορά ενός καλού περιβάλλοντος για καινοτόμα επαγγέλματα και για την υλοποίηση ιδεών [16]. Οι περιοχές σύγκλισης διαθέτουν χαμηλότερο μερίδιο της βασικής δημιουργικής κατηγορίας, 5%, έναντι 8%στις περιφέρειας ΠΠΑ, πράγμα που μπορεί να οφείλεται στο χαμηλότερο ποσοστό τους σε πτυχιούχους και γεννημένους στο εξωτερικό καθώς και στη χαμηλότερη χρησιμοποίησης των ΤΠΕ. Παραδείγματος χάριν το 2008 η ευρυζωνική πρόσβαση σε ποσοστό 32% στις περιοχές σύγκλισης παραμένει σαφώς χαμηλότερη από το 57% στις περιφέρειες ΠΠΑ αλλά πολύ υψηλότερη απ'ό,τι το 2004 όταν ήταν μόνο 8%.

Διάγραμμα 1: Δείκτες δημιουργικότητας κατά τύπο περιφέρειας

[pic]

Καινοτομία

Η παρούσα έκθεση εστιάζεται στην περιφερειακή διάσταση, αλλά υπάρχει επίσης και μια διεθνής διάσταση στην καινοτομία. Η έρευνα[17] δείχνει ότι η ΕΕ υστερεί έναντι των ΗΠΑ, αλλά έχει αρχίσει να περιορίζει αυτό το χάσμα. Ειδικότερα, η ΕΕ έχει υψηλότερη αύξηση πτυχιούχων, ερευνητών, δημόσιας Ε&Α, κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου, ευρυζωνικής πρόσβασης και υπηρεσιών απασχόλησης με ένταση γνώσης3 και προηγείται σε πτυχιούχους S&E, στα εμπορικά σήματα, στις ροές ισοζυγίου πληρωμών τεχνολογίας και στην απασχόληση στον κλάδο κατασκευών μέσου- υψηλού και υψηλού επιπέδου τεχνολογίας 3.

Μια νέα και χρήσιμη ιδέα μπορεί να υλοποιηθεί στην κοινωνική, πολιτιστική ή οικονομική σφαίρα. Η κοινωνική καινοτομία μπορεί να δημιουργήσει καλύτερα πρότυπα φροντίδας των παιδιών, να βελτιώσει την παροχή υπηρεσιών υγειονομικής μέριμνας στο σπίτι και να προωθήσει τις βιώσιμες μεταφορές. Η πολιτιστική καινοτομία μπορεί να οδηγήσει σε νέες μορφές τέχνης. Στην οικονομία, μπορεί να μειώσει την ενεργειακή χρήση, να βελτιώσει τις διαδικασίες και να βελτιώσει το σχεδιασμό των προϊόντων και των υπηρεσιών, πράγματα που όλα τείνουν να προσδώσουν ώθηση στην παραγωγικότητα. Πολλές περιφέρειες έχουν παρουσιάσει σημαντική αύξηση παραγωγικότητας (βλ. ενημερωτικό δελτίο 9). Οι περιφέρειες με την υψηλότερη αύξηση παραγωγικότητας τείνουν να βρίσκονται στα ΚΑ ΚΜ. Από το 2000 και μετά η παραγωγικότητα στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες εμφανίζει αύξηση κατά 2% ετησίως στις περιοχές σύγκλισης, διπλάσιο από το ποσοστό ΠΠΑ. Αυτή η αύξηση έχει υποστηριχθεί από τις αυξήσεις στην εκπαίδευση, την καλύτερη και ευρύτερη χρησιμοποίηση των ΤΠΕ και τις υψηλές εισροές ΑΞΕ.

Οι ΑΞΕ είναι μια κρίσιμης σημασίας πηγή επενδύσεων για σχεδόν όλα τα ΚΑ ΚΜ (βλ.σχήμα 3), όπου οι καθαρές ροές ΑΞΕ αντιστοιχούν σε άνω του 3% του ΑΕΠ ετησίως μεταξύ 2005 και 2007. Οι ΑΞΕ, εντούτοις, δεν προϋποθέτουν απαραιτήτως τη δημιουργία νέας εταιρείας. Το μεγαλύτερο μέρος των ΑΞΕ περιλαμβάνει έναν ξένο επενδυτή που αποκτά ένα ποσοστό ελέγχου σε μια επιχείρηση. Η υψηλή αύξηση παραγωγικότητας των περιοχών σύγκλισης είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο η διαφορά στο κατά κεφαλή ΑΕΠ έχει περιοριστεί σημαντικά. Η διαφορά στα ποσοστά απασχόλησης έχει παραμείνει επάνω από 10 εκατοστιαίες μονάδες από το 2000 (βλ.σχήμα 4). Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με το μέσο όρο της ΕΕ αυξήθηκε κατά έξι μονάδες μεταξύ 2000 και 2006, φθάνοντας τις περιφέρειες σύγκλισης σε τέσσερις εκατοστιαίες μονάδες από το μέσο όρο της ΕΕ, και τις περιφέρειες σύγκλισης, στο 59, πλησιέστερα, αλλά ακόμα αρκετά χαμηλότερα από το κατώτερο όριο του 75% (βλ. ενημερωτικό δελτίο 2).

Νέες επιχειρήσεις

Οι νέες ιδέες τίθενται συχνά σε εφαρμογή από νέες εταιρείες. Αυτές μπορούν είτε να είναι μια νέα επιχείρηση που δημιουργείται από έναν τοπικό επιχειρηματία είτε επιχείρηση που δημιουργείται από άμεση ξένη επένδυση (ΑΞΕ). Οι νεοσύστατες επιχειρήσεις είναι το κλειδί στην καινοτομία. Οι καινοτόμες νέες εταιρείες μπορούν να κατακτήσουν μια εξειδικευμένη αγορά και να αναπτυχθούν γρήγορα (οι λεγόμενες «γαζέλες»). Αλλά δεν είναι πάντα εύκολο να δημιουργηθεί μια νέα επιχείρηση. Η Διεθνής Τράπεζα[18] αναφέρει ότι είναι ευκολότερο να ξεκινήσει μια επιχείρηση σε τουλάχιστον εκατό άλλες χώρες απ' ό,τι στη Γερμανία, Αυστρία, Ελλάδα, Ισπανία και Πολωνία (βλ. σχήμα 2). Μόνο η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο περιλαμβάνονται στις δέκα πρώτες χώρες.

Διάγραμμα 2: Κατάταξη ως προς την ευκολία ανάπτυξης της επιχειρηματικής δραστηριότητας, 2009

[pic]

Το 2006, το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έθεσε τρεις σαφείς στόχους για να καταστήσει απλούστερη, φθηνότερη και ταχύτερη τη καταχώρηση μιας νέας επιχείρησης, αλλά μέχρι το 2008 μόνο εννέα κράτη μέλη επέτυχαν και τους τρεις στόχους[19].

Ένας άλλος σημαντικός τρόπος για να ενισχυθεί το επιχειρηματικό πνεύμα είναι να προαχθεί ενεργά ως επιλογή σταδιοδρομίας, ειδικά στις περιφέρειας με υψηλό ποσοστό ανεργίας (των νέων). Η εκπαίδευση στην επιχειρηματικότητα θα μπορούσε να πείσει περισσότερους νέους να εφαρμόσουν τις ιδέες τους.

Οι νέες ξένες εταιρείες συγκεντρώνονται συχνά στην περιοχή της πρωτεύουσας, παραδείγματος χάριν στην Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία, τη Φινλανδία και την Πορτογαλία (βλ. ενημερωτικό δελτίο 10). Επίσης συχνά εγκαθίστανται σε παραμεθόριες περιοχές, ιδιαίτερα κατά μήκος των συνόρων πλησιέστερα στην υπόλοιπη ΕΕ, παραδείγματος χάριν στη δυτική Πολωνία και την Ουγγαρία, τη βορειοδυτική Ρουμανία, και την ανατολική Γαλλία. Στην περίοδο 2005-07, οι περιφέρειες σύγκλισης προσπέρασαν τις περιφέρειες ΠΠΑ από την άποψη των νέων ξένων εταιριών ανά κάτοικο. Η κρίση θα οδηγήσει σε πτώση των ΑΞΕ και σε λιγότερες νέες ξένες εταιρίες. Μια έρευνα[20] δείχνει ότι οι περιφερειακές πολιτικές είναι καλύτερες στην ενθάρρυνση της διάδοσης γνώσης από ξένες εταιρίες απ'ότι οι εθνικές πολιτικές..

Διάγραμμα 3: Καθαρές ξένες άμεσες επενδύσεις ως % του ΑΕΠ, 2005-2007

[pic]

Ένας από τους στόχους της οδηγίας υπηρεσιών είναι να διευκολυνθούν οι νεοσύστατες επιχειρήσεις στον κλάδο των υπηρεσιών σε άλλα κράτη μέλη μέχρι το τέλος του 2009. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια αύξηση των ΑΞΕ, ιδιαίτερα στις παραμεθόριες περιοχές. Μια γρήγορη και πλήρης εφαρμογή αυτής της οδηγίας από τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές θα εξασφαλίσει τον υψηλότερο αντίκτυπο στις θέσεις εργασίας και στις νεοσύστατες επιχειρήσεις ανά την Ευρώπη.

Υφιστάμενες επιχειρήσεις

Οι υφιστάμενες επιχειρήσεις καινοτομούν με τη βοήθεια της Ε&Α και άλλων μεθόδων[21], όπως η υιοθέτηση τεχνολογίας, η μη τεχνολογικού τύπου καινοτομία και ο συνδυασμός της υπάρχουσας γνώσης με νέους τρόπους. Ορισμένες μελέτες[22] τονίζουν ότι οι μεγάλες εταιρείες επενδύουν περισσότερο στην Ε&Α και πραγματοποιούν περισσότερη εσωτερική καινοτομία, ενώ οι ΜΜΕ έχουν λιγότερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση και τείνουν να καινοτομούν λιγότερο και να μεταβιβάζουν σε εξωτερικούς συνεργάτες τις ανάγκες τους σε καινοτομία τους. Οι υψηλής ανάπτυξης ΜΜΕ, εντούτοις, μπορούν να ασκήσουν ακόμα μεγαλύτερη επίδραση στην καινοτομία, αλλά μπορούν να παρεμποδιστούν από τις προστατευμένες αγορές και άλλους φραγμούς.

Η Ε&Α συγκεντρώνεται σε υψηλό βαθμό τόσο σε ορισμένους τομείς - κατασκευαστικούς κατά 80% - όσο και περιφερειακά, παραδείγματος χάριν 30% των επιχειρησιακών δαπανών σε Ε&Α (ΕΤΑΑ, βλ. ενημερωτικό δελτίο 11) εντοπίζεται σε μόλις δέκα περιφέρειες. Μόνο σε 29 περιφέρειες οι επιχειρήσεις επενδύουν περισσότερο από 2% του ΑΕΠ στην Ε&Α. Στις περισσότερες, το ποσοστό είναι κάτω από 1%. Συνολικά, η ΕΕ δαπανά πολύ λιγότερο σε Ε&Α από τις ΗΠΑ, αλλά μερικά κράτη μέλη εμφανίζουν επίπεδο ίσο με το αμερικανικό επίπεδο σε ορισμένους τομείς κατασκευών. Η Ε&Α, εντούτοις, καλύπτει μόνο ένα μικρό μερίδιο των σχετικών με την καινοτομία δαπανών.

Στις περιφέρειες ΠΠΑ, η συμμετοχή της ΕΤΑΑ βρίσκεται στο 1,3%, το οποίο είναι τέσσερις φορές περισσότερο απ'ό,τι στις περιφέρειες σύγκλισης. Στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες, η διάδοση τεχνολογίας είναι πιθανό να διαδραματίσει έναν αποφασιστικότερο ρόλο, που απεικονίζεται στην σημαντική διαφορά στον κατά κεφαλή αριθμό διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, με τις ΠΠΑ να παράγουν 13 φορές περισσότερες αιτήσεις χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας απ'ότι στις περιφέρειες σύγκλισης.

Διάγραμμα 4: Δείκτες καινοτομίας κατά τύπο περιφέρειας

[pic]

Συμπέρασμα

Η οικονομική κρίση και η ύφεση ενισχύουν το ρόλο της δημιουργικότητας και της καινοτομίας. Αυτή η ανάλυση έχει δείξει ότι η δημιουργικότητα και η καινοτομία έχουν μια ευδιάκριτη περιφερειακή διάσταση. Στους περισσότερους δείκτες οι περιφέρειες ΠΠΑ σημειώνουν υψηλές επιδόσεις, όπως στη βασική δημιουργική κατηγορία, στην ένταση Ε&Α και ανθρώπινου δυναμικού. Σε άλλους, όπως η αύξηση των ΑΞΕ και της παραγωγικότητας, εντούτοις, οι περιφέρειες σύγκλισης σημειώνουν υψηλότερες επιδόσεις. Ποια συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν από αυτές τις τάσεις;

Οι περιφέρειες σύγκλισης μπορούν να λάβουν μεγαλύτερα οφέλη από τις ξένες εταιρίες με την ενσωμάτωση αυτών στην περιφερειακή οικονομία τους και τη βελτίωση της ικανότητας απορρόφησής τους. Οι ισχυροί δεσμοί μεταξύ των ξένων εταιρειών και των τοπικών προμηθευτών αυξάνουν την αποδοτικότητα, την τοπική απασχόληση και τη μεταβίβαση γνώσης. Αυτές οι περιφέρειες πρέπει να βελτιώσουν το εκπαιδευτικό τους επίπεδο και τη συμμετοχή στην κατάρτιση, πράγμα που θα προσθέσει στην ικανότητά τους να απορροφούν νέες ιδέες και πρακτικές και να τις βοηθήσουν να διατηρήσουν την ανάπτυξη της υψηλής παραγωγικότητάς τους.

Επιπλέον, αυτές οι περιοχές πρέπει να αυξήσουν την προσέλκυση ταξιδιωτών για σκοπούς ψυχαγωγίας και επαγγελματικούς με, παραδείγματος χάριν, την προώθηση πολιτιστικών και δημιουργικών δραστηριοτήτων. Αυτό θα ενδυνάμωνε τις ανταλλαγές νέων ιδεών και θα αύξανε ενδεχομένως την ελκυστικότητα της περιοχής για νέους κατοίκους και επαναπατριζόμενους μετανάστες.

Οι περιφέρειες μετάβασης μειώνουν τη διαφορά με τις περιφέρειες ΠΠΑ, αλλά ακόμα σημειώνουν χαμηλότερες επιδόσεις σε πολλούς από τους οικονομικούς δείκτες συμπεριλαμβανομένης της παραγωγικότητας και της απασχόλησης. Οι δείκτες σχετικά με την καινοτομία όπως η Ε&Α, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και το ανθρώπινο δυναμικό είναι ακόμα σημαντικά χαμηλότεροι. Για να κινηθούν από μια εστίαση στην οικονομική αποτελεσματικότητα προς μια οικονομία που τροφοδοτείται από την καινοτομία[23], αυτές οι περιφέρειες θα πρέπει να βελτιώσουν το επιχειρηματικό περιβάλλον τους και να επενδύσουν περισσότερο στην Ε&Α, την εκπαίδευση και την κατάρτιση και την ανάπτυξη των βασικών δημιουργικών δεξιοτήτων.

Οι περιφέρειες ΠΠΑ πρέπει να βεβαιωθούν ότι λαμβάνουν το μέγιστο όφελος από το υψηλό μερίδιο των κατοίκων που έχουν γεννηθεί σε άλλη χώρα, εξασφαλίζοντας ότι αυτοί είναι ενσωματωμένοι στην αγορά εργασίας και διευκολύνοντάς τους να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση. Για να συνεχίσουν να ανταγωνίζονται σε μια παγκόσμια κλίμακα, αυτές οι περιφέρειες πρέπει να αυξήσουν την επένδυσή τους στη δημιουργικότητα και την καινοτομία και να επιταχύνουν τη μετάβαση από μια νέα ιδέα σε ένα νέο προϊόν, μια υπηρεσία ή μια διαδικασία.

Η δημιουργικότητα και η καινοτομία αναπτύσσονται σε ένα περιβάλλον όπου οι νέες ιδέες και οι προσεγγίσεις γίνονται αποδεκτές και ενθαρρύνονται. Μια περιοχή στην οποία οι άνθρωποι υφίστανται διακρίσεις λόγω της εθνοτικής προέλευσής τους, των πεποιθήσεων τους, του φύλου τους, της αναπηρίας τους, της ηλικίας τους ή του σεξουαλικού προσανατολισμού τους όχι μόνο θα είναι λιγότερο δίκαιη αλλά και λιγότερο ανταγωνιστική. Επομένως, όλες οι περιφέρειες οφείλουν να προσπαθήσουν να μειώσουν τις διακρίσεις , να προωθήσουν το διαπολιτισμικό διάλογο και να καταστούν πιο ανοιχτές σε ανθρώπους με διαφορετικό υπόβαθρο ή τρόπους ζωής.

Εδαφική συνοχή: η κατάσταση της συζήτησης

Η συνθήκη της Λισαβόνας, στο άρθρο της 3, καθιστά την εδαφική συνοχή ρητά εκφρασμένο στόχο για το μέλλον της πολιτικής συνοχής. Επιπλέον, η τρέχουσα κρίση με τις ασύμμετρες εδαφικές επιδράσεις της έχει αυξήσει τη σημασία της εδαφικής συνοχής ανά την ΕΕ, και η συζήτηση για την εν λόγω έννοια κερδίζει έδαφος.

Τον Οκτώβριο του 2008, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε μια Πράσινη Βίβλο για τη «Εδαφική Συνοχή»[24] προωθώντας μια ευρεία δημόσια συζήτηση σχετικά με την εδαφική συνοχή και τις πολιτικές επιπτώσεις της. Η Επιτροπή είχε την ικανοποίηση να λάβει 391 απαντήσεις[25], συμπεριλαμβανομένων συνεισφορών από όλα τα κράτη μέλη, από σχεδόν 100 περιφερειακές αρχές, από περισσότερες από 150 περιφερειακές και τοπικές ενώσεις καθώς επίσης και από πόλεις, οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ερευνητικά ιδρύματα, και μεμονωμένους πολίτες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή των περιφερειών και η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, γνωμοδότησαν σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την εδαφική συνοχή.

Αυτό το τμήμα συνοψίζει εν συντομία τα βασικά αποτελέσματα των διαβουλεύσεων.

Ορισμός, πεδίο εφαρμογής και κλίμακα της εδαφικής συνοχής

Η Πράσινη Βίβλος για την εδαφική συνοχή δεν πρότεινε έναν ορισμό, αλλά ζητούσε έναν. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην αντίδρασή του, εξέφρασε την ανησυχία ότι χωρίς έναν «ορισμό, από κοινού συμφωνηθέντα που να τον συμμερίζονται και να τον κατανοούν όλοι» θα ήταν δύσκολο να συζητηθούν οι επιπτώσεις της πολιτικής. Μερικοί ανταποκριθέντες συμμερίστηκαν αυτήν την ανησυχία, αλλά άλλοι υποστήριξαν ότι η απαίτηση για έναν ακριβή ορισμό θα καθυστερούσε άσκοπα τις συζητήσεις. Ευτυχώς, από αυτήν την συζήτηση προέκυψαν μια ευρεία συμφωνία ως προς το στόχο καθώς και βασικά στοιχεία της εδαφικής συνοχής.

Ο στόχος της εδαφικής συνοχής είναι να ενθαρρυνθεί η αρμονική και βιώσιμη ανάπτυξη όλων των εδαφών οικοδομώντας στη βάση των εδαφικών χαρακτηριστικών και των πόρων τους.

Τα τρία βασικά στοιχεία που προτάθηκαν για την επίτευξη του εν λόγω στόχου υποστηρίχθηκαν ευρέως:

- συγκέντρωση (επίτευξη κρίσιμης μάζας, αντιμετωπίζοντας συγχρόνως τους εξωτερικούς αρνητικούς παράγοντες),

- σύνδεση (που ενισχύει τη σημασία των αποδοτικών συνδέσεων των υστερουσών περιοχών με κέντρα ανάπτυξης μέσω της υποδομής και της πρόσβασης σε υπηρεσίες), και

- συνεργασία (από κοινού εργασία διαμέσου των διοικητικών ορίων για την επίτευξη συμπράξεων).

Οι απαντήσεις τόνισαν ότι η εδαφική συνοχή συμπληρώνει και ενισχύει την οικονομική και κοινωνική συνοχή και υπογράμμισαν ότι τα τρία βασικά στοιχεία ήταν ήδη σιωπηρά παρόντα στην πολιτική συνοχής. Για μερικούς, η εδαφική συνοχή εξυπηρετεί ουσιαστικά την κοινωνική και οικονομική συνοχή, ενώ για τους περισσότερους πρόκειται για μια ευρύτερη, οριζόντια έννοια που υποστηρίζει όλους τους τομείς πολιτικής σε όλα τα διοικητικά επίπεδα.

Πολλοί συνεισφέροντες υπογράμμισαν τη διάσταση αλληλεγγύης της εδαφικής συνοχής μερικοί ως εδαφική διάσταση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Αυτό υπονοεί ότι οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες μεταξύ των εδαφών σε όλα τα επίπεδα (από το επίπεδο ΕΕ μέχρι το περιφερειακό και τοπικό) πρέπει να ληφθούν υπόψη. Πολλές απαντήσεις δήλωσαν ότι μια καλή ποιότητα ζωής, οι ίσες ευκαιρίες και η πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας για όλα τα εδάφη είναι κρίσιμης σημασίας τόσο για την αλληλεγγύη όσο και για την ανταγωνιστικότητα.

Μια μειονότητα των ερωτηθέντων πρότεινε τη σύνδεση της εδαφικής συνοχής με έναν μικρό αριθμό γεωγραφικών χαρακτηριστικών γνωρισμάτων που μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη. Πρότειναν επίσης συγκεκριμένες πολιτικές της ΕΕ και χρηματοδότηση ή ακόμα και συνολικές στρατηγικές της ΕΕ για αυτά τα εδάφη. Εντούτοις, η πλειοψηφία των απαντήσεων, συμπεριλαμβανομένης μιας καθαρής πλειοψηφίας των κρατών μελών, υποστήριξε ότι αυτά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα από μόνα τους δεν καθορίζουν την επιτυχία ή την αποτυχία, ούτε λαμβάνουν υπόψη τις ικανότητες των κρατών μελών και των περιφερειών για να δίνουν τις κατάλληλες απαντήσεις πολιτικής και επομένως δεν απαιτούν ειδική μεταχείριση, ούτε βέβαια αντιστάθμιση. Αυτές οι αντιδράσεις επιβεβαιώνουν ότι η κοινωνικοοικονομική κατάσταση των εδαφών πρέπει να είναι η βάση για την παρέμβαση πολιτικής και για το σχεδιασμό. Επιπλέον, υπογράμμισαν ότι η πολιτική συνοχής παρέχει ήδη ικανοποιητική ευελιξία ώστε να αντιμετωπιστούν διαφορετικά προβλήματα σε διαφορετικά εδάφη.

Πολλές πλευρές υποστήριξαν ότι τα διαφορετικά ζητήματα (π.χ. κοινωνικός αποκλεισμός ή αστική εγκατάλειψη, προσβασιμότητα σε υπηρεσίες ή ο κίνδυνος πλημμυρών) απαιτούν απαντήσεις πολιτικής σε διαφορετικά εδαφικά επίπεδα. Αυτές μπορούν να ποικίλουν από τις στερημένες αστικές γειτονιές στις μητροπολιτικές περιοχές, από τις κοιλάδες ποταμών στις ορεινές περιοχές. Η ανάγκη για ευρωπαϊκή υποστήριξη και την επιθυμητή ευελιξία να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα κατά τρόπο λειτουργικό πρέπει να εξεταστεί λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της επικουρικότητας.

Καλύτερος συντονισμός και νέες εδαφικές συνεργασίες

Η πλειοψηφία των συνεισφορών συνδέει την εδαφική συνοχή με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, μια πολλαπλών επιπέδων διακυβέρνηση, και την εταιρική σχέση και τα τρία πολύτιμα προτερήματα της πολιτικής συνοχής. Ειδικότερα αναφέρθηκαν ευνοϊκά οι κοινοτικές πρωτοβουλίες όπως η URBAN και η LEADER για την ανάπτυξη της υπαίθρου. Ακόμα, πολλές απαντήσεις υποστήριξαν ότι η εδαφική συνοχή πρέπει να οδηγήσει σε μια περαιτέρω βελτίωση της εδαφικής διάστασης στο σχεδιασμό και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών. Παραδείγματος χάριν, πολλές αντιδράσεις ζήτησαν έναν καλύτερο συντονισμό και συνοχή μεταξύ των διαφορετικών μέσων και ταμείων της ΕΕ.

Μια σαφής συναίνεση προέκυψε ως προς το ότι οι δημόσιες πολιτικές σε διάφορα επίπεδα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον εδαφικό αντίκτυπό τους για την αποφυγή αντιφατικών αποτελεσμάτων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις ευρωπαϊκές πολιτικές με εδαφικό αντίκτυπο, όπως οι πολιτικές συνοχής, μεταφορών, ενέργειας , γεωργίας, περιβάλλοντος, απασχόλησης, ανταγωνισμού και έρευνας. Διάφορες συνεισφορές τόνισαν ότι θα πρέπει επίσης να εξεταστούν οι εδαφικές διαστάσεις των στρατηγικών της Λισσαβόνας και του Γκέτεμποργκ. Ο συνυπολογισμός του εδαφικού αντίκτυπου κατά τη διάρκεια της φάσης διατύπωσης της πολιτικής θα βελτίωνε τις συμπράξεις και την αποτελεσματικότητα. Γι' αυτό το λόγο απαιτείται μια καλύτερη κατανόηση του εδαφικού αντίκτυπου των δημόσιων πολιτικών. Στις περισσότερες συνεισφορές ζητήθηκε από την ΕΕ να διαδραματίσει εδώ έναν βασικό ρόλο, παραδείγματος χάρη με τη δοκιμή τρόπων ενίσχυσης της εδαφικής διάστασης των υπαρχουσών εκτιμήσεων αντικτύπου.

Όλες οι συνεισφορές συμφώνησαν ότι ο συντονισμός μπορεί επίσης να βελτιωθεί μέσω περισσότερης πολλαπλών επιπέδων διακυβέρνησης. Για τη μεγάλη πλειοψηφία, αυτό δεν αλλάζει τη κατανομή των αρμοδιοτήτων, ειδικά όσον αφορά στη χωροταξία. Ο σημαντικός ρόλος των περιφερειακών και τοπικών παραγόντων-συμπεριλαμβανομένων των αντιπροσώπων πόλεων και κωμοπόλεων, του ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των πολιτών-στη διατύπωση, την εφαρμογή, και την αξιολόγηση των πολιτικών υπογραμμίστηκε σε πολλές απαντήσεις. Οι συνεισφορές προσκαλούν την ΕΕ να διευκολύνει την εδαφική διακυβέρνηση δισυνοριακών (π.χ. συνεργασίες αστικών-αγροτικών περιοχών, πόλη-περιφέρεια, δίκτυα πόλεων) ώστε να επιτευχθεί η κρίσιμη μάζα για την παροχή δημόσιων υπηρεσιών ή για την ανάπτυξη προγραμμάτων κοινού ενδιαφέροντος. Σε διάφορες συνεισφορές δηλώθηκε ότι η ΕΕ έχει ένα ρόλο στην υποστήριξη της θεσμικής ικανότητας σε διάφορα χωρικά επίπεδα μέσω της πολιτικής συνοχής, πράγμα που αυξάνει επίσης την αποδοτικότητα των εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης χρηματοδοτουμένων πολιτικών.

Καλύτερη συνεργασία

Τα τρία σκέλη εδαφικής συνεργασίας σχεδόν ομόφωνα αναγνωρίζονται ως βασικά για την εδαφική συνοχή και ως σαφή παραδείγματα της προστιθέμενης αξίας της ΕΕ. Υπάρχει μια ισχυρή απαίτηση για την ενίσχυση της εδαφικής συνεργασίας καθιστώντας την πιό στρατηγική, αλλά-συγχρόνως-πιό εύκαμπτη και απλή. Εν προκειμένω, χαιρετίζεται η Ευρωπαϊκός όμιλος εδαφικής συνεργασίας (ΕΟΕΣ) και αναγνωρίζεται το δυναμικό της.

Οι διασυνοριακές περιοχές θεωρούνται ως εργαστήρια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Οι ενδιαφερόμενοι παράγοντες από διασυνοριακά πολεοδομικά συγκροτήματα ή φυσικές περιοχές, παραδείγματος χάρη, θα μπορούσαν να δοκιμάσουν ολοκληρωμένα προγράμματα ανάπτυξης και παροχής υπηρεσιών.

Η πλειονότητα των συνεισφορών υπογραμμίζει τη σημασία του συντονισμού εθνικών και περιφερειακών στρατηγικών, κανονισμών και χρηματοδότησης υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης ολόκληρων των διεθνικών περιοχών, όπως έγινε στη στρατηγική για την περιοχή της Βαλτικής.

Η ΕΕ θα πρέπει να διευκολύνει τις ανταλλαγές εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών· Υπάρχει ευρεία υποστήριξη για την ενίσχυση της διαπεριφερειακής συνεργασίας (ειδικότερα INTERREG C και URBACT), ειδικά της δικτύωσης και της αξιολόγησης στην επίλυση των προβλημάτων ανεξάρτητα από τα διοικητικά σύνορα.

Τέλος, οι συνεισφορές απαιτούν καλύτερο συντονισμό της πολιτικής συνοχής και της εξωτερικής πολιτικής, ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας και χρήση της ΕΟΕΣ στα εξωτερικά σύνορα επίσης.

Βελτίωση της κατανόησης της εδαφικής συνοχής

Όλοι οι απαντώντες συμφώνησαν ότι απαιτούνται καλύτερα εργαλεία για την εδαφική ανάλυση και δείκτες για την κατανόηση των εδαφικών τάσεων. Η βελτιωμένη ανάλυση σε επίπεδο NUTS3, η ανάπτυξη θεματικών αναλύσεων για τη μετανάστευση ή την κλιματική αλλαγή, η βελτίωση των μέσων εκτίμησης του εδαφικού αντίκτυπου, μπορούν όλα να βελτιώσουν τον σχεδιασμό πολιτικής. Το πρόγραμμα ESPON και ο αστικός λογιστικός έλεγχος θεωρούνται ως βασικά στοιχεία από αυτή την άποψη.

Η Επιτροπή καλείται να συμπληρώσει για αναλυτικούς λόγους το κατά κεφαλήν ΑΕΠ με άλλους δείκτες ποιότητας ζωής (π.χ. ανθρώπινη ανάπτυξη, βιωσιμότητα, ευπροσβλητότητα, προσπελασιμότητα υπηρεσιών).

[1] COM(2008) 876

[2] SEC(2007) 1547

[3] COM (2008) 371

[4] Regional innovation Scoreboard 2006 , MERIT

[5] Περίλιψη της Υπουργικής συνάντησης του ΟΟΣΑ: Building Innovative Regions Μάρτιος 2009

[6] Οικονομικές προβλέψεις, άνοιξη του 2009, ΕΚ

[7] On creativity , 2008, Ernesto Villabla, ΚΚΕρ.

[8] Οι περιφέρεις σταδιακής ένταξης και σταδιακής εξόδου ομαδοποιήθηκαν ως περιφέρειες μετάβασης, δεδομένου ότι και οι δύο λαμβάνουν μεταβατική υποστήριξη.

[9] COM(2007) 637

[10] Ροές εμβασμάτων, 2007. EUROSTAT

[11] Άρθρο 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

[12] COM(2008) 394

[13] Jobs for Immigrants , 2008, ΟΟΣΑ

[14] Creative class and regional growth . 2007 R.A. Boschma & Μ. Fritsch

[15] The Rise of the Creative Class. 2002 Richard Florida.

[16] Competitiveness of European Metropolitan Regions www.acre.socsci.uva.nl/

[17] European Innovation Scoreboard 2008, 2009, MERIT

[18] Doing Business 2009 Report, Διεθνής Τράπεζα.

[19] http://ec.europa.eu/enterprise/entrepreneurship/support_measures/training_education/commplan.htm

[20] Τελική έκθεση , 2009, DYNREG http://www.esri.ie/research/research_areas/international_economics/dynreg

[21] Neglected Innovators , 2008, MERIT.

[22] Πρώην. Βαρόμετρο καινοτομίας 2007 , 2008, Flash EB213, και Ε&Α στην Ευρώπη , 2009, Κ. Uppenberg, ΕΤΕ.

[23] Global Competitiveness Report 2002-2003, Παγκόσμιο οικονομικό φόρουμ

[24] COM(2008) 616

[25] http://ec.europa.eu/regional_policy/conferences/4thcohesionforum/consultation_en.cfm