(1)

Με επιστολή της 9ης Δεκεμβρίου 2005, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2005, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ιταλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή, δυνάμει του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης, το άρθρο 5 του νόμου αριθ. 244 της 30ής Νοεμβρίου 2005 (νόμος 244/05).

(2)

Με τηλετυπήματα της 14ης Φεβρουαρίου 2006 (σχετ. AGR 4535) και της 20ής Μαρτίου 2006 (σχετ. AGR 7800) η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες.

(3)

Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 2ας Μαρτίου 2006, το οποίο πρωτοκολλήθηκε στις 3 Μαρτίου 2006, οι ιταλικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή το άρθρο 1α, παράγραφος 8 και παράγραφοι 10 έως 14 του σχεδίου νόμου αριθ. 2 περί μετατροπής του νομοθετικού διατάγματος της 10ης Ιανουαρίου 2006. Το εν λόγω νομοθετικό διάταγμα μετατράπηκε σε νόμο, με τροποποιήσεις, από το νόμο αριθ. 81 της 11ης Μαρτίου 2006 (νόμος 81/06). Ο νόμος αυτός επιφέρει τροποποιήσεις στο άρθρο 5 του νόμου 244/05. Οι διατάξεις του άρθρου 1α που προέβλεπαν τη σύσταση Ταμείου για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων στον πτηνοτροφικό τομέα εξετάστηκαν στο πλαίσιο του φακέλου κρατικής ενίσχυσης N 322/2006.

(4)

Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 20ής Απριλίου 2006, το οποίο πρωτοκολλήθηκε στις 25 Απριλίου 2006, οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν συμπληρωματικές πληροφορίες.

(5)

Με επιστολή της 13ης Ιουνίου 2006 η Επιτροπή ζήτησε από τις ιταλικές αρχές 30 ημερών παράταση της προθεσμίας που ορίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (1) για να λάβει την απόφασή της, ήτοι μέχρι τις 26 Ιουλίου 2006, και τούτο λαμβανομένων υπόψη των προθεσμιών μετάφρασης της απόφασης.

(6)

Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 22ας Ιουνίου 2006, το οποίο πρωτοκολλήθηκε στις 23 Ιουνίου 2006, οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι συμφωνούν για την παράταση της προθεσμίας που είχε ζητηθεί από την Επιτροπή.

(7)

Με επιστολή της 5ης Ιουλίου 2006 η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης κατά ορισμένων από τα επίμαχα μέτρα ενίσχυσης.

(8)

Με επιστολή της 19ης Ιουλίου 2006, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 3 Αυγούστου 2006, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ιταλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαβίβασε στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις των ιταλικών αρχών όσον αφορά την απόφαση κίνησης της επίσημης διαδικασίας εξέτασης.

(9)

Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την εν λόγω ενίσχυση.

(10)

Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις επί του θέματος από τους ενδιαφερομένους.

(11)

Με επιστολή της 7ης Μαΐου 2008 η Επιτροπή ζήτησε από τις ιταλικές αρχές συμπληρωματικές πληροφορίες για να μπορέσει να κλείσει την υπόθεση. Οι ιταλικές αρχές δεν απάντησαν.

(12)

Με επιστολή της 30ής Οκτωβρίου 2008 η Επιτροπή υπενθύμισε το θέμα στις ιταλικές αρχές. Με επιστολή της 4ης Νοεμβρίου 2008 οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν στην Επιτροπή τις πληροφορίες που είχαν ζητηθεί με την επιστολή της 7ης Μαΐου 2008, επιβεβαιώνοντας ότι δεν έθεσαν σε εφαρμογή τις παρεμβάσεις που προβλέπονται στα εδάφια 1, 3α και 3γ του άρθρου 5 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 202/2005, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 1α παράγραφος 7 του νόμου αριθ. 81/06.

(13)

Επείγοντα μέτρα για την πρόληψη της γρίπης των πτηνών.

(14)

Το άρθρο 5 του νομοθετικού διατάγματος της 1ης Οκτωβρίου 2005, αριθ. 202 (DL 202/05), το οποίο μετατράπηκε σε νόμο της 30ής Νοεμβρίου 2005, αριθ. 244 (νόμος 244/05) (3), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 1α παράγραφος 7 του νόμου αριθ. 81 της 11ης Μαρτίου 2006 (νόμος 81/06), ο οποίος προέκυψε από τη μετατροπή του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 2, της 10ης Ιανουαρίου 2006.

(15)

Η απόφαση του υπουργείου Γεωργικής Πολιτικής της 13ης Ιανουαρίου 2006 (απόφαση της 13ης Ιανουαρίου 2006) περί λεπτομερών κανόνων εφαρμογής των διατάξεων για την απόσυρση κρέατος πουλερικών από την αγορά σύμφωνα με το άρθρο 5 εδάφια 1 και 2 του νόμου 244/2005 (4).

(16)

Το άρθρο 1α παράγραφοι 8, 10, 11 και 12 του νόμου 81/06 (5).

(17)

Οι πόροι που χρηματοδοτούν τα διάφορα μέτρα προέρχονται από τον εθνικό προϋπολογισμό. Οι ιταλικές αρχές ανέφεραν συνολικό κονδύλιο του προϋπολογισμού ύψους 120 εκατ. ευρώ τα οποία κατανέμονται ως εξής: 20 εκατ. ευρώ προορίζονται για επισιτιστική βοήθεια και 100 εκατ. ευρώ για τη σύσταση του Ταμείου για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων στον πτηνοτροφικό τομέα.

(18)

Πρόθεση των ιταλικών αρχών ήταν να διαρκέσει η χορήγηση της ενίσχυσης μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2007· ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν χορηγήθηκε καμία ενίσχυση στο πλαίσιο του καθεστώτος αυτού.

(19)

Πτηνοτροφεία, σφαγεία και επιχειρήσεις μεταποίησης κρέατος πουλερικών, χονδρέμποροι κρέατος πουλερικών και επιχειρήσεις παραγωγής τροφών για πουλερικά.

(20)

Το άρθρο 5 του νομοθετικού διατάγματος 202/05, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 1α παράγραφος 7 του νόμου 81/06, προβλέπει:

(21)

Το άρθρο 1α εδάφια 8, 10, 11 και 12 του νόμου 81/06 προβλέπει τη σύσταση Ταμείου για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων στον πτηνοτροφικό τομέα (στο εξής «το Ταμείο») στο υπουργείο Γεωργικής Πολιτικής με συνολικά κονδύλια ύψους 100 εκατ. ευρώ για το 2006, που θα χρησιμοποιηθούν:

(22)

Το άρθρο 1α εδάφιο 12 του νόμου 81/06 προβλέπει ότι τα μέτρα εφαρμογής των ενισχύσεων που χρηματοδοτούνται από το ταμείο λαμβάνονται με απόφαση του υπουργείου Γεωργικής Πολιτικής και του υπουργείου Υγείας. Οι ιταλικές αρχές ανέλαβαν τη δέσμευση, με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 20ής Απριλίου 2006, να κοινοποιούν στην Επιτροπή τις εν λόγω αποφάσεις, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης.

(23)

Με επιστολή της 23ης Μαΐου 2006, η οποία πρωτοκολλήθηκε αυθημερόν, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ιταλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή, δυνάμει του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης, το σχέδιο υπουργικής απόφασης που αφορούσε τα μέτρα εφαρμογής των ενισχύσεων που χρηματοδοτούνται από το ταμείο. Τα μέτρα αυτά εγκρίθηκαν στο πλαίσιο της υπόθεσης κρατικής ενίσχυσης N 322/06 (8).

(24)

Η Επιτροπή συνέστησε επανειλημμένως στις ιταλικές αρχές να μη δώσουν συνέχεια στο μέτρο που προβλεπόταν από το άρθρο 5 του νομοθετικού διατάγματος 202/05 και αφορούσε την αγορά κρέατος βαθιάς κατάψυξης για την ανθρωπιστική βοήθεια (9).

(25)

Η απόφαση της 13ης Ιανουαρίου 2006, η οποία περιλαμβάνει τις διατάξεις που πρέπει να τηρήσει η AGEA για την αγορά προϊόντων πτηνοτροφίας κοινοτικής καταγωγής, προβλέπει τις ακόλουθες τιμές αγοράς:

(26)

Στο πλαίσιο της ανθρωπιστικής βοήθειας, μπορούν να προσφέρουν τα προϊόντα τους όλα τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που ασχολούνται με την εκτροφή και τη μεταποίηση κρέατος πουλερικών από δωδεκαμήνου και πλέον κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της απόφασης της 13ης Ιανουαρίου 2006 και είναι εγγεγραμμένα για τις δραστηριότητες αυτές στο μητρώο επιχειρήσεων του εμπορικού επιμελητηρίου.

(27)

Όσον αφορά τα μέτρα που προβλέπονται στο άρθρο 1α εδάφια 8, 10, 11 και 12 του νόμου 81/06, ο οποίος δημιούργησε το ταμείο που χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση των μέτρων που περιγράφονται στην αιτιολογική σκέψη 21 στοιχεία α)–ε) της παρούσας οριστικής απόφασης, τα μέτρα αυτά εξετάστηκαν στο πλαίσιο του φακέλου κρατικής ενίσχυσης N 322/2006 και κρίθηκε ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά (10), καθόσον πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις των σημείων 4.1, 4.2, 9 και 11.4 των κατευθυντήριων γραμμών (11).

(28)

Επομένως, η παρούσα απόφαση αφορά τα επιμέρους μέτρα τα οποία προβλέπονται στην αιτιολογική σκέψη 20 στοιχεία α), β) και γ) και καλύπτουν την αγορά από την AGEA 17 000 τόνων κρέατος πουλερικών και άλλων πτηνοτροφικών προϊόντων με προορισμό την ανθρωπιστική βοήθεια· την αναστολή της καταβολής των φόρων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και της εξόφλησης οφειλών από τις επιχειρήσεις του πτηνοτροφικού τομέα, και τη χορήγηση ενισχύσεων για δάνεια που αποβλέπουν στην αλλαγή δραστηριότητας και στην αναδιάρθρωση των πτηνοτροφικών επιχειρήσεων που έχουν πληγεί από την κατάσταση.

(29)

Τα μέτρα που περιγράφονται στην αιτιολογική σκέψη 20 φαίνεται να αντιστοιχούν στον ορισμό της κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια ότι χορηγούνται με κρατικούς πόρους είτε υπό μορφή διαφυγόντος κέρδους για τις δημόσιες αρχές από την άποψη των φορολογικών εσόδων είτε ως τίμημα που καταβάλλεται για την αγορά κρέατος πουλερικών και μπορούν να επηρεάσουν τις συναλλαγές λόγω της θέσης που κατέχει η Ιταλία στη συγκεκριμένη παραγωγή (η Ιταλία ήταν ο τέταρτος παραγωγός κρέατος πουλερικών της Ένωσης το 2004).

(30)

Οι ιταλικές αρχές δεν έδωσαν καμία πληροφορία που να μπορεί να δικαιολογήσει τα εν λόγω μέτρα με βάση τους κανόνες που εφαρμόζονται για τις κρατικές ενισχύσεις, και συγκεκριμένα το σημείο 11.4 των κατευθυντήριων γραμμών (12) και των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (13). Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορούσε να αποκλείσει ότι η προβλεπόμενη ενίσχυση συνιστούσε λειτουργική ενίσχυση, με άλλα λόγια, ενίσχυση που αποσκοπεί στην ανακούφιση της επιχείρησης από δαπάνες που θα έπρεπε κανονικά να βαρύνουν την ίδια στο πλαίσιο της τρέχουσας διαχείρισης ή των κανονικών δραστηριοτήτων της.

(31)

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, διότι αμφέβαλε για το αν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά τα μέτρα που προβλέπει το άρθρο 5 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 202/05, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 1α παράγραφος 7 του νόμου αριθ. 81/06. Σύμφωνα με το προαναφερθέν άρθρο 88 δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.

(32)

Μετά την κίνηση της διαδικασίας η Επιτροπή δεν έλαβε καμία παρατήρηση.

(33)

Οι ιταλικές αρχές έστειλαν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την κίνηση της διαδικασίας με επιστολή της 19ης Ιουλίου 2006, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 3 Αυγούστου 2006.

(34)

Εν πρώτοις, οι ιταλικές αρχές εφιστούν την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι, παρά το επείγον του θέματος, δεν έχουν ακόμη ληφθεί ειδικά μέτρα.

(35)

Στη συνέχεια, οι ιταλικές αρχές παραπέμπουν στο σημείο 18 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, το οποίο αναφέρει ότι βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

(36)

Από τη διάταξη αυτή συνάγουν το συμπέρασμα ότι, σύμφωνα με την ερμηνεία που δίνεται όσον αφορά το πνεύμα και το γράμμα της ρύθμισης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν απαγορεύονται κατά τρόπο συστηματικό και απόλυτο, αλλά μόνο κατά το μέτρο που νοθεύουν τις συναλλαγές και παρέχουν στις ωφελούμενες επιχειρήσεις προνομιακή θέση στην αγορά.

(37)

Οι ιταλικές αρχές θεωρούν ότι στην προκειμένη περίπτωση μπορεί να θεωρηθεί ότι τα ενδεχόμενα αυτά αποκλείονται παντελώς, δεδομένου ότι πρόθεση του νομοθέτη ήταν μόνο να θεσπίσει ένα καθεστώς μερικής και εκ των υστέρων αποζημίωσης των απωλειών που προκλήθηκαν από την κρίση του τομέα.

(38)

Συναφώς υπογραμμίζουν, ειδικότερα, ότι τα μέτρα που αναφέρονται στο στοιχείο β) [αναστολή της καταβολής των φόρων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και της εξόφλησης οφειλών από τις επιχειρήσεις του πτηνοτροφικού τομέα (εδάφιο 3α του άρθρου 1α παράγραφος 7 του νόμου 81/06] θα είχαν εφαρμογή ως ενισχύσεις ήσσονος σημασίας, εάν ο τριετής προϋπολογισμός που είχε χορηγηθεί στην Ιταλία δεν είχε απορροφηθεί καθ’ ολοκληρία από ένα άλλο μέτρο.

(39)

Οι ιταλικές αρχές παραπέμπουν στο σημείο 22 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, το οποίο αναφέρεται στη δυνατότητα παρέκκλισης δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης, σύμφωνα με το οποίο δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.

(40)

Ως προς το σημείο αυτό διευκρινίζουν ότι η συγκεκριμένη περίπτωση έχει ασυζητητί χαρακτήρα πασίδηλου και ότι, σύμφωνα με τις πάγιες αρχές της θεωρίας και της νομολογίας, τα γεγονότα που έχουν χαρακτήρα πασίδηλου δεν χρειάζεται να αποδειχθούν με βάση αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία είναι απαραίτητα μόνο στην περίπτωση που η διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών προσκρούει στην αμφιβολία και στην αβεβαιότητα.

(41)

Οι ιταλικές αρχές εφιστούν επίσης την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι, εάν έκρινε ότι το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης δεν είχε εφαρμογή στο προτεινόμενο μέτρο, το μέτρο αυτό θα έπρεπε να εγκριθεί βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο β), το οποίο προβλέπει ότι οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.

(42)

Στην προκειμένη περίπτωση, σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, ο έκτακτος χαρακτήρας των γεγονότων έχει ήδη αναγνωριστεί ρητά από το Συμβούλιο των Υπουργών, όταν ενέκρινε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 679/2006, της 25ης Απριλίου 2006, για τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2771/75 και (ΕΟΚ) αριθ. 2777/75 σχετικά με την εφαρμογή έκτακτων μέτρων στήριξης της αγοράς (14).

(43)

Οι ιταλικές αρχές θεωρούν πράγματι ότι το ίδιο γεγονός, το οποίο έχει κριθεί έκτακτο για την έκδοση έκτακτων μέτρων στήριξης της αγοράς, δεν μπορεί να κριθεί σύνηθες για την αξιολόγηση των κρατικών ενισχύσεων που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της ίδιας κατάστασης επείγουσας ανάγκης.

(44)

Τέλος, οι ως άνω αρχές σημειώνουν ότι η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε άλλωστε τον έκτακτο χαρακτήρα των γεγονότων, όταν εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1010/2006, της 3ης Ιουλίου 2006, σχετικά με ορισμένα έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς στους τομείς των αυγών και πουλερικών ορισμένων κρατών μελών (15).

(45)

Βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

(46)

Τα μέτρα που περιγράφονται στο σημείο 20 του παρόντος κειμένου αντιστοιχούν στον ορισμό της κρατικής ενίσχυσης, δεδομένου ότι παρέχουν ένα οικονομικό πλεονέκτημα (υπό μορφή διαφυγόντος κέρδους για το Δημόσιο από την άποψη των φορολογικών εσόδων και ως τίμημα που καταβάλλεται για την αγορά κρέατος πουλερικών που δεν διέθετε καμία διέξοδο στην κοινοτική αγορά λόγω της γρίπης των πτηνών) σε συγκεκριμένο τομέα (πτηνοτροφικό), πρόκειται για χρηματοδότηση προερχόμενη από δημόσιους (εθνικούς) πόρους και η εν λόγω ενίσχυση μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές.

(47)

Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η ενίσχυση της ανταγωνιστικής θέσης μιας επιχείρησης βάσει της χορήγησης κρατικής ενίσχυσης αποτελεί εν γένει ένδειξη νόθευσης του ανταγωνισμού σε σχέση με άλλες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις που δεν επωφελούνται από τη στήριξη αυτή (16). Η νομολογία αναφέρει ότι το σχετικά χαμηλό ύψος μιας ενισχύσεως ή το σχετικά μέτριο μέγεθος της επιχειρήσεως που λαμβάνει την ενίσχυση δεν αποκλείουν εκ των προτέρων τη δυνατότητα επηρεασμού των συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών (17).

(48)

Ένα μέτρο επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, όταν δυσχεραίνει τις εισαγωγές από άλλα κράτη μέλη ή διευκολύνει τις εξαγωγές προς άλλα κράτη μέλη. Καθοριστική σημασία στο σημείο αυτό έχει το γεγονός ότι οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές εξελίσσονται διαφορετικά ή ότι διαγράφεται ο κίνδυνος να εξελιχθούν διαφορετικά λόγω του επίμαχου μέτρου.

(49)

Το προϊόν που τυγχάνει ευνοϊκής μεταχείρισης από το καθεστώς των ενισχύσεων αποτελεί αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών με αποτέλεσμα να είναι εκτεθειμένο στον ανταγωνισμό.

(50)

Επομένως, τα κριτήρια που αφορούν τον επηρεασμό των συναλλαγών και τη νόθευση του ανταγωνισμού πληρούνται στο σύνολό τους.

(51)

Ως εκ τούτου, το παρόν μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

(52)

Το γεγονός ότι το μέτρο αποσκοπεί στην αποζημίωση του πτηνοτροφικού τομέα για ζημίες οφειλόμενες στη γρίπη των πτηνών ουδόλως μεταβάλλει τη φύση της ενίσχυσης, εάν αυτή πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 87 παράγραφος 1, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου. Αντίθετα, οι κατευθυντήριες γραμμές που έχουν εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση, δεδομένου ότι κοινοποιήθηκε το 2005, καθώς και οι νέες κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και δασοκομίας 2007–2013 (18), προβλέπουν συγκεκριμένα τη δυνατότητα χορήγησης ενισχύσεων για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή έκτακτα γεγονότα ή από ασθένειες ζώων και φυτών.

(53)

Η απαγόρευση που προβλέπεται στο άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ συνοδεύεται από προϋποθέσεις. Προκειμένου να θεωρηθεί ότι συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, το προτεινόμενο μέτρο πρέπει να μπορεί να υπαχθεί σε μια από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 87 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης. Η Επιτροπή θα εξετάσει παρακάτω τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συνθήκης ΕΚ και των διατάξεων των γεωργικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 σχετικά με τις ζωικές ασθένειες, οι οποίες ίσχυαν τη στιγμή της κοινοποίησης του εξεταζόμενου μέτρου στη διάρκεια των 2005.

(54)

Οι ιταλικές αρχές αναφέρθηκαν στο άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συνθήκης ΕΚ, το οποίο κρίνει ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από έκτακτα γεγονότα. Στην απαντητική επιστολή τους της 19ης Ιουλίου 2006 αναφέρονται στη γρίπη των πτηνών ως έκτακτο γεγονός.

(55)

Καθώς η συνθήκη δεν περιέχει κανέναν ορισμό των όρων «έκτακτο γεγονός» και «θεομηνία», πρέπει να επαληθευθεί κατά πόσον η γρίπη των πτηνών που έπληξε την Ιταλία μπορεί να θεωρηθεί θεομηνία κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συνθήκης. Εφόσον πρόκειται για εξαιρέσεις από τη γενική αρχή του ασυμβίβαστου των κρατικών ενισχύσεων με την κοινή αγορά, η οποία προβλέπεται από το άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης, η Επιτροπή κατά πάγια πρακτική ερμηνεύει συσταλτικά τις έννοιες της «θεομηνίας» και των «έκτακτων γεγονότων» που αναφέρονται στο άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο β), το οποίο αναφέρεται και στο σημείο 11.2 των κατευθυντήριων γραμμών.

(56)

Η αναγκαιότητα μιας τέτοιας συσταλτικής ερμηνείας επιβεβαιώνεται πάγια από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (19).

(57)

Έως τώρα, η Επιτροπή έχει θεωρήσει ως θεομηνίες τους σεισμούς, τις χιονοστιβάδες, τις κατολισθήσεις εδαφών και τις πλημμύρες. Μεταξύ των έκτακτων γεγονότων, έχει δεχθεί τους πολέμους, τις εσωτερικές ταραχές και τις απεργίες και, με ορισμένες επιφυλάξεις και ανάλογα με την έκτασή τους, τα μείζονα πυρηνικά ή βιομηχανικά ατυχήματα και τις πυρκαγιές που συνεπάγονται μεγάλες ζημίες.

(58)

Κατά γενικό κανόνα, η Επιτροπή δεν δέχεται ότι η εκδήλωση ζωικών ή φυτικών ασθενειών μπορεί να θεωρηθεί θεομηνία ή έκτακτο γεγονός. Εντούτοις, σε μία περίπτωση η Επιτροπή ανεγνώρισε ότι η εκδήλωση μιας εντελώς νέας ζωικής ασθένειας σε ευρεία κλίμακα αποτελούσε έκτακτο γεγονός (20).

(59)

Πάγια πρακτική της Επιτροπής είναι να θεωρεί τη γρίπη των πτηνών ζωική ασθένεια (21) και να εφαρμόζει τις αρχές που έχουν από μακρού καθιερωθεί στις κατευθυντήριες γραμμές σε σχέση με την καταπολέμηση των ζωικών και φυτικών ασθενειών.

(60)

Γενικά, ένα έκτακτο γεγονός πρέπει τουλάχιστον να παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά ενός γεγονότος το οποίο, από τη φύση του και τις επιπτώσεις του στους εμπλεκομένους, διακρίνεται σαφώς από τις συνήθεις καταστάσεις και υπερβαίνει το πλαίσιο των κανονικών συνθηκών λειτουργίας της αγοράς.

(61)

Εν τέλει, τα δεδομένα που προσκόμισε η Ιταλία δεν επιτρέπουν να συναγάγει κανείς τον εξαιρετικό χαρακτήρα της προαναφερόμενης ασθένειας, αλλά μάλλον την ύπαρξη ενός φαινομένου που παρατηρείται κατά περιόδους.

(62)

Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές ο έκτακτος χαρακτήρας των γεγονότων έχει αναγνωριστεί ρητά από το Συμβούλιο των Υπουργών, όταν ενέκρινε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 679/2006 και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1010/2006.

(63)

Στις ως άνω περιπτώσεις η κρίση της γρίπης των πτηνών είχε προκαλέσει μείωση της κατανάλωσης πουλερικών και αυγών σε ορισμένα κράτη μέλη, επιφέροντας μεγάλη πτώση των τιμών. Οι κανονιστικές ρυθμίσεις για την αγορά αυγών και πουλερικών επέτρεπαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση να συγχρηματοδοτεί μέτρα αποζημίωσης μόνο σε περίπτωση εμφάνισης γρίπης των πτηνών σε μια εκμετάλλευση ή σε περίπτωση περιορισμών στη μεταφορά ζώων που επιβάλλονται στον εκτροφέα με κτηνιατρική εντολή. Δεν υπήρχε καμία δυνατότητα χορήγησης κοινοτικής ενίσχυσης για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της αγοράς που οφείλονταν στη μείωση των πωλήσεων λόγω απώλειας της εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Λόγω της σοβαρότητας της κρίσης της αγοράς σε ορισμένες χώρες το 2006 η Επιτροπή επέτρεψε τη συγχρηματοδότηση σε ποσοστό 50 % του κόστους των μέτρων στήριξης της αγοράς, ενώ το υπόλοιπο καλύφθηκε από τους εθνικούς προϋπολογισμούς.

(64)

Η Επιτροπή οφείλει να υπογραμμίσει ότι η κατάρρευση των τιμών που σημειώθηκε στον τομέα δεν αποτελεί αυτή καθαυτή έκτακτο γεγονός κατά την έννοια της συνθήκης. Πρόκειται μάλλον για συγκυριακό γεγονός πολύ γνωστό σε ορισμένους γεωργικούς κλάδους, το οποίο οφείλεται σε πολλούς παράγοντες όπως ο κακός προγραμματισμός της προσφοράς σε σχέση με τη ζήτηση (απόδειξη οι κυκλικές πτώσεις των τιμών στον τομέα του χοιρείου κρέατος) ή σε παράγοντες καθαρά εμπορικούς, το αίτιο των οποίων δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί έκτακτο γεγονός (π.χ. ο αναπροσανατολισμός των προτιμήσεων του καταναλωτή προς προϊόντα υποκατάστασης). Ομοίως, η ύπαρξη και μόνη μιας ασθένειας που έχει λάβει ευρεία δημοσιότητα όπως η γρίπη των πτηνών, δεν μπορεί να αποτελέσει έκτακτο γεγονός. Αντίθετα, η εξάπλωση της ασθένειας και η κρίση του πτηνοτροφικού τομέα που ακολούθησε θα μπορούσαν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι ακόμη και συνέπεια της μη αυστηρής εφαρμογής από τις εθνικές αρχές των προβλεπόμενων κανόνων ασφαλείας και πρόληψης που είναι απαραίτητοι για την καταπολέμηση της ασθένειας.

(65)

Με τα μέτρα στήριξης της αγοράς που προτείνονταν με τους προαναφερόμενους κανονισμούς, η Επιτροπή απέβλεπε στην αντιμετώπιση του προβλήματος των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης της γρίπης των πτηνών στην αγορά. Με την προσφυγή της στο μέσο αυτό η Επιτροπή εξέφρασε τη σταθερή πρόθεσή της να παρέμβει στην κρίση, αποκλείοντας εντελώς όλες τις άλλες παρεμβάσεις που θεωρούσε ότι αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.

(66)

Πλην όμως, οι ιταλικές αρχές δεν ανέφεραν καθόλου τους λόγους για τους οποίους η προκειμένη περίπτωση διακρίνεται από άλλες περιπτώσεις γρίπης των πτηνών που δεν θεωρήθηκαν ως έκτακτα γεγονότα. Κατά συνέπεια, η προτεινόμενη από τις ιταλικές αρχές ενίσχυση δεν είναι δυνατόν να εγκριθεί με αυτήν τη νομική βάση: οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 87 παράγραφος 2 δεν έχουν εφαρμογή. Ειδικότερα, δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις του στοιχείου β), οι οποίες προβλέπουν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα.

(67)

Πρέπει να εξετασθεί κατά πόσον το προτεινόμενο μέτρο μπορεί να θεωρηθεί ότι συμβιβάζεται με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 της συνθήκης. Ειδικότερα, περισσότερο συναφείς είναι οι διατάξεις του στοιχείου γ), σύμφωνα με τις οποίες μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.

(68)

Οι κατευθυντήριες γραμμές ρυθμίζουν στο σημείο 11.4 τις κρατικές ενισχύσεις που αποσκοπούν στην αποζημίωση των γεωργών για απώλειες που προκύπτουν από ζωικές ή φυτικές ασθένειες.

(69)

Διευκρινίζουν ότι στις περιπτώσεις που ένας γεωργός έχει απώλειες ζωικού κεφαλαίου συνεπεία ζωικής ασθένειας ή οι καλλιέργειές του προσβάλλονται από φυτική ασθένεια, αυτό συνήθως δεν αποτελεί θεομηνία ή έκτακτο γεγονός κατά την έννοια της συνθήκης. Στις περιπτώσεις αυτές ενισχύσεις για την αποζημίωση των απωλειών και ενισχύσεις για την πρόληψη μελλοντικών απωλειών μπορούν να επιτραπούν από την Επιτροπή μόνο βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης. Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων δραστηριοτήτων μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.

(70)

Για να έχει εφαρμογή η εξαίρεση αυτή, το κράτος μέλος πρέπει να αποδείξει ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις για το συμβιβάσιμο των προβλεπόμενων μέτρων.

(71)

Σύμφωνα με το σημείο 11.4 των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή θεωρεί ότι η καταβολή ενισχύσεων σε γεωργούς για την αποζημίωση απωλειών που προκύπτουν από ζωικές ή φυτικές ασθένειες μπορεί να γίνει δεκτή μόνο στο πλαίσιο του κατάλληλου προγράμματος σε κοινοτικό, εθνικό η περιφερειακό επίπεδο, για την πρόληψη, τον έλεγχο ή την εξάλειψη της σχετικής ασθένειας. Οι ενισχύσεις, οι οποίες απλώς αποζημιώνουν τους γεωργούς για τις απώλειες που υπέστησαν, χωρίς να λαμβάνονται μέτρα για τη θεραπεία του προβλήματος στην πηγή του, πρέπει να θεωρούνται καθαρές ενισχύσεις λειτουργίας, οι οποίες δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.

(72)

Η Επιτροπή θεωρεί, εντούτοις, ότι οι ιταλικές αρχές δεν υπέβαλαν επαρκή στοιχεία για να δικαιολογηθεί η εφαρμογή της εξαίρεσης αυτής με βάση τους κανόνες που εφαρμόζονται στις κρατικές ενισχύσεις, και ιδίως το προαναφερθέν σημείο 11.4 των κατευθυντήριων γραμμών.

(73)

Κατά συνέπεια, η προτεινόμενη από τις ιταλικές αρχές ενίσχυση δεν είναι δυνατόν να εγκριθεί με αυτήν τη νομική βάση.

(74)

Οι ιταλικές αρχές δεν είχαν αναφέρει άλλα μέτρα ως νομική βάση της ενίσχυσης.

(75)

Αν και οι ιταλικές αρχές δεν επικαλέστηκαν ποτέ την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για διάσωση και αναδιάρθρωση, για λόγους πληρότητας η Επιτροπή εξετάζει εάν οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (22) έχουν εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση. Η πρώτη προϋπόθεση για το δικαίωμα ενίσχυσης διάσωσης ή αναδιάρθρωσης είναι να θεωρείται η οικεία επιχείρηση προβληματική κατά την έννοια των προαναφερόμενων κατευθυντήριων γραμμών. Από τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή δεν προκύπτει ότι οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις είναι προβληματικές κατά την έννοια των ως άνω κατευθυντήριων γραμμών.

(76)

Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι το οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να ανταποκριθεί στο καθήκον συνεργασίας που υπέχει έναντι της Επιτροπής, έχει την υποχρέωση να παράσχει όλα τα στοιχεία που θα δώσουν τη δυνατότητα στο όργανο αυτό να ελέγξει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις της παρεκκλίσεως της οποίας ζητεί να τύχει το κράτος αυτό (23). Οι ιταλικές αρχές δεν υπέβαλαν ποτέ κανένα έγγραφο που να δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να εξετάσει τα δεδομένα με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές, παρά τις υποδείξεις της Επιτροπής στην παράγραφο 24 της απόφασης για κίνηση της διαδικασίας (παράγραφος 30 της οριστικής απόφασης).

(77)

Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή μπορεί να συμπεράνει ότι η ενίσχυση που προτίθεται να χορηγήσει η Ιταλία υπέρ του πτηνοτροφικού τομέα αποτελεί κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 και δεν μπορεί να ισχύσει καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 87 παράγραφοι 2 και 3.

(78)

Δεδομένου ότι το μέτρο κοινοποιήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης και ότι οι ιταλικές αρχές δεν το έχουν θέσει σε εφαρμογή, δεν συντρέχει λόγος να ζητηθεί η ανάκτηση των ενισχύσεων,