1.

Στις 15 Οκτωβρίου 2004, η Ιταλία κοινοποίησε στην Επιτροπή το επιχειρηματικό σχέδιο αναδιάρθρωσης της Alitalia και ιδίως την προβλεπόμενη ανακεφαλαιοποίηση της εταιρείας και την επένδυση στην οποία προτίθεται να προβεί η δημόσια επιχείρηση χαρτοφυλακίου Fintecna SpA στις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών εδάφους της εταιρείας. Κατόπιν αίτησης της Επιτροπής για την παροχή συμπληρωματικών πληροφοριών στις 21 Οκτωβρίου, η Ιταλία παρείχε στην Επιτροπή σειρά πληροφοριών με επιστολές της στις 21, 23 και 29 Δεκεμβρίου 2004 και στις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στις 27 Οκτωβρίου, 26 Νοεμβρίου και 14 Δεκεμβρίου 2004.

2.

Η Επιτροπή, με επιστολή της στις 20 Ιανουαρίου 2005 (SG (2005) D/200261), κοινοποίησε στην Ιταλία την απόφασή της να κινήσει για τα συγκεκριμένα μέτρα τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης.

3.

Η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία με την απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2005 («απόφαση κίνησης της διαδικασίας»), η οποία δημοσιεύθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 2005 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους για τα συγκεκριμένα μέτρα, εντός ενός μηνός από την ημερομηνία δημοσίευσης, ήτοι έως τις 19 Μαρτίου 2005.

4.

Η Επιτροπή έλαβε όντως, στις 17, 18 και 22 Μαρτίου 2005 (3), παρατηρήσεις από τα ενδιαφερόμενα μέρη, τα οποία τη διαβεβαίωναν ότι οι παρατηρήσεις τους δεν περιείχαν εμπιστευτικές πληροφορίες. Έτσι, η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις αυτές (ακόμη και αυτές που έλαβε εκπρόθεσμα) στην Ιταλία, με τις επιστολές της 18ης και της 30ής Μαρτίου 2005, καλώντας την να τις σχολιάσει εντός προθεσμίας ενός μηνός. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής, προκειμένου να εξασφαλίσουν τη μέγιστη δυνατή διαφάνεια στη διαδικασία, αποφάσισαν να ληφθούν υπόψη και οι παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων μερών που έφθασαν εκπρόθεσμα και να τις κοινοποιήσει (όπερ και εγένετο στις 30 Μαρτίου) στις ιταλικές αρχές, όπως έπραξε και με τις παρατηρήσεις που έφθασαν εμπρόθεσμα. Τα σχόλια της Ιταλίας σχετικά με τις παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων μερών και με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας εστάλησαν στην Επιτροπή με τις επιστολές της 18ης και της 20ής Απριλίου 2005.

5.

Στις 8 Απριλίου 2005 πραγματοποιήθηκε άλλωστε συνάντηση με τις ιταλικές αρχές. Μετά την εν λόγω συνάντηση η Ιταλία απέστειλε με τις επιστολές της 18ης και της 20ής Απριλίου τις συμπληρωματικές πληροφορίες που είχε ζητήσει η Επιτροπή. Η Ιταλία διαβίβασε και άλλες πληροφορίες, τις οποίες είχε ζητήσει η Επιτροπή στις 20 Απριλίου, με επιστολές της στις 22 και στις 28 Απριλίου 2005, στις 31 Μαΐου 2005 και στις 1 και 6 Ιουνίου 2005.

6.

Η οικονομική κατάσταση της Alitalia, η οποία ελέγχεται σήμερα σε ποσοστό 62,3 % από το Ιταλικό Κράτος, έχει επιδεινωθεί αισθητά μετά το 2003. Ο προϋπολογισμός του 2003 έδειξε αύξηση της ζημίας (προ φόρων και χρηματοπιστωτικών και κατ' εξαίρεση στοιχείων) σε 379,5 εκατομμύρια €, έναντι ζημιών 118,5 εκατομμυρίων € για το 2002. Το 2004 ο κύκλος εργασιών παρουσίασε κάμψη 6 % ως προς το 2003, η οποία είχε σημαντικές συνέπειες στον τρόπο λογιστικής καταχώρισης των αερολιμενικών τελών. Συνολικά, το καθαρό αποτέλεσμα που προβλεπόταν για ολόκληρο το οικονομικό έτος 2004 αναμενόταν να παρουσιάσει ζημία ύψους 850εκατομμυρίων €. Το αποτέλεσμα του τέταρτου τριμήνου του 2004 (-104 εκατομμύρια € προ φόρων και κατ' εξαίρεση στοιχείων) ήταν ωστόσο καλύτερο σε σύγκριση με εκείνο του 2003 (-151εκατομμύρια €). Με αυτά τα δεδομένα, στις 20 Ιουλίου 2004, η Επιτροπή ενέκρινε μέγιστη ενίσχυση διάσωσης με την απόφαση της 20ής Ιουλίου 2004 (4) («απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης»), ύψους 400 εκατομμυρίων €, η οποία συνίστατο σε κρατική εγγύηση για πιστώσεις σε ρευστότητα με επιτόκιο 4,43 % ετησίως και επιστρεπτέες, το αργότερο, 12 μήνες μετά την τελευταία χορήγηση της εν λόγω χρηματοδότησης. Σύμφωνα με την έκθεση επί των λογαριασμών της εταιρείας, της 30ής Ιουνίου 2004, που υπέβαλε η διοίκηση της Alitalia, το δάνειο θα επέτρεπε να καλυφθούν οι χρηματοπιστωτικές ανάγκες της επιχείρησης μέχρι τον Μάρτιο του 2005.

7.

Οι ιταλικές αρχές με βάση την απόφαση της Επιτροπής που προαναφέρθηκε ανέλαβαν σειρά δεσμεύσεων, και συγκεκριμένα:

8.

Το διοικητικό συμβούλιο της Alitalia υιοθέτησε, στις 20 Σεπτεμβρίου 2004, νέο επιχειρηματικό σχέδιο («Piano industriale 2005-2008»), με σκοπό να αντιμετωπισθεί η σοβαρή επιδείνωση της χρηματοοικονομικής κατάστασης της εταιρείας. Το σχέδιο προέβλεπε πλήρη σειρά μέτρων για την επαναφορά της επιχείρησης σε βιώσιμη κατάσταση με την αύξηση της παραγωγικότητας και του χρόνου εργασίας, τον έλεγχο των εξόδων, την καλύτερη εκμετάλλευση του στόλου, κλπ. Το νέο σχέδιο προβλέπει επίσης διαχωρισμό των δύο δραστηριοτήτων της Alitalia: από τη μια πλευρά τις δραστηριότητες αεροπορικών μεταφορών («AZ Fly») με διατήρηση της νομικής μορφής που έχει σήμερα η εταιρεία και από την άλλη πλευρά τις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών, οι οποίες θα μεταβιβασθούν σε νεοσυσταθείσα θυγατρική εταιρεία («AZ Servizi») που θα εξασφαλίζει τη συντήρηση αεροσκαφών, την εξυπηρέτηση εδάφους, τη μηχανογράφηση και τις επιμερισμένες υπηρεσίες (shared services). Το σχέδιο προβλέπει την αποχώρηση 3 679 εργαζομένων στην Ιταλία με βάση τα ισχύοντα σχετικά καθεστώτα, όπως εκείνο του Ταμείου Ανεργίας («cassa integrazione») που επεκτάθηκε και στον κλάδο των αερομεταφορών, με σκοπό να μετριασθεί το κοινωνικό πλήγμα εξαιτίας των μέτρων αυτών.

9.

Η αναδιάρθρωση της Alitalia περιλαμβάνει δύο ανακεφαλαιοποιήσεις:

10.

Όπως συνέβη και στην προηγούμενη ανακεφαλοποίηση του 2002, η παρέμβαση του κράτους αναμένεται να επέλθει ταυτόχρονα με την παρέμβαση των ιδιωτών επενδυτών· οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι είναι πρόθυμες να αναλάβουν δεσμεύσεις ανάλογες με αυτές που είχαν αναλάβει και στο προηγούμενο εγχείρημα. Ωστόσο, λόγω του πρώιμου χαρακτήρα της παρούσας κοινοποίησης, οι δηλώσεις προθέσεων των τραπεζών, με τις οποίες δηλώνουν την προθυμία τους να εγγυηθούν την ομαλή διεκπεραίωση του εγχειρήματος σε ό, τι αφορά τη συμμετοχή των ιδιωτών επενδυτών, δεν ήταν διαθέσιμες τη στιγμή της κοινοποίησης. Δεν έχουν άλλωστε καθορισθεί και άλλες πτυχές του εγχειρήματος, όπως η μείωση του κεφαλαίου που πρέπει να προηγηθεί της ανακεφαλοποίησης, προκειμένου να καλυφθούν οι ζημίες του παρελθόντος· οι πτυχές αυτές μπορούν, προφανώς, να επηρεάσουν το ποσοστό εγγραφής που θα δύναται να προσυπογράψει το κράτος στο πλαίσιο της δέσμευσής του για την ιδιωτικοποίηση της Alitalia.

11.

Τα δύο μέρη, η Alitalia και η Fintecna, υπέγραψαν δύο δηλώσεις προθέσεων και συμφώνησαν, με την βοήθεια των αντιστοίχων συμβούλων τους, σε σχέδιο αξιοποίησης, με το οποίο αναμένεται 25 % περίπου των επενδυτικών κεφαλαίων μέχρι το 2008· απομένουν ακόμη όμως ορισμένα θέματα του εγχειρήματος, τα οποία πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ των μερών.

12.

Η Επιτροπή, με βάση τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της, δεν μπορεί ακόμη να αποκλείσει το ενδεχόμενο οι εν λόγω ανακεφαλαιοποιήσεις να συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, επειδή δεν πληρούν, ίσως, το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή που δρα στην οικονομία της αγοράς. Δεδομένου ότι η Alitalia έχει ήδη λάβει ενίσχυση αναδιάρθρωσης, η οποία εγκρίθηκε το 1997, επικυρώθηκε το 2001 και χορηγήθηκε από το 1996 έως το 2001, η ιταλική εταιρεία, με βάση την αρχή της «ενίσχυσης για πρώτη και τελευταία φορά» , δεν θα μπορεί να τύχει νέας ενίσχυσης.

13.

Έτσι, η Επιτροπή επιθυμούσε να έχει, σε ό, τι αφορά την ανακεφαλοποίηση ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων € της AZ Fly, οριστικές εγγυήσεις σχετικά με την ουσιαστική και παράλληλη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και με την τήρηση της υποχρέωσης ιδιωτικοποίησης που ανέλαβε η Ιταλία τον Ιούλιο του 2004.

14.

Σε ό, τι αφορά την ανάληψη του ελέγχου της AZ Services από τη δημόσια επιχείρηση χαρτοφυλακίου Fintecna, η Επιτροπή επιθυμούσε να ελέγξει, με την βοήθεια, συν τοις άλλοις, ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων, κατά πόσον θα αποδώσει το εγχείρημα, αφού καθορισθούν οι τρόποι υλοποίησής του, καθώς και οι μελλοντικές συμβατικές σχέσεις μεταξύ των δύο οντοτήτων, λαμβάνοντας επίσης υπόψη την ύπαρξη προνομιούχων μετοχών.

15.

Η Επιτροπή αποφάσισε λοιπόν να κινήσει επίσημη διαδικασία εξέτασης προκειμένου να διερευνήσει, εντός των συντομότερων δυνατών προθεσμιών που επιτάσσει η δύσκολη ταμειακή κατάσταση της επιχείρησης, το συμβιβάσιμο των δύο προβλεπόμενων μέτρων ανακεφαλαιοποίησης με την κοινή αγορά.

16.

Η Επιτροπή επιθυμούσε επίσης να προσφέρει στα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη τη δυνατότητα να εκφράσουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με όλες τις πτυχές του σχεδίου αναδιάρθρωσης και ανακεφαλαιοποίησης της Alitalia και να τις υποβάλουν, εφόσον το έκριναν σκόπιμο. Εφόσον όντως τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης που αποτελούν το αντικείμενο της παρούσας απόφασης χαρακτηρισθούν «κρατικές ενισχύσεις», για να κριθεί το συμβιβάσιμό τους πρέπει να εφαρμοσθούν όλοι οι ισχύοντες κοινοτικοί κανόνες επί του θέματος. Μια νέα όμως ενίσχυση αναδιάρθρωσης θα αποτελούσε κατάφωρη παραβίαση της αρχής να χορηγείται «ενίσχυση για πρώτη και τελευταία φορά», καθόσον η εταιρεία Alitalia έχει ήδη λάβει στο παρελθόν κρατικές ενισχύσεις και δεν έχουν παρέλθει ακόμη δέκα χρόνια από τη λήξη του προηγούμενου σχεδίου αναδιάρθρωσης του 2000-2001. Η Επιτροπή υπενθύμισε εξάλλου ότι η ενίσχυση αναδιάρθρωσης που ενέκρινε το 1997 προέβλεπε ότι δεν θα εχορηγείτο στην Alitalia καμία άλλη ενίσχυση αυτού του είδους. Τέλος, ανάλογη δέσμευση ανέλαβαν εκ νέου οι ιταλικές αρχές σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση που αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας, κατά την έγκριση της ενίσχυσης διάσωσης τον Ιούλιο του 2004.

17.

Στα συμπεράσματα της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή δήλωνε ότι, σε περίπτωση που αποτελούν κρατικές ενισχύσεις τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης ή τα πλεονεκτήματα που έχουν χορηγηθεί στην Alitalia κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης, αμφιβάλλει εάν οι ενισχύσεις αυτές θα μπορούσαν να είναι συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά κατ' εφαρμογήν των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 87 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης.

18.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη (ορισμένες αεροπορικές εταιρείες και μια ένωση αντιπροσώπευσης ορισμένων αεροπορικών εταιρειών) ασκούν κριτική σε μέρος των προβλεπόμενων οικονομικών παρεμβάσεων, ήτοι στην ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly και στην ανάληψη του ελέγχου της AZ Servizi από την Fintecna, για τις οποίες κινήθηκε η διαδικασία εξέτασης με την απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2005, εκείνο όμως το οποίο επικρίνουν κυρίως είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποίησε η Alitalia την ενίσχυση διάσωσης της επιχείρησης και, συγκεκριμένα, την ανάπτυξη της εταιρείας μέσω των εξυπηρετούμενων γραμμών και της πολιτικής της σε θέματα ναύλων. Στην παρουσίαση των παρατηρήσεων που διατύπωσαν τα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη, η Επιτροπή προσπάθησε να διαχωρίσει τα δύο θέματα. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι όντως, για να εξασφαλισθεί μέγιστη δυνατή διαφάνεια στη διαδικασία λήψης της παρούσας απόφασης και στην περίπτωση που από κάποια άποψη αποδειχθεί ότι η ανακεφαλαιοποίηση αποτελεί ενίσχυση και πρέπει επομένως να αξιολογηθεί αναλόγως, επέτρεψε μεν στα τρίτα μέρη να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους επί της ενίσχυσης διάσωσης αλλά ότι η διαδικασία δεν αφορά αυτό το θέμα.

19.

Οι οκτώ αεροπορικές εταιρείες Austrian Airlines, British Airways, Finnair, Hapag Lloyd Flug, Iberia, Lufthansa, Scandinavian Airlines και TAP, στο εξής ονομαζόμενες «οι οκτώ εταιρείες» κρίνουν, σε κοινή επιστολή τους στις 17 Μαρτίου 2005, ότι δεν τηρήθηκαν οι όροι υπό τους οποίους χορηγήθηκε η ενίσχυση διάσωσης και ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Alitalia περιλαμβάνει νέες ενισχύσεις, γεγονός που κατά την άποψή τους δημιουργεί αλυσιδωτές αντιδράσεις.

20.

Οι οκτώ εταιρείες κρίνουν ότι η Επιτροπή επικεντρώνεται υπέρ το δέον στη μείωση της κρατικής συμμετοχής στην Alitalia και επίσης ότι είναι αμφισβητούμενο το συμβιβάσιμο της ανακεφαλαιοποίησης της AZ Fly, της ανάληψης του ελέγχου της AZ Servizi, όπως και των μέτρων δημόσιας χρηματοδότησης· κατά την άποψή τους, δεν τηρήθηκε η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε ό, τι αφορά την αδυναμία της Alitalia να εξασφαλίσει επαρκώς απόδοση των επενδύσεων. Σε συνημμένο τους έγγραφο, οι οκτώ εταιρείες επισημαίνουν τα εξής:

21.

Η βασική κριτική που ασκούν οι οκτώ εταιρείες στην Alitalia είναι ότι προσέφυγε σε τεχνικές που της επέτρεπαν να αυξήσει τη χωρητικότητά της και να δημιουργήσει νέες γραμμές, τις οποίες θεωρούν ελλειμματικές λόγω της επιθετικής πολιτικής τιμών της Alitalia.

22.

Οι εταιρείες επισημαίνουν ότι οι νέες γραμμές προς την ανατολική Ευρώπη άνοιξαν με τη θεωρητική παύση γραμμών που προϋπήρχαν που στην πραγματικότητα εκμεταλλεύονται εταίροι όπως η Air France και η Alitalia Express, στις οποίες η Alitalia μπορεί να πωλεί θέσεις χωρίς περιορισμούς και να εισπράττει τα αντίστοιχα έσοδα με βάση τις συμφωνίες code sharing επίσης χωρίς περιορισμούς.

23.

Οι εταιρείες επισημαίνουν ότι η έναρξη λειτουργίας νέων γραμμών προς τα Σκόπια, το Ζάγκρεμπ, την Τιμισοάρα, τη Βουδαπέστη, το Σαράγιεβο και την Αγία Πετρούπολη το Νοέμβριο του 2004 δεν έχει λογι9κή εξήγηση· ενώ οι περισσότερες από αυτές τις γραμμές συνδέονται άμεσα με ροές «εθνικής» κίνησης τους θερινούς μήνες, η Alitalia παρέτεινε την πολιτική τιμολόγησης στην έναρξη αυτών των γραμμών πολύ πέραν αυτού του διαστήματος για να έχουν πληρότητα τα αεροσκάφη της, γεγονός που κατέστησε τις γραμμές αυτές ελλειμματικές.

24.

Οι οκτώ εταιρείες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η συνεχής ενίσχυση της AZ Fly συντηρεί μια μη ικανοποιητική κατάσταση πραγμάτων, η οποία καθυστερεί την παγίωση και την οριστική μείωση των δραστηριοτήτων και μεταφέρει, εν τω μεταξύ, τις δυσχέρειες της εταιρείας στους πλέον αποδοτικούς ανταγωνιστές της. Οι εταιρείες ζητούν επομένως από την Επιτροπή να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την επανόρθωση της κατάστασης.

25.

Στο δεύτερο συνημμένο έγγραφό τους στην επιστολή της 17ης Μαρτίου 2005, οι οκτώ εταιρείες παρουσιάζουν τη συγκριτική εξέλιξη της προσφοράς της Alitalia μεταξύ της πρώτης εβδομάδας του Ιουνίου 2004 και της αντίστοιχης του Ιουνίου του 2005:

26.

Με τους πίνακες που επισυνάπτουν στην επιστολή, οι οκτώ εταιρείες επιχειρηματολογούν υπέρ της άποψής τους στα εξής σημεία:

27.

Τέλος, στο συνημμένο 1 της επιστολής τους, οι οκτώ εταιρείες αμφισβητούν ότι είναι αναγκαία η ενίσχυση διάσωσης για τους εξής λόγους:

28.

Στην επιστολή της 18ης Μαρτίου 2005 προς την Επιτροπή, η BA υπενθυμίζει την ενίσχυση που είχε χορηγηθεί στο παρελθόν στην Altalia και είχε εγκρίνει η Επιτροπή· σημειώνει ότι σήμερα στις ανακεφαλαιοποιήσεις που προβλέπονται δεν τηρείται η αρχή του ιδιώτη επενδυτή που δρα στην οικονομία της αγοράς και ότι αποτελούν νέα μη συμβιβάσιμη ενίσχυση. Η BA λυπάται για το γεγονός ότι τα στοιχεία στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας είναι ανεπαρκή και επιθυμεί να έχει περισσότερο χρόνο στη διάθεσή της ώστε να διατυπώσει τις δικές της παρατηρήσεις σε τυχόν νέα έγγραφα. Η εταιρεία αναφέρει εν προκειμένω τους όρους για τη χορήγηση των δανείων στην Alitalia και τη μεταβίβαση των χρεών στην AZ Servizi.

29.

Η BA επιβεβαιώνει τις παρατηρήσεις που είχε διατυπώσει από κοινού με τις άλλες επτά αεροπορικές εταιρείες και υποστηρίζει ότι η Alitalia χρησιμοποίησε την ενίσχυση διάσωσης για να αναπτύξει το δίκτυό της πέραν των ορίων που είχαν συμφωνηθεί στην αγορά. Η BA θεωρεί ότι έχει ζημιωθεί ιδιαίτερα στη γραμμή Iταλίας — Δελχί, στην οποία η ιταλική αγορά έχει μειωμένες δυνατότητες ενώ αντίθετα αφορά σε μεγάλο βαθμό τη βρετανική αγορά.

30.

Η BA αναφέρει επίσης τρία άλλα θέματα:

31.

Η Austrian Airlines (OS), στην επιστολή της με συμπληρωματικές πληροφορίες που έστειλε στην Επιτροπή στις 17 Μαρτίου 2005, επαναλαμβάνει σε μεγάλο βαθμό την επιχειρηματολογία που ανέπτυξαν οι υπόλοιπες επτά εταιρείες καθώς και εκείνην της BA . Σε ό, τι αφορά τη συμπεριφορά της Alitalia στην αγορά και την ενίσχυση διάσωσης, η OS υπογραμμίζει πάντως ότι η συμπεριφορά της Alitalia έχει ιδιαίτερο αντίκτυπο στη θέση της OS στην αγορά διότι δραστηριοποιείται σε μια εγγύς από γεωγραφική άποψη αγορά, όπου υπάρχει ήδη εκτεταμένη παρουσία άλλων μορφών ανταγωνισμού — που η συγκεκριμένη εταιρεία θεωρεί «φυσιολογικές» διότι δεν συνδέονται με κρατικές ενισχύσεις — οι οποίες πάντως υπάρχουν, όπως παραδείγματος χάριν οι εταιρείες χαμηλού κόστους ή εταιρείες της Κεντρικής Ευρώπης όπως η Czech Airlines.

32.

Στην επιστολή της, η OS επισύναψε αντίγραφα εσωτερικής ηλεκτρονικής αλληλογραφίας με τα οποία επιθυμεί να αποδείξει ότι η Alitalia ασκεί πολιτική price leadership σε μια δεδομένη αγορά και σε μια δεδομένη ημερομηνία· επεσύναψε επίσης ορισμένους συγκριτικούς πίνακες των πτήσεων της Alitalia και της OS με αναχώρηση από τις Βρυξέλλες για είκοσι περίπου προορισμούς την περίοδο από τον Μάρτιο έως τον Μάιο του 2005.

33.

Η ELFAA (Ευρωπαϊκή Ένωση Αεροπορικών Εταιρειών Χαμηλού Κόστους), η οποία τον Μάρτιο του 2005 συγκέντρωνε δέκα αεροπορικές εταιρείες (Norwegian, Transavia, Hapag-Lloyd Express, Air Berlin, Flybe, Sterling, Sky Europe, Wizzair, Sverige flyg και Ryanair), υπέβαλε τις παρατηρήσεις της με επιστολή που έστειλε στην Επιτροπή με τηλεομοιοτυπία στις 22 Μαρτίου 2005.

34.

Όσον αφορά το τυπικό της υπόθεσης, η ELFAA επιθυμεί να έχει τον φάκελο ως ενδιαφερόμενο μέρος και να γνωμοδοτήσει επίσης πριν ληφθεί οιαδήποτε οριστική απόφαση. Λυπάται για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν περίμενε, πριν κινήσει τη διαδικασία, να έχει στη διάθεσή της ολοκληρωμένη πληροφόρηση από την Ιταλία και υποστηρίζει ότι το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την απουσία της έκφρασης «σοβαρές υπόνοιες» στο κείμενο της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, δείχνει ότι η Επιτροπή δεν επιθυμεί να εφαρμόσει με τη δέουσα αυστηρότητα τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων στην εξεταζόμενη περίπτωση.

35.

Σε ό, τι αφορά την ουσία της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, η ELFAA είναι ριζικά αντίθετη με τα μέτρα που προβλέπει η Ιταλία. Αναφέρει τη μεταβίβαση χρεών ύψους 1,6 δισεκατομμυρίων € από την Alitalia Fly στην AZ Servizi, τη δημόσια χρηματοδότηση ύψους 300 εκατομμυρίων € στο προβλεπόμενο σχέδιο κοινωνικών μέτρων και την προβλεπόμενη ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly από το Ιταλικό Κράτος ύψους 750 εκατομμυρίων €.

36.

Η ELFAA υποστηρίζει ότι η Alitalia παραβίασε τους όρους που είχαν τεθεί για την ενίσχυση διάσωσης αναγγέλλοντας ότι προτίθεται να μεγαλώσει το στόλο της και να αγοράσει μια ανταγωνίστρια επιχείρηση, όπως επίσης και με την έναρξη νέων γραμμών. Η ELFAA υποστηρίζει επίσης ότι η AZ έχει την αποκλειστική χρήση ορισμένων αερολιμενικών υποδομών χωρίς να χρεώνεται εξ ολοκλήρου το αντίστοιχο κόστος ως εταιρεία και την παροχή υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας (OSP) που δεν δικαιολογείται με βάση τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2408/92 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1992, για την πρόσβαση των κοινοτικών αερομεταφορέων στα ενδοκοινοτικά δρομολόγια (6)· ως σχετικό παράδειγμα αναφέρει την πρόσφατη περίπτωση των 18 δρομολογίων μεταξύ Σαρδηνίας και ηπειρωτικής Ευρώπης (7).

37.

Τα σχόλια της Ιταλίας στις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν χωρίσθηκαν και αυτά σε δύο ομάδες όπως συνέβη και με τις παρατηρήσεις: από τη μια πλευρά, τα σχόλια σχετικά με τις πτυχές για τις οποίες κινήθηκε η διαδικασία (δηλαδή, η προβλεπόμενη ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly και η αγορά μετοχών της AZ Servizi από την Fintecna) και, από την άλλη, τα σχόλια σχετικά με τον έλεγχο της ενίσχυσης διάσωσης που εγκρίθηκε το 2004, με βάση την οποία η Επιτροπή είχε ζητήσει τις παρατηρήσεις τρίτων μερών και της Ιταλίας· όσον αφορά την τελευταία αυτή πτυχή, το θέμα είναι η εξέλιξη της προσφοράς και η συμπεριφορά της Alitalia στην αγορά, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιήθηκε το δάνειο που εξασφαλίσθηκε με την ενίσχυση διάσωσης. Τέλος, η Ιταλία διατύπωσε ορισμένα σχόλια σε κάποια θέματα που έγειραν τα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη, τα οποία δεν άπτονται των δύο κύριων θεμάτων που προαναφέρθηκαν.

38.

Η Ιταλία δήλωσε ότι τα σχόλια της ELFAA είναι απαράδεκτα διότι διατυπώθηκαν στις 21 Μαρτίου 2005, δηλαδή μετά την προθεσμία ενός μηνός από τη δημοσίευση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας· ωστόσο, η Ιταλία απάντησε και σε αυτά τα σχόλια.

39.

Οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν επίσης στην Επιτροπή σημείωμα, στο οποίο επιμένουν ότι είναι αναγκαίο η Επιτροπή να εκδώσει θετική απόφαση σε σύντομο χρονικό διάστημα· υπενθυμίζουν ότι η συνέλευση των μετόχων της Alitalia, η οποία οφείλει να εγκρίνει τους λογαριασμούς του 2004, έχει ορισθεί για τις 27 και 28 Ιουνίου 2005, δηλαδή εντός του ορίου των 180 ημερών που προδιαγράφει ο νόμος μετά τη λήξη του οικονομικού έτους· επισημαίνουν άλλωστε ότι η συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου για την έγκριση του σχεδίου προϋπολογισμού έχει ορισθεί για τις 20 Μαΐου 2005 (8). Εφόσον η Επιτροπή δεν εγκρίνει την ανακεφαλαιοποίηση ή τουλάχιστον εάν δεν υπάρξει καμία ένδειξη επ' αυτού, η Alitalia δεν αποκλείει τον κίνδυνο, εκτός από τις σωρευμένες ζημίες, να πρέπει ο προϋπολογισμός να συνταχθεί με βάση το ενδεχόμενο εκκαθάρισης και όχι συνέχισης της εκμετάλλευσης.

40.

Στο θέμα αυτό η Ιταλία διευκρινίζει ότι η Alitalia απευθύνθηκε σε διάφορα ιταλικά και ξένα τραπεζικά ιδρύματα για να αποσπάσει δήλωση προθέσεων για να εξασφαλισθεί η ομαλή διεξαγωγή της προβλεπόμενης ανακεφαλαιοποίησης, σύμφωνη με το πνεύμα των επιστολών δήλωσης προθέσεων που είχε λάβει για την ανακεφαλαιοποίηση του 2002 και σύμφωνη με τα αιτήματα της Επιτροπής. Η Ιταλία δηλώνει ότι απέσπασε δέσμευση προς αυτήν την κατεύθυνση από την Deutsche Bank, η οποία καλύπτει σήμερα και το μερίδιο του Ιταλικού Κράτους στην ανακεφαλαιοποίηση, το οποίο δεν θα μπορέσει να αναλάβει η Ιταλία ούτως ώστε να τηρήσει τη δέσμευσή της για μείωση της συμμετοχής της στο κεφάλαιο της Alitalia, έως το τέλος του εγχειρήματος, σε ποσοστό κάτω του 50 %. Η Ιταλία υποστηρίζει ότι η μεγαλύτερη δέσμευσή της σε σύγκριση με το 2002 αποτελεί απόδειξη ότι έχει θέσει όντως σε εφαρμογή την ιδιωτικοποίηση της εταιρείας. Δηλώνει ότι η επιστολή της αίρει κάθε αμφιβολία όσον αφορά το ύψος και τους ακριβείς όρους συμμετοχής του κράτους στην ανακεφαλαιοποίηση.

41.

Η Επιτροπή έλαβε αντίγραφο της επιστολής δέσμευσης με ημερομηνία 19 Απριλίου 2004 που έστειλε στην Alitalia η Deutsche Bank, με την οποία η εν λόγω τράπεζα δέχεται να συνάψει η ίδια σύμβαση που θα εξασφαλίζει ή θα αναθέτει την ομαλή διεξαγωγή της ανακεφαλαιοποίησης, μέγιστου ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων €, με ανώτατο όριο επιχειρηματικού κινδύνου 650 εκατομμυρίων € και, ούτως ή άλλως, ύψους που επιτρέπει τη μείωση της συμμετοχής του ιταλικού κράτους στο 49,9 % του κεφαλαίου της εταιρείας. Η Deutsche Bank και η AZ Fly συμφώνησαν ότι η τιμή ή το φάσμα της τιμής έκδοσης των νέων μετοχών θα αποφασισθεί από κοινού και ότι θα είναι χαμηλότερο τουλάχιστον κατά […] (*1) % ως προς την τιμή χρηματιστηρίου, αφού έλαβαν υπόψη ότι δεν θα υπάρχει προτιμησιακό δικαίωμα εγγραφής.

42.

Η Ιταλία διαβίβασε στην Επιτροπή ανάλυση που πραγματοποίησε η ίδια η Deutsche Bank, όπου διευκρινίζονται οι συνθήκες ανακεφαλαιοποίησης της AZ Fly με βάση ανάλογα εγχειρήματα που έγιναν στις ευρωπαϊκές αγορές μετά το 2003:

43.

Η Ιταλία διευκρίνισε ότι η διαφορά κατά […] % που προαναφέρθηκε ισχύει για όλες τις νεοεκδοθείσες μετοχές και επιβεβαίωσε ότι δεν έλαβε κανένα άλλο αίτημα από την Deutsche Bank για ειδικούς όρους για την εγγραφή μετοχών τις οποίες θα εγγυηθεί η τράπεζα· δεν υπάρχει επίσης τέτοιου είδους συμφωνία μεταξύ της Deutsche Bank και του Υπουργείου Οικονομίας.

44.

Τα επασφάλιστρα εγγυήσεων και διεύθυνσης καθορίσθηκαν στο […] % της τιμής που εγγυήθηκε η Deutsche Bank ή η κοινοπραξία· εκτός αυτού, υπάρχει προμήθεια δέσμευσης ύψους […] %. Και γι' αυτό το σημείο η Iταλία διαβίβασε ανάλυση της Deutsche Bank, όπου αποδεικνύεται ότι αυτά τα συνολικά επασφάλιστρα [της τάξεως του 5 %] (*2) της εγγυημένης τιμής συμβαδίζουν με την πρακτική που ακολουθήθηκε σε ανάλογα εγχειρήματα που πραγματοποιήθηκαν μετά το τέλος του 2002:

45.

Προκειμένου να εγγυηθούν πλήρως τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, οι ιταλικές αρχές έστειλαν στην Επιτροπή, στις 22 Απριλίου 2005, την εξής επίσημη δέσμευση:

«Οι ιταλικές αρχές δεσμεύονται να προβούν στην εγγραφή του μεριδίου τους στην προβλεπόμενη αύξηση κεφαλαίου της Alitalia με τις ίδιες συνθήκες της αγοράς που θα ισχύσουν για τους ιδιώτες επενδυτές, ιδίως όσον αφορά την τιμή έκδοσης και τα δικαιώματα που συνδέονται με τις νεοεκδιδόμενες μετοχές, και σε ποσοστό τέτοιο ώστε η συμμετοχή του κράτους στο κεφάλαιο της εταιρείας να ανέλθει, μετά το πέρας του εγχειρήματος, στο 49,9 %. Οι ιταλικές αρχές, λαμβάνοντας άλλωστε υπόψη το περιεχόμενο της επιστολής που εστάλη στις 19 Απριλίου 2005 από την Deutsche Bank στην Alitalia και κατόπιν διαβιβάσθηκε στην Μόνιμη Αντιπροσωπία (12), δεσμεύονται να παρέμβουν στη συγκεκριμένη αύξηση κεφαλαίου μόνον εφόσον ολοκληρωθούν οι ανασταλτικές αιρέσεις της δέσμευσης που έχει αναλάβει η Deutsche Bank στην επιστολή που προαναφέρθηκε και εφόσον, επομένως, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που θα αναλάβουν την εγγραφή δεσμευθούν επίσημα και ανεπιφύλακτα — εξαιρουμένων των συνήθων περιπτώσεων ανωτέρας βίας, εχθροπραξιών, τρομοκρατικών και άλλων παρόμοιων ενεργειών — να εξασφαλίσουν ή να αναθέσουν σε τρίτους την “ομαλή έκβαση” του εγχειρήματος ανακεφαλαιοποίησης. Οι ιταλικές αρχές δεσμεύονται επίσης: να διαβιβάσουν στην Επιτροπή, αμέσως μετά τη σύναψή τους και πριν την εγγραφή του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών στην αύξηση κεφαλαίου, τις οριστικές συμβάσεις που θα συναφθούν με τις τράπεζες, οι οποίες θα περιέχουν τις εν λόγω επίσημες και άνευ όρων δεσμεύσεις εγγραφής· να υποβάλουν, όταν ολοκληρωθεί το εγχείρημα, έκθεση επεξηγηματική των πραγματικών ποσοστών εγγραφής στη συγκεκριμένη αύξηση κεφαλαίου.».

46.

Η Ιταλία θέτει άλλωστε υπό αμφισβήτηση την άποψη, σύμφωνα με την οποία απλώς και μόνον η ιδιωτικοποίηση (13) της AZ Fly είναι αντίθετη με τις υποχρεώσεις που περιέχει η απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης. Επ' αυτού η Ιταλία υπενθυμίζει το κείμενο της απόφασης κίνησης της διαδικασίας (14) και τη συλλογιστική ιδιωτικής διαχείρισης στην λειτουργία της AZ Servizi. Αυτή η συλλογιστική ιδιωτικής διαχείρισης επικρατεί τόσο στην αγορά της συμμετοχής στην AZ Servizi από την Fintecna όσο και στον τελικό στόχο εκχώρησης των αντίστοιχων δραστηριοτήτων σε τρίτους.

47.

Όσον αφορά την ύπαρξη στην αγορά απρόβλεπτων και δυσμενών συνθηκών για την εξέλιξη του εγχειρήματος, η Ιταλία αμφισβητεί την περίπτωση της Iberia που ανέφεραν τα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη· η Επιτροπή στην περίπτωση αυτή έπρεπε να αποκλείσει κάθε δυνατότητα νέων ενισχύσεων διότι δεν συνέτρεχαν τέτοιοι λόγοι για την εταιρεία αυτή. Αντίθετα η Ιταλία δηλώνει ότι η Επιτροπή θεωρεί ότι η υποχρέωση ιδιωτικοποίησης είναι ανεξάρτητη από την ύπαρξη απρόβλεπτων και δυσμενών συνθηκών στην αγορά (15).

48.

Η Ιταλία διαβίβασε στην Επιτροπή, στις 22 Απριλίου 2004, το επικαιροποιημένο επιχειρηματικό σχέδιο της Alitalia που εγκρίθηκε στις 14 Απριλίου 2004 από το διοικητικό της συμβούλιο. Το αναθεωρημένο σχέδιο βασίζεται στην ίδια λογική με το αρχικό σχέδιο και περιέχει πάντοτε δύο στάδια: το πρώτο, το οποίο αφορά την εξυγίανση, θα πραγματοποιηθεί το 2005 και το 2006, το δε δεύτερο, το οποίο αφορά την ανάκαμψη της εταιρείας, το 2007-2008· ενώ στο δεύτερο στάδιο προβλέπεται η ανάπτυξη της προσφοράς χάρη στα νέα αεροσκάφη, στο πρώτο στάδιο σκοπός είναι να εξασφαλισθεί η συνέχεια της άσκησης των δραστηριοτήτων, η μεγιστοποίηση των προσφερόμενων θέσεων που ήδη υπάρχουν και η ανάκτηση παραγωγικότητας. Στο αναθεωρημένο σχέδιο λαμβάνεται υπόψη 30 % αύξηση της τιμής των καυσίμων σε σύγκριση με το προηγούμενο σχέδιο (με ετήσια αύξηση των εξόδων της τάξεως των 75 εκατομμυρίων €) και γίνονται πιο μετριοπαθείς προβλέψεις για τα εισοδήματα/τα έσοδα ανά μονάδα στις πτήσεις μικρών και μεσαίων αποστάσεων λόγω της εισόδου ανταγωνιστριών εταιρειών χαμηλού κόστους στην αγορά της χώρας. Στο αναθεωρημένο σχέδιο διατηρείται πάντως αμετάβλητο το προβλεπόμενο επίπεδο απόδοσης, το οποίο θα επιτευχθεί με πιο αυστηρά μέτρα στην περικοπή των εξόδων, τα οποία αναμένεται να αποφέρουν συμπληρωματική ετήσια εξοικονόμηση περίπου 160 εκατομμυρίων € μέσα στο 2006 χάρη στην καλύτερη γνώση που έχει η νέα διοίκηση για την εταιρεία και την ομαλή διεξαγωγή των πρωτοβουλιών που έχουν αναληφθεί. Έτσι, θα επιτευχθεί ισορροπία πριν τα τέλη του 2006 και οι λειτουργικές δαπάνες υπολογιζόμενες σε CATK (μοναδιαίο κόστος ανά προσφερόμενο τονο-χιλιόμετρο) θα μειωθούν, όπως προβλέφθηκε τον Οκτώβριο του 2004, κατά περίπου […] % κατά τη διάρκεια του σχεδίου, με βάση εκκίνησης το 2004· το περιθώριο, υπολογιζόμενο ως EBITDAR (16), από […] % το 2005 θα ανέλθει σε 14 % το 2008 (στο αρχικό σχέδιο τα προβλεπόμενα ποσοστά ήταν […] και 14 % αντίστοιχα).

49.

Στο θέμα αυτό, η Ιταλία υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή αποφάσισε να απευθυνθεί στο γραφείο Ernst & Young Italia για να βεβαιωθεί ότι το εγχείρημα είναι συμβιβάσιμο· δεν αναφέρει τίποτε άλλο σχετικό αλλά επιβεβαίωσε ότι συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιταλίας και Fintecna. Η εκχώρηση των υπηρεσιών εδάφους από την Alitalia στην AZ Servizi, η οποία έπρεπε να προηγηθεί της ανακεφαλαιοποίησης και είχε προβλεφθεί για τα τέλη του Απριλίου 2005, ολοκληρώθηκε όντως (17).

50.

Όσον αφορά τη χρήση προνομιούχων μετοχών, η Ιταλία υπενθυμίζει ότι η πρακτική αυτή ακολουθείται ευρέως στην Ευρώπη και δίνει ως παραδείγματα τα καταστατικά της Volkswagen AG και της Unilever· επισημαίνει επίσης τη σημασία αυτού του είδους κεφαλαίου σε εταιρείες όπως η Hugo Boss, η Henkel και η Porsche, στις οποίες αντιπροσωπεύει ποσοστό μεταξύ 40 και 50 % των μετοχών όπως άλλωστε, σε μικρότερο βαθμό, και σε άλλες εταιρείες όπως η Abertis, η BMW, η MAN και η RWE.

51.

Οι ιταλικές αρχές υποστηρίζουν ότι η συμμετοχή της AZ Fly στην AZ Servizi δεν πρέπει να περιληφθεί στον υπολογισμό της ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης· όντως, η εταιρεία δεν μετέχει στην αύξηση κεφαλαίου της AZ Servizi αλλά αντίθετα θα ελευθερωθεί προοδευτικά από το μερίδιο συμμετοχής της.

52.

Απαντώντας σε όσα λέχθηκαν σχετικά με τη μεταφορά των χρεών της Alitalia στην AZ Servizi, οι ιταλικές αρχές υπενθυμίζουν ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα της Alitalia, ύψους 1,7 δισεκατομμυρίων €, αποτελούνται είτε από μετατρέψιμα ομόλογα είτε από χρέη, η εμπράγματη εγγύηση για τα οποία είναι ο στόλος· έτσι, το σύνολο των χρεών θα εξακολουθήσουν να βαρύνουν την AZ Fly.

53.

Η Ιταλία διευκρίνισε επίσης τους τρόπους στους οποίους συμφώνησαν η Fintecna και η Alitalia για την μελλοντική κατανομή του προϊόντος που θα προέλθει από την επένδυση στην AZ Servizi και προβλέπεται στη δήλωση προθέσεων της 13ης Οκτωβρίου 2004 που υπέγραψαν τα συμβαλλόμενα μέρη (18). Τα μέρη συμφώνησαν ότι, για την παρούσα και τη μελλοντική συμμετοχή της Alitalia στις διαπραγματεύσεις σχετικά με ενδεχόμενες εκχωρήσεις δραστηριοτήτων της AZ Servizi και σχετικά με τη διάθεσή της να τις διευκολύνει, ακόμη και με συμβατικές ρυθμίσεις, εφόσον δεν θα θίγουν τη συμβατική θέση της από άποψη δρομολογίων ή τιμών, οι εκχωρήσεις θα τύχουν αποζημίωσης, η οποία κανονικά θα υπερβαίνει την απλή μαθηματική συμμετοχή στα κέρδη της AZ Servizi. Η Fintecna και η Alitalia συμφώνησαν λοιπόν ότι το ποσοστό απόδοσης που θα επιτύχει η Fintecna και θα υπερβαίνει το 25 % της εσωτερικής απόδοσης (Internal Rate of Return (IRR)) (19) που προβλέπεται στο επιχειρηματικό σχέδιο θα επιστραφεί στην Alitalia σε ποσοστό […] % αυτού του υπερβαίνοντος ποσού. Η αξιολόγηση αυτή θα πραγματοποιηθεί είτε με βάση τις εκχωρήσεις που θα έχουν γίνει, εφόσον έχουν ολοκληρωθεί, είτε στις 31.12.2008 με βάση τις ροές της Fintecna και με την αξιολόγηση του οικονομικού κεφαλαίου της AZ Servizi που θα κατέχει η Fintecna. Η αξιολόγηση θα πραγματοποιηθεί με τη μέθοδο που υποδεικνύεται στο επιχειρηματικό σχέδιο που διαβιβάσθηκε στην Επιτροπή και με βάση έκθεση ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα.

54.

Σε ό, τι αφορά τις μελλοντικές συμβατικές σχέσεις μεταξύ AZ Fly και AZ Servizi, η Ιταλία διευκρινίζει ότι οι τιμές που θα εφαρμοσθούν για την παροχή διαφόρων υπηρεσιών θα παραμείνουν εντός της κλίμακας της αγοράς, ακόμη και εάν προκύψουν από τις διαπραγματεύσεις τιμές υψηλότερες από εκείνες που θα προτείνει αρχικά η Alitalia. Αυτό συνεπάγεται μείωση της έκπτωσης που έχει η AZ Fly για τις υπηρεσίες συντήρησης από […] σε […] %, δεδομένου ότι μια εταιρεία επιτυγχάνει μέγιστη έκπτωση συνήθως στην αγορά όταν αναθέσει κατ' αποκλειστικότητα επί επτά χρόνια τη συντήρηση του στόλου της σε έναν μόνον πάροχο υπηρεσιών. Κατά τον ίδιο τρόπο, η πριμοδότηση […] % που υπήρξε αντικείμενο διαπραγμάτευσης με την Fintecna για τα έσοδα των υπηρεσιών εδάφους διατηρεί τις τιμές εντός της κλίμακας της αγοράς.

55.

Μετά τη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της Alitalia, στις 26 Μαΐου 2005, η Ιταλία διαβίβασε επίσης στην Επιτροπή, την 1η Ιουνίου 2005, την τελική σύμβαση που υπέγραψε η Alitalia με την Fintecna, η οποία ρυθμίζει τα θέματα εισόδου της Fintecna στην AZ Servizi.

56.

Η Ιταλία διευκρίνισε ότι το άλλο θέμα που διαπραγματεύθηκαν τα συμβαλλόμενα μέρη, δηλαδή η εκχώρηση από την AZ Fly μέρους των κερδών παραγωγικότητας […] % κατ' ανώτατο όριο των εσόδων (ήτοι […] εκατομμύρια € για μια τετραετία του κοινοποιηθέντος σχεδίου (20)), αντιστοιχεί ακριβώς σε αντιστάθμιση αυτών των ποσών· τα σημερινά επιχειρηματικά σχέδια των δύο οντοτήτων AZ Fly και AZ Servizi στηρίζονται σε βάσιμες υποθέσεις όσον αφορά τις τιμές των τιμολογούμενων/καταβαλλόμενων υπηρεσιών και τις ενδεχόμενες μελλοντικές τιμές για την AZ Servizi e prodotti και την AZ Fly.

57.

Μετά την επικαιροποίηση του επιχειρηματικού σχεδίου 2005-2008, η οποία εγκρίθηκε στις 14 Απριλίου 2005, η Ιταλία διαβεβαίωσε την Επιτροπή ότι το σχέδιο δεν επιφέρει καμία υλική επίπτωση στο σκέλος της AZ Servizi και ότι επομένως δεν επηρεάζει τη σταθεροποίηση της επιχείρησης και την προβλεπόμενη απόδοση της επένδυσης της Fintecna. Επ' αυτού διευκρινίσθηκε, με τη βοήθεια εγγράφων που συνέταξε η Mediobanca, ότι η τελική αξία θα παραμείνει όπως έχει προβλεφθεί, ότι η αρχική αξία της AZ Servizi θα είναι 94 εκατομμύρια €, έναντι των 97 εκατομμυρίων που είχαν προβλεφθεί, και ότι η εισφορά της Fintecna θα είναι 216 εκατομμύρια € έναντι των 221 εκατομμυρίων που είχαν προβλεφθεί και ο συντελεστής απόδοσής της (IRR) θα παραμείνει στο 25,3 %.

58.

Σε ό, τι αφορά το καταστατικό και τη φύση της ανεξάρτητης επιχείρησης Fintecna, οι ιταλικές αρχές επιβεβαίωσαν, πέραν των πληροφοριών που αναφέρονται στο σημείο 33 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, ότι το καταστατικό της Fintecna δεν επιδέχεται καμίας παρέκκλισης: τουτέστιν, το διοικητικό της συμβούλιο, το οποίο άλλωστε ορίζεται από τον μέτοχο, δηλαδή το Ιταλικό Κράτος, είναι υπεύθυνο έναντι των τρίτων και της εταιρείας για τις επιλογές διαχείρισης· με βάση τη νομοθεσία περί πτώχευσης, το καταστατικό της εταιρείας είναι σύμφωνο προς εκείνο των εταιρειών ιδιωτικού δικαίου· δεν υφίσταται πλέον καμία νομική εγγύηση, γενικού ή ειδικού είδους, από το Ιταλικό κράτος για την Fintecna και η εταιρεία έχει ανταποκριθεί σε όλες τις υποχρεώσεις δημοσιοποίησης, με τις οποίες αποκλείεται η ευθύνη του ενός και μόνου μετόχου που προβλέπεται στο άρθρο 2362 του ιταλικού αστικού κώδικα.

59.

Κατ' αίτησιν της Επιτροπής, η Ιταλία διευκρίνισε επίσης τη φύση των σχέσεων μεταξύ Fintecna και της πρώην IRI SpA Αφού τέθηκε σε εκκαθάριση η IRI στις 27 Ιουνίου 2000, το κράτος προέβη στην αναδιοργάνωση και τη μεταβίβαση των συμμετοχών που κατείχε η εταιρεία. Το 53 % των μετοχών Alitalia που κατείχε η IRI μεταβιβάσθηκαν στο Δημόσιο Ταμείο με το διάταγμα της 21ης Δεκεμβρίου 2000 και για προσωρινή αξία 1 797 128 641 402 ITL, ήτοι περίπου 654,5 εκατομμύρια €. Η αξία αυτή πρέπει να διορθωθεί μετά την εκχώρηση, έστω και εν μέρει, των κατεχόμενων τίτλων ή μετά την αξιολόγηση δύο συμβούλων, εφόσον το κρίνει απαραίτητο το Δημόσιο Ταμείο. Η μεταβίβαση δεν συνοδεύθηκε από πληρωμή αλλά από την εκχώρηση από πλευράς της IRI στο Δημόσιο Ταμείο άτοκης πίστωσης ισάξιου ποσού.

60.

Στην ανακεφαλαιοποίηση της Alitalia, την οποία ενέκρινε η Επιτροπή στις 19 Ιουνίου 2002, μέρος του εγχειρήματος ανέλαβε το Δημόσιο Ταμείο, για να ενσωματωθούν στο κεφάλαιο τις τελευταίες δύο δόσεις της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης. Δεδομένου του αποκλεισμού των υπολοίπων μετόχων από το δικαίωμα εγγραφής, και σύμφωνα με το άρθρο 2441 του αστικού κώδικα, η καθορισμένη αξία ανά μετοχή ((0,96 €) πιστοποιήθηκε από την Deloitte and Touche, ορκωτό ελεγκτή της Alitalia. Η αξία αυτή χρησιμοποιήθηκε και για τον οριστικό καθορισμό της εισφοράς που κατέβαλε το 2000 η IRI στο Δημόσιο Ταμείο με το διάταγμα της 27ης Ιουνίου 2002 ύψους περίπου 788 εκατομμυρίων €. Το διάταγμα καθόριζε επίσης ότι το άτοκο δάνειο/πίστωση θα είχε ως καταληκτική ημερομηνία την ημερομηνία έγκρισης των λογαριασμών του 2002 της IRI.

61.

Τέλος, άλλο διάταγμα της 2ας Απριλίου 2003 διαπίστωνε ότι η Fintecna είχε αναλάβει την IRI την 1η Δεκεμβρίου 2002 και επαναπροσδιόριζε τους τρόπους παράτασης του σχετικού δανείου/πίστωσης με βάση την αναγκαιότητα που προέκυψε να επισπευσθεί η διαδικασία· η ημερομηνία παράτασης, και επομένως η αποπληρωμή του δανείου από το Δημόσιο Ταμείο, αναβλήθηκε έως την εκχώρηση ολόκληρης της συμμετοχής που κατείχε το Δημόσιο Ταμείο ή, το αργότερο, πριν την έγκριση των λογαριασμών του 2004 της Fintecna, δηλαδή το αργότερο έως τις 30 Ιουνίου 2005.

62.

Οι ιταλικές αρχές επισημαίνουν, όπως αναφέρεται λεπτομερώς και στα σημεία 63 έως 84, ότι οι παρατηρήσεις των τρίτων μερών φαίνεται να βασίζονται συχνά σε προσεγγιστική αξιολόγηση ανακριβών στοιχείων και να επικεντρώνονται σε εικαζόμενη αύξηση των προσφερόμενων θέσεων και σε εικαζόμενη επιθετική τιμολόγηση στις εκτελούμενες πτήσεις. Οι παρατηρήσεις των τρίτων μερών είναι άλλωστε «επιθετικές» χωρίς να τεκμηριώνονται αναλόγως, όπως παραδείγματος χάριν ο ισχυρισμός ότι υπήρξε διπλή ενίσχυση το 1997 και το 2002 ή ο ισχυρισμός ότι αγοράσθηκαν νέα αεροσκάφη, πράγμα που ούτως ή άλλως είχε αποφασισθεί το 2002.

63.

Η Ιταλία υποστηρίζει ότι η κριτική των τρίτων μερών καταλήγει σε αντιφάσεις διότι, από τη μια πλευρά, κατηγορούν την ιταλική εταιρεία ότι χρησιμοποίησε την ενίσχυση διάσωσης για να αυξήσει τις προσφερόμενες θέσεις και, από την άλλη, θεωρούν άσκοπη την ενίσχυση λόγω της καθυστερημένης απόδοσής της.

64.

Η Ιταλία τονίζει καταρχήν ότι η Alitalia είχε αρχίσει ήδη από το 2000 μια πολιτική επιχειρησιακής μείωσης του μεγέθους της, η οποία καθόριζε συνεχή ελάττωση της προσφοράς της· κατά συνέπεια, τα προσφερόμενα τονο-χιλιόμετρα (ΠTΧ) από 5,7 δισεκατομμύρια το 2000 μειώθηκαν σε 5,1 δισεκατομμύρια το 2001 και κατόπιν σε 4,2 δισεκατομμύρια το 2002 με ανάλογη μείωση της μέσης ημερήσιας χρήσης των αεροσκαφών (7 ώρες και 41 λεπτά ανά αεροσκάφος μέσων αποστάσεων το χειμώνα του 2003-2004 έναντι μέσης χρήσης στην αγορά 8 ωρών και 30 λεπτών). Αυτό επέτρεψε στους ανταγωνιστές της Alitalia να αποκτήσουν ουσιαστικά μερίδια της αγοράς σε ορισμένες αναπτυσσόμενες αγορές όπως η Κίνα, η Ανατολική Ευρώπη και η Ινδία. Ανάκαμψη σημειώθηκε μόνον από το 2003 ((4,4 δισεκατομμύρια ΠTΧ) και ιδίως από το 2004 ((4,8 δισεκατομμύρια ΠTΧ)· προβλέπεται ότι τα ΠTΧ θα φθάσουν τα 5,5 δισεκατομμύρια το 2005. Η δράση αυτή πραγματοποιείται από τον χειμώνα του 2004-2005 και αναμένεται ότι θα επιφέρει μεγάλη αύξηση των επιπέδων ημερήσιας χρήσης των αεροσκαφών, έτσι ώστε να υπάρξει ευθυγράμμιση με τις βέλτιστες πρακτικές στον τομέα.

65.

Για να δικαιολογήσει την αύξηση της προσφοράς μεταξύ θέρους του 2004 και θέρους του 2005 (οι ανταγωνιστές της Alitalia είχαν αναφέρει ως τυπική εβδομάδα την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου των δύο αυτών ετών), η Ιταλία διαβίβασε τον κάτωθι πίνακα ως τεκμήριο:

Εξέλιξη των προσφερόμενων τονοχιλιομέτρων το θέρος του 2005 και του θέρους του 2004

Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στους εξής λόγους:

66.

Η Ιταλία επισημαίνει ότι ο στόλος που υπήρχε στις 31.3.2004 (186 αεροσκάφη) παρέμεινε αμετάβλητος, η αύξηση της προσφερόμενης χωρητικότητας ήταν ακόμη μεγαλύτερη (+[…] % έναντι 14,9 %). Αντίθετα, η αύξηση της χρήσης επιτεύχθηκε μέσα σε ένα πλαίσιο φθίνοντος στόλου, δεδομένου ότι στις 31.12.2005 θα έχει μειωθεί σε […] αεροσκάφη λόγω της απόσυρσης (στα αγγλικά phase-out) των MD 80-82. Ο στόλος αυτός με τη χωρητικότητα που προσφέρει αντιπροσωπεύει το σύνολο του ομίλου Alitalia, ο οποίος περιλαμβάνει επομένως και την Alitalia Express.

67.

Η Ιταλία επιβεβαίωσε ότι η προβλεφθείσα δυνατότητα αγοράς των δύο Airbus A 319 είχε αποφασισθεί από τις 31 Δεκεμβρίου 2002.

68.

Αντιθέτως, το ποσοστό χρήσης του στόλου σημειώνει μεγάλη αύξηση μετά την αναδιαμόρφωση του δικτύου συνδέσεων, το οποίο τελειοποιήθηκε για να μεγιστοποιηθεί το επίπεδο απασχόλησης του παραγωγικού δυναμικού, των αεροσκαφών και των πληρωμάτων και μετά την αναδιοργάνωση της συντήρησης, η οποία κατά μεγάλο μέρος πραγματοποιείται τη νύχτα. Έτσι, με 186 αεροσκάφη στις 31 Μαρτίου 2004 η Alitalia είχε ποσοστό χρήσης […] %, ήτοι […] αεροσκάφη· με 184 αεροσκάφη στις 31 Μαρτίου 2005 η Alitalia επιτυγχάνει ποσοστό χρήσης […] %, ήτοι […] αεροσκάφη.

69.

Η Ιταλία συνάγει το συμπέρασμα ότι είναι κάλλιστα δυνατόν να αναπτύξει αισθητά την προσφορά της και ταυτόχρονα να τηρήσει τις υποχρεώσεις που ανέλαβε σε ό, τι αφορά τη χωρητικότητα με την έγκριση της ενίσχυσης διάσωσης. Αυτή η πρόσθετη προσφορά συγκεντρώθηκε στις αγορές που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ποσοστό ανάπτυξης από και προς την Ιταλία και για τις οποίες δεν υπήρχαν απευθείας συνδέσεις, γεγονός το οποίο εκμεταλλεύθηκαν οι ανταγωνιστές της Alitalia, στην περίπτωση της Ανατολικής Ευρώπης, της Κίνας και της Ινδίας. Οι αγορές αυτές σημείωσαν, κατά την άποψη της Alitalia, ανάπτυξη από και προς την Ιταλία αντίστοιχα 6,3 και 7,3 % το 2004 και το 2005 για την Ανατολική Ευρώπη, 10,5 και 11,2 % για την Κίνα, 5,9 και 7,2 % για την Ινδία. Για την Ανατολική Ευρώπη, η Ιταλία επισημαίνει ότι η ανάπτυξη της Alitalia στις αγορές αυτές λειτούργησε τονωτικά στη ζήτηση της κίνησης, πράγμα που φαίνεται από το γεγονός ότι η αύξηση των καθημερινών κρατήσεων υπερβαίνει την πρόσθετη προσφορά της εταιρείας.

70.

Όσον αφορά την ιδιαίτερη περίπτωση του Δελχί — που ανέφερε η BA — η Ιταλία αμφισβητεί τον ισχυρισμό περί υποκατάστασης. Το Δελχί αντιπροσώπευε μια από τις κυριότερες ροές επιβατικής κίνησης από την Ιταλία με ενδιάμεσο σταθμό (87 επιβάτες ανά ημέρα και προς τις δύο κατευθύνσεις και αντίστοιχο όγκο εμπορευμάτων)· η συγκεκριμένη αγορά σημειώνει μεγάλη ανάπτυξη και παρουσιάζει χαρακτηριστικά ανόδου κατά την αντίθετη περίοδο με αιχμή τον χειμώνα, τα οποία είναι σημαντικά για την εκμετάλλευση της χωρητικότητας.

71.

Όσον αφορά την εγκατάλειψη ορισμένων συχνοτήτων μεταξύ Ρώμης και Παρισιού, η Ιταλία διευκρίνισε ότι αυτό έγινε λόγω της ισορροπίας που επήλθε στη ζήτηση στο πλαίσιο της κοινοπραξίας που συμφωνήθηκε με την Air France· όντως, το ποσοστό των συχνοτήτων της Air France εντός της κοινοπραξίας στην εν λόγω γραμμή ανήλθε από […] % το θέρος του 2004 σε […] % το θέρος του 2005.

72.

Η Ιταλία επεσήμανε ότι η έναρξη νέων γραμμών αποβλέπουν στη βελτίωση της απόδοσης της επιχείρησης· προς το σκοπό αυτό, οι συγκεκριμένες γραμμές, στις οποίες χρησιμοποιείται η χωρητικότητα που δημιουργήθηκε χάρη στην αύξηση του ποσοστού χρήσης των αεροσκαφών, αναμένεται να σημειώσουν θετικό μικτό κέρδος, δηλαδή οριακό κέρδος υψηλότερο του οριακού κόστους, ακόμη και εάν, λόγω της λογικής της φθίνουσας οριακής απόδοσης, οι γραμμές αυτές έχουν χαμηλή μέση απόδοση ως προς τις γραμμές του υπόλοιπου δικτύου. Τα στοιχεία που προσκόμισε η Ιταλία για τη σύνολο στα τέλη Σεπτεμβρίου και τις τελευταίες προβλέψεις για το 2005 δείχνουν όλα θετική απόδοση.

73.

Ωστόσο, κατόπιν αίτησης της Επιτροπής μετά από ανάλυση του γραφείου συμβούλων της Ernst & Young, όπου το μικτό κέρδος φαίνεται αρνητικό στις νέες γραμμές προς τη Σκανδιναβία στα τέλη Δεκεμβρίου 2004, η Ιταλία διαβίβασε ορισμένες συμπληρωματικές πληροφορίες. Καταρχήν, διευκρινίζεται ότι στα τέλη του έτους, και ιδίως τον Οκτώβριο, τα έσοδα ανά προσφερόμενο τονοχιλιόμετρο (RATK) ήταν ιδιαίτερα χαμηλά, κατώτερα του 14,2 % σε σύγκριση με τον Οκτώβριο του 2003, εξαιτίας των ανησυχιών που είχαν δημιουργηθεί από την αβέβαιη οικονομική κατάσταση της Alitalia. Η διαφορά στο χαρτοφυλάκιο κράτησης θέσεων έπεσε προοδευτικά κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2004 έναντι της αντίστοιχης περιόδου του 2003, και έγινε αρνητική στις αρχές Οκτωβρίου για τις κρατήσεις του Δεκεμβρίου.

74.

Η Ιταλία σημειώνει εξάλλου ότι, σύμφωνα με τα πρότυπα που χρησιμοποιούνται στον τομέα, η πραγματική απόδοση μιας γραμμής πρέπει να αξιολογείται μετά από τρεις περιόδους IATA, έτσι ώστε να έχουν εκλείψει τα αποτελέσματα που συνδέονται με την έναρξη της γραμμής και την εποχική κίνηση.

75.

Τέλος, η Ιταλία διευκρινίζει ότι για μια εταιρεία όπως η Alitalia, τύπου network carrier, ήτοι μια εταιρεία που εφαρμόζει τη λογική του δικτύου, στην αξιολόγηση της απόδοσής της πρέπει να συνυπολογισθεί και το πρόσθετο μικτό κέρδος που δημιουργείται από την κίνηση μέσω ανταποκρίσεων χάρη στις νέες γραμμές ή «feeder value»· τα στοιχεία που προσκομίσθηκαν δείχνουν θετικά feeder values σε όλες τις γραμμές, όπου συμπεριλαμβάνονται οι τρεις γραμμές προς τη Σκανδιναβία που έχουν αρνητικό άμεσο μικτό κέρδος (22).

76.

Απαντώντας στην κριτική των ανταγωνιστών της Alitalia για την πολιτική price leadership όσον αφορά τις τιμές, οι ιταλικές αρχές διευκρινίζουν ότι η εταιρεία ακολουθεί τη δική της εμπορική στρατηγική με κριτήριο την ευθυγράμμιση (matching) με τις τιμές των κύριων ανταγωνιστών, έτσι ώστε να εμποδίσει τους ανταγωνιστές της να εκμεταλλευθούν το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της τιμής, με το οποίο απευθύνονται σε μια κατηγορία πελατών πιο ευαίσθητων στις τιμές. Οι αποκλίσεις από την πολιτική price matching οφείλονται είτε στην έναρξη νέων γραμμών είτε σε προσφορές, περιορισμένες χρονικά σε κάποιες εβδομάδες.

77.

Η Ιταλία διευκρινίζει ότι οι πρακτικές αυτές είναι εντελώς φυσιολογικές στην αγορά διεθνών αεροπορικών μεταφορών και ότι όλοι οι ανταγωνιστές της ακολουθούν τη στρατηγική αυτή συστηματικά για τους ίδιους λόγους (23). Όσον αφορά την ενίσχυση διάσωσης που έλαβε η Alitalia, η εταιρεία σύμφωνα με την Ιταλία προσέφυγε σε περιορισμένο βαθμό σε τιμές προσφοράς σε σύγκριση με την πρακτική που ακολουθείται στον τομέα.

78.

Εντέλει, στις 175 γραμμές, απευθείας ή μη, νέες ή μη, και επί μια ορισμένη περίοδο, τις οποίες ανέφεραν οι οκτώ εταιρείες και η OS στις παρατηρήσεις τους, σύμφωνα με τους ελέγχους που διενήργησε η Alitalia σε 159 περιπτώσεις αυτών (91 % συνολικά), οι τιμές της Alitalia είναι υψηλότερες στο 18 % των περιπτώσεων, ίδιες στη συντριπτική πλειονότητά τους (69 %) ή χαμηλότερες της τιμής του ανταγωνιστή της κατά 6 € (2 % των περιπτώσεων). Σε 16 περιπτώσεις, ήτοι στο 9 % του συνόλου των γραμμών, η τιμή της Alitalia είναι χαμηλότερη της τιμής του ανταγωνιστή της: 11 περιπτώσεις (6 %) αντιστοιχούν σε προσφορές σε νέους προορισμούς, μεταξύ των οποίων είναι 2 από την Αγία Πετρούπολη, 8 από ή προς το Ζάγκρεμπ· αντίθετα, 5 περιπτώσεις (3 %) αντιστοιχούν σε προσφορές σε γραμμές που προϋπήρχαν του θέρους του 2004. Στα μέσα Απριλίου 2005, ημερομηνία της απάντησής τους, οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι έληξαν αυτές οι προσφορές price leadership.

79.

Τέλος, όσον αφορά την εκτέλεση πτήσεων με αρνητικό μικτό κέρδος όπως υποστηρίχθηκε στη γραμμή Malpensa-Αγία Πετρούπολη, η Ιταλία σημειώνει ότι:

80.

Η Ιταλία επισημαίνει ότι η ενίσχυση απέδωσε πλήρως εντός της περιόδου που προέβλεπε η απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης, ήτοι πριν τις 31 Μαρτίου 2005. Η Ιταλία δήλωσε λοιπόν ότι η πλήρης αποπληρωμή θεωρητικά πρέπει να έχει ολοκληρωθεί στις 31 Μαρτίου 2006, δηλαδή 12 μήνες μετά τη χορήγηση της τελευταίας δόσης του δανείου. Ωστόσο, οι ιταλικές αρχές δέχθηκαν να δεσμευθούν ότι η αποπληρωμή της ενίσχυσης διάσωσης θα πραγματοποιηθεί εντός των οκτώ εργάσιμων ημερών από την ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly και, ούτως ή άλλως, πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2005.

81.

Οι ιταλικές αρχές δηλώνουν ότι οι δαπάνες για τις οποίες ασκήθηκε κριτική προηγουμένως (κηροζίνη, αμοιβές κλπ) αποτελούν μέρος των αναγκαίων δαπανών εκμετάλλευσης για να διατηρηθεί ενεργός η εταιρεία και επομένως είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τις απαιτήσεις πληρωμών, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του 1999.

82.

Όσον αφορά το χρόνο χρήσης του δανείου, οι ιταλικές αρχές διευκρινίζουν ότι η απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης δεν επιβάλλει σε καμία διάταξή της τη χρήση της ενίσχυσης εντός καθορισμένης προθεσμίας και ότι η διαχείριση της χρήσης της εντός της περιόδου που προβλέπει η Επιτροπή δεν παρέχει κανένα πρόσθετο πλεονέκτημα στη δικαιούχο επιχείρηση και δεν αποτελεί επομένως νέο μέτρο. Ο χρόνος εντός του οποίου χρησιμοποιήθηκε το δάνειο είναι επομένως σύμφωνος προς την απόφαση της Επιτροπής για την ενίσχυση διάσωσης.

83.

Η Ιταλία προβάλλει και άλλα δύο επιχειρήματα για να υποστηρίξει τη νομιμότητα της χρήσης της ενίσχυσης διάσωσης και του ύψους της. Αναφέρει καταρχήν το μέσο επίπεδο ρευστότητας που πρέπει να διαθέτει μια αεροπορική εταιρεία: το επίπεδο αυτό ισοδυναμούσε στο παρελθόν με περίπου το εξαπλάσιο του κύκλου εργασιών, με την τάση όμως, σήμερα, να ανέρχεται σε ρευστότητα 10-12 εβδομάδες λόγω των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Με βάση τους λογαριασμούς των κύριων αεροπορικών εταιρειών στα τέλη του 2003, οι εταιρείες αυτές κατέχουν κατά μέσο όρο το 17 % του κύκλου εργασιών τους σε διαθέσιμο ρευστό και ισοδύναμα στοιχεία, με διακυμάνσεις που ποικίλλουν από 9 έως 28 %· το ποσοστό 17 % αντιπροσώπευε περίπου 700 εκατομμύρια € για την Alitalia. Επομένως η ρευστότητα 500 εκατομμυρίων € που πραγματικά διέθετε η Alitalia μπορεί να θεωρηθεί ακόμη ότι βρισκόταν σε λογικό επίπεδο.

84.

Δεύτερον, η Ιταλία υπενθυμίζει τις αξιοσημείωτες ζημίες που υπέστη ο τομέας των αερομεταφορών, οι οποίες ενέτειναν την τάση που προαναφέρθηκε ιδιαίτερα στις πιο ευάλωτες εταιρείες. Έτσι, η Alitalia αποτέλεσε το αντικείμενο εξαιρετικής «προσοχής» από τους προμηθευτές της. Εν προκειμένω, η Ιταλία διαβίβασε τις επιστολές ορισμένων προμηθευτών που επιβεβαιώνουν τη στάση αυτή. Αναφέρονται ενδεικτικά τα εξής:

Τέλος, η Ιταλία επισημαίνει την αγωγή που κατέθεσε η SEA (Società esercizi aeroportuali) στο δικαστήριο του Μιλάνου, η οποία οδήγησε στην κατάσχεση 28 εκατομμυρίων € από 16 τρέχοντες τραπεζικούς λογαριασμούς, πρωτοβουλία που παρεμπόδισε εκ των πραγμάτων τις ταμειακές ροές της Alitalia, μέχρι την αποδέσμευση των ποσών.

85.

Σε ό, τι αφορά τις παρατηρήσεις των τρίτων μερών που δεν σχετίζονται ούτε με την ανακεφαλαιοποίηση ούτε με τον έλεγχο των ενισχύσεων διάσωσης, και συγκεκριμένα, πρώτον, σε ό, τι αφορά τις παρατηρήσεις της BA σχετικά με την κατάσταση στο Μιλάνο, η Ιταλία υποστηρίζει ότι τα εν λόγω σχόλια είναι ξένα προς τη διαδικασία και ως εκ τούτου απαράδεκτα. Επισημαίνεται πάντως ότι η αδυναμία να εκτελεί τέταρτη πτήση καθημερινά από το Μιλάνο-Linate, για την οποία διαμαρτυρήθηκε η BA, οφείλεται απλώς στην έλλειψη διαθέσιμων χρονοθυρίδων. Η Alitalia Express, μάλιστα, αναγκάσθηκε να χρησιμοποιεί άλλη χρονοθυρίδα για τον προορισμό αυτόν, την οποία η Ιταλία θεωρεί ότι μεταβιβάζονται κανονικά, με βάση τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 95/93 του Συμβουλίου, της 18 Ιανουαρίου 1993, σχετικά με τους κοινούς κανόνες κατανομής του διαθέσιμου χρόνου χρήσης (slots) στους κοινοτικούς αερολιμένες (24). Αντίθετα, η Ιταλία υπενθυμίζει ότι η Alitalia αναζητεί μάταια, επί περισσότερο από δέκα χρόνια, νέα χρονοθυρίδα στο Λονδίνο-Heathrow.

86.

Επίσης, η Ιταλία διαψεύδει ότι άσκησε ελέγχους στους ναύλους που αφορούν συνδέσεις της έκτης ελευθερίας, αντίθετα με όσα έπρατταν άλλα κράτη μέλη, όπως η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο· ακριβώς για να τεθεί τέρμα στις διακρίσεις έναντι των ιταλικών εταιρειών, οι οποίες δεν μπορούσαν να εφαρμόσουν ναύλους κατώτερους εκείνων των γερμανικών και βρετανικών εταιρειών στις αγορές τους, ενώ εκείνες μείωναν συστηματικά τους ναύλους τους στην ιταλική αγορά, η ENAC ανάλαβε, το θέρος του 2004, δράσεις με σκοπό τον έλεγχο των ναύλων με βάση τις ισχύουσες διμερείς συμφωνίες. Μετά την παρέμβαση της Επιτροπής, οι ιταλικές αρχές ανέστειλαν τη δράση τους στη βάση αμοιβαιότητας με άλλα κράτη μέλη.

87.

Σε ό, τι αφορά τις παρατηρήσεις που διατύπωσε η ELFAA, Η Ιταλία διαψεύδει την ύπαρξη οιουδήποτε πλεονεκτήματος άμεσης οικονομικής αποζημίωσης της Alitalia. Υποστηρίζει ότι η εταιρεία χρησιμοποιεί τους αερολιμένες σε πλήρη συμμόρφωση προς την εθνική και την κοινοτική νομοθεσία. Όσον αφορά τις παρατηρήσεις για την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας, η Alitalia εκτέλεσε από τον Ιανουάριο του 2004 τη σύνδεση Ρώμη-Cagliari χωρίς να λάβει καμία αποζημίωση από το κράτος, ενώ η αποζημίωση αυτή προβλεπόταν αρχικά στη σχετική πρόσκληση υποβολής προσφορών. Η εταιρεία έχει καταγγείλει στην Επιτροπή τη νέα επιβολή 18 υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε γραμμές μεταξύ της Σαρδηνίας και της ηπειρωτικής Ιταλίας και το θέμα είναι προς το παρόν υπό εξέταση από την Επιτροπή. Η Alitalia έλαβε, τέλος, αποζημιώσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, σύμφωνα με την πρόσκληση υποβολής προσφορών και με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2408/92 (25), μόνον για τις γραμμές Ρώμη-Crotone και Μιλάνο-Crotone· η εταιρεία κατάργησε άλλωστε και τις δύο γραμμές και η εκτέλεσή τους θα παύσει στις 30 Απριλίου 2005.

88.

Σε ό, τι αφορά τη χρηματοδότηση των απολύσεων, η Ιταλία δηλώνει ότι η επέκταση των κοινωνικών αποζημιώσεων στον τομέα των αερομεταφορών αποτελεί μέτρο γενικής οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, με το οποίο τίθενται σε εφαρμογή μέσα ήδη χρησιμοποιούμενα σε άλλους κλάδους όπως η μεταλλουργομηχανική βιομηχανία. Οι ιταλικές αρχές διευκρίνισαν ότι εφαρμόσθηκε η λύση του ταμείου ανεργίας (cassa integrazione) στον τομέα των αερομεταφορών κατά τον ίδιο τρόπο όπως και στο παρελθόν για άλλους οικονομικούς κλάδους και ότι δεν χορηγήθηκαν ιδιαίτερα πλεονεκτήματα. Άλλωστε, η επέκταση εφαρμογής του ταμείου ανεργίας στους βιομηχανικούς εργάτες, βάσει του νόμου της 5ης Νοεμβρίου 1968, ή στις επιχειρήσεις καθαριότητας, βάσει του νομοθετικού διατάγματος της 19 Ιουλίου 1994, έγινε με ανάλογο τρόπο και με άμεση ή αναδρομική ισχύ, αναλόγως της περίπτωσης. Όσον αφορά τις αερομεταφορές, άλλες ιταλικές (Meridiana, Volare ή Azzurra Air) ή ξένες αεροπορικές εταιρείες (Swiss και British Airways) έχουν ήδη υποβάλει ή πρόκειται να υποβάλουν αίτηση αποζημίωσης του προσωπικού τους.

89.

Εξάλλου, η Ιταλία έχει ζητήσει να αποκατασταθούν ορισμένες ανακρίβειες και λάθη που υπάρχουν, κατ' αυτήν, στο κείμενο της απόφασης κίνησης της διαδικασίας (26).

90.

Όπως είχε ήδη αναγγείλει στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή αποφάσισε να αναθέσει σε εμπειρογνώμονα της επιλογής της την ανάλυση των διαφόρων πτυχών που αναφέρονται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Για την κίνηση της διαδικασίας χρειαζόταν ανεξάρτητη αξιολόγηση του σχεδίου ανακεφαλαιοποίησης της AZ Servizi και, ιδίως, της αναμενόμενης απόδοσης της Fintecna στη συμμετοχή της στο εγχείρημα (27). Εξάλλου, μετά τις παρατηρήσεις που είχαν ήδη διατυπώσει τα ενδιαφερόμενα μέρη πριν την κίνηση της διαδικασίας και στο πλαίσιο της αποστολής της να ελέγχει τις εγκριθείσες ενισχύσεις, η Επιτροπή είχε δηλώσει ότι είχε την πρόθεση να επαληθεύσει, και με τη βοήθεια εμπειρογνώμονα, την τήρηση των εμπορικών δεσμεύσεων ανέλαβε η Ιταλία, για τις γραμμές και τις τιμές, που με την απόφαση για την παροχή της ενίσχυσης διάσωσης, καθώς και του εγγυημένου δανείου που χορηγήθηκε με αυτήν την ενίσχυση σύμφωνα με την εν λόγω απόφαση (28).

91.

Το έργο της επαλήθευσης αυτής ανέθεσε η Επιτροπή στις 4 Φεβρουαρίου 2005 στην Ernst & Young Italia, γραφείο εμπειρογνωμόνων στο οποίο είχε ήδη απευθυνθεί στο παρελθόν για τη χορήγηση της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης στην Alitalia, το οποίο επομένως έχει σε βάθος γνώση της υπόθεσης. Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι δεν έκανε χρήση της επιλογής, η οποία παρόλα αυτά προβλεπόταν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας (29), εφόσον το έκρινε προτιμότερο, να απευθυνθεί σε εμπειρογνώμονα που θα επέλεγε σε συνεννόηση με τις ιταλικές αρχές. Η Ernst & Young Italia (στο εξής «ο εμπειρογνώμονας») εξετέλεσε την αποστολή της μόνον υπό την εποπτεία των υπηρεσιών της Επιτροπής. Ο εμπειρογνώμονας υπέβαλε την τελική του έκθεση στην Επιτροπή στις 13 Απριλίου 2005· τα κύρια συμπεράσματα αυτής εκτίθενται στα σημεία 93 έως 148. Κρίνεται σκόπιμο να υπενθυμισθεί ότι η εν λόγω έκθεση δεν αποτελεί πιστοποίηση των λογαριασμών ή των προβλέψεων της Alitalia ή της AZ Servizi με την έννοια της πλήρους λογιστικής αναθεώρησης αλλά αυτό που συνήθως αποκαλείται «δίκαιη αποτύπωση» (fairness opinion) των στοιχείων που ανέφεραν και κατόπιν κοινοποίησαν η Alitalia, η Fintecna και οι αντίστοιχοι σύμβουλοί τους, Mediobanca και Citigroup.

92.

Μετά την έγκριση του αναθεωρημένου σχεδίου από την Alitalia στις 14 Απριλίου 2005, όπου περιλαμβανόταν το μέρος σχετικά με την AZ Servizi, η Επιτροπή ανάθεσε στον εμπειρογνώμονα, στις 20 Απριλίου 2005, να επαληθεύσει εάν τα συμπεράσματα στα οποία είχε καταλήξει ο ίδιος προηγουμένως εξακολουθούσαν να ισχύουν για το αναθεωρημένο σχέδιο. Η σχετική έκθεση διαβιβάσθηκε στις 22 Απριλίου 2005.

93.

Τα συμπεράσματα αυτά αντιστοιχούν στο τμήμα εκείνο της απόφασης κίνησης της διαδικασίας που αφορά την απόκτηση του ελέγχου της AZ Servizi από την Fintecna, την προβλεπόμενη απόδοση του εγχειρήματος για την Fintecna και τη φύση των μελλοντικών εμπορικών σχέσεων μεταξύ AZ Fly και AZ Servizi. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το άλλο θέμα που πραγματευόταν η απόφαση κίνησης της διαδικασίας (η ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly) δεν αποτέλεσε το αντικείμενο ανάλυσης από τον εμπειρογνώμονα. Κρίνεται σκόπιμο να διευκρινισθεί ότι όλα τα ποσοτικά στοιχεία που αναφέρονται στη συνέχεια προέρχονται, εκτός εάν επισημαίνεται διαφορετικά, από την έκδοση του επιχειρηματικού σχεδίου για το 2005-2008 της AZ Servizi της 14ης Απριλίου 2005 και από τις σχετικές αναλύσεις που πραγματοποίησαν η Mediobanca και η Citigroup, τα οποία αναθεωρήθηκαν στην έκθεση του εμπειρογνώμονα της 22ας Απριλίου 2005. Συμπληρωματικές πληροφορίες διαβιβάσθηκαν επίσης στις 25 Μαΐου 2005.

94.

Ο εμπειρογνώμονας προσδιόρισε ποια είναι τα κύρια σημεία διαφοράς μεταξύ του αρχικού σχεδίου που είχε υποβληθεί τον Οκτώβριο και της επικαιροποίησής του τον Απρίλιο του 2005. Το αναθεωρημένο σχέδιο σκοπό έχει ουσιαστικά να ευθυγραμμίσει το έτος 2005 με τον προϋπολογισμό που υποβλήθηκε μετά το αρχικό σχέδιο: έτσι, αναθεωρήθηκε η πρόβλεψη δραστηριότητας του 2005, η μετατροπή €/δολάρια ΗΠΑ προσαρμόσθηκε στις νέες συνθήκες, επικαιροποιήθηκε ο ρυθμός εφαρμογής των μέτρων περικοπής των εξόδων συναρτήσει όσων είχαν επιτευχθεί. Το πεδίο δραστηριοτήτων της AZ Servizi μεταβλήθηκε κάπως με, παραδείγματος χάριν, την εκχώρηση των υπηρεσιών εδάφους στον αερολιμένα του Καΐρου οι οποίες, για νομικούς λόγους, δεν μπορούν να μεταβιβασθούν σε τρίτο μέρος που δεν είναι αεροπορική εταιρεία. Μπορεί να υπάρχουν αρκετά σημαντικές διαφορές στα δύο σχέδια για την τάδε ή τη δείνα δραστηριότητα ή να υπάρχουν γι' αυτές αντισταθμίσεις μεταξύ κόστους και εσόδων, εντέλει όμως ο γενικός αντίκτυπος είναι μικρός, εξαιρουμένου του 2005 στο οποίο, η εμφανιζόμενη δραστηριότητα είναι ελαφρά ανώτερη και το κόστος χαμηλότερο, το αποτέλεσμα δείχνει μείωση των ζημιών, σε επίπεδο EBIT (30) από […] σε […] εκατομμύρια €. Το 2008, έτος που χρησιμοποιήθηκε για τον προσδιορισμό της αξίας, το EBIT είναι σε αύξηση κατά […] εκατομμύρια €, από […] σε […] εκατομμύρια €. Ωστόσο, η αύξηση του EBIT και του EBITDA (31) θα οδηγήσει σε αύξηση της τελικής αξίας και η κατανομή της ανά δραστηριότητα και οι αυξανόμενες επενδύσεις που επηρεάζουν τη διαθέσιμη για το μέτοχο ροή ενδέχεται να έχουν αντίθετα αποτελέσματα.

95.

Στο θέμα αυτό, ο εμπειρογνώμονας έλεγξε τη μεθοδολογία που ακολούθησε η Mediobanca, ο οικονομικός σύμβουλος της Alitalia, για να προσδιορίσει το IRR (32) που προέβλεπε η Fintecna στην πράξη για τις επενδύσεις της στην AZ Servizi, το οποίο υπολογίσθηκε σε 25,3 %. Ο εμπειρογνώμονας διαπίστωσε ότι οι μέθοδοι υπολογισμού που εφαρμόσθηκαν συμφωνούσαν με εκείνες που προβλέπονται από την θεωρία και πρακτική στο συγκεκριμένο κλάδο. Ο εμπειρογνώμονας ανέλυσε επίσης το έργο της Citigroup, σύμβουλο που είχε επιλέξει η Fintecna, και προέβη στη δική του αvάλυση ευαισθησίας. Το συμπέρασμά του έχει ως εξής: «δεν διαπιστώσαμε στοιχεία που να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν ορθή η μεθοδολογία με την οποία προσδιορίσθηκε το IRR σε 25,3 % για την επένδυση της Fintecna στην AZ Servizi.»

96.

Ο εμπειρογνώμονας εξέτασε λεπτομερέστερα τα στοιχεία των νέων επενδυτικών ροών που προέβλεπε η Fintecna, συνολικού ύψους 216 εκατομμυρίων €, τα οποία περιγράφονται στο σημείο 37 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, και την κατανομή τους σε προνομιούχους και συνήθεις μετοχές, όπως και τον υπολογισμό στον οποίο προέβη η Mediobanca και περιγράφεται στο σημείο 38 της εν λόγω απόφασης.

97.

Όσον αφορά τις επενδύσεις από πλευράς Fintecna, αυτές προβλέπονται πλέον ως εξής:

Εντέλει, η εισφορά της Fintecna θα ανέλθει σε 216 εκατομμύρια € και το συνολικό μετοχικό κεφάλαιο της AZ Servizi σε 310 εκατομμύρια €.

98.

Όσον αφορά τον υπολογισμό της απόδοσης από την Mediobanca, η εκτίμηση του κόστους του εγχειρήματος στηρίζεται σε μια τιμή εξόδου με βάση τις ροές του 2008: το free cash-flow που προβλέπεται για το 2008, χωρίς τις προβλεπόμενες επενδύσεις συντήρησης, των έκτακτων εργασιών του 2008, ιδίως σε ό, τι αφορά τις δαπάνες αναδιάρθρωσης, και των φορολογικών αναπροσαρμογών, το οποίο επομένως αποτελεί τη διαθέσιμη για τον μέτοχο ροή, υπολογίζεται σε περίπου 35,6 εκατομμύρια €. Μετά την επικαιροποίηση του σχεδίου, η τελική αξία (34) υπολογίσθηκε σε 442,7 εκατομμύρια €. Η κατανομή της τελικής αξίας μεταξύ των μετόχων, της Fintecna και της AZ Fly, εξαρτάται ιδιαίτερα από τη διάρθρωση του κεφαλαίου:

99.

Ο εμπειρογνώμονας επιβεβαίωσε ότι η μέθοδος υπολογισμού που εφαρμόσθηκε, δηλαδή της συνεχούς κεφαλαιοποίησης των τυποποιημένων ροών, είναι εκείνη που ακολουθείται στις περιπτώσεις αυτές. Διευκρίνισε επίσης ότι ο συντελεστής κόστους του κεφαλαίου που ελήφθη υπόψη (Ke: cost of equity), ήτοι 10,2 %, βασίζεται σε έναν συντελεστή 4,25 % χωρίς επιχειρηματικό κίνδυνο από τίτλους του Δημοσίου, πριμοδότηση της αγοράς 4,50 %, έναν συντελεστή επιχειρηματικού κινδύνου (beta levered) 0,88 που εξάγεται από παρεμφερείς εταιρείες εισηγμένες στο χρηματιστήριο (35) και, τέλος, πριμ 2 % το οποίο εκφράζει τον κίνδυνο που συνδέεται με το γεγονός ότι η AZ Servizi δεν είναι εισηγμένη στο χρηματιστήριο εταιρεία.

100.

Ο εμπειρογνώμονας έλεγξε στη συνέχεια τους υπολογισμούς της Citigroup προς τον ίδιο σκοπό. Βεβαίωσε ότι στηρίζονται στα ίδια βασικά δεδομένα αλλά ότι χρησιμοποιήθηκε διαφορετική συνήθης μέθοδος υπολογισμού της τελικής τιμής βασιζόμενη όχι στη συνεχή αύξηση του cash-flow της συνολικής επιχείρησης αλλά σε πολλαπλάσια της αγοράς επί του EBITDA για κάθε δραστηριότητα της AZ Servizi (συντήρηση, εξυπηρέτηση εδάφους, προσωπικό και τηλεφωνικό κέντρο, πληροφορική)· τα πολλαπλάσια αυτά εξάχθηκαν από παρεμφερείς εταιρείες που δρουν στις ίδιες αγορές, μειωμένα κατά 30 % ορισμένες φορές λόγω των μονοπελατειακών συνθηκών στις αντίστοιχες δραστηριότητες της AZ. Η Citigroup έλαβε υπόψη τέσσερα πιθανά σενάρια θετικής έκβασης με βάση το σχέδιο της AZ Servizi, τα οποία αρχίζουν από την πλήρη επίτευξη των στόχων όσον αφορά την εξοικονόμηση κόστους και το νέο κύκλο εργασιών από τρίτους και καταλήγουν σε επίτευξη μόνον του 60 % των στόχων όσον αφορά την εξοικονόμηση κόστους και του 85 % των στόχων για τον κύκλο εργασιών.

101.

Με βάση το αρχικό σενάριο της Mediobanca, η ΠΕΑ για την Fintecna, σύμφωνα με τα πολλαπλάσια αγοράς που εφαρμόσθηκαν, θα κυμανθεί από 29 % έως 38,3 %, άρα είναι υψηλότερη από εκείνη της Mediobanca (36). Ο μέσος όρος των τεσσάρων σεναρίων, με βάση ανεπίσημες υποθέσεις όπου χρειάζονται να προσεχθούν διάφορα σημεία, δίδει ΠΕΑ από 18,7 % έως 27,1 %, διακύμανση που εμπεριέχει την τιμή που υπολόγισε η Mediobanca. Μόνον το πιο δυσμενές σενάριο δίνει χαμηλότερο αποτέλεσμα για την ΠΕΑ, από 9,1 % έως 17,1 %, το οποίο, ούτως ή άλλως ισοδυναμεί ή είναι υψηλότερο του κόστους του κεφαλαίου. Ο εμπειρογνώμονας σημειώνει ότι η Citigroup δεν έλαβε υπόψη στους υπολογισμούς της την τελική διαθέσιμη ρευστότητα ύψους 29 εκατομμυρίων € της Fintecna που έπρεπε να περιληφθεί με βάση την γενικώς παραδεκτή πρακτική, η οποία θα βελτίωνε τα στοιχεία αυτά. Ο εμπειρογνώμονας καταλήγει ότι η ανάλυση της Citigroup επιβεβαιώνει τα συμπεράσματα της Mediobanca.

102.

Εκτός από την επιβεβαίωση των αναλύσεων της Mediobanca και της Citigroup, ο εμπειρογνώμονας έκανε τις δικές του επαληθεύσεις και μάλιστα προέβη σε αvάλυση ευαισθησίας της ΠΕΑ συναρτήσει της τελικής αξίας της AZ Servizi και συναρτήσει του κόστους του κεφαλαίου και του ποσοστού πληθωρισμού, από τη μια, και, από την άλλη, προέβη σε νέο υπολογισμό της τελικής αξίας της AZ Servizi.

103.

Με βάση την αύξηση κεφαλαίου 216 εκατομμυρίων € από την Fintecna που προβλέπεται στο τροποποιημένο σχέδιο, η οποία δίδει μη διαθέσιμη τελική αξία υπέρ της Fintecna ύψους 354,5 εκατομμυρίων € με ΠΕΑ περίπου 25,3 %, ο εμπειρογνώμονας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια τελική αξία κάτω του 10 % (320 εκατομμύρια €), εξαιτίας παραδείγματος χάριν (37) αποτελεσμάτων της Fintecna κάτω του 10 %, θα οδηγήσει σε ΠΕΑ 20,7 %. Μια τελική αξία κάτω του 20 % ως προς τις προβλέψεις του σχεδίου (284 εκατομμύρια €) θα αποδώσει ΠΕΑ 15,8 %· αντίθετα, μια τελική αξία άνω του 20 % ως προς τις προβλέψεις του σχεδίου (426 εκατομμύρια €) θα αποδώσει ΠΕΑ 33,8 %.

104.

Ανάλογα με τις υποθέσεις («σενάρια») κινδύνου, ο συντελεστής κινδύνου δηλ. ο beta και το κόστος του κεφαλαίου (Ke) διαφέρουν· τα σενάρια αυτά συνοψίζονται στον πίνακα που ακολουθεί, όπου φαίνεται η προκύπτουσα τελική αξία για την Fintecna (εξαιρουμένων των διαθέσιμων 29 εκατομμυρίων €), το ποσοστό εσωτερικής απόδοσης (ΠΕΑ) και η καθαρή πραγματική αξία των ροών (ΚΠΑ) προσαρμοσμένη στο κόστος κεφαλαίου σε κάθε σενάριο. Υπενθυμίζεται ότι η ΚΠΑ επικαιροποιεί τις διάφορες ροές εκταμίευσης, οι οποίες αντιστοιχούν στις αυξήσεις κεφαλαίου της Fintecna, και τα έσοδα που αντιστοιχούν στην περίπτωση αυτή στην εκτιμώμενη τελική αξία και σε εκείνη στο τέλος της περιόδου· η θετική ΚΠΑ δείχνει δημιουργία αξίας για τον επενδυτή.

Το βασικό σενάριο αντιστοιχεί σε εκείνο που επέλεξαν η Alitalia, η Fintecna και οι σύμβουλοί τους.

Στο σενάριο «equity beta» λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι το προβλεπόμενο χαμηλό χρέος της AZ Servizi οδηγεί με μαθηματικό τρόπο σε υποτίμηση του συντελεστή beta· ο συντελεστής equity beta 1 αντιστοιχεί σε εκείνον εταιρειών που δρουν στην ίδια αγορά, χωρίς την εφαρμογή της μείωσης που συνδέεται με το χρέος της AZ Servizi· αυτό δημιουργεί αύξηση του κόστους κεφαλαίου κατά περίπου μια μονάδα.

Το σενάριο «Ke + 2 %» αντιστοιχεί σε συντελεστή beta 1,32, ίσο με το μέσο όρο των υψηλότερων equity beta του δείγματος που εξετάσθηκε και πάντοτε χωρίς να ληφθεί υπόψη η μείωση που συνδέεται με τη χρέωση της AZ Servizi· αυτό δημιουργεί αύξηση του κόστους κεφαλαίου κατά περίπου 2 μονάδες.

Το σενάριο «ισορροπημένης ΚΠΑ» αντιστοιχεί σε εκείνο που εγγυάται αξία ίση ή μηδενική ΚΠΑ, ήτοι το κατώτερο όριο απόδοσης, του εγχειρήματος· αντιστοιχεί σε κόστος κεφαλαίου 13,27 %, δηλαδή σε συντελεστή beta 1,56.

Το σενάριο «Ke — 2 %» αντιστοιχεί αντίθετα σε μείωση του κόστους κεφαλαίου κατά 2 μονάδες, είτε διότι δεν υπάρχει επασφάλιστρο ρευστότητας, είτε διότι υπάρχει σημαντική μείωση του συντελεστή beta, είτε ακόμη λόγω του συνδυασμού αυτών των σεναρίων.

105.

Τέλος, ο εμπειρογνώμονας προέβη σε πλήρη αξιολόγηση της AZ Servizi· η μέθοδος που χρησιμοποίησε είναι παρεμφερής με εκείνη της Citigroup, σύμφωνα με την οποία ως αξία της επιχείρησης λαμβάνεται το άθροισμα των αξιών κάθε δραστηριότητας. Οι αξίες αυτές υπολογίσθηκαν με βάση πολλαπλάσιο της αγοράς του EBITDA για την εξυπηρέτηση εδάφους και το προσωπικό και το τηλεφωνικό κέντρο, του EBITDA μείον τις επενδύσεις στην πληροφορική· οι ίδιες εκπτώσεις 30 % ελήφθησαν υπόψη στις δύο τελευταίες δραστηριότητες. Ο εμπειρογνώμονας διευκρίνισε ότι η αξιοπιστία αυτής της μεθόδου πολλαπλασίων της αγοράς αυξάνεται με την εξέλιξη των χρηματοπιστωτικών αγορών και ότι τόσο η θεωρία όσο και η πρακτική σε διεθνές επίπεδο της προσδίδουν όλο και μεγαλύτερη σημασία. Για τη συντήρηση, η ιδιαίτερη δομή της δραστηριότητας, στην οποία το μεγαλύτερο μέρος των υπηρεσιών εξακολουθεί να παρέχεται από θυγατρικές των αεροπορικών εταιρειών, και η περιορισμένη διάρκεια των υπό διαπραγμάτευση συμβάσεων οδήγησαν στην εφαρμογή αποτίμησης των περιουσιακών στοιχείων με βάση τα στοιχεία του ενεργητικού του 2008, την οποία υπέδειξε ο εμπειρογνώμονας ως εν γένει χρησιμοποιούμενη μέθοδο για την αξιολόγηση της επιχείρησης (38). Σε αυτή τη βάση, και συμπεριλαμβανομένης της χρηματοοικονομικής κατάστασης του 2008, η συνολική τελική αξία για την Fintecna θα κυμανθεί από 408 έως 430 εκατομμύρια €, δηλαδή ΠΕΑ της τάξεως του 28,2 % με 30,9 %, στοιχεία τα οποία επιβεβαιώνονται από τους υπολογισμούς της Mediobanca και της Citigroup.

106.

Ο εμπειρογνώμονας κατέληξε ότι η ευνοϊκή διαφορά που παρατηρείται σε ό, τι αφορά το ποσοστό ΠΕΑ ως προς τους υπολογισμούς που πραγματοποιήθηκαν επ' ευκαιρία του πρώτου σχεδίου του Οκτωβρίου του 2004 συνδέεται κυρίως με την προσωρινή αναβολή της επένδυσης από πλευράς της Fintecna, η οποία θα πραγματοποιηθεί το 2006 αντί του 2005.

107.

Η Επιτροπή, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, δήλωσε (39) ότι τρία είναι τα σημεία, τα οποία έπρεπε να διαπραγματευθούν η Alitalia και η Fintecna σύμφωνα με την επιστολή προθέσεων που υπέγραψαν στις 13 Οκτωβρίου 2004, μπορούσαν να επηρεάσουν κατά τρόπο αξιοσημείωτο την απόδοση του εγχειρήματος. Η Επιτροπή ζήτησε λοιπόν από τον εμπειρογνώμονα να τα εξετάσει επιμελώς.

108.

Ο εμπειρογνώμονας επιβεβαίωσε ότι η επιστολή προθέσεων προβλέπει ότι το κόστος της αναδιάρθρωσης που υπολόγισε η Alitalia θα το αναλάβει η ίδια, εφόσον αποδειχθεί υψηλότερο από την πρόβλεψη που θα συσταθεί και θα μεταβιβασθεί στην AZ Servizi. Η πρόβλεψη ανερχόταν στο αρχικό σχέδιο σε 88,8 εκατομμύρια € και αντιστοιχούσε πλήρως, σύμφωνα με τους λεπτομερείς ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν, στο τμήμα του εν λόγω προβλεπόμενου κόστους, το οποίο πρέπει να καλυφθεί μαζί με το κόστος προσωπικού που καταλογίσθηκε ήδη στο ετήσιο παθητικό του 2005. Στο αναθεωρημένο σχέδιο του Απριλίου του 2005, η πρόβλεψη αυτή στα τέλη του 2004 μειώθηκε σε 75 εκατομμύρια € λόγω των εξόδων που ήδη σημειώθηκαν, ύψους περίπου 15 εκατομμυρίων €, στους λογαριασμούς του οικονομικού έτους 2004. Ο εμπειρογνώμονας επιβεβαίωσε ότι η δέσμευση της Alitalia συνεπάγεται ότι δεν θα υπάρξει καμία επίπτωση στο ΠΕΑ της Fintecna.

109.

Ο εμπειρογνώμονας επαλήθευσε ότι το κόστος που περιλάμβανε το σχέδιο της AZ Servizi το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό του ΠΕΑ συμβάδιζε με τους προβλεπόμενους στόχους αποτελεσματικότητας· όντως, το σχέδιο προβλέπει μέγιστο ετήσιο ποσοστό […] % επί των τιμολογημένων υπηρεσιών που θα καταβληθεί στην AZ Fly, εφόσον επιτευχθούν οι στόχοι· αυτό αντιστοιχεί σε περίπου […] εκατομμύρια € ετησίως ή, στο διάστημα 2005-2008, σε […] εκατομμύρια € στο τροποποιημένο σχέδιο. Ο εμπειρογνώμονας διευκρίνισε ότι, σύμφωνα με τη διαχείριση της Alitalia, η εκτίμηση αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως βέβαιη από διαφόρους παράγοντες του σχεδίου, μεταξύ των οποίων είναι οι σύμβουλοι, οι οποίοι συμπεριέλαβαν το ποσοστό αυτό στους υπολογισμούς τους.

110.

Ο εμπειρογνώμονας επιβεβαίωσε ότι αυτή η ενδεχόμενη προστιθεμένη αξία, η οποία ήταν υπό διαπραγμάτευση την εποχή που πραγματοποιούσε την ανάλυσή του, δεν θα επηρεάσει την απόδοση της Fintecna, μόνον εφόσον η αναδρομική μερική εκχώρησή της στην AZ Fly πραγματοποιηθεί μετά από όλες τις εκχωρήσεις που προβλέπονται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2008, και εφόσον αφορούν μόνον το μερίδιο ΠΕΑ άνω του 25,3 % που υπολόγισε η Mediobanca ως προβλεπόμενη απόδοση της Fintecna. Τα συμβαλλόμενα μέρη βεβαίωσαν τον σύμβουλο ότι επιθυμούν να εφαρμόσουν αυτήν την προσέγγιση για τη διαπραγμάτευση της ρήτρας.

111.

Ο εμπειρογνώμονας υπενθύμισε καταρχήν τις πολυάριθμες κατηγορίες μετοχών που υπάρχουν στο ιταλικό δίκαιο· συγκεκριμένα, μετά τη μεταρρύθμιση του εταιρικού δικαίου την 1η Ιανουαρίου 2004, το προνόμιο στην καταβολή μερίσματος, όπως στη δεδομένη περίπτωση, δεν επιβάλλει πλέον ιδιαίτερους περιορισμούς όσον αφορά τα αντίστοιχα δικαιώματα ψήφου. Ο μόνος πραγματικός περιορισμός συνίσταται στο γεγονός ότι οι μετοχές που εμπεριέχουν περιορισμένο ή υπό όρους δικαίωμα ψήφου, όπως στην περίπτωση των προνομιούχων μετοχών, δεν μπορούν να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ του μετοχικού κεφαλαίου (40).

112.

Ο εμπειρογνώμονας παρουσίασε 3 παραδείγματα ιδιωτικών εταιρειών εισηγμένων στο χρηματιστήριο (FIAT SpA, Unipol Assicurazioni SpA και Istituto Finanziario Industriale SpA) που χρησιμοποιούν τις προνομιούχους μετοχές οι οποίες προσδίδουν, μεταξύ άλλων, προτεραιότητα στην κατανομή των κερδών συνοδευόμενη από έσοδο πάγιο ανά μετοχή ή αντίστοιχο ενός ποσοστού της ονομαστικής αξίας.

113.

Ο εμπειρογνώμονας επιβεβαίωσε ότι δεν διαπίστωσε στοιχεία, τα οποία να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η εκχώρηση προνομιούχων μετοχών σε έναν και μόνον δημόσιο ή ιδιώτη μέτοχο δεν είναι σύμφωνη με το ιταλικό δίκαιο. Το μοναδικό πλεονέκτημα που παρατηρείται είναι ακριβώς η προτιμησιακή και προσαυξημένη πρόσβαση στην κατανομή των κερδών.

114.

Ο εμπειρογνώμονας αφιέρωσε μεγάλο μέρος της έκθεσής του στην παρουσίαση των σχετικών λεπτομερών εργασιών που πραγματοποίησε, οι οποίες δείχνουν τους τρόπους τιμολόγησης σύμφωνα με το σχέδιο της AZ Servizi· το σχέδιο είχε εκπονηθεί από την Alitalia με τη βοήθεια του γραφείου McKinsey, το οποίο παρείχε απευθείας στον εμπειρογνώμονα τα στοιχεία της ανάλυσης. Οι εργασίες αφορούσαν κάθε δραστηριότητα της επιχείρησης (συντήρηση, εξυπηρέτηση εδάφους, πληροφορική και επιμερισμένες υπηρεσίες (επιμερισμένες υπηρεσίες: προσωπικό και τηλεφωνικό κέντρο)), τα συμπεράσματα των οποίων εκτίθενται στη συνέχεια. Συνολικά, ο εμπειρογνώμονας κατέληξε ότι δεν συνάντησε στοιχεία που να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι δεν είναι ορθή η μεθοδολογία του σχεδίου της AZ Servizi που ακολουθήθηκε για να καθορισθούν οι τιμές με κριτήρια της αγοράς.

115.

Αρμόζει να υπενθυμισθεί ότι επί συνολικού προβλεπόμενου κύκλου εργασιών […] εκατομμυρίων € για την AZ Servizi το 2008, η κατανομή ανά δραστηριότητα, όπως αυτή εξάγεται από την έκθεση του συμβούλου της Fintecna, Citigroup, θα είναι η εξής: συντήρηση, […] εκατομμύρια €, υπηρεσίες εδάφους […] εκατομμύρια €, ΗΣΚ (πληροφορική), […] εκατομμύρια €, προσωπικό και τηλεφωνικό κέντρο (ή επιμερισμένες υπηρεσίες), […] εκατομμύρια € (41).

116.

Η μέθοδος διαμόρφωσης των τιμών βασίσθηκε, ουσιαστικά, στη σύγκριση των τιμών του κλάδου που παρείχε το ανεξάρτητο γραφείο μελετών της εταιρείας Aero Strategy (42). Ο εμπειρογνώμονας εξέθεσε λεπτομερώς την μέθοδο υπολογισμού που επελέγη για ορισμένα στοιχεία (παραδείγματος «βαριά» συντήρηση και δομικά στοιχεία των αεροσκαφών A320, συντήρηση κινητήρα ενός αντιδραστήρα CFM56-5B), προκειμένου να επαληθεύσει τις βάσεις (περιοδικότητα, ωριαίο κόστος, αριθμός ωρών, τιμές, κλπ.). Εξέθεσε επίσης λεπτομερώς δύο σενάρια που ελήφθησαν υπόψη σε αυτήν την διαμόρφωση των τιμών, ήτοι:

117.

Οι τιμές που περιέχει το σχέδιο υπολογίσθηκαν με βάση την τιμή που καταβάλλει η Alitalia σε παρεμφερείς αερολιμένες (43), ή την τιμή που προσφέρθηκε στην εταιρεία στους ίδιους αερολιμένες όπου θα δραστηριοποιείται η AZ Servizi (44). Στις τιμές αυτές προστέθηκε περιθώριο […] % που διαπραγματεύθηκε με την Fintecna. Το ετήσιο αποτέλεσμα αυτού του περιθωρίου αντιστοιχεί σε συμπληρωματικό EBITDA για την AZ Servizi, το οποίο θα ανέλθει από […] εκατομμύρια € το 2005 σε […] εκατομμύρια € το 2008.

118.

Ελλείψει πληροφοριών, η Alitalia υπολόγισε τις τιμές με βάση τις προσφορές εταιρειών ενδιαφερόμενων να εξαγοράσουν τέτοιες εταιρείες και εφάρμοσε στις τιμές αυτές το ποσοστό έκπτωσης που προτείνουν οι εν λόγω εταιρείες. Ο εμπειρογνώμονας επαλήθευσε ότι το συγκεκριμένο ποσοστό αντιστοιχεί στο μέγιστο προσφερόμενο στις επιμερισμένες υπηρεσίες, τουλάχιστον στον τομέα της πληροφορικής. Καθόσον αυτές τις δύο δευτερογενείς δραστηριότητες έχουν ανάλογο προβλεπόμενο κύκλο εργασιών (62 εκατομμύρια € το 2005 για την πρώτη και 64 εκατομμύρια € για τη δεύτερη — εξαιρουμένων των εσωτερικών υπηρεσιών — επί συνόλου 935 εκατομμυρίων €), η χρήση του μέσου όρου στις δύο περιπτώσεις δεν δίνει πολύ διαφορετικά αποτελέσματα.

119.

Τα εν λόγω συμπεράσματα συνάγονται από τους επιπλέον ελέγχους που είχε ζητήσει η Επιτροπή να πραγματοποιηθούν με βάση τις καταγγελίες ότι η Ιταλία δεν τήρησε τις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει με την έγκριση της ενίσχυσης διάσωσης, στις 20 Ιουλίου 2004. Αντικείμενο των δεσμεύσεων αυτών ήταν η μη πραγματοποίηση νέων επενδύσεων, η απόδοση των νέων γραμμών, η μη επιθετική τιμολόγηση· επίσης, εξετάσθηκε η χρήση του εγγυημένου δανείου της ενίσχυσης διάσωσης.

120.

Ο εμπειρογνώμονας εξέτασε σε ποια κατάσταση βρισκόταν ο στόλος στις 31 Δεκεμβρίου 2003 και 2004 και έλεγξε την εξέλιξή του. Συμπέρανε ότι προστέθηκε μόνον ένα αεροσκάφος Embraer 170 στον χρησιμοποιούμενο στόλο μετά την 1η Ιουλίου 2004, δηλαδή μετά την απόφαση της Επιτροπής να εγκρίνει την ενίσχυση διάσωσης. Η αγορά του αεροσκάφους αυτού είχε αποφασισθεί από το διοικητικό συμβούλιο της Alitalia στις 19 Ιουνίου 2002, δηλαδή πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2002.

121.

Συνολικά, ο εμπειρογνώμονας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, με βάση το έργο που έχει επιτελεσθεί, και λαμβανομένων υπόψη των λίγων εξαιρέσεων που διαπιστώθηκαν και εκτίθενται στη συνέχεια, η γενική κατάσταση δεν οδηγεί στον ισχυρισμό ότι η Alitalia δεν τήρησε τη δέσμευση που είχε αναλάβει να εκτελεί τις νέες γραμμές με θετικά επιχειρησιακά περιθώρια.

122.

Δεδομένου ότι το χρησιμοποιούμενο κριτήριο για την απόδοση ήταν το ακαθάριστο περιθώριο, ο εμπειρογνώμονας έλεγξε εάν μπορούσαν να διατυπωθούν παρατηρήσεις για τα στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη. Το ακαθάριστο περιθώριο (ή «flight contribution») ορίζεται ως τα έσοδα (από επιβάτες ή από αλλού) που αποδίδει μια συγκεκριμένη γραμμή, αφού αφαιρεθούν οι εμπορικές δαπάνες (προμήθειες…), τα έξοδα κατανομής (ΗΣΚ και έξοδα σχετικά με τη δομή πωλήσεων και με τις προσφορές που αφορούν κατ' αναλογία τα έσοδα της γραμμής) και τα μεταβλητά επιχειρησιακά έξοδα (καύσιμα, αερολιμενικά τέλη, εξυπηρέτηση εντός του αεροσκάφους, αποζημιώσεις πληρωμάτων, κλπ.). Το περιθώριο αξιολογήθηκε από δύο πλευρές: πρώτον, το άμεσο περιθώριο που δημιουργείται από τους επιβάτες της ίδιας της γραμμής και, δεύτερον, το προστιθέμενο σε αυτό περιθώριο που δημιουργείται από το feeder value, δηλαδή το περιθώριο που παράγεται από τους επιβάτες της πτήσης οι οποίοι συνεχίζουν με πτήσεις ανταπόκρισης της ίδιας εταιρείας.

123.

Ο εμπειρογνώμονας υπενθυμίζει ότι, με σταθερή εγκατεστημένη χωρητικότητα (αριθμός αεροσκαφών), η οποία προέρχεται από επενδύσεις που είχαν αποφασισθεί πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2002, η λογική εκμετάλλευσης είναι εκείνη της φθίνουσας οριακής απόδοσης. Κατά τον τρόπο αυτόν, οι επιπλέον πόροι που ελευθερώνονται με την καλύτερη χρήση του στόλου (για τον οποίο, κυρίως από τον χειμώνα του 2004, ο εμπειρογνώμονας υπενθυμίζει τα στοιχεία που ήδη εκτέθηκαν στο σημείο 47 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας) χρησιμοποιούνται αναγκαστικά σε γραμμές που σημειώνουν απόδοση κατώτερη εκείνων που ήδη εκτελούνται.

124.

Ο εμπειρογνώμονας έλεγξε, για τις γραμμές που εκτελούνται από το θέρος του 2004, την απόδοσή τους στα τέλη Σεπτεμβρίου 2004, την προβλεπόμενη απόδοσή τους στα τέλη Δεκεμβρίου 2004 και την προβλεπόμενη απόδοση στον προϋπολογισμό του 2005. Τα σχετικά με τις γραμμές που άρχισαν να εκτελούνται από το χειμώνα του 2004 αναφέρθηκαν στις τελευταίες προβλέψεις του 2005. Το συμπέρασμα είναι ότι, στις 25 περιπτώσεις που εξετάσθηκαν αναλυτικά, η άμεση απόδοση που είχε παρουσιασθεί στα τέλη Σεπτεμβρίου 2004 (12 γραμμές που άρχισαν να εκτελούνται από το θέρος του 2004) ή προβλέφθηκαν στον προϋπολογισμό του 2005, για τις 25 γραμμές, είναι ήδη θετική ή, κατ' εξαίρεση, μηδενική (2 περιπτώσεις στα τέλη Σεπτεμβρίου 2004, 1 περίπτωση στα τέλη Δεκεμβρίου 2004, 1 περίπτωση που προβλέπεται για το 2005)· μόνον 3 γραμμές που άρχισαν να εκτελούνται το θέρος του 2004 παρουσιάζουν αρνητικό άμεσο ακαθάριστο περιθώριο στα τέλη Δεκεμβρίου του 2004. Οι περιπτώσεις αυτές εκτίθενται λεπτομερώς στις παραγράφους που ακολουθούν.

125.

Οι τρεις γραμμές με αρνητική άμεση οικονομική πορεία στα τέλη Δεκεμβρίου 2004 έχουν προορισμό την Σκανδιναβία, και είναι αντίστοιχα η Malpensa-Κοπεγχάγη ([…] εκατομμύρια € στα τέλη Δεκεμβρίου 2004 έναντι […] εκατομμυρίων € στα τέλη Σεπτεμβρίου 2004), Malpensa-Στοκχόλμη ([…] εκατομμύρια € στα τέλη του Δεκεμβρίου 2004 έναντι […] εκατομμυρίων € στα τέλη Σεπτεμβρίου 2004) και Fiumicino-Στοκχόλμη ([…] εκατομμύρια € στα τέλη Δεκεμβρίου 2004 έναντι […] εκατομμυρίων € στα τέλη Σεπτεμβρίου 2004). Και στις τρεις γραμμές το περιθώριο είναι θετικό στην πρόβλεψη του 2005 (αντίστοιχα […], […] και […] εκατομμύρια € ετησίως). Ο εμπειρογνώμονας εξέθεσε εν προκειμένω τις παρατηρήσεις της διαχείρισης της Alitalia, η οποία δηλώνει ότι οι γραμμές αυτές υπόκεινται σε ισχυρό ανταγωνισμό, ακόμη και από τις εταιρείες χαμηλού κόστους, και σημειώνουν υψηλά μεταβλητά έξοδα λόγω της απόστασης της πτήσης. Τέλος, όπως αναφέρθηκε γενικά, οι γραμμές αυτές υπέστησαν ιδιαίτερο πλήγμα από την κάμψη που παρουσίασε η Alitalia το φθινόπωρο του 2004 όσον αφορά τα ΕΠΤΧ (έσοδα ανά προσφερόμενο τονοχιλιόμετρο), τα οποία μειώθηκαν κατά 14,2 % τον Οκτώβριο του 2004 ως προς τους προηγούμενους μήνες. Η δυσχερής χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρείας, η οποία κλόνισε κάπως την εμπιστοσύνη των πελατών, έγινε ιδιαίτερα αισθητή σε αυτές τις νέες γραμμές της Βορείου Ευρώπης, όπου η απαραίτητη προσπάθεια κατάκτησης πελατείας ήταν μεγαλύτερη. Ωστόσο, ο εμπειρογνώμονας επισημαίνει ότι τα στοιχεία που διαβίβασε η Alitalia δείχνουν θετικό feeder value γι' αυτές τις τρεις γραμμές· η συγκεκριμένη feeder value αποτελεί τα πρόσθετα έσοδα που προσφέρουν οι επιβάτες των γραμμών αυτών σε άλλες γραμμές του δικτύου της Alitalia όταν συνεχίζουν το ταξίδι τους γι' άλλους προορισμούς, σύμφωνα με τη στρατηγική του κόμβου που έχει αναπτύξει η εταιρεία. Αυτή η feeder value για το οικονομικό έτος 2004 είναι αντίστοιχα […], […] και […] εκατομμύρια € (45)· συνολικά, η διαχείριση τους νέου δικτύου της Alitalia στη Σκανδιναβία αναμένεται ότι θα αποβεί επομένως αποδοτική.

126.

Η γραμμή που παρουσίασε άμεσο προβλέψιμο μηδενικό περιθώριο στα τέλη Δεκεμβρίου 2004 είναι η γραμμή Fiumicino-Zυρίχη (έναντι […] εκατομμυρίων € στα τέλη Σεπτεμβρίου 2004 και […] εκατομμυρίων € που προβλέπονται στον προϋπολογισμό του 2005). Η γραμμή υφίσταται μεγάλη πίεση ανταγωνισμού από την Swiss, η οποία εκτελεί 4 πτήσεις καθημερινά έναντι μιας μόνον της Alitalia. Η γραμμή σημείωσε θετική feeder value (+ […] εκατομμύρια €) το 2004.

127.

Κατ' αναλογία, η γραμμή για την οποία προβλέπεται μηδενικό άμεσο περιθώριο το 2005 (Malpensa-Birmingham) θα δημιουργήσει feeder value + […] εκατομμυρίων €, πράγμα που θα έχει θετική καθαρή επίπτωση στα αποτελέσματα της εταιρείας.

128.

Ο εμπειρογνώμονας πραγματοποίησε διάφορες αναλύσεις και ελέγχους στις γραμμές που άρχισαν να εκτελούνται από το θέρος του 2004. Εξέθεσε τη σύνθετη κατάσταση που υπάρχει στην τιμολόγηση στον τομέα των αερομεταφορών: η συνθετότητα αυτή οφείλεται στην ύπαρξη πολλών προσφορών, συνήθους διάρκειας ενός μηνός, οι οποίες συνδέονται με την εφαρμογή διαφόρων κανόνων ελάχιστης ή/και μέγιστης διαμονής, στη δυνατότητα αλλαγής της ώρας και της ημερομηνίας του ταξιδίου και της επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου, καθώς και στις επιπτώσεις που έχει η ημερομηνία κράτησης θέσης· παρατήρησε ότι οι πιο ενδιαφέρουσες τιμές προσφοράς εφαρμόζονται σε περιορισμένο αριθμό θέσεων σε κάθε πτήση. Εντέλει, ο εμπειρογνώμονας κατέληξε ότι, με βάση τον περιορισμένο αριθμό εξαιρέσεων price leadership, δεν υφίσταται συνολικά κατάσταση, η οποία να οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η Alitalia δεν τήρησε τη δέσμευσή της να μην εφαρμόσει επιθετικές τιμές σε αυτές τις νέες γραμμές.

129.

Οι δοκιμές πραγματοποιήθηκαν με βάση δύο πηγές: την τεκμηρίωση που παρείχε η Alitalia και έλεγξε ο ίδιος, αφενός και αφετέρου, τις δοκιμές που πραγματοποίησε ο εμπειρογνώμονας με δική του πρωτοβουλία στο σύστημα κρατήσεων (ΗΣΚ) Galileo, όπως και στον ιστότοπο της Alitalia στο Διαδίκτυο.

130.

Για κάθε γραμμή που άρχισε να εκτελείται από το θέρος του 2004 πραγματοποιήθηκε δοκιμή, τόσο κατά την έναρξή της όσο και το Μάρτιο του 2005· οι δοκιμές διεξάχθηκαν με τιμές μετ' επιστροφής με αναχώρηση και από την Ιταλία και από την ξένη αντίστοιχη πόλη. Οι τιμές που υπέδειξε η Alitalia και οι ανταγωνιστές της διορθώθηκαν για να ληφθεί υπόψη το surcharge cost (SC) που σκοπό έχει να καλύψει το πρόσθετο κόστος της κηροζίνης ή των ασφαλίστρων και το οποίο μπορεί να διαφέρει πολύ ανάλογα με την εταιρεία· η διόρθωση έγινε για να αναδειχθεί η τελική τιμή που πληρώνει ο πελάτης. Οι τιμές μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

131.

Στις 12 γραμμές που άνοιξαν το θέρος του 2004 (ήτοι 24 δοκιμές) μόνον σε μια περίπτωση (Zυρίχη-Fiumicino) σημειώνεται κατά την έναρξη της γραμμής τιμή της Alitalia, συμπεριλαμβανομένου του SC, κατώτερη των 25 € ως προς την τιμή του ανταγωνιστή της, την Swiss. Εν προκειμένω, η Alitalia δικαιολόγησε τη διαφορά τιμής με την διαφορετική τυπολογία του προϊόντος της, του οποίου η συχνότητα είναι κατά πολύ μικρότερη, μια και μόνον, έναντι τεσσάρων του ανταγωνιστή της.

132.

Στις υπόλοιπες 12 γραμμές που άρχισαν το θέρος του 2004 (24 δοκιμές), καμία περίπτωση δεν παρουσιάζει πλέον, το Μάρτιο του 2005, τιμή της Alitalia, συμπεριλαμβανομένου του SC, κατώτερη των χαμηλότερων τιμών των ανταγωνιστών της. Στη γραμμή Zυρίχη-Fiumicino, η τελική τιμή που πράγματι πληρώνει ο πελάτης της Alitalia είναι υψηλότερη των τιμών της Swiss.

133.

Στις 11 γραμμές που άρχισαν το χειμώνα του 2004 (22 δοκιμές), σε τρεις περιπτώσεις με προορισμό την Ιταλία (Tιμισοάρα και Σαγκάη — Malpensa, Θεσσαλονίκη — Fiumicino) παρατηρείται κατά την έναρξη της γραμμής τιμή Alitalia, συμπεριλαμβανομένου του SC, χαμηλότερη εκείνης του ανταγωνιστή της·

134.

Στις ίδιες 11 γραμμές που άρχισαν το χειμώνα του 2004 (22 δοκιμές) σε δύο από τις προηγούμενες περιπτώσεις πτήσεων με προορισμό την Ιταλία (Tιμισοάρα και Σαγκάη — Malpensa), στις οποίες προστίθεται η σύνδεση Malpensa-Zάγκρεμπ, παρατηρείται τον Μάρτιο του 2005 τιμή Alitalia, συμπεριλαμβανομένου του SC, χαμηλότερη εκείνης του ανταγωνιστή της. Σύμφωνα με τον εμπειρογνώμονα, η διαχείριση της Alitalia δικαιολογεί τη διαφορά αυτή με τιμές προσφορών περιορισμένης διάρκειας, σχετιζόμενες με τη συχνότητα:

135.

Στις δύο γραμμές που άρχισαν το θέρος του 2005, (Malpensa-Κρακοβία και Σαράγιεβο), ήτοι τέσσερις δοκιμές, οι τιμές Alitalia είναι πάντοτε υψηλότερες των ανταγωνιστών της.

136.

Ο εμπειρογνώμονας διεξήγαγε απευθείας στο σύστημα Galileo περίπου 110 πρόσθετες δοκιμές στις νέες αυτές γραμμές και σε διαφόρους περιόδους· σε γενικές γραμμές οι δοκιμές επιβεβαίωσαν τα δεδομένα που είχε διαβιβάσει η Alitalia. Ωστόσο, ο εμπειρογνώμονας επισημαίνει ότι τρεις περιπτώσεις, οι οποίες εξετάσθηκαν με διαφορετικά κριτήρια, δημιούργησαν πλεονέκτημα ως προς τις τιμές.

137.

Η πρώτη περίπτωση αφορά τη γραμμή Αγία Πετρούπολη — Malpensa, για την οποία, το Νοέμβριο του 2004 και τον Ιανουάριο του 2005, υπήρχε πλεονέκτημα τιμής 13 € υπέρ της Alitalia έναντι της CSA, εφόσον εξαιρεθεί η Air France από τους ανταγωνιστές της με βάση τις συμφωνίες συμμαχίας μεταξύ τους· στα προηγούμενα δεδομένα η Αlitalia είχε υποδείξει ως ανταγωνιστή αναφοράς την Air France. Ούτως ή άλλως, ο εμπειρογνώμονας σημειώνει ότι αυτή η διαφορά τιμής δεν υφίσταται πλέον.

138.

Η δεύτερη περίπτωση αφορά τη γραμμή Τιμισοάρα-Malpensa, για την οποία η διαφορά τιμής που αναφέρθηκε κατά την έναρξη της γραμμής ως προς την Austrian Airlines (OS) ήταν 128 €. Ο εμπειρογνώμονας παρατηρεί ωστόσο ότι, από τις 15 Οκτωβρίου έως τις 30 Νοεμβρίου 2004, η Alitalia πρότεινε τιμή 149 € ήτοι, με τον SC, διαφορά τιμής 229 € ως προς την OS. Υπενθυμίζει πάντως ότι από το Σεπτέμβριο του 2004 (που επιβεβαιώθηκε το Φεβρουάριο του 2005) η Carpatair προσφέρει ανάλογη τιμή εισιτηρίου μετ' επιστροφής 140 €, στη γραμμή Τιμισοάρα — Orio al Serio.

139.

Η τελευταία περίπτωση αφορά τη γραμμή Valencia-Fiumicino, για την οποία, το Νοέμβριο του 2004, η Alitalia πρότεινε τιμή προσφοράς 69 €, η οποία ελήφθη υπόψη από τον εμπειρογνώμονα στην εξέτασή του, ενώ η Alitalia είχε κάνει τις συγκρίσεις της με βάση τιμή 101 €· η Alitalia είχε τότε πλεονέκτημα τιμής 22 €, συμπεριλαμβανομένου του SC, τον υπό εξέταση μήνα· όπως προαναφέρθηκε, η διαφορά αυτή δεν υφίσταται πλέον.

140.

Τέλος, ο εμπειρογνώμονας διεξήγαγε στις αρχές Απριλίου 2005, κατ' αίτησιν της Επιτροπής, δοκιμές προκειμένου να επαληθεύσει τη συνοχή μεταξύ των τιμών που προσέφερε η Alitalia στο σύστημα Galileo από τις 17 έως τις 22 Μαρτίου (βάση των προηγούμενων δοκιμών) και εκείνων που πωλεί απευθείας η εταιρεία μέσω του Διαδικτύου. Μόνον δύο περιπτώσεις (Ρώμη-Bοστώνη και Μιλάνο-Ουάσιγκτον) παρουσίασαν διαφορά 10 €, ενώ οι υπόλοιπες τιμές επιβεβαιώθηκαν. Η διαχείριση της Alitalia είχε δηλώσει ότι πολιτική της εταιρείας ήταν να μην υπάρχουν διαφορές ανάλογα με τον τρόπο πώλησης και, δεδομένων των μικρών διαφορών που παρατηρήθηκαν, ο εμπειρογνώμονας κατέληξε ότι οφείλονταν στη χρονική διαφορά των ελέγχων του.

141.

Ο εμπειρογνώμονας ανέλυσε, με τη βοήθεια της Alitalia, την κατάσταση του εγγυημένου δανείου της ενίσχυσης διάσωσης, τη χρήση του το 2004, τη χρήση του το πρώτο τρίμηνο του 2005 και την οικονομική κατάσταση της εταιρείας που προβλέπεται για τα τέλη του 2005.

142.

Ο εμπειρογνώμονας υπενθύμισε, όπως αναφέρεται στην απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης, ότι οι ταμειακές προβλέψεις που χρησιμοποιήθηκαν για την ενίσχυση διάσωσης προέρχονταν κατά μεγάλο μέρος από το τέταρτο τρίμηνο του 2003 και από το πρώτο τρίμηνο του 2004. Την εποχή της απόφασης αυτής, η εταιρεία βρισκόταν σε αδιέξοδο, διότι το επιχειρηματικό σχέδιο 2004-2006 που έπρεπε να τεθεί σε εφαρμογή καθυστερούσε λόγω της αντίθεσης των συνδικάτων στα προβλεπόμενα μέτρα. Το γεγονός αυτό οδήγησε στην παραίτηση, το Φεβρουάριο του 2004, του Γενικού Διευθυντή, και στην αντικατάσταση και την ενεργοποίηση νέου σχεδίου το Σεπτέμβριο-Οκτώβριο του 2004.

143.

Ο εμπειρογνώμονας υπενθύμισε επίσης ότι η σύμβαση δανειοδότησης 400 εκατομμυρίων € που υπογράφηκε στις 11 Οκτωβρίου 2004 με την Dresdner Bank ήταν το αποτέλεσμα του εγγυητικού διατάγματος που είχε υπογραφεί στις 8 Οκτωβρίου από τον Υπουργό Οικονομικών. Ο εμπειρογνώμονας υπενθύμισε ότι το εποπτικό συμβούλιο της εταιρείας είχε συνδέσει την ενεργοποίηση του δανείου με τη σύγκληση γενικής συνέλευσης των μετόχων για να αποφασισθεί η ανακεφαλαιοποίηση της εταιρείας. Η συνέλευση, η οποία αποφάσισε αύξηση του κεφαλαίου σε μέγιστο ύψος 1,2 δισεκατομμύρια €, πραγματοποιήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2004. Πριν την ημερομηνία αυτή η AZ δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει το προσωρινό βραχυπρόθεσμο δάνειο. Εξάλλου, η Dresdner Bank υπενθύμισε στην AZ, με επιστολή της στις 14 Ιανουαρίου 2005, ότι έπρεπε να λάβει το δάνειο έως τις 31 Μαρτίου 2005.

144.

Ο εμπειρογνώμονας συνέκρινε επίσης την ταμειακή κατάσταση που παρουσιάσθηκε για την ανωτέρω διαδικασία με εκείνην που δημοσιεύεται κάθε μήνα από την εταιρεία με βάση τις διατάξεις της Consob (46). Ο εμπειρογνώμονας επιβεβαίωσε ότι η ταμειακή κατάσταση που παρουσιάσθηκε προς έλεγχο αντιστοιχούσε στα πραγματικά κεφάλαια που διέθετε η εταιρεία την ίδια ημέρα αξίας στους τραπεζικούς λογαριασμούς του ομίλου Alitalia. Αντίθετα, η μηνιαία κατάσταση της Consob υπολογίσθηκε την ημερομηνία λογιστικής καταχώρισης και περιλαμβάνει βραχυπρόθεσμες χρηματοδοτικές πιστώσεις, όπου συμπεριλαμβάνονται εκείνες προς ιταλικές εταιρείες είτε υπό εκκαθάριση (όπως η Sisam) είτε μη ενταγμένων στη διαχείριση ρευστών διαθεσίμων (όπως η Aviofin), και τα μη χρησιμοποιήσιμα διαθέσιμα ρευστά σε ασφαλιστικό μεσάζοντα, την Alinsurance, σε αμερικανικά ταξιδιωτικά γραφεία μη ενταγμένων στη διαχείριση ρευστών διαθεσίμων και σε εταιρείες ευρισκόμενες σε χώρες που διαθέτουν σύστημα ελέγχου των χρηματοδοτικών μεταβιβάσεων στο εξωτερικό (Λιβύη, Iράν, Nιγηρία, κλπ.). Το σύνολο των θέσεων αυτών ανέρχεται σε 22-25 εκατομμύρια €, τα οποία αυξάνουν, χωρίς να αποτελούν ρευστά διαθέσιμα, τα ρευστά διαθέσιμα και τις βραχυπρόθεσμες χρηματοδοτικές πιστώσεις που παρουσιάσθηκαν σύμφωνα με τις διατάξεις της Consob.

145.

Το τέταρτο τρίμηνο του 2004, οι ταμειακές ροές χωρίς τη διακύμανση των αναγκών σε κεφάλαια κίνησης και χωρίς τις επενδύσεις (ταμειακές ροές δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης και επενδύσεων), στο εξής ονομαζόμενες «cash-flow», έφθασε τα - 54 εκατομμύρια € έναντι - 187 εκατομμυρίων € που προβλέπονταν τον Ιούλιο του 2004· αυτή η βελτίωση κατά 133 εκατομμύρια € προέρχεται, κατά 80 εκατομμύρια € (47), από τη βελτίωση της επιχειρησιακής διαχείρισης σε σύγκριση με το οικονομικό έτος 2003 που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της ενίσχυσης, και από έσοδα, ύψους 20 εκατομμυρίων €, από φορολογικές εκπτώσεις της περιόδου 1993-1994 από το κράτος, από προβλεπόμενες αλλά μη πραγματοποιηθείσες πληρωμές, ύψους 20 εκατομμυρίων €, σε προμηθευτές αερολιμένων μετά από διαφιλονικίες και τέλος, από 4 εκατομμύρια € που εισπράχθηκαν ως εισφορά (48) για την κατασκευή υποστέγου αεροσκαφών από τη θυγατρική Atitech στον αερολιμένα της Νάπολης. Οφείλεται επίσης (κατά 53 εκατομμύρια € (49)) στις μικρότερες ανάγκες σε επενδύσεις· παραδείγματος χάριν, εκτός από τις προβλεφθείσες επενδύσεις που δεν πραγματοποιήθηκαν, η Alitalia προέβη το Νοέμβριο του 2004 σε μια από τις πέντε πωλήσεις και επανεκμισθώσεις (sale and lease-back) αεροσκαφών MD 11 ύψους 17 εκατομμυρίων €. Μετά την αποπληρωμή των ληξιπρόθεσμων χρηματοπιστωτικών χρεών, ύψους 49 εκατομμυρίων €, οι ταμειακές ανάγκες ύψους 103 εκατομμυρίων € του τριμήνου ικανοποιήθηκαν χάρη στην είσπραξη 100 εκατομμυρίων € από το προσωρινό βραχυπρόθεσμο δάνειο μετά τις 15/12/2004.

146.

Το πρώτο τρίμηνο του 2005, με αρχική ταμειακή κατάσταση 66 εκατομμύρια € στις 31 Δεκεμβρίου 2004, το cash-flow ανερχόταν σε - 70 εκατομμύρια € έναντι -195 εκατομμυρίων € που είχαν προβλεφθεί τον Ιούλιο του 2004· αυτή η βελτίωση κατά 125 εκατομμύρια € οφείλεται, κατά περίπου 60 εκατομμύρια €, στη συνεχή βελτίωση της επιχειρησιακής διαχείρισης σε σύγκριση με την πρόβλεψη που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της ενίσχυσης· στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται επίσης και το ευνοϊκό αποτέλεσμα από τη μείωση του συντελεστή απόδοσης (yield), ο οποίος ήταν χαμηλότερος από ό, τι είχε προβλεφθεί, και την αύξηση του συντελεστή πληρότητας (load factor). Οφείλεται επίσης (κατά 60 εκατομμύρια €) στη συνεχή μείωση των επενδυτικών δαπανών: σε αυτές περιλαμβάνονται άλλες δύο sale and lease-back αεροσκαφών MD 11 και η πώληση 3 Piper ύψους 30 εκατομμυρίων €, η εκχώρηση τίτλων συμμετοχής ύψους 10 εκατομμυρίων € και η ελάττωση του επενδυτικού προγράμματος κατά 20 εκατομμύρια €. Οι συνολικές χρηματοοικονομικές ανάγκες του τριμήνου ανέρχονταν έτσι σε περίπου 105 εκατομμύρια €, συμπεριλαμβανομένης της αποπληρωμής ληξιπρόθεσμων δανείων 35εκατομμυρίων €· η ενεργοποίηση του προσωρινού βραχυπρόθεσμου δανείου ωστόσο έγινε για τα υπόλοιπα 300 εκατομμύρια €, ήτοι 55 εκατομμύρια € το Φεβρουάριο και 245 εκατομμύρια € το Μάρτιο, γεγονός που παρείχε διαθέσιμα ρευστά ύψους 262 εκατομμυρίων € στις 31.3.2005.

147.

Βραχυπρόθεσμα, οι προβλέψεις της Alitalia που ανέφερε ο εμπειρογνώμονας παρουσιάζουν απλώς ελαφρά κάμψη της ταμειακής κατάστασης, η οποία ανερχόταν σε 212 εκατομμύρια € στις 31 Μαΐου 2005· η βελτίωση της διαχείρισης και οι μικρές επενδύσεις, όπως και η τέταρτη sale and lease-back ενός αεροσκάφους MD 11, θα συνεχίσουν να φέρουν αποτελέσματα. Έως τα τέλη του 2005, η προβλεπόμενη ταμειακή κατάσταση, χωρίς την ανακεφαλαιοποίηση, θα έπρεπε να μειωθεί στο ήμισυ και να φθάσει τα […] εκατομμύρια €.

148.

Ο εμπειρογνώμονας υπενθυμίζει ένα από τα επιχειρήματα της Alitalia σχετικά με την χρήση όλου του ποσού του δανείου στις 31.3.2005, δηλαδή ότι ήταν αδύνατον να χρησιμοποιηθεί μετά τις 31.3.2005 όπως διευκρίνισε η Dresdner Bank. Εμμένει επίσης σε μια από τις υποθέσεις που χρησιμοποιήθηκαν για τις προβλέψεις αυτές, δηλαδή εκείνη του Οκτωβρίου 2004 ότι ο συντελεστής μετατροπής €/δολαρίου ΗΠΑ είναι 1,27 και ότι η τιμή του βαρελιού είναι 41 δολάρια ΗΠΑ. Η τελευταία αυτή υπόθεση δεν είναι ρεαλιστική εάν γίνει σύγκριση με τη σημερινή τιμή, η οποία είναι περίπου 55, ή 57 δολάρια ΗΠΑ. Οι προβλέψεις του εμπειρογνώμονα και τριών παραγόντων της αγοράς (BP Riskmanager, Shell Trading και Macquarie Energy) δείχνουν τιμή κυμαινόμενη από 54 έως 58 δολάρια ΗΠΑ έως τα τέλη του 2005. Υπολογίσθηκε ότι με τιμή 55 δολάρια το βαρέλι και με ισοτιμία €/δολαρίου ΗΠΑ 1,27, η αρνητική επίπτωση στους λογαριασμούς της Alitalia θα είναι περίπου […] εκατομμύρια € έως τα τέλη του έτους (50), ήτοι περίπου […] εκατομμύρια € για το τρίμηνο Απριλίου — Ιουνίου. Αυτό αποδεικνύει ότι η ισχύουσα ταμειακή πρόβλεψη της Alitalia είναι πολύ εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις αυτές. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό διότι η Alitalia δεν μπορούσε, το φθινόπωρο του 2004, όταν γίνονταν οι προβλέψεις αυτές και εξαιτίας της οικονομικής της κατάστασης, να λάβει μέτρα κάλυψης των κινδύνων που διέτρεχε από την συναλλαγματική ισοτιμία και την τιμή του καυσίμου και, επομένως, οιαδήποτε επιδείνωση της κατάστασης θα αντικατοπτριζόταν πλήρως στους λογαριασμούς της· σήμερα η κάλυψη θα περιοριζόταν στη σταθεροποίηση της ισοτιμίας στα 55 δολάρια ΗΠΑ και άρα στη συγκεκριμενοποίηση της ζημίας αυτής.

149.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία τον Ιανουάριο του 2005, η παρούσα απόφαση σκοπό έχει να αξιολογηθεί κατά πόσον τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης της AZ Fly και της AZ Servizi που κοινοποίησε η Ιταλία αποτελούν κρατική ενίσχυση.

Ωστόσο, καίτοι η κίνηση της διαδικασίας δεν αφορά το θέμα αυτό, η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που έλαβε από τα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη, θέλησε να τους δώσει τη δυνατότητα να διατυπώσουν τα σχόλιά τους σχετικά με τις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει η Ιταλία για την ενίσχυση διάσωσης και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποίησε την ενίσχυση. Με βάση τα στοιχεία αυτά και για λόγους μεγαλύτερης διαφάνειας, η Επιτροπή παρουσιάζει στο παρόν τμήμα τη δική της προκαταρκτική ανάλυση επί του θέματος. Ούτως ή άλλως, από τη στιγμή που δεν επιστραφεί το προσωρινό βραχυπρόθεσμο δάνειο, ή εφόσον δεν λήξει η αντίστοιχη κρατική εγγύηση, η Alitalia εξακολουθεί να υπόκειται στους ίδιους όρους και στις ίδιες υποχρεώσεις· το παρόν μέρος δεν προδικάζει επομένως την τελική αξιολόγηση της Επιτροπής επί του θέματος, ούτε ιδίως εάν θα προσφύγει στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με βάση το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ ή εάν θα κινήσει τη διαδικασία για κατάχρηση της ενίσχυσης διάσωσης, εφόσον κρίνει στη συνέχεια ότι υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες επ' αυτού.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ένας από τους κύριους όρους χορήγησης της ενίσχυσης διάσωσης ήταν να μην υπάρξουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες στα υπόλοιπα κράτη μέλη. Εν προκειμένω, όπως διευκρίνισε στην απόφασή της για την ενίσχυση διάσωσης, οι ιταλικές αρχές είχαν αναλάβει υποχρεώσεις, σχετικά με την εξέλιξη της χωρητικότητας της αεροπορικής εταιρείας και με την μη άσκηση επιθετικής πολιτικής τιμών στις νέες γραμμές. Αυτές οι δύο πτυχές αναλύονται στα σημεία 150 έως 172.

150.

Η Επιτροπή έλαβε γνώση των συμπερασμάτων του εμπειρογνώμονα που είχε ορίσει, ο οποίος επιβεβαιώνει ότι, όταν συνέταξε την έκθεσή του τον Απρίλιο του 2005, η Alitalia δεν είχε αυξήσει τον στόλο της με νέα αεροσκάφη, η αγορά των οποίων δεν είχε αποφασισθεί πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2002. Συγκεκριμένα, απαντώντας στις παρατηρήσεις των τρίτων ενδιαφερομένων μερών, υπενθυμίζει ότι η απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της Alitalia της 16ης Φεβρουαρίου 2004, όπως αναφερόταν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας (51), αφορούσε μόνον τους τρόπους χρηματοδότησης των αεροσκαφών, των οποίων η αγορά είχε αποφασισθεί πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2002. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο στόλος αυτός ανήκε στο σύνολο του ομίλου Alitalia, συμπεριλαμβανομένης της Alitalia Express.

151.

Η Επιτροπή δηλώνει λοιπόν ότι, τότε, δεν διαπίστωσε στοιχεία τα οποία να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι δεν τηρήθηκε αυτή η συγκεκριμένη δέσμευση που περιείχε η απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης.

152.

Πέραν αυτού καθαυτού του περιεχομένου της απόφασης έγκρισης της ενίσχυσης διάσωσης όσον αφορά τη χωρητικότητα η οποία τηρήθηκε ορθά, όπως επιβεβαιώθηκε τώρα, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της επίσης τις διευκρινίσεις που παρείχε η Ιταλία σχετικά με γενικότερες έννοιες στο πεδίο της χωρητικότητας· σε ό, τι αφορά το στόλο, διαπιστώνει ότι, εκτός του ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν νέες επενδύσεις, θα μειωθεί κατά τέσσερα αεροσκάφη μέσα στο 2005. Η διαθέσιμη προσφορά σε ΠΤΧ, η οποία επέφερε την αύξηση που ανέφεραν οι ανταγωνιστές της εταιρείας στον αριθμό συνδέσεων και θέσεων από το θέρος του 2004 έως το θέρος του 2005, οφείλεται αποκλειστικά στην αύξηση της παραγωγικότητας που προήλθε από την πολύ μεγαλύτερη καθημερινή χρήση του υπάρχοντος στόλου. Επί παραδείγματι, η αύξηση κατά 15 % περίπου της προσφοράς, την οποία εξήγησαν λεπτομερώς οι ιταλικές αρχές, αντιστοιχεί στην αύξηση που διαπίστωσαν οι ανταγωνιστές της εταιρείας. Η δυνατότητα ορθής εκμετάλλευσης της χωρητικότητας αυξήθηκε και αυτή χάρη στην αισθητή βελτίωση της χρήσης των αεροσκαφών.

153.

Η Επιτροπή παρατηρεί ωστόσο ότι στην απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης είχε ήδη ληφθεί υπόψη η έναρξη νέων γραμμών (52), τις οποίες ενέκρινε λόγω της σταθερής χωρητικότητάς τους και διότι η διαχείριση των περισσότερων από αυτές τις συνδέσεις δεν ήταν μονοπωλιακή. Στη δεδομένη περίπτωση, έπρεπε να επιτραπεί στην εταιρεία να χρησιμοποιήσει τους νέους πόρους που της διατέθηκαν με καλύτερη εναλλαγή του υπάρχοντος στόλου και του σταθερού αριθμού θέσεων που διέθετε· έτσι εξηγείται, όπως προαναφέρθηκε, η αύξηση που σημειώθηκε στα τονοχιλιόμετρα ή στην προσφορά θέσεων ανά τονοχιλιόμετρο (ΠΤΧ/ΘΤΧ).

154.

Η Επιτροπή σημειώνει λοιπόν, με βάση τα στοιχεία που διαθέτει έως σήμερα, ότι η αύξηση των συχνοτήτων και των γραμμών δεν είναι σε αντίθεση με την ενίσχυση διάσωσης του Ιουλίου του 2004.

155.

Με βάση τα δεδομένα του εμπειρογνώμονα, η Επιτροπή μπόρεσε να επιβεβαιώσει ότι όλες οι γραμμές που άρχισαν το θέρος του 2004 είχαν θετική οικονομική πορεία, στις περισσότερες περιπτώσεις σε επίπεδο της οικονομικής εισφοράς της καθεμιάς, και σε όλες τις περιπτώσεις συμπεριλαμβανομένου του feeder value, δημιουργήθηκε δηλαδή συμπληρωματικό μικτό περιθώριο κέρδους στο υπόλοιπο δίκτυο της εταιρείας. Η Επιτροπή σημειώνει ότι είναι δικαιολογημένο να ληφθεί υπόψη το feeder value, ιδίως στην περίπτωση μιας εταιρείας που έχει υιοθετήσει την στρατηγική του κόμβου (hub), καθόσον αυτή η συμπληρωματική εισφορά δεν θα υπήρχε εάν δεν άρχιζαν οι εν λόγω γραμμές. Έτσι, όλες οι γραμμές, ακόμη και οι νέες στις Σκανδιναβικές χώρες, φαίνεται να έχουν θετικό αντίκτυπο, πράγμα σύμφωνο με την απόφαση για τη χορήγηση της ενίσχυσης διάσωσης.

156.

Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι ο ισχυρισμός των τρίτων ενδιαφερομένων μερών ότι η σύνδεση Αγία Πετρούπολη — Mιλάνο ήταν ελλειμματική δεν επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία: η γραμμή, η οποία άρχισε το χειμώνα του 2004-2005, έχει άμεσο μικτό περιθώριο κέρδους για το 2005 […] εκατομμύρια € όπως προβλεπόταν, και αυτό χωρίς να ληφθεί υπόψη το feeder value, και δημιουργεί επομένως το […] % των εσόδων, με αποτέλεσμα να είναι μεταξύ των πλέον αποδοτικών από τις νέες γραμμές.

157.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η επιθετική τιμολόγηση χαρακτηρίζεται καταρχήν από μια κατάσταση στην οποία τα μεταβλητά οριακά έσοδα δεν μπορούν να καλύψουν το μεταβλητό οριακό κόστος, δημιουργώντας έτσι ζημία. Το θέμα αυτό, το οποίο αναλύθηκε στα σημεία 155 και 156, απαιτεί σύνθετη και λεπτομερή ανάλυση των λογαριασμών της εταιρείας, την οποία τα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη δεν θα ήταν σε θέση να πραγματοποιήσουν. Για το λόγο αυτό, όπως αναφέρεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή είχε δηλώσει ότι η απλή σύγκριση των τιμών της Alitalia με εκείνες των ανταγωνιστριών εταιρειών (ύπαρξη price leadership) θα μπορούσε, καταρχήν, να δώσει κάποια ένδειξη ύπαρξης καταστάσεων που οδηγούν στην άσκηση επιθετικής πολιτικής τιμών.

158.

Εν προκειμένω, η Επιτροπή διαπίστωσε, με βάση τις δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν, ότι καίτοι υπήρξαν πράγματι καταστάσεις price leadership σε πολύ περιορισμένες περιπτώσεις, για σύντομο χρονικό διάστημα και με μικρή διαφορά τιμής, οι τιμές που εφαρμόζονται στις συγκεκριμένες γραμμές δεν φαίνονται να είναι επιθετικές. Όντως, όπως ήδη διευκρινίσθηκε, οι νέες γραμμές έχουν θετική οικονομική πορεία και οι περισσότερες από αυτές κρίνονται ακριβώς ως από τις πλέον αποδοτικές, σύμφωνα με τις προβλέψεις του 2005: Αγία Πετρούπολη — Malpensa που ήδη προαναφέρθηκε, Malpensa — Zάγκρεμπ, με άμεσο περιθώριο κέρδους […] %, Θεσσαλονίκη-Ρώμη με σχεδόν […] %. Αποτελέσματα κάπως λιγότερο θετικά σημειώνονται στις συνδέσεις Ρώμη-Zυρίχη και Tιμισοάρα-Malpensa, με […] % περιθώριο κέρδους η καθεμιά, και Ρώμη-Valencia με […] %.

159.

Συνεπώς, στο παρόν στάδιο, η Επιτροπή κρίνει ότι ο μάλλον περιορισμένος αριθμός, έκταση και διάρκεια των περιπτώσεων price leadership που διαπιστώθηκαν στις πολυάριθμες δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν δεν μπορούν να θεωρηθούν ηθελημένη πολιτική αλλά ότι μάλλον οφείλονται στην ίδια τη διάρθρωση των τιμών στις αεροπορικές μεταφορές, στον αριθμός τους και στη συνεχή επικαιροποίησή τους. Εξάλλου, όπως αποδείχθηκε στην προηγούμενη ανάλυση του κέρδους που σημειώνουν οι νέες γραμμές, η κατάσταση αυτή δεν επηρέασε την απόδοση της Alitalia· αληθεύει μάλλον το αντίθετο, διότι η κατάσταση των νέων γραμμών είναι μάλλον θετική, οπότε το μεταβλητό οριακό τους κέρδος για την εταιρεία είναι υψηλότερο του μεταβλητού οριακού κόστους τους, πράγμα που επιβεβαιώνει αφεαυτού την ανυπαρξία επιθετικής πολιτικής.

160.

Η Επιτροπή κρίνει λοιπόν, με βάση τα στοιχεία που διαθέτει έως σήμερα, ότι οι εξελίξεις που διαπιστώθηκαν σε ό, τι αφορά την απόδοση των νέων γραμμών και τις εφαρμοζόμενες σε αυτές τιμές δεν φαίνονται να είναι σε αντίθεση με την ενίσχυση διάσωσης του Ιουλίου του 2004.

161.

Βάσει των παρατηρήσεων που διαβίβασαν τα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη και η Ιταλία, και κυρίως βάσει των συμπερασμάτων του εμπειρογνώμονα και των μέχρι τώρα στοιχείων, η Επιτροπή σημειώνει ότι η Alitalia παρουσιάζει σήμερα ευνοϊκότερη ταμειακή κατάσταση σε σύγκριση με εκείνη που προβλεπόταν όταν εγκρίθηκε η ενίσχυση διάσωσης.

162.

Η κατάσταση οφείλεται κυρίως στον καλύτερο έλεγχο των λειτουργικών δαπανών και στην αποδοτική αναζήτηση εναλλακτικών χρηματοδοτήσεων, όπως παραδείγματος χάριν η πώληση και η επανεκμίσθωση (sale and lease-back) αεροσκαφών που προαναφέρθηκαν. Η κατάσταση αντικατοπτρίζει επίσης τη συνεισφορά των νέων γραμμών στα αποτελέσματα της εταιρείας, οι οποίες, όπως προαναφέρθηκε, έχουν θετικό περιθώριο κέρδους. Η Επιτροπή διευκρινίζει, απαντώντας στα τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη, ότι η αγορά κηροζίνης ή η πληρωμή των μισθών που εντάσσονται στα συνήθη έξοδα μιας αεροπορικής εταιρείας και επηρεάζουν το cash-flow ή την ταμειακή της ροή που λαμβάνεται υπόψη στον καθορισμό του ύψους της ενίσχυσης.

163.

Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή δεν μπορεί παρά να κρίνει θετικό το γεγονός ότι μια επιχείρηση, η οποία κρίνοντας ότι οφείλει να βελτιώσει την οικονομική της κατάσταση, επιζητεί να μειώσει τις χρηματοοικονομικές ανάγκες της, προς όφελος εν γένει των δραστηριοτήτων της και της αξιοπιστίας της απέναντι στους νέους επενδυτές και αναζητεί εναλλακτικές χρηματοδοτήσεις. Η Επιτροπή επισημαίνει εξάλλου ότι το διττό αποτέλεσμα από την μείωση των επενδύσεων και την αναζήτηση εναλλακτικών χρηματοδοτήσεων μακροπρόθεσμα συμβάλλει στην παύση άσκησης κάθε κριτικής για τη χρηματοδότηση του στόλου μέσω της ενίσχυσης διάσωσης και άρα και για τη χρήση της ενίσχυσης για σκοπούς που δεν συμβαδίζουν με την απόφαση έγκρισης της δεδομένης ενίσχυσης.

164.

Εν προκειμένω, η Επιτροπή παρατηρεί ότι το εποπτικό συμβούλιο είχε θέσει ως προϋπόθεση για την καθυστερημένη χρήση της ενίσχυσης διάσωσης, δηλαδή από τις 15 Δεκεμβρίου 2004, την κίνηση της διαδικασίας ανακεφαλαιοποίησης, ακριβώς για να μην χρεωθεί η επιχείρηση χωρίς προοπτικές· επίσης, η βαθμιαία χρήση της ενίσχυσης μπορεί να θεωρηθεί μάλλον ως ένδειξη ορθής διαχείρισης. Η σταδιακή ανάληψη των πιστώσεων δείχνει επίσης ότι η ανάπτυξη των νέων γραμμών, επειδή πραγματοποιήθηκε με σταθερή εγκατεστημένη χωρητικότητα και με θετικό περιθώριο κέρδους όπως αποδείχθηκε, δεν είχε αρνητική επίπτωση στην ταμειακή κατάσταση της εταιρείας ως προς τις προβλέψεις· αντίθετα, αποδεικνύει ότι συνέβαλε στην ενίσχυσή της. Κατά τον ίδιο τρόπο, σχετικά με τις ενέργειες αναδιάρθρωσης, κυρίως τη μείωση του δυναμικού της εταιρείας, είχε προβλεφθεί η κάλυψη του μελλοντικού κόστους έως τις 30 Ιουνίου 2005, η οποία φαίνεται πάντοτε βαθμιαία στην ταμειακή κατάσταση, με τη σταδιακή έναρξη των απολύσεων και την καταβολή των οφειλόμενων ποσών στο προσωπικό.

165.

Έτσι, η ταμειακή κατάσταση του ομίλου Alitalia στις 31 Μαρτίου 2005 ανερχόταν σε 262 εκατομμύρια €, δηλαδή ήταν υψηλότερη κατά 200 εκατομμύρια € από εκείνη στις 30 Σεπτεμβρίου 2004 (που ήταν περίπου 60 εκατομμύρια €) (53). Η Επιτροπή σημειώνει, όπως ανέφερε ο εμπειρογνώμονας (βλ. σημείο 147), ότι το ποσό αυτό αναμένεται να μειωθεί κατά 50 εκατομμύρια € περίπου έως τις 31 Μαΐου, ευνοϊκότερη ημερομηνία για το κλείσιμο της διαδικασίας σχετικά με το υποβληθέν σχέδιο αναδιάρθρωσης σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθύνσεις. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι αυτή η ταμειακή κατάσταση μέγιστου ύψους 262 εκατομμυρίων € αντιπροσωπεύει ποσοστό κάτω του 6 % του ετήσιου κύκλου εργασιών και παραμένει επομένως πολύ χαμηλότερη του κύκλου εργασιών που είχε παρουσιάσει η εταιρεία τα προηγούμενα χρόνια, ο οποίος ήταν της τάξης των 500 εκατομμυρίων € στα τέλη του 2003, και του μέσου όρου του 17 % των κύριων ευρωπαϊκών εταιρειών κατά την ίδια ημερομηνία, ποσοστό το οποίο στην περίπτωση της Alitalia αντιπροσωπεύει 700 εκατομμύρια €. Η ταμειακή κατάσταση της Alitalia παραμένει πάντως πολύ κρίσιμη, είτε σε ανεπεξέργαστα δεδομένα είτε ως προς τους κύριους ανταγωνιστές της. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι, ceteris paribus, δηλαδή εάν ληφθούν υπόψη οι χρηματοπιστωτικές προσπάθειες της Alitalia τους τελευταίους μήνες, χωρίς όμως την ενίσχυση διάσωσης, η ταμειακή κατάσταση της εταιρείας θα είναι, στις 31 Μαρτίου, αρνητική κατά περίπου - 140 εκατομμύρια € (262 — 400 εκατομμύρια €), στα δε τέλη Μαΐου θα είναι - 190 εκατομμύρια €. Η Επιτροπή οφείλει πάντως να διαπιστώσει ότι, χωρίς την ενίσχυση, η εταιρεία θα βρισκόταν οπωσδήποτε σε αρνητική ταμειακή κατάσταση και επομένως σε αδυναμία εκπλήρωσης των υποχρεώσεών της, και μάλιστα από τα τέλη του Δεκεμβρίου του 2004 (54). Σύμφωνα με την Επιτροπή, η συμπεριφορά της επιχείρησης ως προς τη χρήση του προσωρινού βραχυπρόθεσμου δανείου δεν δείχνει κατάχρηση της ενίσχυσης διάσωσης.

166.

Η Επιτροπή διευκρινίζει εξάλλου ότι έπρεπε να αξιολογήσει την αναγκαιότητα χορήγησης της ενίσχυσης για να εκδώσει τη σχετική απόφαση και με βάση τα δεδομένα που υπήρχαν τότε, πράγμα που έπραξε τον Ιούλιο του 2004. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι πολλά στοιχεία, γνωστά από τότε στη διαχείριση της Alitalia, προκαλούσαν μεγάλη ανησυχία για την πορεία της ταμειακής της κατάστασης από το θέρος του 2004. Ως παράδειγμα η Επιτροπή αναφέρει την πρώιμη λύση μιας σύμβασης εγγυοδοσίας στις αρχές του 2004 από την Royal Bank of Scotland, την οποία επεσήμανε ο εμπειρογνώμονας, ύψους 34 εκατομμυρίων €· αναφέρει επίσης τα έγγραφα τρίτων που διαβίβασε η Ιταλία, τα οποία επιβεβαιώνουν ότι οι κύριοι προμηθευτές της εταιρείας στον τομέα της χρονομίσθωσης, των καυσίμων ή φορείς πωλήσεων με πιστωτικές κάρτες επέβαλαν τη δημιουργία συμπληρωματικών προβλέψεων σε ρευστό και, ενδεχομένως, την κατάθεση εγγύησης για τη συνέχιση των εμπορικών τους σχέσεων με την Alitalia. Αυτό δείχνει με σαφήνεια την αρνητική αντίληψη που είχε την εποχή εκείνη η αγορά για την Alitalia και την εκτίμηση που είχε η διαχείριση της. Η Επιτροπή είχε δεχθεί άλλωστε στην απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης να ενσωματωθούν στον υπολογισμό της ενίσχυσης 40 εκατομμύρια € για τα διάφορα απρόβλεπτα (55).

167.

Η Επιτροπή επισημαίνει εξάλλου ότι οι κίνδυνοι δεν έχουν αποσοβηθεί. Παραδείγματος χάριν, οι οικονομικές προβλέψεις την άνοιξη του 2005 (56) που δημοσιεύθηκαν στις4 Απριλίου 2005 από την Επιτροπή προέβλεπαν για το 2005 τιμή 50,9 δολάρια ΗΠΑ το βαρέλι και 1,31 συναλλαγματική ισοτιμία €/δολαρίου ΗΠΑ· σε αυτή τη βάση το ετήσιο κόστος του καυσίμου μετά από νέο υπολογισμό για το 2005 είναι περίπου 625 εκατομμύρια €, με επιπλέον ετήσιο κόστος περίπου 156 εκατομμύρια € και 40 εκατομμύρια € σε ένα και μόνον τρίμηνο.

168.

Συνεπώς, λαμβανομένων υπόψη επίσης των έως σήμερα γνωστών και των μελλοντικών στοιχείων, η Επιτροπή, διαπιστώνοντας ότι η ταμειακή κατάσταση θα ήταν αρνητική χωρίς τη χορήγηση δανείου, από τις 31 Δεκεμβρίου 2004, και συνυπολογίζοντας τους κινδύνους που συνδέονται κυρίως με την τιμή του πετρελαίου, θεωρεί πάντοτε δικαιολογημένο το ποσό που χορηγήθηκε με βάση τις αβεβαιότητες της εποχής εκείνης. Επιβεβαιώνεται έτσι ότι η Επιτροπή νομίμως έκρινε ότι, την εποχή εκείνη και χωρίς να επηρεασθεί στη διαμόρφωση της άποψής της από μεταγενέστερα γεγονότα, το ποσό των 400 εκατομμυρίων € που εγκρίθηκε ήταν το ενδεδειγμένο.

169.

Με βάση την παρούσα ανάλυση, η Επιτροπή θεωρεί, αφενός, ότι η απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης ήταν πλήρως δικαιολογημένη και, αφετέρου, ότι στο παρόν στάδιο, δεν διαπιστώθηκε κατάχρηση της ενίσχυσης διάσωσης. Aντίθετα, επιβεβαιώθηκε η αναγκαιότητα της ενίσχυσης για να διατηρηθεί ενεργός η εταιρεία για την περιορισμένη διάρκεια της ενίσχυσης και ότι η εν λόγω ενίσχυση της επέτρεψε να εκπονήσει επιχειρηματικό και χρηματοοικονομικό σχέδιο, ευρέως αποδεκτό από τους κοινωνικούς εταίρους της, με σκοπό να εξασφαλισθεί η μακροπρόθεσμη απόδοση της επιχείρησης.

170.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ωστόσο στην Ιταλία ότι οι δεσμεύσεις που έχει αναλάβει εξακολουθούν να ισχύουν για όλη την περίοδο χορήγησης της ενίσχυσης διάσωσης· η Ιταλία πρέπει επομένως να συνεχίσει να ελέγχει ενδελεχώς την τήρηση των όρων έγκρισης της εν λόγω ενίσχυσης και κυρίως να μεριμνήσει ώστε η Alitalia να μην εφαρμόσει επιθετικές τιμές σε όλες τις νέες γραμμές που άρχισε να εκτελεί από τη θερινή περίοδο του 2004. Συγκεκριμένα, η Ιταλία παραμένει δεσμευμένη να παρέχει στην Επιτροπή τις περιοδικές εκθέσεις που προβλέπει η απόφαση για την ενίσχυση διάσωσης, οι οποίες της επιτρέπουν να αξιολογεί ένα τηρούνται οι αναληφθείσες υποχρεώσεις. Όσον αφορά την αποπληρωμή του εγγυημένου δανείου από την ενίσχυση διάσωσης, η Επιτροπή σημειώνει την υποχρέωση της Ιταλίας που προαναφέρθηκε, σύμφωνα με την οποία θα πραγματοποιηθεί εντός οκτώ εργάσιμων ημερών από την ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly, και ούτως ή άλλως έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005. Η Επιτροπή κρίνει ότι η ημερομηνία της ανακεφαλαιοποίησης συμπίπτει με την παραλαβή των αντίστοιχων κονδυλίων από την εταιρεία. Την αποπληρωμή θα αναλάβει η δικαιούχος εταιρεία, η Alitalia, και στη συγκεκριμένη περίπτωση η εταιρεία που εκτελεί τις δραστηριότητες αεροπορικών μεταφορών, η AZ Fly, η οποία θα την διαδεχθεί νομικά και θα αναλάβει, όπως εκτέθηκε προηγουμένως, όλο σχεδόν το σημερινό χρέος. Η Επιτροπή θα συνεχίσει βεβαίως να παρακολουθεί την ορθή εφαρμογή της ενίσχυσης διάσωσης στο πλαίσιο της γενικής αρμοδιότητας που έχει στον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων.

171.

Η Επιτροπή κρίνει επίσης ότι η δέσμευση να καταστεί μειοψηφική η κρατική συμμετοχή στην Alitalia, την οποία ανέλαβαν οι ιταλικές αρχές, τηρείται πράγματι μόνον στην AZ Fly. Η εν λόγω εταιρεία θα διατηρήσει τη νομική προσωπικότητα της Alitalia, θα αναλάβει σχεδόν όλο το χρέος και μάλιστα το ομολογιακό δάνειο, το χρέος με σύσταση εμπραγμάτων ασφαλειών αποτελούμενες από αεροσκάφη και το εγγυημένο δάνειο από την ενίσχυση διάσωσης· η αναληφθείσα δέσμευση όσον αφορά αυτό το τελευταίο, να καταστεί μειοψηφική η κρατική συμμετοχή εντός ενός έτους, αφορά επομένως τον δικαιούχο της ενίσχυσης αυτής. Η Επιτροπή σημειώνει ότι τα κοινοποιηθέντα μέτρα αποβλέπουν και αυτά στην τήρηση της δέσμευσης αυτής.

172.

Η Επιτροπή κρίνει τέλος ότι το παρόν πλαίσιο μελλοντικής ανακεφαλαιοποίησης της αεροπορικής εταιρείας, AZ Fly, και η σε βάθος ανάλυση των χρηματοοικονομικών προοπτικών της εταιρείας, τις οποίες οι πιθανοί επενδυτές θα υλοποιήσουν οπωσδήποτε, θα παροτρύνουν την εταιρεία να τηρήσει αυστηρά το υποβληθέν επιχειρηματικό σχέδιο· η Επιτροπή υπενθυμίζει εν προκειμένω ότι το σχέδιο προβλέπει ανάκαμψη για την περίοδο 2005-2006, η οποία θα εγγυηθεί συνέχεια στην επιχειρησιακή διαχείριση και ταχεία επιστροφή σε ισορροπία, από το 2006, και όχι σε επέκταση, σε βάρος των ανωτέρω στόχων, παραδείγματος χάριν με πόλεμο τιμών.

173.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η παρούσα τελική απόφαση έχει ως αντικείμενο τις δύο ανακεφαλαιοποιήσεις που κοινοποίησε η Ιταλία, για τις οποίες κίνησε επίσημη διαδικασία εξέτασης στις 19 Ιανουαρίου 2005, και ιδίως για τη συμμετοχή του κράτους στην ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly, μέγιστου συνολικού ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων €, αφενός και αφετέρου, για την αύξηση κεφαλαίου της AZ Servizi που προβλέπεται από την κρατική εταιρεία χαρτοφυλακίου Fintecna, ύψους 216 εκατομμυρίων €.

174.

Η Επιτροπή παρατηρεί, από την άλλη πλευρά, ότι τα μέτρα στήριξης που περιέχει η απόφαση κίνησης της διαδικασίας στα σημεία 18 και 19 με την ονομασία «cassa integrazione» και «trattamento di mobilità», αποτελούν, στον τομέα των αερομεταφορών, την εφαρμογή μέτρων του ιταλικού δικαίου που προϋπήρχαν, τα οποία χρειάζεται, ίσως, να αξιολογηθούν για όλους τους σχετικούς τομείς δραστηριότητας. Ούτε η κοινοποίηση, ούτε η απόφαση κίνησης της διαδικασίας, και πιο συγκεκριμένα τα σημεία 51 έως 66 και 72, δεν αφορούσαν τα μέτρα αυτά. Η παρούσα απόφαση δεν προδικάζει λοιπόν τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά τη συνολική αξιολόγηση αυτών των οριζόντιων μέτρων με βάση τις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων. Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι τα μέτρα αυτά εντάσσονται στις υποχρεώσεις του κράτους ως δημόσιας αρχής και στη λειτουργία του εθνικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Καθόσον είναι τελείως διαφορετικής φύσεως από τις εισφορές κεφαλαίου που αναλύθηκαν στην παρούσα απόφαση, τα μέτρα δεν πρέπει να ενταχθούν στην αξιολόγηση των εισφορών αυτών.

175.

Κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, οι εvισχύσεις πoυ χoρηγoύvται υπό oπoιαδήπoτε μoρφή από τα κράτη ή με κρατικoύς πόρoυς και πoυ voθεύoυv ή απειλoύv vα voθεύσoυv τov αvταγωvισμό διά της ευvoϊκής μεταχειρίσεως oρισμέvωv επιχειρήσεωv ή oρισμέvωv κλάδωv παραγωγής είvαι ασυμβίβαστες με τηv κoιvή αγoρά, κατά τo μέτρo πoυ επηρεάζoυv τις μεταξύ κρατώv μελώv ή συμβαλλομένων μερών συvαλλαγές.

176.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει την ανάλυση στο σημείο 63 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας σχετικά με τη μεταφορά κρατικών πόρων στην Alitalia. Τα ενδιαφερόμενα μέρη και οι ιταλικές αρχές δεν έγειραν αντιρρήσεις σχετικά με την εν λόγω ανάλυση. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι διευκρινίσεις που παρείχε η Ιταλία για το ιστορικό των δεσμών μεταξύ IRI και κράτους, καθώς και για τις επιπτώσεις τους στην Fintecna, είναι απλώς αποσαφηνιστικού χαρακτήρα και δεν αποβλέπουν να αμφισβητηθεί ότι πρόκειται για κονδύλια που εισφέρει η Fintecna από κρατικούς πόρους ούτε ότι πρόκειται για κρατικές παρεμβάσεις.

177.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη και η Ιταλία δεν αμφισβήτησαν την αξιολόγηση της Επιτροπής, στο σημείο 64 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, σχετικά με τις επιπτώσεις στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και στον ανταγωνισμό, αξιολόγηση την οποία επιβεβαιώνει η Επιτροπή. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ο τομέας της παροχής αεροπορικών μεταφορών υπόκειται σε ισχυρό ανταγωνισμό στην Ευρώπη από τότε που άρχισε η τρίτη φάση ελευθεροποίησης των αερομεταφορών («τρίτη δέσμη μέτρων») την 1η Ιανουαρίου 1993 (57).

178.

Όσον αφορά τις υπενθυμίσεις της Ιταλίας για την προθεσμία έκδοσης της τελικής απόφασης, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι, χωρίς να αγνοεί πόσο σημαντικό είναι το θέμα για την Alitalia, ο έντονος ανταγωνισμός που χαρακτηρίζει την αγορά αεροπορικών μεταφορών επιβάλλει ιδιαίτερα προσεκτική εξέταση της κατάστασης. Η Επιτροπή δεν κρίνει ότι η Ιταλία έχει αποδείξει την ύπαρξη κινδύνων για τη συνέχιση της εκμετάλλευσης της εταιρείας, σε περίπτωση που δεν είχε λάβει απόφαση πριν τα τέλη του Μαΐου του 2005. Τέλος, η Επιτροπή διαπιστώνει, παραδείγματος χάριν, ότι το αναθεωρημένο σχέδιο για το 2005-2008, το οποίο εγκρίθηκε στις 14 Απριλίου 2005 από το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας, κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή στις 22 Απριλίου, γεγονός που δεν μπορούσε να διευκολύνει την ταχύτερη εξέταση της υπόθεσης.

179.

Το άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ορίζει ως «κρατική ενίσχυση» κάθε μέτρο, το οποίο ευνοεί «oρισμέvες επιχειρήσεις ή oρισμέvους κλάδους παραγωγής». Στη δεδομένη περίπτωση, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, είτε όσον αφορά το μερίδιο του κράτους στην ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly είτε όσον αφορά τη συμμετοχή της δημόσιας επιχείρησης χαρτοφυλακίου Fintecna στο κεφάλαιο της AZ Servizi, τα συγκεκριμένα μέτρα προορίζονται αποκλειστικά γι' αυτές τις δύο επιχειρήσεις.

180.

Όπως αναφέρθηκε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η αξιολόγηση περιλαμβάνει ανεξάρτητη εξέταση των δύο υποθέσεων που περιγράφηκαν προηγουμένως, οι οποίες αφορούν δύο χωριστές εταιρείες που δρουν σε διαφορετικές αγορές.

181.

Η Επιτροπή διαπιστώνει επ' αυτού ότι ο διαχωρισμός των δραστηριοτήτων αερομεταφορών, AZ Fly, από τις δραστηριότητες υπηρεσιών εδάφους, AZ Servizi, της Alitalia δεν αποτελεί ιδιαιτερότητα της εν λόγω εταιρείας (58). Στη δεδομένη περίπτωση, η τράπεζα σύμβουλος της Alitalia, η Mediobanca, σημείωσε όντως ότι η απόσχιση της AZ Fly θα διευκολύνει την εταιρεία να συγκεντρώσει τις προσπάθειές της στους επενδυτές που τους ενδιαφέρουν οι αερομεταφορές λόγω της μειωμένης τιμής των μετοχών της εταιρείας και των δυνατοτήτων προστιθέμενης αξίας στο μέλλον· θα επιτραπεί επίσης στην επιχείρηση, όπως ήδη διαπιστώθηκε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, να καταστήσει μεταβλητό μέρος των έως τώρα πάγιων, εξόδων διαχείρισής της, με τη χρήση συμβάσεων συντήρησης, υπηρεσιών εδάφους, κλπ., πράγμα που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον σε περίπτωση δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας. Εξάλλου, για την AZ Servizi, η απόσχιση θα δημιουργήσει, σύμφωνα με τη Mediobanca, νέες ευκαιρίες δραστηριοτήτων και ανάπτυξης, οι οποίες δύσκολα θα επιτυγχάνονταν από μια εταιρεία στην πλήρη ιδιοκτησία ενός αερομεταφορέα. Θα τονώσει επίσης το ενδιαφέρον των βιομηχανικών και χρηματοπιστωτικών κύκλων για ορισμένες δραστηριότητες, οι οποίοι επιθυμούν να συνεχίσουν την ανάπτυξή τους χωρίς όμως να εκτίθενται πέραν του βασικού πεδίου δραστηριότητάς τους.

182.

Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι ο διαχωρισμός δραστηριοτήτων με τις αντίστοιχες λογιστικές και οικονομικές συνέπειές του πραγματοποιήθηκε με διαφανή τρόπο. Παραδείγματος χάριν, το επιχειρηματικό σχέδιο που υποβλήθηκε στους επενδυτές αφορά πράγματι δύο πτυχές: όσον αφορά την AZ Fly, διευκρινίζει ότι η εταιρεία θα αναλάβει σχεδόν εξ ολοκλήρου το χρέος της Alitalia, καθώς και την αποπληρωμή του δανείου από την ενίσχυση διάσωσης για την περίοδο 2005-2006· όσον αφορά την AZ Servizi, το σχέδιο εκθέτει λεπτομερώς το διαχωρισμό των δραστηριοτήτων, την αξιολόγηση της αρχικής εισφοράς της AZ Fly, η οποία πρόσφατα δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο της Alitalia, την προβλεπόμενη εισφορά κεφαλαίου της Fintecna και τις σχετικές λεπτομέρειες, καθώς και την εν μέρει έκδοση προνομιούχων μετοχών. Η Επιτροπή κρίνει λοιπόν ότι οι ενδιαφερόμενοι επενδυτές μπόρεσαν να διαμορφώσουν γνώμη, έχοντας πλήρη επίγνωση, για τις δραστηριότητες στις οποίες θα θελήσουν να επενδύσουν, την προβλεπόμενη απόδοση κάθε δραστηριότητας και των μελλοντικών τους σχέσεων.

183.

Τέλος, η Επιτροπή υπενθυμίζει, όπως ανέφερε ήδη στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ότι μόνον η εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή που δρα στην οικονομία της αγοράς επιτρέπει να επαληθευθεί ότι δεν δημιουργείται πλεονέκτημα από τις δύο ανακεφαλαιοποιήσεις. Σημειώνει ότι το θέμα είναι ανεξάρτητο της αξιολόγησης της ενίσχυσης διάσωσης. Η ενίσχυση αυτή απέβλεπε αποκλειστικά, μέσω της εκχώρησης βραχυπρόθεσμου δανείου ρευστών διαθεσίμων, πολύ περιορισμένου ύψους (σε σύγκριση με τις βραχυπρόθεσμες προθεσμίες της επιχείρησης, με το σύνηθες επίπεδο ταμειακής κατάστασης ανάλογων αεροπορικών εταιρειών ή με το συνολικό προϋπολογισμό της εταιρείας), το οποίο ήταν τραπεζικό δάνειο που εκχώρησε η Dresdner Bank με απλή κρατική εγγύηση, να αντιμετωπισθεί μια κρίση ρευστότητας σε μικρό χρονικό διάστημα, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει την επιχείρηση σε κατάσταση αφερεγγυότητας. Aντίθετα, η κρίση των επενδυτών (και των τραπεζών που εγγυώνται τη λειτουργία της αγοράς) κατά τη διάρκεια των ανακεφαλαιοποιήσεων, ενέργειες που αποφέρουν συνεχώς πόρους στις ενδιαφερόμενες εταιρείες, στηρίζεται στην οικονομική αξιολόγηση της απόδοσης μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και της απόδοσης της ίδιας της δραστηριότητας της επιχείρησης· στόχος τους είναι η μελλοντική απόδοση της επιχείρησης, μέσω των αποτελεσμάτων ή της προστιθέμενης αξίας που παράγεται, η οποία εξαρτάται από την αξιοπιστία του επιχειρηματικού σχεδίου της, από τις προβλεπόμενες βιομηχανικές και εμπορικές δράσεις και από τη διαχείριση της επιχείρησης. Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι με την υποχρέωση που ανέλαβαν οι ιταλικές αρχές να επιστρέψει η Alitalia την ενίσχυση διάσωσης αμέσως μετά την ανακεφαλαιοποίηση, θα μειωθεί το ενεργητικό της επιχείρησης κατά 400 εκατομμύρια €.

184.

Όσον αφορά την ανακεφαλαιοποίηση με ταυτόχρονη συμμετοχή του κράτους και ιδιωτών επενδυτών, δεν υπάρχει καταρχήν αμφιβολία ότι η συγκεκριμένη εισφορά κεφαλαίου είναι δημόσιοι πόροι κατά την έννοια της συνθήκης, καθόσον τα κεφάλαια προέρχονται από το Δημόσιο Ταμείο της Ιταλίας. Εξάλλου το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών της Ιταλίας έλαβε την απόφαση συμμετοχής στην ανακεφαλαιοποίηση με τη δέσμευση να ασκήσει, τουλάχιστον εν μέρει, το προνομιακό δικαίωμα εγγραφής.

185.

Η συνθήκη ορίζει την αρχή της ουδετερότητας όσον αφορά το καθεστώς ιδιοκτησίας στα κράτη μέλη (άρθρο 295 της συνθήκης και άρθρο 125 της συμφωνίας ΕΟΧ) και την αρχή της ίσης μεταχείρισης των ιδιωτικών και δημοσίων επιχειρήσεων. Με βάση τις αρχές αυτές, η δράση της Επιτροπής δεν μπορεί να είναι ούτε ευνοϊκή ούτε δυσμενής στις εισφορές κεφαλαίου σε επιχειρήσεις από δημόσιους φορείς. Η Επιτροπή οφείλει λοιπόν να εξετάζει αυτές τις εισφορές κεφαλαίου σε επιχειρήσεις, για να αποφεύγεται η παράβαση των κανόνων της συνθήκης περί κρατικών ενισχύσεων από τα κράτη μέλη.

186.

Για να διαπιστώσει εάν πρόκειται για κρατική ενίσχυση, η Επιτροπή έχει εξουσιοδοτηθεί από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων να βασίζει την αξιολόγησή της στην ονομαζόμενη «αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς» όπως επιβεβαιώνει η πιο πρόσφατη νομολογία (59). Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν, για να διαπιστωθεί εάν μια εισφορά κεφαλαίου αποτελεί κρατική ενίσχυση, αρμόζει να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική δυνατότητα της δικαιούχου επιχείρησης να τύχει ισοδύναμης χρηματοδότησης προσφεύγοντας στην κανονική αγορά κεφαλαίων. Με βάση την αρχή αυτή, δεν υπάρχει κρατική ενίσχυση, εφόσον η εισφορά κεφαλαίου πραγματοποιείται υπό συνθήκες αποδεκτές για έναν ιδιώτη επενδυτή που λειτουργεί σύμφωνα με την φυσιολογική λογική της αγοράς (60).

187.

Η συμπεριφορά του δημόσιου επενδυτή πρέπει να συγκρίνεται με την υποθετική συμπεριφορά ενός ιδιώτη επενδυτή, όπως παραδείγματος χάριν μια ιδιωτική επιχείρηση χαρτοφυλακίου ή έναν ιδιωτικό όμιλο επιχειρήσεων που ακολουθεί διαρθρωτική πολιτική, σφαιρική ή κλαδική, καθοδηγούμενη από τις προοπτικές απόδοσης πιο μακροπρόθεσμη (61). Η εισφορά του αναγκαίου κεφαλαίου που θα εξασφαλίσει την επιβίωση μιας επιχείρησης πρόσκαιρα σε δύσκολη μεν κατάσταση που όμως εφόσον υποστεί αναδιάρθρωση, μπορεί να αποβεί και πάλι αποδοτική, δεν αποτελεί αναγκαστικά ενίσχυση, όταν και ένας ιδιώτης επενδυτής ενεργήσει κατά τον ίδιο τρόπο.

188.

Συνεπώς, σύμφωνα με την Επιτροπή, μια εισφορά κεφαλαίου από δημόσιους πόρους δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση εφόσον συμμετέχουν σε αυτήν ιδιώτες μέτοχοι σε ποσοστό τουλάχιστον ανάλογο του αριθμού των αντίστοιχων μετοχών και με όρους ίδιους ακριβώς με εκείνους του δημοσίου επενδυτή και εφόσον το ποσοστό συμμετοχής των ιδιωτών επενδυτών είναι πραγματικής οικονομικής σημασίας. Την προσέγγιση αυτή, η οποία βασίζεται στη συνακολουθία των εισφορών, έχει ακολουθήσει πάντοτε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και το Πρωτοδικείο (62).

189.

Καταρχήν, όσον αφορά το διαχωρισμό της AZ Fly και της AZ Servizi, η Επιτροπή κρίνει ότι στη δεδομένη περίπτωση, αντίθετα με άλλες περιπτώσεις στις οποίες ήγειρε αντιρρήσεις, γίνεται διαχωρισμός με σκοπό να αναλάβει τα συσσωρευμένα χρέη μια δημόσια επιχείρηση και να μεταβιβασθεί αυτή καθαυτή η οικονομική δραστηριότητα στον ιδιωτικό τομέα. Αντίθετα, και σύμφωνα με τη νομική και οικονομική κατάσταση της επιχείρησης, το σύνολο σχεδόν του χρέους, δηλαδή το ομολογιακό δάνειο και τα δάνεια με εμπράγματες εγγυήσεις τον στόλο, όπως και το δάνειο από την ενίσχυση διάσωσης, θα αναλάβει και πάλι η Alitalia που θα μετονομασθεί AZ Fly, η οποία θα συνεχίσει το κύριο μέρος των σημερινών δραστηριοτήτων της εταιρείας. Η Επιτροπή σημειώνει εν προκειμένω την υποχρέωση της Ιταλίας όσον αφορά την ενωρίτερη εξόφληση του δανείου αυτού εντός οκτώ εργάσιμων ημερών από την ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly (δηλαδή την απόδοση των αντίστοιχων κονδυλίων στην επιχείρηση) και ούτως ή άλλως έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005.

190.

Όσον αφορά την ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly που κοινοποίησε η Ιταλία, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι ιδιώτες μέτοχοι συμμετέχουν στην πραγματικότητα σε ποσοστό υψηλότερο σε σύγκριση με τον αριθμό μετοχών που συνήθως κατέχει μια τέτοια κατηγορία μετόχων (της τάξεως του 38 %) και υπό τους ίδιους όρους με τον ιδιώτη μέτοχο. Όντως, η δέσμευση που ανέλαβε το ιταλικό κράτος να μειώσει τη συμμετοχή του στο 49,9 % του μετοχικού κεφαλαίου οδήγησε την Deutsche Bank να δεχθεί, ενδεχομένως σε συνεργασία με άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, να εγγυηθεί την οικονομική δέσμευση των ιδιωτών επενδυτών σε μέγιστο ποσό 650 εκατομμυρίων €, δηλαδή περίπου το 54 % της μέγιστης προβλεπόμενης ανακεφαλαιοποίησης. Το μερίδιο επομένως των ιδιωτών επενδυτών θα είναι το μεγαλύτερο στην αύξηση κεφαλαίου, οπότε η συμμετοχή του κράτους θα είναι κάτω του 50 %. Στην επιστολή δέσμευσης της Ιταλίας διευκρινίζεται εξάλλου ότι το κράτος θα αγοράσει τις μετοχές στην τιμή που θα καθορισθεί από κοινού από την AZ Fly και την Deutsche Bank, και υπό τους ίδιους όρους της αγοράς για τους ιδιώτες επενδυτές.

191.

Η ομαλή έκβαση του εγχειρήματος εξασφαλίζεται επομένως από την Deutsche Bank, τον αρμόδιο φορέα από τεχνική άποψη, ο οποίος πραγματοποίησε αξιολόγηση των κινδύνων που ενέχει η μερική μη εγγραφή των μετοχών. Επ' αυτού, η Επιτροπή έλαβε στις 19 Απριλίου 2005 αντίγραφο της επιστολής δέσμευσης που απέστειλε η Deutsche Bank στην Alitalia, με την οποία το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα αποδέχεται να συνάψει σύμβαση εγγυοδότησης ή να αναθέσει την εγγυοδότηση για την ομαλή έκβαση της ανακεφαλαιοποίησης. Η πρακτική αυτή είναι συμβιβάσιμη με εκείνην που είχε αποδεχθεί η Επιτροπή το 2002 για την προηγούμενη ανακεφαλαιοποίηση αγοράς της Αlitalia. Η τελική σύμβαση εγγυοδότησης θα υπογραφεί όταν επαληθευθούν οι όροι που αναφέρονται στα σημεία 195 και 196 και θα αποτελεί την οριστική συγκεκριμένη δέσμευση της Deutsche Bank να παρέχει τα χρηματοδοτικά μέσα για το εγχείρημα ή για την εγγραφή για την αγορά μετοχών ή για την ανάθεση εγγραφής για την αγορά μετοχών που θα εκδοθούν. Εν προκειμένω, η Επιτροπή λαμβάνει γνώση αυτό που διευκρίνισαν οι ιταλικές αρχές, δηλαδή ότι το εν λόγω προσύμφωνο ισχύει πλήρως νομικά για τα συμβαλλόμενα μέρη, με την επιφύλαξη ότι όντως θα επαληθευθούν οι προβλεπόμενο όροι.

192.

Στην επιστολή δέσμευσης της Deutsche Bank ορίζεται ότι η οριστική σύμβαση εγγυοδότησης θα συναφθεί όταν θα πρόκειται να αρχίσει η περίοδος προσφοράς και θα περιέχει όλες τις ρήτρες και τους όρους που προβλέπονται εν γένει σε αυτού του τύπου τις συμβάσεις με βάση τη βέλτιστη εθνική και διεθνή πρακτική. Η Deutsche Bank, ενδεχομένως μαζί με άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, δεσμεύεται επίσης να καταβάλει προσπάθειες ώστε να συμμετέχουν στην εγγυοδότηση και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, έτσι ώστε να συσταθεί μια πραγματική εγγυοδοτική κοινοπραξία. Η παρέμβαση των τραπεζών αυτών είναι καθοριστική για την επιτυχία του εγχειρήματος, ακριβώς εξαιτίας της διάρθρωσης του μετοχικού κεφαλαίου της Alitalia. Όντως, το κεφάλαιο που κατέχουν οι ιδιώτες μέτοχοι είναι κατακερματισμένο, με αποτέλεσμα σήμερα να μην υπάρχει κανένας ιδιώτης μέτοχος αναφοράς της εταιρείας, ο οποίος να μπορεί να πραγματοποιήσει οικονομική ανάλυση του εγχειρήματος και να δεσμευθεί εκ των προτέρων ότι θα συμμετέχει, όπως έπραξε το κράτος.

193.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, για τις εταιρείες με κατακερματισμένο μετοχικό κεφάλαιο, είναι αναγκαία η προσφυγή σε μια ή περισσότερες τράπεζες που θα αναλάβουν να εγγυηθούν την ομαλή έκβαση του εγχειρήματος για την αύξηση του κεφαλαίου στην αγορά. Όντως, μόνον εξειδικευμένοι οικονομικοί μεσάζοντες, που έχουν βαθιά γνώση της αγοράς και των τύπων τοποθέτησης που επιδιώκουν και με βάση τη διεξοδική μελέτη του εγχειρήματος στο οποίο πρόκειται να προβούν, μπορούν να δεσμευθούν έναντι ιδιωτών επενδυτών για την τοποθέτηση νεοεκδιδόμενων μετοχών, εφόσον κρίνουν το εγχείρημα λογικό και ελκυστικό για ορισμένους χρηματοδότες. Ο κατακερματισμός του μετοχικού κεφαλαίου της Alitalia είναι προφανής αφού κανένας ιδιώτης μέτοχος δεν κατέχει το 3 % των μετοχών· η μόνη σχετικά αξιοσημείωτη συμμετοχή είναι εκείνη της Air France με σχεδόν το 2 % του κεφαλαίου.

194.

Πριν παρουσιάσει την προσφορά της, η Deutsche Bank αξιολόγησε την στρατηγική και τις προοπτικές μελλοντικής απόδοσης της εταιρείας. Εξάλλου, πριν συνάψει οριστική σύμβαση, προβλέπει να προβεί σε δεόντως επιμελή έλεγχο, τον οποίο οφείλουν να πραγματοποιούν όλοι οι επενδυτές για να προχωρήσουν σε ανάλογο εγχείρημα. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το τραπεζικό ίδρυμα συγκεντρώνει όλες τις εγγυήσεις και τις διασφαλίσεις που του επιτρέπουν να προσαρμόσει την προσφορά του στους επιχειρηματικούς κινδύνους που θα διατρέξει. Σημειώνεται ότι η συγκεκριμένη τράπεζα δεν έχει καμία σχέση με την ιταλική οικονομία, ούτε από άποψη διευθυντική ούτε από άποψη ελέγχου μετοχών, και ότι δεν υπόκειται ούτε στον άμεσο ούτε στον έμμεσο έλεγχο του ενδιαφερομένου κράτους μέλους.

195.

Οι όροι από τους οποίους εξαρτάται η σύναψη της οριστικής σύμβασης εγγυοδότησης μπορούν να χωρισθούν σε δύο σκέλη. Το πρώτο αφορά σχετικά συνήθη στοιχεία, τα οποία χωρίς να επηρεάζουν άμεσα την αξιολόγηση της Επιτροπής, επηρεάζουν μόνον την εκπόνησή της. Tα στοιχεία αυτά είναι, μεταξύ άλλων:

196.

Οι όροι που περιέχει η επιστολή προθέσεων της Deutsche Bank, οι οποίοι αποτελούν το δεύτερο σκέλος μπορούν αντίθετα να επηρεάσουν την αξιολόγηση του εγχειρήματος από την Επιτροπή και πρέπει επομένως να αναλυθούν λεπτομερώς. Πρόκειται για τους εξής όρους:

197.

Καταρχήν, όσον αφορά την τιμή εγγραφής των νέων μετοχών, η Deutsche Bank και η AZ Fly έχουν αποφασίσει ότι η τιμή ή η κλίμακα τιμής των μετοχών θα καθορισθεί από κοινού, σύμφωνα με την πρακτική που ακολουθείται στην αγορά, συναρτήσει των χρηματιστηριακών συνθηκών που θα επικρατούν κατά την έναρξη του εγχειρήματος. Η διαφορά μεταξύ της τιμής αυτής και της θεωρητικής τιμής μετά τη διακοπή του δικαιώματος εγγραφής θα είναι τουλάχιστον […] %. Οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν στοιχεία αναφοράς που παρείχε η τράπεζα, με τα οποία διαβεβαιωνόταν η Επιτροπή ότι αυτή η διαφορά τιμών συμβάδιζε με την πρακτική της αγοράς το 2003 για διάφορες ευρωπαϊκές εταιρείες (ιδίως για εταιρείες υπό αναδιάρθρωση) που προχώρησαν σε ανακεφαλαιοποίηση σημαντικού μέρους του μετοχικού τους κεφαλαίου ή σε αξιολόγηση με βάση τον ημερήσιο όγκο χρηματιστηριακών συναλλαγών. Η Επιτροπή σημειώνει λοιπόν ότι αυτή η πτυχή δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες. Φυσικά, αυτό ισχύει μόνον με την προϋπόθεση ότι η εγγραφή όλων των μετοχών που θα εκδοθούν θα πραγματοποιηθεί όντως από τους διαφόρους επενδυτές με την ίδια τιμή, είτε πρόκειται για το κράτος είτε για την Deutsche Bank είτε για άλλους πιθανούς επενδυτές. Η Ιταλία βεβαίωσε την Επιτροπή ότι θα εφαρμοσθεί μία και μόνον τιμή και ότι δεν θα τύχει καμίας έκπτωσης ο εγγυητής, ο οποίος στη δεδομένη περίπτωση είναι η Deutsche Bank.

198.

Δεύτερον, όσον αφορά την καταβολή προμηθειών στις τράπεζες, αυτές βασίζονται στην αξία του μέρους των εγγραφών στην αγορά και ανέρχονται στο […] % για την προμήθεια δέσμευσης και στο […] % για τις προμήθειες διεύθυνσης και εγγύησης, συνολικά [της τάξεως του 5 %] του εγγυημένου ποσού. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι αυτό το ύψος προμηθειών συμβαδίζει με την πρακτική που ακολουθείται στις κύριες ευρωπαϊκές χρηματαγορές για να εξασφαλισθεί η ομαλή έκβαση ανάλογης τοποθέτησης μετοχών στην αγορά. Παρατηρεί ότι το υψηλότερο επίπεδο σε σύγκριση με την ανακεφαλαιοποίηση του 2002, πάντοτε σύμφωνο προς το σύνηθες ύψος, εξηγείται από τη διαφορετική φύση του εγχειρήματος, το οποίο το 2002 προέβλεπε την έκδοση μετοχών και ομολογιών με μικρότερο επιχειρηματικό κίνδυνο, ενώ το εγχείρημα του 2004 αφορά μόνον την έκδοση μετοχών, καθώς και από το γεγονός ότι η εγγύηση αφορά το μεγαλύτερο μέρος του εγχειρήματος ενώ το 2002 αφορούσε μόνον το 38 % του εγχειρήματος. Η Επιτροπή καταλήγει ότι η συναλλαγή που έχει συμφωνήσει η Alitalia με την Deutsche Bank συμβαδίζει με τους όρους που ακολουθούνται στην αγορά γι' αυτού του τύπου τα εγχειρήματα και ότι δεν καθορίζει μείωση της τιμής την οποία θα καταβάλουν οι τράπεζες για τις μετοχές που θα κληθούν να αγοράσουν. Επομένως, η καταβολή προμηθειών στις τράπεζες δεν έχει την έννοια να παρακινηθούν να μετάσχουν στο εγχείρημα υπό ευνοϊκότερους όρους από το κράτος ή άλλους μετόχους.

199.

Τρίτον, σχετικά με τη συμμετοχή του κράτους, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η επίσημη δέσμευση των ιταλικών αρχών να μην εγγράψουν το δικό τους μερίδιο στην αύξηση κεφαλαίου της Alitalia έως ότου δεσμευθεί επίσημα η Deutsche Bank, μαζί με τυχόν άλλες τράπεζες που θα μετάσχουν, είναι βασική και καθοριστική πτυχή που εγγυάται την ουσιαστική συμμετοχή μετόχων του Δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα. Το κράτος θα συμμετάσχει στην αύξηση κεφαλαίου μόνον εφόσον υπάρξει «επίσημη δέσμευση από πλευράς ιδιώτη επενδυτή να εισφέρει με κεφάλαιο συγκεκριμένης οικονομικής αξίας» (63). Tο εγχείρημα επιτρέπει τη σημαντική ή ακόμη και την πλειοψηφική εγγραφή (54 %) στις νέες μετοχές της Alitalia υπό τους ιδίους όρους με τον κρατικό μέτοχο, καθόσον οι μετοχές θα έχουν την ίδια τιμή και τα δικαιώματα που συνδέονται με κάθε μετοχή είναι τα ίδια για όλους τους μετόχους. Εν προκειμένω, η Επιτροπή θεωρεί δεδομένο ότι δεν πρέπει να υπάρχουν παράπλευρες ή άδηλες συμφωνίες με βάση τις οποίες το Ιταλικό Κράτος να μπορεί να απαλλάξει τις τράπεζες από την υποχρέωσή τους σε περίπτωση που δεν αγορασθούν αρκετές μετοχές για την ανακεφαλαιοποίηση.

200.

Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης τη δέσμευση των ιταλικών αρχών να διαβιβάσουν στην Επιτροπή, αμέσως μετά τη σύναψή τους και πριν την εγγραφή του ιταλικού Δημοσίου στην αύξηση κεφαλαίου, τις οριστικές συμβάσεις που θα συναφθούν με τις τράπεζες, οι οποίες θα περιέχουν αυτές τις επίσημες και απαράβατες δεσμεύσεις εγγραφής. Δεύτερη δέσμευση των ιταλικών αρχών είναι η υποβολή, μετά την ολοκλήρωση του εγχειρήματος, επεξηγηματικής έκθεσης του πραγματικού ύψους εγγραφής στην αύξηση κεφαλαίου. Η Επιτροπή θα δώσει μέγιστη προσοχή στην αυστηρή τήρηση των δεσμεύσεων αυτών από την Ιταλία, οι οποίες θα επιτρέψουν να ελεγχθεί κατά πόσον τηρήθηκαν ορθά οι όροι της παρούσας απόφασης.

201.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία του επιχειρηματικού σχεδίου 2005-2008 της Alitalia, συμπεριλαμβανομένης της αναθεωρημένης έκδοσης του Απριλίου του 2005 που υπέβαλαν οι επενδυτές που επικεντρώνει το μέλλον της εταιρείας σε μια πρώτη φάση στην ανάκαμψή της το 2005-2006 και στη συνέχεια στην ανάπτυξή της. Με βάση την ανάλυση αυτού του επιχειρηματικού σχεδίου δεσμεύθηκε η Deutsche Bank να εγγυηθεί τη την πλειοψηφική συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στην προβλεπόμενη ανακεφαλαιοποίηση.

202.

Επ' αυτού, η Επιτροπή υπενθυμίζει τις πληροφορίες που είχαν κοινοποιηθεί στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με το σχέδιο αυτό. Οι δράσεις που προβλέπει το σχέδιο αναδιάρθρωσης της AZ Fly αναμένεται να έχουν ως αποτέλεσμα στα τέλη του 2005 αύξηση κατά […] % των ΠΤΧ (προσφερόμενα τονοχιλιόμετρα) και αύξηση κατά […] μονάδες του συντελεστή πληρότητας (load factor) και κατά […] % του περιθωρίου κέρδους ανά μονάδα (yield). Στην πραγματικότητα, το πρώτο τρίμηνο του 2005, του οποίου οι λογαριασμοί υποβλήθηκαν στις 12 Μαΐου, τα ΠΤΧ σημείωσαν αύξηση 13,9 % με αύξηση ήδη του load factor κατά 0,2 %. Επίσης, ο κύκλος εργασιών του τριμήνου αυξήθηκε κατά 9 %, δηλαδή 77 εκατομμύρια €, σε σύγκριση με το 2004 με αύξηση του κόστους μόνον κατά 36 εκατομμύρια €, δηλαδή 5 %· επίσης, και οι λειτουργικές δαπάνες θα είναι μειωμένες εάν δεν ληφθεί υπόψη τα έξοδα καυσίμων, τα οποία αυξήθηκαν κατά 45 εκατομμύρια €· η λειτουργική ζημία περιορίζεται λοιπόν σε 120 εκατομμύρια € έναντι 190 εκατομμυρίων € το 2004. Η ζημία που προβλέπεται για όλο το 2005 θα είναι 100 εκατομμύρια €, με προβλεπόμενα κέρδη επομένως στους επόμενους 9 μήνες. Ο μέσος όρος απασχολούμενων το τρίμηνο αυτό από 19 075 υπαλλήλους μειώθηκε σε 1 617, τα 2/3 των οποίων ήταν προσωπικό εδάφους· έτσι μεθερμηνεύονται στην πράξη τα μέτρα αναδιάρθρωσης που υπήρξαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τα συνδικάτα.

203.

Γενικότερα, το σχέδιο προβλέπει, κατά το 2008, ετήσια βελτίωση κατά ένα δισεκατομμύριο €, από το οποίο 200 εκατομμύρια € θα προέλθουν από την αύξηση του συντελεστή πληρότητας και περίπου 770 εκατομμύρια € θα είναι το αποτέλεσμα των διαφόρων παρεμβάσεων που προβλέπονται στο σχέδιο· μεταξύ αυτών οι σημαντικότερες θα είναι οι οικονομίες κλίμακας στις αγορές, η μείωση των εμπορικών εξόδων και των δαπανών προσωπικού (~ […] εκατομμύρια € η καθεμιά).

204.

Σε ό, τι αφορά τα οικονομικά αποτελέσματα, τα στοιχεία για το οικονομικό έτος 2004 και τα επόμενα οικονομικά έτη δεν είναι δυνατόν να συγκριθούν λόγω του διαχωρισμού της AZ Servizi· ωστόσο, προβλέπεται, μετά από κάποια ζημία το 2005 στο οικονομικό αποτέλεσμα προ φόρων και στα έκτακτα οικονομικά στοιχεία («αποτέλεσμα εκμετάλλευσης»), κέρδος […] % για το οικονομικό έτος 2008. (Υπενθυμίζεται ότι το 2004, στους ίδιους τομείς, το περιθώριο που είχε προβλεφθεί στις 26 Μαΐου 2005 ήταν ζημία -10,1 %).

205.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, λόγω του άκρως ειδικού ιδιώτη επενδυτή που παρεμβαίνει μαζί με το κράτος, δεν χρειάζεται να αποφανθεί για την απόδοση του εγχειρήματος. Με βάση τη δέσμευση των ιταλικών αρχών, η Επιτροπή καταλήγει ότι η άσκηση του δικαιώματος επιλογής από πλευράς των μετόχων με την εγγύηση της ομαλής έκβασης του εγχειρήματος από την Deutsche Bank συμβαδίζει με την τραπεζική πρακτική που ακολουθείται στην Κοινότητα σε ανακεφαλαιοποιήσεις και ότι επομένως μπορεί να συγκριθεί με το εγχείρημα ενός ιδιώτη επενδυτή που ενεργεί στην οικονομία της αγοράς, επισημαίνει μάλιστα ότι η ανακεφαλαιοποίηση παρουσιάζει πραγματικές οικονομικές προοπτικές. Συνυπολογίζοντας όλες αυτές τις περιστάσεις, η Επιτροπή αποφασίζει ότι η επένδυση που κοινοποιήθηκε από το κράτος μέγιστου ποσοστού 46 %, δηλαδή ύψους περίπου 1,2 δισεκατομμυρίων € ανταποκρίνεται στη συμπεριφορά ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς και ότι επομένως δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση.

206.

Η Επιτροπή οφείλει πάντως να διευκρινίσει τους όρους από τους οποίους θα εξαρτηθεί η παρούσα απόφαση, δηλαδή καταρχήν την υπογραφή επίσημης και άνευ όρων δέσμευσης από πλευράς της Deutsche Bank και, ενδεχομένως, από πλευράς άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, εξαιρέσει των συνήθων όρων που συνδέονται με περιπτώσεις ανωτέρας βίας, εχθροπραξιών, τρομοκρατικών και άλλων ανάλογων ενεργειών, τους επιμελείς ελέγχους και τη συμφωνία επί της τιμής. Εξάλλου, προστίθεται ως όρος η δέσμευση του κράτους να αγοράσει μετοχές με τα ίδια δικαιώματα, τους ίδιους όρους, την ίδια τιμή και με τον ίδιο ρυθμό με τους ιδιώτες επενδυτές, με αυστηρή τήρηση του χρονοδιαγράμματος που προβλέπεται για την ανάληψη, από την Deutsche Bank και ενδεχομένως άλλες τράπεζες, της εγγύησης αισίου πέρατος. Εξάλλου, δεν πρέπει να υπάρχουν στο εγχείρημα παράπλευρες ή άδηλες συμφωνίες, με βάση τις οποίες το ιταλικό κράτος θα μπορεί να απαλλάξει τις τράπεζες από την υποχρέωσή τους, σε περίπτωση που η προσφορά μετοχών στην αγορά δεν είναι ικανοποιητική, ή να εκχωρήσει στις τράπεζες αυτές οιαδήποτε ιδιαίτερη έκπτωση επί της τιμής έκδοσης των μετοχών.

207.

Όσον αφορά τώρα την συμμετοχή που αναλαμβάνει η κρατική εταιρεία χαρτοφυλακίου Fintecna στο κεφάλαιο της εταιρείας AZ Servizi με 216 εκατομμύρια € στο διάστημα από το 2005 έως το 2007, η Επιτροπή επισημαίνει καταρχήν το καθεστώς κοινού δικαίου της Fintecna και την απουσία ειδικών ή γενικών εγγυήσεων απέναντι της από το κράτος. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η ταμειακή κατάσταση της Fintecna, η οποία είναι θετική όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 33 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, δεν οφείλεται σε ιδιαίτερη μεταχείρισή της από το Δημόσιο καθόσον, αντιθέτως, η Fintecna πρέπει ακόμη να εισπράξει μέσα στους προσεχείς μήνες το δάνειο 788 εκατομμυρίων € που χορηγήθηκε στο κράτος το 2000 από την πρώην IRI και επιβεβαιώθηκε το 2003 από την Fintecna. Άλλωστε, οι πράξεις αυτές παρουσιάσθηκαν με διαφάνεια στους ετήσιους λογαριασμούς της Fintecna.

208.

Η Επιτροπή εξέτασε τις διάφορες εκθέσεις που υπέβαλαν τα ενδιαφερόμενα μέρη, δηλαδή την έκθεση της Mediobanca εκ μέρους της Alitalia και την έκθεση της Citigroup εκ μέρους της Fintecna, και ιδίως την έκθεση του εμπειρογνώμονα που είχε ορίσει η ίδια, το γραφείο Ernst & Young. Παρατηρεί ότι δεν εντοπίσθηκαν στοιχεία εξαιτίας των οποίων να αμφισβητείται η μεθοδολογία αξιολόγησης της Mediobanca, η οποία, με επένδυση 216 εκατομμυρίων € της Fintecna με τις προβλεπόμενες μορφές, δίνει ως αποτέλεσμα τελικής αξίας, εκτός ταμειακών ροών, 355 εκατομμύρια € το 2008, αντιστοιχεί σε IRR 25,3 %. Εάν υπολογισθεί διαφορετικά, η πραγματική καθαρή αξία (NPV) της επένδυσης που πρόκειται να πραγματοποιήσει η Fintecna στο διάστημα μεταξύ 2005 και 2007, λαμβανομένης υπόψη αυτής της τελικής αξίας το 2008, και επικαιροποιημένης με το κόστος κεφαλαίου, δηλαδή 10,2 %, θα είναι θετική κατά 81 εκατομμύρια €· το εγχείρημα αποβαίνει επομένως πολύ δημιουργικό σε αξία για τη Fintecna.

209.

Επειδή η απόδοση αυτή συνδέεται άμεσα με τη χρήση (για τα 118 από τα 216 εκατομμύρια € από το εισφερόμενο κεφάλαιο) των προνομιούχων μετοχών της Fintecna, η Επιτροπή σημειώνει, με βάση τα συμπεράσματα του εμπειρογνώμονα, ότι η χρήση του μέσου αυτού θα γίνει εντός των ορίων της ιταλικής νομοθεσίας. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι η ύπαρξη προνομιακού δικαιώματος από άποψη αποδοτικότητας αντισταθμίζει τα περιορισμένα δικαιώματα ψήφου στις γενικές συνελεύσεις. Όντως, με το 69,7 % των μετοχών, η Fintecna θα έχει μόνον το 51 % των συνήθων δικαιωμάτων ψήφου. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης τα στοιχεία του εμπειρογνώμονα σχετικά με τους ιταλικούς ιδιωτικούς ομίλους και, των ιταλικών αρχών, σχετικά με άλλες ευρωπαϊκές εταιρείες, τα οποία αποδεικνύουν ότι η χρήση αυτού του τύπου μετοχών είναι πολύ διαδεδομένη, ακόμη και για σημαντικά μερίδια του μετοχικού κεφαλαίου, και δεν εγείρει ιδιαίτερες αντιρρήσεις. Η Επιτροπή παρατηρεί τέλος ότι ένας μόνον επενδυτής, η δημόσια επιχείρηση χαρτοφυλακίου Fintecna στη δεδομένη περίπτωση, έχει κληθεί μέχρι στιγμής να συμμετάσχει στην αύξηση κεφαλαίου της AZ Servizi και ότι, συνεπώς, δεν τίθεται πρόβλημα αξιολόγησης της συμμετοχής.

210.

Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης και ο εμπειρογνώμονας συνέκρινε τη μέθοδο και τα αποτελέσματα των αξιολογήσεων που πραγματοποίησαν αντίστοιχα η Mediobanca και η Citigroup. Τα δύο ιδρύματα εφάρμοσαν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις, μια γενική και μια με βάση την κεφαλαιοποίηση του cash-flow του 2008 για τη Mediobanca, ανά τομέα δραστηριότητας και με πολλαπλά EBITDA 2008 της αγοράς, με την ενδεχόμενη εφαρμογή συντελεστών μείωσης, για τη Citigroup· αυτό επιτρέπει συμπληρωματική επιβεβαίωση της αξίας της επιχείρησης. Το πιθανό αποτέλεσμα που κανονικά προβλέπει η Citigroup, η οποία είναι σύμβουλος του επενδυτή, σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή αποδείχθηκε υψηλότερο από εκείνο που προέβλεψε ο σύμβουλος της Alitalia, το οποίο χρησιμοποιήθηκε στην παρούσα μελέτη (64).

211.

Ο εμπειρογνώμονας, κατά τον έλεγχο της αξιολόγησης που συνδυάζει, πάντα με βάση τις σχετικές κοινώς εφαρμοζόμενες μεθόδους, την προσέγγιση ανά δραστηριότητα και με πολλαπλά EBITDA της Citigroup με αξιολόγηση των περιουσιακών στοιχείων, με βάση τις ακινητοποιήσεις μόνον για τη συντήρηση, καταλήγει, για την αξία της επένδυσης που κοινοποιήθηκε, σε ελάχιστη αξία 28,2 %, η οποία και στην περίπτωση αυτή είναι υψηλότερη από εκείνη της Mediobanca.

212.

Ο εμπειρογνώμονας πραγματοποίησε επίσης ανάλυση ευαισθησίας, η οποία έδειξε ως καίριο στοιχείο το κόστος του κεφαλαίου, το οποίο έκρινε ορθό στις υποθέσεις που έκανε. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι αυτό το κόστος 10,2 % που περιγράφηκε λεπτομερώς προηγουμένως, αντιστοιχεί σε συντελεστή beta levered ύψους 0,88 συγκρίσιμο με εκείνον εταιρειών εισηγμένων στο χρηματιστήριο που χρησίμευσαν ως σημείο αναφοράς. Το ύψος του χρέους της AZ Servizi, το οποίο προβλέπεται μόνον στο 16 % των χρηματοοικονομικών της αναγκών, είναι μικρό διότι το υπόλοιπο καλύπτεται από ίδια κεφάλαια· η Επιτροπή ζήτησε λοιπόν να ελεγχθεί και η επίπτωση που έχει ο συντελεστής beta όταν είναι ίσος προς 1, ο οποίος αντιστοιχεί με εκείνο των εταιρειών αναφοράς χωρίς να μειώνεται από το μικρό χρέος της AZ Servizi· το κόστος κεφαλαίου θα ήταν τότε 10,75 % και το NPV για τη Fintecna, ούτως ή άλλως πολύ θετικό, ύψους + 52 εκατομμυρίων €.

213.

Εάν ληφθεί υπόψη ο υψηλότερος συντελεστής beta που εφαρμόζεται σε ανάλογες εταιρείες, δηλαδή 1,32, και πάντως χωρίς μείωσή του παρά το μικρό χρέος της AZ Servizi, το κόστος κεφαλαίου θα ανερχόταν σε 12,2 % και η τελική αξία για τη Fintecna, επικαιροποιημένη με βάση το ίδιο κόστος κεφαλαίου θα απέφερε και πάλι αύξηση της αξίας σε NPV κατά 19 εκατομμύρια € για τη Fintecna.

214.

Τέλος, εάν εξετασθεί η πιο απόλυτη υπόθεση, πρέπει το κόστος κεφαλαίου να ανέλθει στο 13,27 % για να επιτευχθεί ισόρροπη αξία NPV (stress test), δηλαδή όταν οι προβλέψεις εσόδων και εξόδων αλληλοεξουδετερώνονται, ήτοι πρόκειται για οριακή κατάσταση απόδοσης της επένδυσης. Αυτό το κόστος κεφαλαίου αντιστοιχεί σε συντελεστή equity beta1,56, και σε beta levered1,73 που χρησιμοποιούνται σε τέτοιες αξιολογήσεις λαμβανομένου υπόψη του χαμηλού ποσοστού χρέους της AZ Servizi. Ο συντελεστής αυτός είναι κατά πολύ υψηλότερος από τους αντίστοιχους των ανταγωνιστριών εταιρειών σύμφωνα με την ανάλυση του εμπειρογνώμονα της Επιτροπής. Στην ανάλυση σημειώνεται πάντως ότι η οριακή αξία, στην οποία η επένδυση της Fintecna δεν θα ήταν αποδοτική τοποθετείται σε τέτοιο επίπεδο ώστε ο κίνδυνος αυτός να είναι εξαιρετικά απίθανος.

215.

Σχετικά με όσα απομένουν να διαπραγματευθούν η Alitalia και Fintecna, τις επιπτώσεις των οποίων έχει ζητήσει ρητά από τον εμπειρογνώμονα να ελέγξει, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η κάλυψη των ενδεχόμενων πρόσθετων εξόδων λόγω της αναδιάρθρωσης της AZ Servizi από την AZ Fly και η εφαρμογή τυχόν πριμ για την AZ Fly σε περίπτωση πλήρους επιτυχίας του σχεδίου για την AZ Servizi ενσωματώθηκαν ορθά στην αξιολόγηση και δεν πρόκειται να δημιουργήσουν μείωση του IRR για τη Fintecna.

216.

Το ίδιο ισχύει για την τυχόν μεταφορά της προστιθεμένης αξίας από την AZ Servizi στην AZ Fly που θα προέλθουν από τις εκχωρήσεις, εφόσον βέβαια πρόκειται για προστιθεμένη αξία που δεν οδηγεί σε μείωση της απόδοσης της επένδυσης της Fintecna στην AZ Servizi, εκτός των ταμειακών ροών, σε συντελεστή εσωτερικής απόδοσης ή IRR κάτω του 25 %. Εν προκειμένω η Επιτροπή σημειώνει την κατανομή που έχει συμφωνηθεί μεταξύ των συμβαλλομένων μερών, σύμφωνα με την οποία το ποσοστό απόδοσης της Fintecna άνω του 25 % του IRR που προβλέπεται στο επιχειρηματικό σχέδιο θα μεταφερθεί στην Alitalia σε ποσοστό […] % του πλεονάζοντος ποσοστού. Η Επιτροπή κρίνει ότι η κατανομή αυτή, η οποία αφορά μόνον το ποσοστό απόδοσης που θα υπερβαίνει το στόχο της παρούσας απόφασης, δεν επηρεάζει την ανάλυσή της. Κρίνει ότι ο στόχος απόδοσης που επιδιώκει η Fintecna, ως επενδυτής κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, εντάσσεται μέσα σε μια καθορισμένη κλίμακα απόδοσης:

217.

Συνεπώς, η Fintecna συμπεριφέρεται όντως στη δεδομένη περίπτωση ως ορθολογικός επενδυτής κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, ο οποίος επιδιώκει να περιορίσει τον κίνδυνο που διατρέχει και έχει έναν συγκεκριμένο στόχο απόδοσης, ο οποίος δικαιολογεί την απόφαση επένδυσης.

218.

Ο εμπειρογνώμονας έλεγξε επίσης, όπως του ζήτησαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής, εάν οι μελλοντικές συμβατικές σχέσεις μεταξύ AZ Fly, ως πελάτη, και AZ Servizi, ως παρόχου, επηρεάζουν τη μελλοντική αξιολόγηση της AZ Servizi. Η Επιτροπή υπενθυμίζει την εκτεταμένη περιγραφή των αναλύσεων που έχει πραγματοποιήσει, οι οποίες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι, με βάση τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν, δεν υφίστανται λόγοι να αμφισβητηθεί το γεγονός ότι αυτές οι μελλοντικές συμβατικές σχέσεις θα στηρίζονται στις τιμές της αγοράς.

219.

Η Επιτροπή επιθυμεί ωστόσο να διευκρινίσει την ανάλυσή της σχετικά με τη διαπίστωση του εμπειρογνώμονά της σε ορισμένα σημεία: όντως, οι αξίες της αγοράς που χρησιμοποιήθηκαν ως αναφορά για την εκτίμηση της τιμολόγησης των δραστηριοτήτων συντήρησης και ground handling διορθώθηκαν με τη χρήση έκπτωσης περιορισμένης στο […] % αντί του […] % για την πρώτη, και με συμπληρωματικό περιθώριο […] % για τη δεύτερη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διορθώσεις αυτές δικαιολογούνται από ιδιαίτερες περιστάσεις, όπως παραδείγματος χάριν την έλλειψη δέσμευσης από άποψη όγκου επί μακρό χρονικό διάστημα. Ωστόσο, δεδομένου του στενού δεσμού που υπάρχει και θα υπάρχει μεταξύ των δύο εταιρειών, δεν αρκεί ίσως η εξήγηση αυτή. Οι διαφορές περιθωρίου θα δημιουργήσουν πράγματι κατά το 2008 αύξηση σε επίπεδο πολλαπλών EBITDA, […] και […] εκατομμυρίων € αντίστοιχα, σε σύνολο περίπου […] εκατομμυρίων €, ποσό που αντιπροσωπεύει σημαντικό κέρδος για την AZ Servizi.

220.

Πάντως, η Επιτροπή σημειώνει επίσης τις σχετικές διαπιστώσεις του εμπειρογνώμονα και της Ιταλίας, σύμφωνα με τις· οποίες αυτό το συμπληρωματικό περιθώριο θα εξουδετερωθεί εκ των πραγμάτων, ίσως μάλιστα να είναι αρνητικό, στα αποτελέσματα της AZ Servizi λόγω του αποθεματικού για το πριμ που θα καταβληθεί στην AZ Fly σε περίπτωση πλήρους επίτευξης των στόχων του σχεδίου. Tο αποθεματικό αυτό ανέρχεται σε […] εκατομμύρια € συνολικά, από τα οποία […] εκατομμύρια € καταλογίζονται στο 2008, έτος που χρησιμοποιήθηκε για την αξιολόγηση.

221.

Η λογική που διέπει αυτή τη διπλή υπόθεση είναι η εξής: εάν η AZ Servizi επιτύχει 100 % τους στόχους της αποτελεσματικότητας που έχουν τεθεί στο σχέδιο, η αξιολόγηση της Fintecna θα είναι σωστή και το συμπληρωματικό περιθώριο που θα σημειωθεί από το 2005 έως το 2008 δεν θα έχει λόγο ύπαρξης και πρέπει να αποδοθεί και πάλι στην AZ Fly· αυτή είναι η υπόθεση που χρησιμοποιήθηκε και μετατράπηκε σε οικονομικά στοιχεία στο σχέδιο. Εάν, αντίθετα, οι αναπτυξιακές και οικονομικές παρεμβάσεις, τις οποίες καθόρισε αναλυτικά, διαπραγματεύθηκε, έθεσε σε εφαρμογή η σημερινή διαχείριση της Alitalia και «πώλησε» σε κάποιο βαθμό στη Fintecna, δεν οδηγήσουν στην πλήρη επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων, τότε η Fintecna θα υποβληθεί σε επιπλέον έξοδα για την AZ Servizi, η οποία έχει τη δυνατότητα να τα αντισταθμίσει, μέσω της μείωσης της έκπτωσης ή μέσω του περιθωρίου […] %. Για την Επιτροπή, η συμφωνία αυτή, η οποία δεν στρεβλώνει τεχνητά την αξιολόγηση της AZ Servizi, αποτελεί μια συνήθη συμφωνία μεταξύ παλαιού και νέου μετόχου, οι οποίοι οφείλουν να μετέχουν στο κεφάλαιο μιας εταιρείας και να διαχειρισθούν επίσης μια σχέση πελάτη-παρόχου· η συμφωνία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μια στάση «win-win» από πλευράς των δύο μερών και επομένως πρέπει να κριθεί ευνοϊκά.

222.

Η Επιτροπή διευκρινίζει επ' αυτού ότι η ανάλυση του επιχειρηματικού σχεδίου και το σχετικό συμπέρασμα που συνάγει εξαρτάται από την αυστηρή τήρηση των υπολογισμών που εκτέθηκαν προηγουμένως· οι συντελεστές, η διάρκεια και ο τρόπος υπολογισμού του πριμ αποτελεσματικότητας που θα αποδοθεί στην AZ Fly σε περίπτωση επιτυχίας, αφενός, του σχεδίου, και ιδίως όσον αφορά το μέγιστο ποσοστό […] % εσόδων, τη μείωση της έκπτωσης από […] % σε […] % για τη συντήρηση και το επιπλέον περιθώριο […] % για την εξυπηρέτηση εδάφους, αφετέρου, δεν αναμένεται να επηρεάσουν τα αποτελέσματα του επιχειρηματικού σχεδίου της AZ Servizi και πρέπει να διατηρηθούν, και μάλιστα έως το 2008 ή έως την πλήρη αποχώρηση της Fintecna από το κεφάλαιο της AZ Servizi, εφόσον αυτό συμβεί αργότερα.

223.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης το σημείο 36 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, όπου γινόταν περιγραφή του σχεδίου της AZ Servizi για το 2005-2008, στο οποίο βασίσθηκε η παρούσα αξιολόγηση· το σχέδιο αυτό δεν περιείχε εξαιρετικά διαβαθμισμένη τιμολόγηση, αρχίζοντας από μόνον 956 εκατομμύρια € το 2004 και καταλήγοντας σε 1 076 εκατομμύρια € το 2008, δηλαδή αύξηση 12,5 % μέσα σε 5 έτη, η οποία δεν προτάσσει πολύ υψηλή απόδοση και προβλέπει, μετά από πτώση των EBITDA το 2005, θετική ανάκαμψη μέσα στο 2006 και καθαρά θετικό αποτέλεσμα μόνον το 2008.

224.

Η Επιτροπή κρίνει επομένως ότι πρόκειται για ένα σοβαρό επιχειρηματικό σχέδιο, απαιτητικό όπως το χαρακτήρισαν και οι δύο πλευρές, και ιδίως οι σύμβουλοί τους Mediobanca και Citigroup· το σχέδιο συνεπάγεται εξάλλου όχι μόνο συνέχιση των δραστηριοτήτων της AZ Fly, του κύριου πελάτη, αλλά και την περικοπή των εξόδων όσον αφορά τις αγορές και το προσωπικού, που αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, συνολικού ύψους 600 εκατομμυρίων € κατά τη διάρκεια του σχεδίου που θα αποτελέσει τη βάση για το οφειλόμενο στην AZ Fly πριμ σε περίπτωση επιτυχίας.

225.

Εν κατακλείδι, η ανάλυση της Επιτροπής την οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το υποβληθέν σχέδιο είναι βάσιμο και ορθά μελετημένο από τις δύο πλευρές, από τους συμβούλους τους και από τον εμπειρογνώμονα. Η επένδυση 216 εκατομμυρίων € της Fintecna στην AZ Servizi ανταποκρίνεται επομένως στη συμπεριφορά ενός ορθολογικού επενδυτή που δρα στην οικονομία της αγοράς και άρα δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση. Η Επιτροπή θα διευκρινίσει πάντως τους όρους από τους οποίους εξαρτάται η παρούσα απόφαση.

226.

Οι όροι αυτοί συνεπάγονται τήρηση των εξής παραμέτρων υπολογισμού: η προστιθεμένη αξία, η οποία με βάση τις συμβατικές ρήτρες θα αποδοθεί στην AZ Fly, θα αποδοθεί μόνον όταν ολοκληρωθούν όλες οι προβλεπόμενες εκχωρήσεις, δηλαδή στις 31 Δεκεμβρίου 2008, σύμφωνα με την αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε, και σε αμφότερες τις περιπτώσεις μόνον για το πλεονάζον μερίδιο του ποσοστού εσωτερικής απόδοσης που προβλέπεται από την επένδυση της Fintecna, δηλαδή 25 %.

227.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης ότι οι όροι που προβλέπονται για την επένδυση της Fintecna στην AZ Fly είναι αποδεκτοί για έναν ορθολογικό επενδυτή, καθόσον η Deutsche Bank ανέλαβε τη δέσμευση να εγγυηθεί την ομαλή έκβαση της ανακεφαλαιοποίησης της AZ Fly εν πλήρη γνώση του γενικού επιχειρηματικού σχεδίου των δύο εταιρειών, της AZ Fly και της AZ Servizi, και ιδίως των όρων επένδυσης της Fintecna.

228.

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η προβλεπόμενη ανακεφαλαιοποίηση της AZ Fly, όπως θα ονομάζεται πλέον η Alitalia, και η προβλεπόμενη επένδυση της Fintecna στην AZ Servizi, με βάση τις συγκεκριμένες συνθήκες που κοινοποίησαν οι ιταλικές αρχές και αναλύθηκαν στην παρούσα απόφαση, δεν αποτελούν κρατικές ενισχύσεις. Η Επιτροπή μπορεί επομένως να εγκρίνει τις συνθήκες των εν λόγω ανακεφαλαιοποιήσεων, για τις οποίες εξακολουθούν να ισχύουν οι όροι που παρατίθενται στη συνέχεια,