31988D0501

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 26ης Ιουλίου 1988

σχετικά με διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ (IV/31.043 - Tetra Pak I (άδεια εκμετάλλευσης BTG) )

(Τα κείμενα στην αγγλική και γαλλική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά)

(88/501/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως το άρθρο 3 παράγραφος 1,

τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2349/84 της Επιτροπής της 23ης Ιουλίου 1984 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών που αφορούν την άδεια εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (2), όπως τροποποιήθηκε από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως το άρθρο 9,

τις αιτήσεις που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή στις 27 Σεπτεμβρίου 1983 και στις 23 και 26 Ιουνίου 1986 σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17, από τον όμιλο Elopak, για να διαπιστωθεί παράβαση των άρθρων 85 και 86 εκ μέρους του ομίλου Tetra Pak,

την απόφαση της Επιτροπής της 24ης Φεβρουαρίου 1987 να κινήσει τη διαδικασία στην υπόθεση αυτή,

Αφού δόθηκε η ευκαιρία στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να καταστήσουν γνωστές τις απόψεις τους όσον αφορά τις αιτιάσεις της Επιτροπής, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και με τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (3),

Μετά από διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας ότι:

Α. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

α) Τα μέρη

Όμιλος επιχειρήσεων Tetra Pak

(1) Ο ομίλος επιχειρήσεων Tetra Pak (Tetra) είναι μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις στον κόσμο στον τομέα των χάρτινων κουτιών για υγρές τροφές (ιδιαίτερα γάλα), και στον τομέα εξοπλισμού και τεχνολογίας για την πλήρωση αυτών των χάρτινων κουτιών. Το 1985 είχε παγκόσμιο κύκλο εργασιών 2 000 εκατομμύρια ECU περίπου, το μισό σχεδόν του οποίου είχε πραγματοποιηθεί στην Κοινότητα. Η Tetra κατασκευάζει χάρτινα κουτιά για τη συσκευασία νωπών υγρών και τη συσκευασία υγρών σε άσηπτες συνθήκες. Διαθέτει επίσης τη δική της τεχνολογία για τις μηχανές πλήρωσης για τις εν λόγω συσκευασίες, τις οποίες κατασκευάζει αυτή η ίδια. Επιπλέον, διανέμει μηχανές ορισμένων κατασκευαστών μηχανημάτων πλήρωσης. Η θέση της στις μηχανές UHT είναι ιδιαίτερα ισχυρή, δεδομένου ότι αποτελούσε μια από τις πρώτες επιχειρήσεις που ανέπτυξε την τεχνολογία στον τομέα των υγρών που συσκευάζονται σε άσηπτες συνθήκες και η πρώτη που άρχισε να παράγει και να πωλεί τέτοια προϊόντα. Η Tetra έχει πράγματι αρχίσει να προμηθεύει εξοπλισμό συσκευασίας σε άσηπτες συνθήκες από το 1961 και ασηπτικό σύστημά της «BRICK» από το 1969.

(2) Η Tetra, σουηδική ως προς την καταγωγή της, διαθέτει τώρα συμφέροντα σε παγκόσμια κλίμακα. Η πολιτική του ομίλου συντονίζεται από την Tetra Pak Rausing SA (Pully), Ελβετία. Στην Κοινότητα η Tetra έχει εκτεταμένο δίκτυο θυγατρικών εταιρειών κατασκευής ή διανομής σε όλα τα κράτη μέλη εκτός της Ελλάδας και του Λουξεμβούργου. Η Tetra έχει αποκτήσει τον όμιλο εταιρειών Liquipak και είχε λάβει, με την έγκριση της British Technology Group, την άδεια εκμετάλλευσης που έχει εκχωρηθεί από το National Research and Development Counsil στη Liquipak International BV.

Όμιλος επιχειρήσεων Elopak

(3) Ο όμιλος επιχειρήσεων Elopak είναι νορβηγικός ως προς την καταγωγή του και ασκεί δραστηριότητες κυρίως στην Ευρώπη αλλά επίσης στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή, για την κατασκευή και πώληση χάρτινων κουτιών που χρησιμοποιούνται για τη συσκευασία και τη διανομή προϊόντων των γαλακτοκομείων και των βιομηχανιών τροφίμων. Επίσης προμηθεύει και τοποθετεί εξοπλισμό για την πλήρωση, τη συσκευασία και τη μεταφορά αυτών των χάρτινων κουτιών. Το 1987 είχε παγκόσμιο κύκλο εργασιών 300 εκατομμύρια ECU περίπου. Μέχρι πρόσφατα ακόμη, η Elopak δεν κατασκεύαζε τις μηχανές πλήρωσης αλλά ενεργούσε σαν διανομέας ορισμένων κατασκευαστών μηχανημάτων πλήρωσης (συμπεριλαμβανόμενης μεταξύ αυτών της Liquipak). Τελευταία όμως απόκτησε την Purepak, το τμήμα μηχανών συσκευασίας της Ex-cello (ΗΠΑ), για την οποία δρούσε ως διανομέας των μηχανών της νωπής πλήρωσης. Η Purepak έχει επίσης προσπαθήσει να αναπτύξει τις μηχανές ασηπτικής συσκευασίας. Παρά το γεγονός ότι η Elopak προμηθεύει κατά κύριο λόγο χάρτινα κουτιά για νωπό γάλα, συνήψε συμφωνία διανομής με τη Liquipak για μηχανές ικανές να συσκευάζουν σε άσηπτες συνθήκες γάλα επεξεργασμένο με τη μέθοδο UHT (επεξεργασία σε υψηλή θερμοκρασία).

British Technology Group (BTG)

(4) Η BTG είναι μια αυτοχρηματοδοτούμενη δημόσια επιχείρηση, της οποίας η κυριότερη ενασχόληση που έχει σχέση με την παρούσα υπόθεση είναι η παραχώρηση αδειών εμπορικής εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων της δημόσιας έρευνας στη βιομηχανία στο Ηνωμένο Βασίλειο και αλλού. Στο πλαίσιο αυτών των λειτουργιών, έχει αναλάβει τις δραστηριότητες του εθνικού συμβουλίου έρευνας και ανάπτυξης (NRDC), το οποίο ήταν ο δικαιοπάροχος της άδειας που αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας υπόθεσης. Η BTG δρα σε εμπορική βάση.

Όμιλος εταιρειών Liquipak

(5) Ο όμιλος Liquipak εξειδικεύεται στην ανάπτυξη και την κατασκευή εξοπλισμού πλήρωσης για υγρά προϊόντα διατροφής και ανήκε ή ελεγχόταν άμεσα ή έμμεσα από τον όμιλο Allpak (Καναδάς) και έναν ιδιώτη, οι οποίοι και οι δύο δρούσαν γενικά στον τομέα της συσκευασίας. Το 1986, η Tetra απέκτησε την Liquipak International Inc. (St. Paul, Minnesota, ΗΠΑ), η οποία κατασκεύαζε και εμπορευόταν μηχανές πλήρωσης χάρτινων κουτιών. Στα πλαίσια των διεργασιών αυτών, η Tetra απέκτησε επίσης α) την Liquipak International BV (Κάτω Χώρες) (με υποκαταστήματα στην Ελβετία και Αγγλία), η οποία ασχολείται με την έρευνα και ανάπτυξη που συνδέεται με τον εξοπλισμό πλήρωσης για υγρά προϊόντα διατροφής και στην οποία εκχωρήθηκε η σχετική άδεια εκμετάλλευσης το 1983 και β) την Pak Center Limited (Ηνωμένο Βασίλειο), η οποία ασχολείται κυρίως με τις τεχνικές υπηρεσίες της Liquipak Group. Η Tetra δεν απέκτησε τη Novus Corp NV (Ολλανδικές Αντίλλες), η οποία αποτελούσε μέρος του ομίλου Liquipak και ήταν ο αρχικός δικαιούχος της άδειας εκμετάλλευσης από το NRDC που αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας. Η Novus Corp παραχώρησε όμως το 1983 την άδειά της στις εταιρείες τις οποίες απέκτησε στη συνέχεια η Tetra.

β) Άδεια εκμετάλλευσης, ανάληψη και εκχώρηση

(6) Από τις 27 Αυγούστου 1981, το NRDC χορήγησε άδεια εκμετάλλευσης στη Novus Corp (μέλος του ομίλου Liquipak) για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και την τεχνογνωσία (know-how) που αφορούν τη μέθοδο πλήρωσης που περιγράφεται κατωτέρω. Η άδεια εκμετάλλευσης ισχύει στις χώρες όπου έχουν αποκτηθεί τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας καθόλη τη διάρκεια ισχύος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στα οποία βασίζεται. Διπλώματα ευρεσιτεχνίας (με λήξη το 2000) έχουν ήδη χορηγηθεί στην Ιρλανδία, την Ισπανία και το Βέλγιο, εντός της κοινής αγοράς, όπως και στην Αυστραλία, τον Καναδά, την Ινδία, την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής εκτός της κοινής αγοράς. Μια αίτηση σχετικά με το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εκκρεμεί στην Ιταλία. Δεν έχουν ζητηθεί διπλώματα ευρεσιτεχνίας στη Δανία, το Λουξεμβούργο, την Πορτογαλία και την Ελλάδα. Έχει γίνει ήδη αίτηση σύμφωνα με την ευρωπαϊκή σύμβαση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για το Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστρία, τη Γαλλία, τη Δυτική Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, την Ελβετία και τη Σουηδία. Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν αντιρρήσεις για το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, η υπηρεσία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας δεν έχει ακόμη εξετάσει την υπόθεση. Οι αιτήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας έχουν πάντως ήδη εξετασθεί και τα δικαιώματα έχουν ήδη χορηγηθεί. Συνεπώς, η BTG θεωρεί ότι οι προοπτικές για την έγκριση της αίτησης του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας είναι καλές. Η άδεια εκμετάλλευσης από το NRDC είναι αποκλειστική μέχρι τις 27 Αυγούστου 1988. Συμφωνήθηκε, όμως, ότι ο δικαιοπάροχος θα έκρινε ευνοϊκά την αίτηση για παράταση της περιόδου αποκλειστικότητας εφόσον ο δικαιούχος είχε καταβάλει τις καλύτερες προσπάθειες για να ανταποκριθεί στη ζήτηση και εφόσον αυτή η παράταση δεν παραβαίνει το άρθρο 85. Το NRDC διατηρούσε το δικαίωμα να αναθεωρεί τους όρους της άδειας εκμετάλλευσης στην περίπτωση που η άσκηση του δικαιώματος από τον δικαιούχο θα απέβαινε εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος. Ο δικαιούχος έχει το δικαίωμα να χορηγεί περαιτέρω άδειες. Δικαιώματα 1,05 % πρέπει να καταβάλλονται για κάθε πωλούμενο προϊόν για το οποίο έχει χοργηγηθεί άδεια, με ένα ελάχιστο καθορισμένο ποσό καταβλητέο κάθε χρόνο. Ένα χαμηλότερο καθορισμένο ελάχιστο ποσό καταβάλλεται κατά τη διάρκεια μιας μη αποκλειστικής περιόδου. Αν αυτό το ελάχιστο ποσό δεν καταβληθεί, ο δικαιοπάροχος μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση.

(7) Με επιστολή της 3ης Οκτωβρίου 1986, η BTG, ως διάδοχος του NRDC, δεν ήγειρε αντιρρήσεις όσον αφορά την παραχώρηση της άδειας στην Tetra μετά την απόκτηση της Liquipak International. Αποτέλεσμα αυτής της επιστολής ήταν ότι η Tetra κατέστη ικανή να περατώσει την προαναφερόμενη ανάληψη. Η ίδια επιστολή ανήγγειλε επίσης ότι επρόκειτο να διεξαχθούν συζητήσεις, μεταξύ άλλων, για τη συνέχιση της αποκλειστικότητας της άδειας μετά τη λήξη της το 1988 (1).

(8) Με επιστολή της 26ης Νοεμβρίου 1987, δηλαδή μετά την ανακοίνωση της έκθεσης των αιτιάσεων από την Επιτροπή (3 Μαρτίου 1987) και μετά την ακρόαση (25 Ιουλίου 1987), η Tetra γνωστοποίησε στην Επιτροπή ότι αποφάσισε να εγκαταλείψει κάθε αξίωσή της για αποκλειστικότητα στην εν λόγω άδεια με τη BTG και ότι δεν πρόκειται να διαπραγματευθεί περαιτέρω αποκλειστικότητα μετά τις 27 Αυγούστου 1988. Με επιστολή της 22ας Απριλίου 1988, η BTG ανακοίνωσε την έναρξη διαπραγματεύσεων τόσο με την Elopak όσο και με την Tetra ενόψει της εκχωρήσεως μη αποκλειστικών αδειών εκμετάλλευσης. Η Tetra και η BTG δήλωσαν πάντως ότι η πρόθεση αυτή να εγκαταλειφθεί η αποκλειστική άδεια, δεν ήταν η σκοπιμότερη επιλογή και ότι και οι δύο θα προτιμούσαν την αποκλειστική άδεια. Κατέστη σαφές ότι η μεταβολή αυτή ήταν απλώς το αποτέλεσμα της θέσης που έλαβε η Επιτροπή στην έκθεση αιτιάσεων. Επιπλέον, η Tetra επέμενε ότι δεν κατείχε δεσπόζουσα θέση, δεν είχε προβεί σε καταχρήσεις σύμφωνα με το άρθρο 86, δεν είχε διαπράξει παράβαση του άρθρου 85 παράγραφος 1 και θα μπορούσε να τύχει της απαλλαγής του άρθρου 85 παράγραφος 3 σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2394/84.

γ) Τεχνικά στοιχεία

(9) Η τεχνολογία που έχει κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από το NRDC αναφέρεται σε διαδικασία αποστείρωσης που περιγράφεται κατωτέρω (σημείο 13). Σύμφωνα με τους όρους της άδειας αποκλειστικής εκμετάλλευσης, η Tetra ήταν πράγματι δικαιούχος αποκλειστικής άδειας για να εκμεταλλευθεί και να αναπτύξει την τεχνολογία για την κατασκευή, πλήρωση, σφράγιση, χρησιμοποίηση, πώληση ή με άλλο τρόπο διάθεση αποστειρωμένων συσκευασιών από χαρτί ή/και χαρτόνι πολλών φύλλων (που στο εξής αναφέρονται ως χάρτινα κουτιά) για γάλα ή χυμούς φρούτων ή άλλα τρόφιμα ή ποτά (2).

(10) Δεδομένου ότι το γάλα αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος των υγρών ή στερεών τροφίμων που συσκευάζονται σε χάρτινα κουτιά (90 % περίπου των χάρτινων κουτιών προορίζονται για γαλακτοκομικά προϊόντα), η περιγραφή της αγοράς του προϊόντος και της σχετικής τεχνολογίας γίνεται με βάση την κατάσταση της αγοράς του γάλακτος. Στις περιπτώσεις που το προϊόν ή η τεχνολογία για άλλα υγρά, ιδιαίτερα δε τους χυμούς φρούτων, ή για άλλα στερεά τρόφιμα, διαφέρουν σημαντικά, γίνεται αναφορά του γεγονότος αυτού. Το γάλα (σε χάρτινα κουτιά) πωλείται συνήθως είτε: παστεριωμένο (νωπό) είτε επεξεργασμένο με τη μέθοδο UHT (ήτοι ασηπτικό). Οι μέθοδοι αυτοί περιγράφονται κατωτέρω. Η περιγραφή των δύο αυτών τύπων του γάλακτος είναι απαραίτητη, τόσο για την κατανόηση της σχετικής τεχνολογίας, όσο και για τον ορισμό της αντίστοιχης αγοράς. Τα χάρτινα κουτιά, και στις δύο περιπτώσεις, κατασκευάζονται από χαρτόνι διαφορετικού βάρους και πάχους, ανάλογα με τις απαιτούμενες προδιαγραφές. Πρέπει να σημειωθεί ότι το χάρτινο κουτί αντιπροσωπεύει συνήθως κόστος μικρότερο του 10 % της λιανικής τιμής πώλησης του γάλακτος σε χάρτινα κουτιά, και ακόμη μικρότερο για τα περισσότερα άλλα υγρά που συσκευάζονται σε χάρτινα κουτιά, τα οποία συνήθως είναι ακριβότερα από το γάλα.

Παστεριωμένο ή νωπό γάλα

(11) Στην περίπτωση αυτή, τα χάρτινα κουτιά επενδύονται εσωτερικά με πολυαιθυλένιο. Συνήθως το παστεριωμένο γάλα σε χάρτινα κουτιά πωλείται σε κουτιά του τύπου πυραμιδωτού καλύμματος «Gable top», που ανοίγονται εύκολα και παράλληλα, στο σημείο και με τον τρόπο που ανοίγονται δημιουργείται ένα στόμιο εκροής. Ορισμένη ποσότητα παστεριωμένου γάλακτος πωλείται επίσης σε δοχεία τύπου (παραλληλεπίπεδου) «Brick» (βλέπε περιγραφή κατωτέρω). Η μηχανή πλήρωσης διαμορφώνει τα ανεξάρτητα πεπλατυσμένα χάρτινα κουτιά, τα γεμίζει με παστεριωμένο γάλα (3) και τα σφραγίζει. Τα παραλληλεπίπεδα δοχεία της Tetra παρέχονται συνήθως σε συνεχείς κυλίνδρους, και όχι ως ανεξάρτητα χάρτινα κουτιά. Η Tetra αναπτύσσει επίσης τη σειρά Rex χάρτινων κουτιών με πυραμιδωτό κάλυμμα που παρέχονται σε συνεχείς κυλίνδρους, όπως και τα παραλληλεπίπεδα δοχεία της Tetrabrick (βλέπε κατωτέρω). Αν και η καθαριότητα έχει, προφανώς, πολύ μεγάλη σημασία, δεν απαιτείται ο ίδιος βαθμός ασηπτικών συνθηκών και προ-αποστείρωσης των χάρτινων κουτιών, με αυτές που απαιτούνται για το γάλα που υφίσταται επεξεργασία σε υψηλή θερμοκρασία (γάλα UHT). Το παστεριωμένο γάλα που συσκευάζεται με τον τρόπο αυτό έχει διάρκεια ζωής αρκετών ημερών.

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ αριθ. L 219 της 16. 8. 1984, σ. 15.

(3) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63.

(1) Στην Elopak παραχωρήθηκαν το 1982 δύο περαιτέρω άδειες από τη Novus, να χρησιμοποιεί την κατατεθειμένη ευρεσιτεχνία για τις μηχανές Liquipak των οποίων η Elopak εξασφάλιζε τη διανομή. Μεταξύ Tetra Pak και Elopak υπάρχει κάποια αμφισβήτηση του κατά πόσον οι εν λόγω περαιτέρω άδειες έχουν πλέον παύσει να ισχύουν, παράλληλα με τις συμφωνίες διανομής μεταξύ Liquipak και Elopak. Στο μέτρο που οι άδειες αυτές αφορούσαν απλώς τη χρήση και δεν έδιναν το δικαίωμα ανάπτυξης ή κατασκευής των μηχανών τεχνολογίας της BTG, δεν φαίνεται να έχουν κάποια σχέση με την παρούσα υπόθεση, καθώς δεν επηρεάζουν υλικά την αποκλειστικότητα που διαθέτει η Tetra Pak.

(2) Το NRDC δεν χορήγησε άδεια αποκλειστικής εκμετάλλευσης της τεχνολογίας αυτής για την αποστείρωση άλλων υλικών ή για άλλες χρήσεις, που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε κυρίως για την αποστείρωση χάρτινων κουτιών για υγρά τρόφιμα.

(3) Το παστεριωμένο γάλα θερμαίνεται στους 70 °C (για 15 sec) και στη συνέχεια ψύχεται. Με τη διαδικασία αυτή καταστρέφονται πολλά βλαβερά βακτηρίδια, αλλά η γεύση και η κρέμα παραμένουν αναλλοίωτες.

Γάλα που υφίσταται επεξεργασία σε υψηλή θερμοκρασία (UHT) και ασηπτικά συσκευασμένο γάλα

(12) Στην περίπτωση αυτή το χάρτινο κουτί επενδύεται εσωτερικά και με ένα λεπτό φύλλο αλουμινίου. Το γάλα υφίσταται επεξεργασία σε υψηλή θερμοκρασία, που προϋποθέτει την ταχεία θέρμανσή του σε υψηλή θερμοκρασία (στους 140 °C περίπου) και, στη συνέχεια, την ταχεία ψύξη του. Με τη διαδικασία αυτή καταστρέφονται όλα τα βλαβερά βακτηρίδια. Το γάλα τοποθετείται αμέσως, με τη βοήθεια ειδικών μηχανών και υπό αυστηρά ασηπτικές συνθήκες, σε χάρτινα κουτιά, τα οποία πρέπει να έχουν αποστειρωθεί από τη μηχανή αυτή αμέσως πριν από την πλήρωση και τη σφράγισή τους. Το γάλα UHT, που τοποθετείται σε τέτοιες συσκευασίες, έχει διάρκεια ζωής αρκετών μηνών. Η μη διατήρηση αυστηρά ασηπτικών συνθηκών ή αποτελεσματικής αποστείρωσης των χάρτινων κουτιών πριν από την πλήρωση, θα είχε σαν συνέπεια τη διάθεση χαλασμένου ή ακόμα και επικίνδυνου προϊόντος λόγω της ανάπτυξης βακτηριδίων.

(13) Εκτός από την τεχνολογία, για την οποία η άδεια αποκλειστικής εκμετάλλευσης παρέχεται από την BTG και η οποία βρισκόταν στο στάδιο της ανάπτυξης, η αποστείρωση των χάρτινων κουτιών του γάλακτος γινόταν και με ορισμένες διαθέσιμες στο εμπόριο μηχανές, που συνδυάζουν το συμπυκνωμένο υπεροξείδιο του υδρογόνου (H2O2) και τη θερμότητα, συγκεκριμένα δε με το συμπυκνωμένο υπεροξείδιο του υδρογόνου αποστειρώνονται τα χάρτινα κουτιά, ενώ με τη θερμότητα επιτυγχάνεται αφενός η ξήρανση των κουτιών από τα υπολείμματα του υπεροξειδίου του υδρογόνου και αφετέρου η διατήρηση ασηπτικών συνθηκών. Μόνο η Tetra και η PKL (θυγατρική του γερμανικού συγκροτήματος Rheinmetal AG) ανέπτυξαν τεχνικά αποδεκτές μηχανές που διατίθενται εμπορικά, σε κάθε κλίμακα στην Κοινότητα για την ασηπτική συσκευασία γάλακτος, υγρών ή στερεών τροφίμων σε χάρτινα κουτιά. Ορισμένες άλλες επιχειρήσεις αναπτύσσουν τη στιγμή αυτή μηχανές για την ασηπτική συσκευασία γάλακτος σε χάρτινα κουτιά, που όλες στηρίζονται σε κάποια παρόμοια τεχνολογία αποστείρωσης. Οι μηχανές αυτές, είτε είναι πρωτότυπα που απαιτούν περαιτέρω τεχνολογική ανάπτυξη, είτε δεν είναι κατάλληλες για το γάλα, ή, για διάφορους άλλους λόγους, δεν είναι εμπορικά διαθέσιμες στην Κοινότητα.

(14) Το μεγαλύτερο μέρος του γάλακτος που υφίσταται κατεργασία σε υψηλή θερμοκρασία διανέμεται σε παραλληλεπίπεδα χάρτινα κουτιά του τύπου «Brick», τα οποία συνήθως πρέπει να κοπούν για να ανοιχτούν και δεν είναι τόσο εύκολα στη χρήση τους όσο τα πυραμιδωτά καλύμματα (1). Τα χάρτινα κουτιά τύπου παραλληλεπίπεδου της Tetrapak (Tetrabrik) παρέχονται σε συνεχείς κυλίνδρους. Το κουτί διαμορφώνεται και σφραγίζεται σε όλες τις πλευρές, τη στιγμή που πληρούται με γάλα (πρόκειται για διαδικασία που καλύπτεται από ευρεσιτεχνία). Αυτό σημαίνει ότι η αποστείρωση του κουτιού λαμβάνει χώρα όταν αυτό έχει ακόμα τη μορφή επίπεδης επιφάνειας, γεγονός που διευκολύνει την ξήρανση του εναπομένοντος υπεροξειδίου του υδρογόνου. Το χάρτινο κουτί τύπου παραλληλεπιπέδου «Brick» της PKL (Combibloc ), όπως και τα κουτιά με πυραμιδωτό κάλυμμα για το παστεριωμένο γάλα, παρέχονται υπό μορφή ανεξάρτητων πεπλατυσμένων προδιαμορφωμένων τεμαχίων, που απαιτούν μόνο σφράγιση που γίνεται μετά την πλήρωση. Η αποστείρωση πρέπει να γίνεται αμέσως μετά τη βασική διαμόρφωση του κουτιού, κατά την οποία αφήνεται ανοικτή μόνο η κορυφή.

Η κλειστή αυτή μορφή του κουτιού παρουσιάζει το μειονέκτημα ότι καθιστά την ξήρανση του υπεροξειδίου του υδρογόνου δυσκολότερη από ό,τι στην περίπτωση των ανοικτών και επίπεδων κυλίνδρων και κουτιών Tetrabrik. Στην Κοινότητα, οι περισσότεροι χυμοί μακράς διαρκείας υφίστανται επίσης επεξεργασία σε υψηλή θερμοκρασία και συσκευάζονται ασηπτικά. Εξαιτίας της μεγαλύτερης φυσικής οξύτητάς τους και του γεγονότος ότι οι φρουτοχυμοί περιέχουν λιγότερα φυσικά βακτηρίδια στην ακατέργαστη κατάστασή τους από το γάλα, ο απαιτούμενος βαθμός αποστείρωσης των χάρτινων κουτιών για την αντισυπτική συσκευασία φρουτοχυμών που έχουν υποστεί επεξεργασία σε υψηλή θερμοκρασία επιτυγχάνεται ευκολότερα από ό,τι για το γάλα, ενώ και πάλι εξασφαλίζεται διάρκεια ζωής αρκετών μηνών. Ποκύπτει λοιπόν ότι μια τεχνολογία αποστείρωσης και μια μηχανή συσκευασίας σε χάρτινα κουτιά μπορεί να είναι σε θέση να παράγουν φρουτοχυμούς μακράς διάρκειας, χωρίς όμως να είναι κατάλληλες για την παραγωγή γάλακτος μακράς διάρκειας. Οι τεχνικές αποστείρωσης και οι μηχανές, τόσο της Tetra όσο και της PKL, είναι κατάλληλες και για γάλα και για φρουτοχυμούς. Ορισμένες μηχανές συσκευασίας για υγρά που έχουν υποστεί κατεργασία σε υψηλή θερμοκρασία, που προς το παρόν βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης ή άρχισαν να διατίθενται πρόσφατα, δεν είναι κατάλληλες για το γάλα, μπορεί όμως να είναι κατάλληλες για φρουτοχυμούς (2).

Τεχνολογία BTG

(15) Η τεχνολογία αυτή, η οποία αποτέλεσε αντικείμενο άδειας εκμετάλλευσης που χορηγήθηκε από τη BTG στη Novus (και στη συνέχεια χορηγήθηκε στην Tetra μετά την απορρόφηση του συγκροτήματος Liquipak), στηρίζεται στη συνδυασμένη ενέργεια υπεριώδους φωτός (UVL) και υπεροξειδίου του υδρογόνου. Η σχετική διαδικασία καλύπτεται από ευρεσιτεχνία που λήγει το έτος 2000. Δεδομένου ότι το υπεριώδες φως εντείνει σημαντικά τις αποστειρωτικές ιδιότητες

του υπεροξειδίου του υδρογόνου, στην ευρεσιτεχνία υποστηρίζεται ότι απαιτείται πολύ λιγότερο υπεροξειδίο για την επίτευξη των ίδιων αποτελεσμάτων αποστείρωσης απ' ότι μόνο με το συμπυκνωμένο υπεροξείδιο του υδρογόνου.

Το γεγονός ότι χρησιμοποιείται ασθενές διάλυμα υπεροξειδίου του υδρογόνου, καθιστά τη νέα αυτή τεχνολογία της BTG ιδανική για την αποστείρωση των προδιαμορφωμένων χάρτινων κουτιών, όπως είναι τα κουτιά με πυραμιδωτό κάλυμα της Elopak ή το Combibloc της PKL, δεδομένου ότι η διαδικασία ξήρανσης δεν είναι τόσο σημαντική όσο είναι στην περίπτωση χρησιμοποίησης συμπυκνωμένου υπεροξειδίου του υδρογόνου.

(16) Από τη στιγμή που έχει αποκτηθεί η τεχνολογία για τη βασική διαδικασία αποστείρωσης χάρτινων κουτιών, είτε με συμπυκνωμένο υπεροξειδίο του υδρογόνου, είτε με ασθενές διάλυμα υπεροξειδίου του υδρογόνου και υπεριώδες φως, εξακολουθούν να απαιτούν σημαντικές εργασίες για την ανάπτυξη τόσο της μηχανής πλήρωσης, όσο και του χάρτινου κουτιού, ώστε να γίνει δυνατή η κατασκευή αξιόπιστης μηχανής, με τη βοήθεια της οποίας να γίνεται εκμετάλλευση της τεχνολογίας πλήρωσης και ασφάλισης συγκεκριμένων τύπων χάρτινων κουτιών με ικανοποιητικά αποτελέσματα, υπό τις συνθήκες που συναντώνται στα γαλακτοκομικά προϊόντα. Η ανάπτυξη τέτοιων μηχανών και χάρτινων κουτιών δεν προϋποθέτει μόνο σημαντική τεχνογνωσία, αλλά μπορεί να συνεπάγεται και περαιτέρω δικαιώματα για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, τόσο για τις μηχανές, όσο και για τα κουτιά που μπορούν να πληρούνται με αυτές. Στην περίπτωση της ασηπτικής μηχανής της Liquipak, με την οποία πληρούνται χάρτινα κουτιά με πυραμιδωτό κάλυμμα (1), ευρεσιτεχνίες υπάρχουν όχι μόνο για τη βασική διαδικασία αποστείρωσης, για την εκμετάλλευση της οποίας η άδεια χορηγείται από την BTG, αλλά και η Liquipak έχει αποκτήσει επίσης δικαίωμα ευρεσιτεχνίας τόσο για τις μηχανές όσο και για τα χάρτινα κουτιά. Η Tetra είναι τώρα ο κύριος των δικαιωμάτων αυτών για τις μηχανές και τα χάρτινα κουτιά.

(17) Παρά το γεγονός ότι όταν χορηγήθηκε η άδεια εκμετάλλευσης από το NRDC, η Liquipak ήταν μια επιτυχημένη εταιρεία κατασκευής μηχανών πλήρωσης χάρτινων κουτιών με αποστειρωμένο γάλα, δεν ήταν ακόμα σε θέση να κατασκευάσει άμεσα μιαν αποδεκτή μηχανή ασηπτικής συσκευασίας με βάση τη νέα αυτή τεχνολογία.

Η Liquipak έχει πράγματι δαπανήσει σημαντικά χρηματικά ποσά και αρκετά χρόνια, επιδιώκοντας να αναπτύξει μια αποδεκτή μηχανή. Η Elopak, που ήταν αποκλειστικός διανομέας της Liquipak για τις μηχανές της παστεριωμένου γάλακτος (καθώς επίσης και για κάθε μηχανή που θα αναπτυχθεί για γάλα τύπου UHT), συνέβαλε επίσης για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα στην ανάπτυξη μιας ασηπτικής μηχανής συσκευασίας γάλακτος τύπου UHT. Η συμβολή αυτή είχε τη μορφή διάθεσης των μηχανών πλήρωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με μειωμένη ή ακόμα και καμιά επιβάρυνση για τα χάρτινα κουτιά, παράλληλα με άλλες υπηρεσίες ενίσχυσης. Η Liquipak, πράγματι, εγκατέστησε ορισμένες μηχανές ασηπτικής συσκευασίας στην Κοινότητα - συγκεκριμένα τον τύπο 820Α - μέσω της Elopak, του διανομέα της. Η Elopak, προφανώς ικανοποιήθηκε από την τεχνολογία αποστείρωσης της BTG και θεώρησε ότι ήταν σε θέση να επιτρέψει την πώληση γάλακτος μέσω δικτύου διανομής προϊόντων μη διατηρημένων σε χαμηλή θερμοκρασία, επιτυγχάνοντας παράλληλα μια εύλογη περίοδο διατήρησης. Η Elopak ισχυρίζεται ότι η τεχνολογία αποστείρωσης της BTG προσφέρει μια βιώσιμη εναλλακτική λύση στο σύστημα Combibloc της PKL, όσον αφορά την ασηπτική συσκευασία. Επιπλέον, η Elopak εκτιμά ότι η τεχνολογία της BTG με τη χαμηλή συγκέντρωση υπεροξειδίου του υδρογόνου ταιριάζει απόλυτα με το προδιαμορφωμένο χάρτινο κουτί με πυραμιδωτό κάλυμμα (για το οποίο διαθέτει μεγάλη τεχνογνωσία και έχει συγκεντρώσει τις αναπτυξιακές της προσπάθειες) δεδομένου ότι υπάρχει μικρότερος κίνδυνος εναπομένοντος υπεροξειδίου του υδρογόνου. Αυτός είναι ο λόγος που η Elopak ήταν πρόθυμη να συμμετάσχει στην ανάπτυξη μιας αποδεκτής ασηπτικής μηχανής πλήρωσης της Liquipak.

(18) Αν και η Elopak ικανοποιήθηκε με την αποστείρωση που επιτεύχθηκε με την τεχνολογία της BTG, με βάση την οποία κατασκευάστηκε η μηχανή Liquipak 820A, θεώρησε ότι ήταν αναγκαίες περαιτέρω βελτιώσεις σε ορισμένες βασικές λειτουργίες της μηχανής, ώστε να βελτιωθεί η αξιοπιστία υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας. Μια εκσυγχρονισμένη παραλλαγή της μηχανής 820Α, που μελετήθηκε προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι μηχανικές αυτές ατέλειες, αναπτύχθηκε και επιδείχθηκε στην έκθεση γαλακτοκομικών προϊόντων του Παρισιού το 1986, έτοιμη για εμπορική διανομή. Η εκσυγχρονισμένη αυτή παραλλαγή της μηχανής συσκευασίας δεν δοκιμάσθηκε αρκετά υπό πραγματικές συνθήκες επειδή λίγο πριν από την εν λόγω έκθεση η Tetra ανήγγειλε την εξαγορά της Liquipak. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Elopak δεν είχε διάθεση να πωλεί και να παρέχει την αναγκαία τεχνική και ευρύτερη υποστήριξη σε μηχανές που ήταν γνωστό ότι ανήκαν στον κύριο ανταγωνιστή της, την Tetra.

(19) Η Tetra, από την άλλη μεριά, ισχυρίζεται ότι είναι ανγκαία η διεξαγωγή περαιτέρω έρευνας για την εφαρμογή της τεχνολογίας BTG, προκειμένου να βελτιωθούν οι δυνατότητες αποστείρωσης και να γίνει δυνατή η παραγωγή γάλακτος μακράς διάρκειας, χωρίς κανένα βλαβερό βακτηρίδιο. Η περαιτέρω αυτή ανάπτυξη της βασικής τεχνολογίας θα απαιτήσει, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της Tetra, σημαντική οικονομική επένδυση από τη μεριά της.

(20) Εκτός από την τεχνολογία αποστείρωσης που χρησιμοποιείται σήμερα από την Tetra και την PKL και αναπτύχθηκε από την BTG, υπάρχουν πολλές άλλες μέθοδοι αποστείρωσης που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή στερεών ή υγρών τροφίμων μακράς διάρκειας (UHT), σε διάφορα δοχεία (π.χ. πλαστικές σακούλες, κυπελοειδή δοχεία και μπουκάλια). Οι περισσότερες από τις μεθόδους αυτές αποστείρωσης είναι, για τεχνικούς λόγους, ακατάλληλες ή μη

πρακτικές για συσκευασία σε χάρτινα κουτιά. Άλλες μέθοδοι αποστείρωσης που θα ήταν ενδεχομένως τεχνικά αποδεκτές για συσκευασία σε χάρτινα κουτιά, είτε δεν αναπτύχθηκαν πέρα από κάποιο πρωτότυπο, είτε παραμένουν ως απλές θεωρητικές δυνατότητες.

(21) Οι μόνες τεχνικά αποδεκτές ασηπτικές μηχανές συσκευασίας χάρτινων κουτιών, εμπορικά διαθέσιμες στην Κοινότητα, για γάλα τύπου UHT, είναι οι μηχανές Tetra και PKL, που και οι δύο στηρίζονται σε παρόμοιες μεθόδους αποστείρωσης. Οι μηχανές που αναπτύχθηκαν από την Liquipak με τη χρησιμοποίηση της νέας μεθόδου αποστείρωσης BTG, αναπτύχθηκαν μέχρι το στάδιο στο οποίο η Elopak έκρινε ότι θα μπορούσαν να τύχουν εμπορικής εκμετάλλευσης. Οι άλλες μηχανές που είναι δυνατόν να συσκευάζουν ασηπτικά γάλα τύπου UHT, δεν διατίθενται στην Κοινότητα (1) ή/και είναι απλά πρωτότυπα που δεν μπορούν να τύχουν εμπορικής εκμετάλλευσης. Εν πάση περιπτώσει οι περισσότερες από τις άλλες μηχανές στηρίζονται στην ίδια μέθοδο αποστείρωσης που χρησιμοποιείται από την Tetra και την PKL, για τις οποίες η Elopak θεωρεί ότι μπορεί μεν να είναι κατάλληλες για χάρτινα κουτιά τροφοδοτούμενα υπό μορφή συνεχών κυλίνδρων (όπως είναι τα κουτιά τύπου παραλληλεπίπεδου της Tetra), είναι όμως λιγότερο κατάλληλες για χάρτινα κουτιά με πυραμιδωτό κάλυμμα όπως είναι αυτά στα οποία εξειδικεύεται η Elopak.

δ) Θέση των μέτρων στην αγορά

(22) Μόνο η Tetrapak και η PKL διαθέτουν, ως εκ τούτου, μηχανές πλήρωσης χάρτινων κουτιών γάλακτος σε άσηπτες συνθήκες τις οποίες μπορούν να εκμεταλλεύονται σήμερα εμπορικά σε ορισμένο μέτρο στην Κοινότητα. Πάντως, δεδομένου ότι η τεχνολογία της BTG μαζί με την τεχνογνωσία της Liquipak μπορούν να επιτρέψουν στην Tetra να προσαρμόσει τα χαρτοκυτία της με πυραμιδωτό κάλυμμα (τα Tetra Rex, τα οποία προς το παρόν πληρούνται μόνο με νωπό γάλα) στην ασηπτική πλήρωση για υγρά επεξεργασμένα με τη μέθοδο UHT, πλεονέκτημα που δεν διαθέτουν οι ανταγωνιστές της, η θέση της Tetra μπορεί να ενισχυθεί. Στοιχεία κατά προσέγγιση που αφορούν το μερίδιο της Tetra στην αγορά των μηχανών και των χάρτινων κουτιών παρατίθενται στους πίνακες 1 και 2 του παραρτήματος μαζί με τις συγκρίσεις του νωπά συσκευαζόμενου γάλακτος. Πρέπει να σημειωθεί ότι το μερίδιο της Tetrapak στην αγορά των μηχανών και χάρτινων κουτιών για υγρά συσκευαζόμενα σε άσηπτες συνθήκες είναι πολύ υψηλό (91,8 % και 81,1 % αντίστοιχα στην Κοινότητα) και ισχυρό σε κάθε κράτος μέλος. Ακόμα και αυτό το απλό στοιχείο του μεριδίου της αγοράς μπορεί να αποδώσει μικρότερη αξία στη δύναμή της. Λόγω ορισμένων τεχνικών πλεονεκτημάτων που περιγράφονται ανωτέρω σχετικά με τη μέθοδο της Tetrapak (προμήθεια χάρτινων κουτιών σε συνεχείς ρόλους που καθιστούν εύκολη την ξήρανση του εναπομένοντος υπεροξειδίου του υδρογόνου), οι πωλήσεις της PKL (2) έχουν γενικά περιορισθεί στην «εγχώρια» αγορά στη Γερμανία ή έχουν περιορισθεί σε « ειδικές» συσκευασίες (για παράδειγμα, χυμοί φρούτων ή μικρές συσκευασίες των 20 cl) ή συσκευασίες στις οποίες η αξία του περιεχομένου είναι τέτοια ώστε το κόστος της συσκευασίας να καθίσταται πολύ χαμηλό.

(23) Όπως γνωρίζει η Επιτροπή, μόνο η Tetra προμηθεύει χάρτινα κουτιά για τις δικές της μηχανές και δεν υπάρχουν εταιρείες, τουλάχιστον στην Κοινότητα, που να μην προμηθεύουν χάρτινα κουτιά για τις μηχανές ασηπτικής πλήρωσης της Tetra. Επίσης, μόνο η PKL ή οι δικαιούχοι της προμηθεύουν χάρτινα κουτιά για τις μηχανές ασηπτικής πλήρωσης. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα κύρια έσοδα και κέρδη προέρχονται από την προμήθεια χάρτινων κουτιών για μια μηχανή και όχι από την προμήθεια αυτών των ίδιων των μηχανών συσκευασίας. Μια μηχανή συσκευασίας αναμένεται να έχει διάρκεια ζωής αρκετών ετών, κατά τη διάρκεια των οποίων παράγει δεκάδες εκατομμύρια χάρτινα κουτιά. Τα κύρια τεχνικά εμπόδια για την είσοδο στην αγορά αντιμετωπίζονται όμως κατά την παραγωγή και τη συντήρηση των μηχανών ασηπτικής πλήρωσης. Αυτό απαιτεί όχι μόνο ανάλογη τεχνολογία αποστείρωσης για τα χάρτινα κουτιά αλλά, επίσης, σημαντική τεχνογνωσία και εμπειρία. Η τεχνολογία και η τεχνογνωσία είναι απαραίτητες για να παραχθεί μια ασφαλής μηχανή ικανή να λειτουργεί διαρκώς και να διατηρεί ασηπτικό περιβάλλον για τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Μόνο τέτοιες μηχανές μπορούν να παράγουν συσκευασμένα υγρά που να έχουν την απαραίτητη ποιότητα και διάρκεια ζωής. Παρά το γεγονός ότι η βασική τεχνολογία αποστείρωσης που χρησιμοποιείται από την Tetra και την PKL δεν καλύπτεται πλέον από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, παραμένει ακόμα δύσκολο, για έναν παραγωγό μηχανών συσκευασίας γάλακτος, να παράγει εμπορικά αποδεκτές μηχανές ασηπτικής συσκευασίας. Ακόμα και η Liquipak, η οποία διαθέτει μεγάλη πείρα στον τομέα των μηχανών νωπής συσκευασίας, υποχρεώθηκε να διαθέσει σημαντικούς οικονομικούς πόρους και πολλά χρόνια για να αναπτύξει μια αποδεκτή, από μηχανική άποψη, μηχανή ασηπτικής συσκευασίας που να εμπεριέχει τη νέα τεχνολογία αποστείρωσης της BTG.

Ορισμένες εταιρείες (ιδιαίτερα εκείνες που βρίσκονται εκτός Κοινότητας), προσπαθούν να αναπτύξουν τις μηχανές ασηπτικής συσκευασίας. Πέρα από τα τεχνικά εμπόδια που συναντώνται στην προσπάθεια αυτή, είναι επίσης πολύ δύσκολο γι' αυτές τις εταιρείες να αποφύγουν την παραβίαση ορισμένων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που κατέχουν η Tetra και η PKL στην Κοινότητα στον τομέα αυτό, ιδιαίτερα για τα χάρτινα κουτιά « παραλληλεπιπέδου» τύπου (3).

(24) Τα τεχνικά εμπόδια που παρακωλύουν την κατασκευή χάρτινων κουτιών για τη συσκευασία σε άσηπτες συνθήκες υγρών είναι μικρότερα από εκείνα που συναντώνται για την κατασκευή μηχανών ασηπτικής συσκευασίας, παρά το γεγονός ότι, στην

πράξη, απαιτείται η ίδια τεχνογνωσία. Τα κύρια εμπόδια για την είσοδο σ' αυτή την αγορά δημιουργούνται από το γεγονός ότι οι παραγωγοί ασηπτικών μηχανών εξαρτούν μεταξύ τους την πώληση μηχανών και την πώληση χάρτινων κουτιών. Επιπλέον, στην Κοινότητα παρέχεται αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας για όλα τα χάρτινα κουτιά που μπορούν να πληρωθούν από ασηπτικές μηχανές που προμηθεύουν η Tetra και η PKL. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι τα γαλακτοκομεία, ακόμη και όταν αφήνονται εντελώς ελεύθερα ως προς την επιλογή τους, προτιμούν συχνά να προμηθεύονται τα χάρτινα κουτιά από τον διανομέα των μηχανών συσκευασίας, έτσι ώστε οι μηχανικές βλάβες και η κακή λειτουργία (που μπορεί να είναι ιδιαίτερα δαπανηρή από την άποψη του ελαττωματικού απορριπτόμενου προϊόντος) να μη γίνονται αιτίες διαμάχης όσον αφορά την ευθύνη μεταξύ διαφορετικού παραγωγού μηχανής και χάρτινου κουτιού.

(25) Μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το κλειδί για την είσοδο στην αγορά των χάρτινων κουτιών όσον αφορά είδη τροφίμων που διατηρούνται πολύ χρόνο στις αποθήκες συνδέεται με την ικανότητα προμήθειας μηχανών ασηπτικής συσκευασίας για αυτά τα χάρτινα κουτιά. Τα τεχνικά εμπόδια που υπάρχουν κατά την είσοδο στην αγορά είναι πολύ μεγαλύτερα για τις μηχανές από ό,τι για τα χάρτινα κουτιά, δεδομένου ότι ένας κατασκευαστής μηχανών πρέπει να διαθέτει όχι μόνον μια ανάλογη μηχανή αποστείρωσης για τα χάρτινα κουτιά αλλά, επίσης, πρέπει να είναι σε θέση να ενσωματώνει αυτή την τεχνική σε μια ασφαλή μηχανή πλήρωσης ικανή όχι μόνο να εργάζεται διαρκώς με μια υψηλή απόδοση και ασφάλεια σε συνθήκες γαλακτοκομείου αλλά και να διατηρεί ένα ασηπτικό/αποστειρωμένο περιβάλλον. Μόνο υπό αυτές τις συνθήκες μπορούν τα συσκευαζόμενα προϊόντα να έχουν την απαιτούμενη διάρκεια διατήρησης σε αποθήκες και να μην προσβάλλονται από επιβλαβή βακτηρίδια.

Β. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Ι. Πεδίο εφαρμογής της παρούσας απόφασης

(26) Η παρούσα απόφαση αφορά την άδεια εκμετάλλευσης μεταξύ των NRDC (τώρα BTG) και Novus Corp (η οποία παραχωρήθηκε αργότερα στη Liquipak International BV), στο μέτρο που, κατόπιν συμφωνίας μεταξύ της BTG και της Tetra το 1986, η εν λόγω άδεια εκχωρήθηκε στην Tetra. Αυτή η μεταβίβαση επέτρεψε στην Tetra να οριστικοποιήσει την ανάληψη του ομίλου Liquipak, ο οποίος περιλαμβάνει τη Liquipak International BV.

(27) Κρίνεται ότι ο όμιλος Tetrapak καταχράστηκε, κατά την έννοια του άρθρου 86, τη δεσπόζουσα θέση που κατέχει στην αγορά των μηχανών και της τεχνολογίας για την πλήρωση χάρτινων κουτιών σε άσηπτες συνθήκες με υγρά επεξεργασμένα με τη μέθοδο UHT, και ιδιαίτερα του γάλακτος. Ο όμιλος Tetrapak διέπραξε την κατάχρηση μέσω της απόκτησης της Liquipak, γεγονός που επέτρεψε σ' αυτόν να επωφεληθεί αποκλειστικά της τεχνολογίας για την οποία έχει χορηγηθεί άδεια από την BTG, η οποία, αντίστοιχα, εμπόδισε ή τουλάχιστον καθυστέρησε ουσιαστικά την Elopak κατά την είσοδό της στην αγορά ασηπτικής συσκευασίας. Ταυτόχρονα, η Tetra ενίσχυσε τη θέση της στη συγκεκριμένη αγορά. Αυτό οφείλεται στο ότι η αποκλειστικότητα της τεχνολογίας BTG, την οποία απέκτησε η Tetra αποτελεί μια από τις λίγες εναλλακτικές λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν με τα χάρτινα κουτιά για τις τεχνικές αποστείρωσης της Tetra. Μια τέτοια τεχνική αποστείρωσης είναι ζωτικής σημασίας ή επαρκές στοιχείο για την κατασκευή μηχανών ασηπτικής συσκευασίας. Η κατάχρηση αυτή διήρκεσε τουλάχιστον από τότε που η Tetra απόκτησε την αποκλειστική άδεια μέχρι την ημερομηνία κατά την οποία παραιτήθηκε από την αποκλειστικότητα.

(28) Θεωρείται επίσης ότι τουλάχιστον από τη στιγμή της ανάληψης εκ μέρους της Tetra του ομίλου Liquipak και τη μεταβίβαση της αποκλειστικής άδειας εκμετάλλευσης και μέχρι την παραίτηση της Tetra από την αποκλειστικότητα, η αποκλειστικότητα της άδειας ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1. Δεδομένου ότι η εν λόγω άδεια κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής δεν περιελάμβανε περιορισμούς πέραν όσων περιγράφονται στα άρθρα 1 και 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2349/84, εφαρμοζόταν αυτόματα για την περίοδο αυτή η απαλλαγή που προβλέπεται στον εν λόγω κανονισμό. Εντούτοις, κρίνεται ότι για την εν λόγω αποκλειστική άδεια δεν επληρούντο οι όροι του άρθρου 85 παράγραφος 3. Συνεπώς, αν η Tetra δεν είχε παραιτηθεί από κάθε αποκλειστικότητα, η Επιτροπή θα είχε ανακαλέσει αυτή την απαλλαγή και θα είχε δηλώσει ότι η αποκλειστικότητα της εν λόγω άδειας συνιστά παράβαση του άρθρου 85 παράγραφος 1.

ΙΙ. Η σχετική αγορά

Ο καθορισμός της σχετικής αγοράς είναι απαραίτητος όχι μόνο για την εκτίμηση του άρθρου 86 αλλά, επίσης, για να εξετασθεί η αποκλειστική άδεια σε σχέση με το άρθρο 85 παράγραφος 1, και ιδιαίτερα για να προσδιοριστεί κατά πόσον πληρούνται οι όροι εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 3.

(29) Οι σχετικές αγορές στις οποίες συμμετέχει η Tetrapak είναι, κατά πρώτον, η αγορά για την προμήθεια μηχανών που ενσωματώνουν τεχνολογία για την αποστείρωση χάρτινων κουτιών, η οποία μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί για την πλήρωση αυτών των χαρτοκυτίων σε άσηπτες συνθήκες με υγρά επεξεργασμένα με τη μέθοδο UHT και, κατά δεύτερον, η αγορά προμήθειας χάρτινων κουτιών για αυτές τις μηχανές. Για τους λόγους που αναλύθηκαν στα πραγματικά περιστατικά, η πρόσβαση στην αγορά για την προμήθεια μηχανών αντιμετωπίζει τα μεγαλύτερα εμπόδια και αποτελεί το κλειδί της εισόδου στην αγορά χάρτινων κουτιών. Το μεγαλύτερο μέρος των χάρτινων κουτιών (περίπου το 90 %), είτε πρόκειται για άσηπτα είτε για νωπά υγρά, χρησιμοποιείται για γάλα ή για προϊόντα γάλακτος. Το θέμα του κατά πόσον τα χάρτινα κουτιά για το γάλα που συσκευάζεται σε άσηπτες συνθήκες και τα χάρτινα κουτιά για το νωπό γάλα και οι σχετικές μηχανές συσκευασίας τους μπορούν να υποκατασταθούν μεταξύ τους και κατά πόσον άλλες μορφές συσκευασίας γάλακτος και οι σχετικές μηχανές τους (μόνο οι γυάλινες και οι πλαστικές φιάλες έχουν κάποια σημασία) μπορούν να αντικαταστήσουν αυτά πρέπει να εξετασθεί για να επαληθευθεί αν η σχετική αγορά έχει σωστά οριοθετηθεί.

(1) Η Tetra άρχισε να κυκλοφορεί στην αγορά χάρτινα κουτιά τύπου παραλληλεπίπεδου με ειδικές γλωττίδες αποσφράγισης, ώστε να μην είναι αναγκαίο να κοπεί το κουτί για να ανοιχτεί.

(2) Φρουτοχυμοί με διάρκεια ζωής αρκετών μηνών μπορούν επίσης να συσκευαστούν σε χάρτινα κουτιά με εσωτερική επένδυση αλουμινίου, με μια διαδικασία «εν θερμώ πλήρωσης» (hot-fill). Σύμφωνα με τη διαδικασία αυτή, ο χυμός θερμαίνεται, αλλά σε θερμοκρασία χαμηλότερη από ό,τι για την παραγωγή γάλακτος UHT, και τοποθετείται κατευθείαν σε χάρτινα κουτιά. Δεν απαιτείται πλήρης αποστείρωση των χάρτινων κουτιών, ενώ η διάρκεια ζωής αρκετών μηνών επιτυγχάνεται με το συνδυασμό της διαδικασίας της «εν θερμώ πλήρωσης» και της φυσικής οξύτητας και των χαρακτηριστικών διατήρησης των φρουτοχυμών. Στη διαδικασία αυτή δεν απαιτείται μηχανή ασηπτικής πλήρωσης. Η τεχνογνωσία κατασκευής μηχανών «εν θερμώ πλήρωσης» δεν παρέχει αυτόματα τη δυνατότητα, σε έναν κατασκευαστή μηχανών, να κατασκευάζει ασηπτικές μηχανές συσκευασίας γάλακτος. Γάλα μακράς διαρκείας δεν μπορεί να παραχθεί μέσω της διαδικασίας αυτής της «εν θερμώ πλήρωσης».

(1) Οι μηχανές που αναπτύχθηκαν για τη σφράγιση χάρτινων κουτιών με πυραμιδωτό κάλυμμα δεν μπορούν συνήθως να χρησιμοποιηθούν για τη σφράγιση χάρτινων κουτιών του τύπου παραλληλεπιπέδου. Ακόμα και για μια μηχανή συσκευασίας χάρτινων κουτιών με πυραμιδωτό κάλυμμα ή κουτιών τύπου παραλληλεπιπέδου, τα αντίστοιχα κουτιά πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να ταιριάζουν στη συγκεκριμένη μηχανή.

(1) Είναι πιθανόν ότι ορισμένες από αυτές τις μηχανές ή τα χαρτοκυτία παραβιάζουν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας της Tetra στην Κοινότητα. Η μέθοδος με την οποία οι μηχανές Tetra και PKL «διπλώνουν» τα «παραλληλεπιπέδου» τύπου χαρτοκυτία για να σχηματίσουν οροφή ή βάση προστατεύεται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τόσο από την Tetra όσο και από την PKL. Αυτή η μέθοδος για την οροφή του χαρτοκυτίου φαίνεται να είναι σχεδόν η ίδια για την Tetra και την PKL - βλέπε συμφωνίες μεταξύ Tetra και PKL της 17ης Μαΐου και της 16ης Δεκεμβρίου 1985.

(2) Ο δικαιούχος της PKL (Bowater) αναφέρεται στον πίνακα 1.

(3) Αυτό είναι αληθές παρά το γεγονός ότι η βασική μέθοδος αποστείρωσης που χρησιμοποιείται από την Tetra και την PKL δεν προστατεύεται πλέον με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Η ικανότητα αντικατάστασης με άλλες μορφές συσκευασίας και οι σχετικές μηχανές συσκευασίας για υγρά πλην του γάλακτος, τα οποία συσκευάζονται σε χάρτινα κουτιά (κατά κύριο λόγο, κρασί, νερό και χυμοί φρούτων) πρέπει επίσης να εξετασθεί για να επαληθευθεί αν η σχετική αγορά έχει σωστά οριοθετηθεί.

Συσκευασία γάλακτος

(30) Οι γυάλινες φιάλες, οι πλαστικές φιάλες, τα πλαστικά δοχεία, τα ασηπτικά πληρούμενα χάρτινα κουτιά γάλακτος και τα χάρτινα κουτιά νωπού γάλακτος μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούν μέρος της ευρείας αγοράς συσκευασίας γάλακτος. Κάθε μορφή συσκευασίας και η σχετική μηχανή συσκευασίας, συχνά με τη δική της χωριστή τεχνολογία, αποτελεί μια χωριστή αγορά με τους δικούς της όρους προσφοράς και ζήτησης. Οι αγορές των μηχανών ασηπτικής συσκευασίας γάλακτος και των χάρτινων κουτιών που συνοδεύουν αυτές τις μηχανές συνιστούν τις σχετικές αγορές από την άποψη της πολιτικής ανταγωνισμού (ανάλυση σύμφωνα με τα άρθρα 85 και 86), επειδή είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι μόνο οι παραγωγοί αυτών των προϊόντων μπορούν βραχυπρόθεσμα να ασκήσουν οποιοδήποτε πραγματικό ανταγωνισμό. Η δύναμη που διαθέτουν στην αγορά οι παραγωγοί των μηχανών ασηπτικής συσκευασίας γάλακτος και των ανάλογων χάρτινων κουτιών δεν περιορίζεται ούτε:

- από την υποκατάσταση στο επίπεδο ζήτησης (οι καταναλωτές δεν στρέφονται εύκολα από το αποστειρωμένο με τη μέθοδο UHT συσκευασμένο γάλα προς άλλες μορφές γάλακτος) (1), ούτε

- από την υποκατάσταση στο επίπεδο της προσφοράς (οι παραγωγοί διαφορετικών μηχανών συσκευασίας γάλακτος δεν μπορούν εύκολα να εισχωρήσουν στην αγορά μηχανών ασηπτικής συσκευασίας και χάρτινων κουτιών) (2).

Όπως αποδεικνύεται κατωτέρω, η απουσία της δυνατότητας υποκατάστασης στο επίπεδο της προσφοράς και της ζήτησης αντανακλάται στο γεγονός ότι μια μικρή αλλά σημαντική αύξηση της τιμής των ασηπτικών συσκευασιών (ή μηχανών) ούτε συνεπιφέρει μεγάλη και άμεση μείωση της ζήτησης αυτής της συσκευασίας (ή της μηχανής) με την αντίστοιχη αύξηση της ζήτησης των άλλων συσκευασιών (ή μηχανών) ούτε ενισχύει την άμεση είσοδο στην αγορά νέων παραγωγών. Λόγω του ότι η διακύμανση των τιμών δεν έχει αισθητή επίδραση ούτε στη ζήτηση ούτε στην προσφορά των ασηπτικών χάρτινων κουτιών και μηχανών, οι παραγωγοί αυτών των προϊόντων μπορούν να δρουν ανεξάρτητα από τους καταναλωτές ή τους παραγωγούς άλλων υλικών συσκευασίας και μηχανών. Υπό αυτές τις συνθήκες μόνον οι παραγωγοί ασηπτικών χάρτινων κουτιών και μηχανών μπορούν ενδεχόμενα να αποτελέσουν πραγματική τροχοπέδη στην ουσιαστική οικονομική δύναμη που θα διέθεταν αλλιώς αυτοί οι συγκεκριμένοι παραγωγοί. Το κριτήριο της ελαστικότητας των τιμών συγκεντρώνει τους πολυάριθμους παράγοντες που προσδιορίζουν την έκταση της σχετικής αγοράς (π.χ. φυσικά ή τεχνητά υποκατάστατα προϊόντα, προτιμήσεις των καταναλωτών, ευχέρεια εισόδου στην αγορά νέων επιχειρήσεων ή προϊόντων κλπ.). Αν ένας παραγωγός ή όμιλος παραγωγών δεσπόζουν στην κατ'αυτόν τον τρόπο οριοθετημένη σχετική αγορά, μπορεί να λεχθεί ότι απολαύουν οικονομικής ισχύος χωρίς να εμποδίζονται από την απειλή πραγματικού ή αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Το Δικαστήριο τόνισε πάντοτε ότι το καθοριστικό στοιχείο της δεσπόζουσας θέσης είναι ο βαθμός στον οποίο μπορεί να ασκείται η οικονομική ελευθερία (3). Έτσι, υπό τους όρους της παρούσας υπόθεσης, το κριτήριο της ελαστικότητας των τιμών είναι το καταλληλότερο έναντι των κανόνων ανταγωνισμού, στο μέτρο που συνδέεται άμεσα και λογικά με τον προσδιορισμό της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσης. Οι λόγοι που οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι όντως υπάρχει δεσπόζουσα θέση μπορούν να συνοψισθούν ως ακολούθως:

1. Έ λ λ ε ι ψ η υ π ο κ α τ ά σ τ α σ η ς σ τ ο ε π ί π ε δ ο τ η ς ζ ή τ η σ η ς

- Τα διάφορα είδη συσκευασιών γάλακτος και οι σχετικές μηχανές αποτελούν μικρό μόνο μέρος του κόστους της λιανικής τιμής γάλακτος,

- τα διάφορα είδη συσκευασιών και τα διάφορα γάλατα με τα οποία γενικά σχετίζονται έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία ωθούν τους καταναλωτές να μην τα θεωρούν τέλεια υποκατάσταστα.

2. Έ λ λ ε ι ψ η υ π ο κ α τ ά σ τ α σ η ς σ τ ο ε π ί π ε δ ο τ η ς π ρ ο σ φ ο ρ ά ς

- Οι όροι προσφοράς διαφέρουν για κάθε είδος συσκευασίας και για τις σχετικές μηχανές συσκευασίας. Δεν υπάρχει στην πραγματικότητα, δυνατότητα για έναν προμηθευτή ενός είδους συσκευασίας ή μιας μηχανής συσκευασίας να προσαρμοστεί εύκολα στην παραγωγή άλλου είδους συσκευασίας ή μηχανής συσκευασίας (4),

- είναι απαραίτητος ο δαπανηρός επανεξοπλισμός των γαλακτοκομείων και των συστημάτων διανομής για να είναι δυνατή η προσαρμογή από το ένα είδος γάλακτος και χάρτινου κουτιού σε άλλο.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ

Οι συσκευασίες και οι σχετικές μηχανές τους αντιπροσωπεύουν μικρό μόνο μέρος της τιμής του γάλακτος

(31) Όλα τα είδη συσκευασίας του γάλακτος, εκτός από τις γυάλινες φιάλες που επιστρέφονται, όπως τα ασηπτικά χάρτινα κουτιά γάλακτος, τα χάρτινα κουτιά νωπού γάλακτος και οι πλαστικές φιάλες, αντιπροσωπεύουν μικρό σχετικά ποσοστό του κόστους της λιανικής τιμής του γάλακτος - κάτω από το 10 %.

Το ίδιο ισχύει και για τις επιστρεφόμενες γυάλινες φιάλες όταν αποσβεστούν, όπως συνήθως συμβαίνει, μετά τις πολλές χρήσεις τους. Ως εκ τούτου, ακόμα και σημαντικές μεταβολές της σχετικής τιμής αυτών των συσκευασιών γάλακτος (± 10 %) δεν προκαλούν σημαντική διαφορά ως προς τη λιανική τιμή για τον καταναλωτή (± 1 %). Συνεπώς, εκτός από την περίπτωση όπου ο καταναλωτής θεωρεί τις διάφορες συσκευασίες και τα περιεχόμενά τους ως πλήρως υποκαταστάσιμα (πράγμα που δεν συμβαίνει στην περίπτωση - βλέπε κατωτέρω), ακόμη και οι σημαντικές μεταβολές ως προς την τιμή των συσκευασιών είναι απίθανο να προκαλέσουν αξιοσημείωτες μεταβολές στην τελική ζήτηση. Παρά το γεγονός ότι δεν υποβλήθηκαν ακριβή στοιχεία, είναι λογικό να υποτεθεί ότι οι δαπάνες των μηχανών συσκευασίας αντιπροσωπεύουν πολύ χαμηλότερο ποσοστό της λιανικής τιμής του γάλακτος από ό,τι αυτά τα ίδια τα χάρτινα κουτιά, λόγω της αναμενόμενης διάρκειας ζωής τους και των όρων υπό τους οποίους διατίθενται στους χρήστες. Συνεπώς, ακόμα και οι πολύ μεγάλες μεταβολές της τιμής των μηχανών δεν έχουν, βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα, σημαντικές επιπτώσεις στην τιμή του γάλακτος για τους καταναλωτές.

Τα διάφορα είδη γάλακτος και οι σχετικές συσκευασίες τους δεν θεωρούνται από τους καταναλωτές ως τέλεια υποκατάστατα

(32) Υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τρόποι επεξεργασίας του γάλακτος - παστερίωση (για νωπό γάλα), μέθοδος UHT και αποστείρωση (1). Κάθε είδος γάλακτος έχει διαφορετική γεύση και διαφορετική δυνατότητα διατήρησης. Το νωπό γάλα είναι κατά κανόνα ακριβότερο από τα άλλα είδη γάλακτος επειδή δεν μπορεί να αποθηκευτεί για πολύ χρόνο. Απαιτεί, ως εκ τούτου, ταχύτατο και τακτικό σύστημα διανομής επειδή υπάρχει πάντα ο κίνδυνος αλλοίωσης. Θεωρείται όμως γενικά από τους καταναλωτές ότι έχει καλύτερη γεύση.

Τα διατηρημένα γάλατα (UHT και αποστειρωμένο) μπορούν να παραχθούν σε περιόδους που το γάλα είναι φθηνότερο και διαθέσιμο σε μεγαλύτερες ποσότητες για να καταναλωθούν αργότερα, όταν το νωπό γάλα (η πρώτη ύλη) είναι ακριβότερο. Το αποστειρωμένο γάλα μπορεί να αποθηκευτεί για περισσότερο χρόνο απ' ό,τι το γάλα το επεξεργασμένο σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες ( UHT), είναι συνήθως φθηνότερο από το γάλα UHT αλλά θεωρείται γενικά ότι έχει κατώτερη γεύση. Έτσι ενώ κάθε είδος γάλακτος μπορεί από τεχνική άποψη να θεωρηθεί κατάλληλο ή παραδεκτό υποκατάστατο για άλλα είδη γάλακτος, δεδομένου ότι, πρόκειται για υγρό με ορισμένες θρεπτικές ιδιότητες, οι καταναλωτές δεν θεωρούν αυτό ως πλήρως υποκαταστάσιμο λόγω της διαφορετικής γεύσης και των διαφορετικών ιδιοτήτων συντήρησης. Πολλοί καταναλωτές δείχνουν προτίμηση για ορισμένο είδος γάλακτος και αυτή η προτίμησή τους μπορεί να αλλάξει μόνο μετά από μία αλλαγή συνηθειών ή μετά από σημαντική μεταβολή της σχετικής λιανικής τιμής των διαφόρων ειδών γάλακτος. Συνεπώς, ακόμα και αν τα διάφορα είδη γάλακτος μπορούν να συναγωνιστούν στο μέτρο που μπορούν να θεωρηθούν ότι ανήκουν στην ίδια αγορά (γεγονός το οποίο δεν είναι βέβαιο) αυτό δεν σημαίνει ότι οι διάφορες συσκευασίες ανήκουν στην ίδια αγορά. Μικρές αλλά ουσιαστικές μεταβολές της σχετικής τιμής των διαφόρων συσκευασιών δεν είναι επαρκείς για να επιφέρουν μεταβολές μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών γάλακτος με τις οποίες συνδέονται, επειδή η δυνατότητα υποκατάστασης των διαφόρων ειδών γάλακτος δεν είναι πλήρης.

(33) Κάθε είδος γάλακτος συνδέεται με ορισμένους τύπους συσκευασίας: οι γυάλινες φιάλες και τα χαρτοκυτία με κεραμιδωτή κορυφή και, σε μικρότερη έκταση, τα χαρτοκυτία «παραλληλεπίπεδου » τύπου προσφέρονται για το νωπό γάλα, τα χαρτοκυτία παραλληλεπίπεδου τύπου για το γάλα UHT και οι πλαστικές φιάλες και, σε μικρότερη έκταση, οι γυάλινες φιάλες για το αποστειρωμένο γάλα. Ακριβώς όπως η υποκατάσταση μεταξύ των διαφόρων ειδών γάλακτος δεν είναι απόλυτη, έτσι και η υποκατάσταση μεταξύ των διαφόρων ειδών γάλακτος σε διαφορετικές συσκευασίες δεν μπορεί να είναι επίσης απόλυτη.

1. Ν ω π ό γ ά λ α

Δεδομένου ότι, οι γυάλινες φιάλες πρέπει να επιστρέφονται, είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα ειδικό σύστημα διανομής (συνήθως κατ' οίκον παράδοση) για τις συσκευασίες αυτού του είδους. Τα χάρτινα κουτιά με πυραμιδωτή κορυφή χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο για τη διανομή νωπού γάλακτος σε καταστήματα και συνήθως δεν ανταγωνίζονται απευθείας τα γάλατα σε γυάλινες φιάλες (2). Μικρές μεταβολές στη σχετική τιμή του εμφιαλωμένου γάλακτος και του γάλακτος σε χάρτινα κουτιά δεν μπορούν να προξενήσουν μεγάλη και άμεση μεταστροφή από το ένα είδος στο άλλο λόγω της ειδικής και συστηματικής υπηρεσίας που προσφέρεται με τις κατ' οίκον

προμήθειες. Δεδομένου ότι τα χαρτοκυτία και οι φιάλες αντιπροσωπεύουν μικρό μόνο μέρος της λιανικής τιμής του γάλακτος, μόνον οι ριζικές αλλαγές ως προς τη σχετική τιμή των χάρτινων κουτιών και των φιαλών μπορούν να μεταβάλουν ουσιαστικά τη λιανική τιμή του γάλακτος. Συνεπώς, οι φιάλες και τα χάρτινα κουτιά δεν μπορούν να θεωρηθούν ως πλήρη υποκατάστατα. Το νωπό γάλα μπορεί επίσης να συσκευαστεί σε πλαστικές φιάλες ή πλαστικά δοχεία, αλλά αυτό δεν συμβαίνει σε σημαντική έκταση. Τέτοιου είδους συσκευασία δε θεωρείται από τους καταναλωτές, στα περισσότερα κράτη μέλη γενικά παραδεκτή για το νωπό γάλα. Η γαλλική και γερμανική αγορά εξαιρούνται από την άποψη αυτή επειδή στη Γαλλία περίπου το ένα τρίτο του νωπού γάλακτος διανέμεται σε πλαστικές φιάλες και στη Γερμανία το 20 % περίπου σε πλαστικές σακούλες (1). Μολονότι αυτές οι πλαστικές φιάλες και σακούλες διανέμονται παράλληλα με τα χάρτινα κουτιά σε υπεραγορές, αυτό δεν σημαίνει ότι μια μικρή αύξηση της τιμής των χάρτινων κουτιών σε σύγκριση είτε με τις πλαστικές φιάλες ή τις σακούλες θα παρακινούσε τους καταναλωτές, ιδιαίτερα στα άλλα κράτη μέλη, να στραφούν από το γάλα σε χάρτινα κουτιά στο γάλα σε φιάλες ή σακούλες.

Πάντως, ακόμα και αν υποτεθεί ότι στη Γαλλία και στη Γερμανία, οι καταναλωτές θεωρούν ότι το νωπό γάλα σε χάρτινα κουτιά και πλαστικές φιάλες ή σακούλες είναι απόλυτα υποκαταστάσιμα, αυτή η υποκατάσταση περιορίζεται μόνο στις χώρες εκείνες όπου αυτού του είδους η συσκευασία είναι αποδεκτή από τους καταναλωτές νωπού γάλακτος, και δεν μπορεί να καταστήσει τα χάρτινα κουτιά και τις πλαστικές φιάλες και σακούλες μέρη της ίδιας αγοράς στα άλλα κράτη μέλη. Κατ' αυτό τον τρόπο, τα μερίδια της αγοράς των διαφόρων παραγωγών που αναφέρονται ανωτέρω για τα χάρτινα κουτιά νωπού γάλακτος δεν μεταβάλλονται σημαντικά και σε καμιά περίπτωση δεν αλλάζει το μερίδιο της Tetra στην αγορά χάρτινων κουτιών και τεχνολογίας για γάλα UHT (2).

2. Γ ά λ α π ο υ υ φ ί σ τ α τ α ι ε π ε ξ ε ρ γ α σ ί α σ ε υ ψ η λ ή θ ε ρ μ ο κ ρ α σ ί α ( U H T )

Όλο σχεδόν το γάλα UHT συσκευάζεται σε χάρτινα κουτιά παραλληλεπίπεδου τύπου. Η τεχνολογία για αυτό το είδος συσκευασίας γάλακτος που αναπτύχθηκε αρχικά από την Tetrapak αρμόζει πλήρως στο γάλα UHT. Τα χάρτινα κουτιά με πυραμιδωτή κορυφή μπορούν να χρησιμοποιηθούν για γάλα UHT, αλλά η Tetrapak και η PKL που κατασκευάζουν παραλληλεπίπεδα χάρτινα κουτιά δεν έχουν προσαρμόσει τις αντίστοιχες μηχανές τους για τη συσκευασία γάλακτος UHT στο σύστημα των πυραμιδωτών καλυμμάτων (3). Η Elopak, που είναι κυρίως παραγωγός χάρτινων κουτιών με πυραμιδωτό κάλυμα, δεν διέθετε, μέχρι τη σύναψη συμφωνίας διανομής με τη Liquipak, παραδεκτή τεχνολογία UHT, με την οποία θα ήταν δυνατόν να προσπαθήσει να αναπτύξει αυτή την αγορά.

3. Α π ο σ τ ε ι ρ ω μ έ ν ο γ ά λ α

Δεδομένου ότι η διαδικασία αποστείρωσης πραγματοποιείται κατά τη συσκευασία, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο γυάλινες ή πλαστικές φιάλες (4). Η ανθεκτικότητα των χάρτινων κουτιών θα αποδεικνυόταν ανεπαρκής λόγω της παρατεταμένης απαραίτητης επεξεργασίας σε υψηλές θερμοκρασίες, γεγονός που αποκλείει τη χρήση των χάρτινων κουτιών για αυτό το είδος γάλακτος.

Συμπέρασμα όσον αφορά την υποκατάσταση στο επίπεδο της ζήτησης

(34) Ενόψει των προαναφερόμενων, πρέπει να συναχθεί ότι τα διάφορα είδη γάλακτος δεν είναι πλήρως υποκαταστάσιμα. Κάθε ένα από αυτά τα μη πλήρως υποκατάστατα είδη γάλακτος, για τεχνικούς λόγους και για λόγους που έχουν σχέση με τον καταναλωτή, τείνει να συνδέεται με ορισμένα είδη συσκευασίας. Στη περίπτωση του γάλακτος UHT έχει βρεθεί μόνο μία μορφή συσκευασίας. Ακόμα και αν διάφορα είδη γάλακτος ανήκουν στην ίδια αγορά, ανεπαίσθητες αλλαγές της γενικής τιμής ενός είδου γάλακτος δεν προξενούν ουσιαστικές μεταβολές στις καταναλωτικές αντιλήψεις. Δεδομένου ότι η συσκευασία του γάλακτος αντιπροσωπεύει μικρό μέρος της λιανικής τιμής του γάλακτος, μια μικρή αλλά σχετικά ουσιαστική μεταβολή της τιμής της συσκευασίας δεν μεταβάλλει αισθητά τη γενική τιμή του γάλακτος και, συνεπώς, δεν είναι επαρκής για να επιφέρει αλλαγή στις σχετικές καταναλωτικές αντιλήψεις σχετικά με το γάλα. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο για τις μεταβολές των σχετικών τιμών των μηχανών συσκευασίας του γάλακτος. Συνεπώς η διασταυρούμενη ελαστικότητα της ζήτησης για τα διάφορα είδη συσκευασιών γάλακτος και τις μηχανές συσκευασίας είναι χαμηλή. Ως εκ τούτου, από την άποψη της ζήτησης, οι διάφορες συσκευασίες γάλακτος και οι τεχνολογιές τους αποτελούν χωριστές αγορές. Η τιμή και η προκύπτουσα ζήτηση για τέτοιες συσκευασίες και μηχανές δεν εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την τιμή άλλων συσκευασιών.

(35) Το γεγονός ότι διαπιστώνονται σημαντικές αλλαγές στις προτιμήσεις υπέρ ορισμένων ειδών συσκευασίας λόγω μεταβολής των συνηθειών (για παράδειγμα περισσότερες αγορές από υπεραγορές που ευνοούν ορισμένες συσκευασίες για λόγους μεταφοράς και αποθήκευσης, ή αλλαγή ως προς την αντίληψη ότι το γάλα μακράς διάρκειας είναι πρακτικότερο ή, ακόμα, αυξανόμενη πεποίθηση στην ανώτερη γεύση και τις

καλύτερες ιδιότητες του νωπού γάλακτος), δεν είναι άσχετο με την άποψη ότι τα διάφορα είδη συσκευασίας μπορούν να θεωρηθούν ότι αποτελούν διάφορες αγορές. Σε μια ανεπτυγμένη αγορά όπως είναι αυτή του γάλακτος (όπου η συνολική ζήτηση είναι σχετικά σταθερή), αν αυξηθεί η ζήτηση για μία μορφή συσκευασίας και για το ειδικό είδος γάλακτος που περιέχει, τότε υπάρχει μία αντίστοιχη μείωση στη ζήτηση ενός άλλου είδους συσκευασίας. Για ιστορικούς λόγους και εξαιτίας των εθνικών διαφορών στις συνήθειες, τις γεύσεις και τις προτιμήσεις, οι γενικές τάσεις στη ζήτηση των διάφορων ειδών συσκευασίας μπορεί να είναι διαφορετικές στα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, το νωπό γάλα διανέμεται κατά παράδοση σε γυάλινες φιάλες κατ' οίκον. Παρά το γεγονός ότι αυτή η μορφή παράδοσης και συσκευασίας κυριαρχεί ακόμα, έχει υποστεί σχετική κάμψη εξαιτίας του γάλακτος που πωλείται σε χάρτινα κουτιά στις υπεραγορές. Στην Ιταλία, παρά το γεγονός ότι παραμένει ένα από τα κράτη μέλη όπου το γάλα UHT σε χάρτινα κουτιά κατέχει ένα από τα σημαντικότερα μερίδια στην αγορά, έχουν αναπτυχθεί οι πωλήσεις νωπού γάλακτος σε χάρτινα κουτιά εις βάρος του γάλακτος UHT. Για τους λόγους που αναλύθηκαν ανωτέρω, οποιεσδήποτε παρατηρούμενες μεταβολές αυτού του είδους δεν μπορούν να αποδοθούν, σε μεγάλο βαθμό, στις μικρές αλλά σχετικά ουσιαστικές μεταβολές των τιμών μεταξύ των διαφόρων συσκευασιών, είναι όμως δυνατόν να προκύπτουν αποκλειστικά από τις βασικές διαρθρωτικές τάσεις που επικρατούν στην αγορά. Οι διάφορες μορφές συσκευασίας δεν υποκαθίστανται με βάση των σχετικών μεταβολών της τιμής. Κάθε μεταβολή των τιμών συσκευασίας είναι, σε μεγάλο βαθμό, ανεξάρτητη από την τιμή μιας άλλης συσκευασίας. Αυτές οι μεταβολές της ζήτησης, που είναι το αποτέλεσμα διαρθρωτικών τάσεων και που δεν προκαλούνται από βραχυπρόθεσμες μεταβολές των σχετικών τιμών, αποδεικνύουν ότι τα διάφορα είδη συσκευασίας δεν συνιστούν μέρος της ίδιας αγοράς.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ

Διαφορετικοί όροι προσφοράς για κάθε είδος συσκευασίας και μηχανής

(36) Κάθε είδος συσκευασίας γάλακτος - γυάλινες φιάλες, πλαστικές σακούλες, πλαστικές φιάλες και χάρτινα κουτιά - κατασκευάζεται από διαφορετικές εταιρείες με διαφορετικές τεχνολογίες. Οι διάφοροι κατασκευαστές δεν μπορούν, χωρίς να αποκτήσουν νέο εξοπλισμό και τεχνογνωσία να προσαρμοστούν από τη μία μορφή συσκευασίας σε κάποια άλλη. Αυτό ισχύει επίσης για τους κατασκευαστές εξοπλισμού συσκευασίας και πλήρωσης. Επιπλέον, τα εμπόδια που υπάρχουν στην τεχνολογία των μηχανών πλήρωσης χάρτινων κουτιών UHT είναι μεγάλα. Πάντως, οι κατασκευαστές χάρτινων κουτιών νωπού γάλακτος θα μπορούσαν σχετικά εύκολα να κατασκευάζουν χάρτινα κουτιά για γάλα UHT αν διέθεταν τις κατάλληλες μηχανές πλήρωσης. Ισχύει επίσης και το αντίθετο, με την έννοια ότι οι κατασκευαστές χάρτινων κουτιών UHT μπορούν και κατασκευάζουν εύκολα χάρτινα κουτιά για νωπό γάλα· παρόμοια, ένας κατασκευαστής μηχανής UHT δεν αντιμετωπίζει σημαντικά τεχνικά εμπόδια για να κατασκευάσει μηχανές πλήρωσης νωπού γάλακτος. Ωστόσο, λόγω των εμποδίων που υφίστανται στο πλαίσιο της τεχνολογίας και σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, ένας κατασκευαστής μηχανής νωπού γάλακτος δεν μπορεί εύκολα να κατασκευάσει μηχανές UHT. Τούτο, σε συνδυασμό με την πρακτική των κατασκευαστών μηχανών UHT, οι οποίοι δεσμεύουν τις πωλήσεις μηχανών και χάρτινων κουτιών, καθιστά δύσκολη για τους παραγωγούς χάρτινων κουτιών νωπού γάλακτος την πρόσβαση στην αγορά χάρτινων κουτιών UHT. Σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητοι κατασκευαστές χάρτινων κουτιών, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ασηπτικές μηχανές Tetra ή PKL (προς το παρόν οι μόνες ασηπτικές μηχανές που είναι εμπορικά διαθέσιμες στην Κοινότητα) θα παραβίαζαν ενδεχόμενα το διπλώματα ευρεσιτεχνίας της Tetra ή της PKL.

Απαραίτητος ο επανεξοπλισμός των γαλακτοκομείων για την αλλαγή του είδους συσκευασίας

(37) Η επιλογή ενός γαλακτοκομείου σχετικά με το σύστημα συσκευασίας που πρόκειται να χρησιμοποιήσει αποτελεί σημαντική επενδυτική απόφαση. Στην επιλογή συσκευασίας πρέπει να προσαρμοστεί όχι μόνο το μεγαλύτερο μέρος των μηχανημάτων συσκευασίας ή πλήρωσης που είναι ειδικές για το είδος συσκευασίας που θα χρησιμοποιηθεί, αλλά και κάθε άλλος δαπανηρός εξοπλισμός επεξεργασίας, διακίνησης και αποθήκευσης του γάλακτος. Για τις γυάλινες φιάλες απαιτείται ένα υψηλά ανεπτυγμένο και ειδικό σύστημα διανομής για να εξασφαλίζεται η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης των φιαλών, το οποίο απαιτεί επίσης ειδικό εξοπλισμό καθαρισμού. Όταν ένα γαλακτοκομείο αντιλαμβάνεται τη ζήτηση των καταναλωτών για ορισμένα είδη γάλακτος, επιλέγει τον εξοπλισμό και τη συσκευασία που αρμόζει στη ζήτηση αυτή. Ένας τέτοιος εξοπλισμός αναμένεται να έχει διάρκεια ζωής τουλάχιστον 10 ετών. Ακόμα και αν ένα γαλακτοκομείο διαθέτει διαφορετικά είδη συστημάτων συσκευασίας με τις διάφορες μορφές γάλακτος, οι μεταβολές των σχετικών τιμών των διαφόρων συσκευασιών δεν παρακινούν τα γαλακτοκομεία να χρησιμοποιήσουν το προκύπτον φθηνότερο σύστημα εντατικότερα εις βάρος του προκύπτοντος ακριβότερου συστήματος. Η παραγωγή γάλακτος βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα εξαρτάται από τη ζήτηση και, για τους λόγους που αναφέρθηκαν ανωτέρω, οι καταναλωτές δεν θεωρούν τα διάφορα είδη γάλακτος και τις συναφείς συσκευασίες τους ως τέλεια υποκατάστατα έτσι ωστε να μεταβάλλουν τη ζήτηση τους εξαιτίας των διακυμάνσεων στη λιανική τιμή του γάλακτος που θα ήταν δυνατόν να προκύψουν από μικρές αλλά σημαντικές αλλαγές των τιμών για τη συσκευασία ή τις μηχανές.

(1) Στην περίπτωση της United Brands (United Brands κατά Επιτροπής, υπόθεση αριθ. 27/76, Συλλογή ΔΕΚ 1978, σ. 207), το Δικαστηριο αναγνώρισε ότι η επέκταση της δυνατότητας υποκατάστασης στη ζήτηση για διάφορες μορφές φρούτων ήταν σημαντική κατά τον καθορισμό της σχετικής αγοράς από την άποψη των κανόνων του ανταγωνισμού.

(2) Στην υπόθεση της Continental Can (Europemballage Corporation and Continental Can Company NV κατά Επιτροπής υπόθεση αριθ. 6/72, Συλλογή ΔΕΚ 1973, σ. 215) το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι η επέκταση της δυνατότητας υποκατάστασης της προμήθειας που προέρχεται είτε από αποκλειστικούς παραγωγούς ή παραγωγούς άλλων ειδών δοχείων ήταν σημαντική για τον καθορισμό της σχετικής αγοράς από την άποψη των κανόνων του ανταγωνισμού.

(3) Βλέπε για παράδειγμα την υπόθεση United Brands κατά Επιτροπής (ένθ. αν.).

(4) Ας σημειωθεί ότι οι παραγωγοί χάρτινων κουτιών νωπού γάλακτος μπορούν από τεχνική άποψη, να παράγουν σχετικά εύκολα χάρτινα κουτιά για γάλα επεξεργασμένο με τη μέθοδο UHT και αντίστροφα (βλέπε κατωτέρω εξήγηση και συνέπειες).

(1) Η αποστείρωση του γάλακτος συνεπάγεται την επεξεργασία σε χαμηλότερη θερμοκρασία από αυτή που χρησιμοποιείται για τη μέθοδο UHT αλλά για περισσότερο χρονικό διάστημα (περίπου 120 °C για 30 min.). Η δυνατότητα διατήρησης του γάλακτος που προκύπτει είναι κατά τι μεγαλύτερη απ' ό,τι συμβαίνει με τη μέθοδο UHT αλλά αναγνωρίζεται γενικά ότι επηρεάζει περισσότερο τη γεύση απ' ό,τι η επεξεργασία UHT. Η αποστείρωση μπορεί να γίνει και στην ήδη σφραγισμένη συσκευασία. Για τεχνικούς λόγους, η αποστείρωση δεν μπορεί να γίνει στα χάρτινα κουτιά (βλέπε κατωτέρω).

(2) Σε ορισμένες περιοχές, όπως π.χ στην Ιταλία, η χρησιμοποίηση γυάλινων φιαλών για το νωπό γάλα είναι ουσιαστικά άγνωστη, επειδή η υποδομή που απαιτείται για τη διανομή δεν υπάρχει.

(1) Στη Γαλλία, μόνο το ενα τρίτο περίπου του γάλακτος που καταναλώνεται είναι νωπό σε σύγκριση με τα δύο τρίτα στην Κοινότητα ως σύνολο. Στη Γερμανία, περίπου το 60 % του γάλακτος είναι νωπό.

(2) Οι πλαστικοί σάκοι στη Γερμανία αντιπροσωπεύουν ποσοστό μικρότερο του 3 % του συνολικού νωπού γάλακτος στην Κοινότητα και κατώτερο του 6 % του νωπού γάλακτος που πωλείται σε χάρτινα κουτιά. Οι αριθμοί οι σχετικοί με τη γαλλική κατανάλωση νωπού γάλακτος σε πλαστικές φιάλες είναι μικρότεροι.

(3) Η Tetra προτίθεται εμφανώς να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία BTG και τις μηχανές Liquipak για τα χάρτινα κουτιά της με πυραμιδωτό κάλυμμα (Tetra Rex), τα οποία στο εξής πρέπει να περιορισθούν στη συσκευασία νωπών υγρών.

(4) Τα μεταλλικά δοχεία χρησιμοποιούνται επίσης για αποστειρωμένο συμπυκνωμένο γάλα, και στην περίπτωση αυτή η αποστείρωση μπορεί να γίνει στο δοχείο.

Συμπέρασμα για την υποκατάσταση στην προμήθεια

(38) Ενόψει των ανωτέρω, μπορεί να συναχθεί ότι η αγορά των συσκευασιών γάλακτος και των σχετικών μηχανών συσκευασίας υποδιαιρείται σε πολλές χωριστές και συναφείς αγορές, οι οποίες ανταγωνίζονται μεταξύ τους, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, σε περιορισμένη έκταση.

Επιπλέον, οι αγορές των μηχανών συσκευασίας νωπού γάλακτος και γάλακτος επεξεργασμένου με τη μέθοδο UHT σε χάρτινα κουτιά πρέπει να θεωρηθούν ότι είναι χωριστές. Αφενός, η πρόσβαση στην τεχνολογία και την τεχνογνωσία για την κατασκευή μηχανών νωπού γάλακτος δεν επιτρέπει την είσοδο στην αγορά των μηχανών συσκευασίας γάλακτος UHT της οποίας η τεχνολογία είναι ιδιαίτερα δύσκολη και προστατεύεται εν μέρει από διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Πράγματι τα εμπόδια για την είσοδο στην αγορά μηχανών ασηπτικής συσκευασίας είναι ιδιαίτερα μεγάλα, όπως μαρτυρούν και οι μακροχρόνιες και δαπανηρές προσπάθειες της Liquipak και οι προσπάθειες άλλων παραγωγών μηχανών νωπής συσκευασίας για να αναπτύξουν παραδεκτά προϊόντα. Αφετέρου, θα ήταν σχετικά εύκολο για έναν κατασκευαστή μηχανών συσκευασίας γάλακτος UHT να εισχωρήσει στην αγορά των μηχανών νωπής συσκευασίας δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ανυπέρβατα τεχνικά εμπόδια.

Άλλα υγρά πλην του γάλακτος

(39) Ένα μικρό ποσοστό των χάρτινων κουτιών (λίγο μεγαλύτερο από 10 %) χρησιμοποιείται για τη συσκευασία υγρών και ημιυγρών προϊόντων πλην του γάλακτος - ως επί το πλείστον χυμοί φρούτων, αλλά επίσης κρασί, νερό κλπ. Αυτά τα υγρά και ημιυγρά συσκευάζονται κατά κύριο λόγο σε μορφές συσκευασίας διαφορετικές από τα χάρτινα κουτιά, για παράδειγμα το κρασί πωλείται λιανικά σε γυάλινες φιάλες αλλά πωλείται επίσης σε μικρότερη έκταση σε πλαστικές φιάλες, «κουτιά» και βαρέλια καθώς επίσης και σε χάρτινα κουτιά (1). Η ποικιλία των υγρών και ημιυγρών προϊόντων, οι διαφορές που υπάρχουν ως προς την απαιτούμενη διατήρησή τους και η ποικιλία των συσκευασιών (με τις συναφείς μηχανές πλήρωσης) στις οποίες διανέμονται, καθώς επίσης και οι διαφορετικές συνθήκες αγοράς που επικρατούν στις σχετικές αγορές για καθένα από αυτά τα προϊόντα, καθιστά δύσκολη τη γενίκευση του βαθμού υποκατάστασης μεταξύ των διαφόρων συσκευασιών και των διαφόρων μηχανών συσκευασίας. Πάντως, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι παρόμοιοι παράγοντες με αυτούς που εξετάστηκαν ανωτέρω σχετικά με τη συσκευασία του γάλακτος δεν μπορούν να ισχύσουν και για άλλα υγρά, με τη διαφορά ότι γι' αυτά τα άλλα υγρά οι διάφορες μορφές συσκευασίας και οι μηχανές πλήρωσης ανταγωνίζονται ακόμα και για προϊόντα διαφορετικά του γάλακτος σε διάφορες αγορές. Αυτό φαίνεται ακόμα πιθανότερο ενόψει του γεγονότος ότι για τα άλλα υγρά πλην του γάλακτος, το χάρτινο κουτί αντιπροσωπεύει ακόμα μικρότερο μέρος της λιανικής τιμής του προϊόντος. Αντίθετα με ό,τι συμβαίνει στις συσκευασίες γάλακτος, ακόμα και στην περίπτωση που τα χάρτινα κουτιά νωπής και UHT πλήρωσης για άλλα υγρά πλην του γάλακτος και οι συναφείς τεχνολογίες πλήρωσης μπορούσαν εύκολα να υποκατασταθούν μεταξύ τους καθώς και με άλλες μορφές συσκευασίας, τούτο δεν θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στα προαναφερόμενα συμπεράσματα. Λόγω του ότι το γάλα αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος τόσο στις πωλήσεις χάρτινων κουτιών όσο και στη χρήση μηχανών πλήρωσης χάρτινων κουτιών, ενδιαφέρει κατά κύριο λόγο η κατάσταση της προσφοράς και της ζήτησης σ' αυτή την αγορά και, ως εκ τούτου, αυτή είναι η αγορά που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για την εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού.

Διαφορές στο επίπεδο της ζήτησης μεταξύ των κρατών μελών και σχετική γεωγραφική αγορά

(40) Η ζήτηση του γάλακτος ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών όχι μόνο από την άποψη της κατά κεφαλήν κατανάλωσης αλλά επίσης από την άποψη του είδους του γάλακτος (παστεριωμένο UHT ή αποστειρωμένο) και της συσκευασίας (γυάλινες ή πλαστικές φιάλες και χάρτινα κουτιά). Αυτές οι διαφορές δεν είναι το αποτέλεσμα διαφορών μεταξύ των σχετικών τιμών συσκευασίας αλλά οφείλονται μάλλον σε διαφορές παράδοσης και γεύσεων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, καταναλώνεται κυρίως το παστεριωμένο γάλα και υπάρχει παράδοση να διανέμεται το γάλα κατ' οίκον, έτσι ώστε το μεγαλύτερο μέρος του γάλακτος να διανέμεται σε γυάλινες φιάλες. Στην Ιταλία, μόνο το ήμισυ περίπου του γάλακτος είναι παστεριωμένο και τόσο το παστεριωμένο όσο και το γάλα UHT διανέμονται σχεδόν αποκλειστικά σε χάρτινα κουτιά μέσω των συνηθισμένων λιανοπωλητών τροφίμων. Όπως αναφέρεται ανωτέρω, οι μεταβολές των διαρθρωτικών τάσεων που οφείλονται στις αλλαγές συνηθειών και παραδόσεων στα διάφορα κράτη μέλη καθορίζουν τη ζήτηση πολύ περισσότερο απ' ό,τι οι μικρές αλλά σημαντικές μεταβολές των τιμών ως προς τις διάφορες μορφές συσκευασίας.

(41) Ακόμη και αν υπάρχουν διαφορετικοί όροι ζήτησης μεταξύ των κρατών μελών, η Κοινότητα αποτελεί τη σχετική γεωγραφική αγορά για τα χάρτινα κουτιά και τις μηχανές που αποτελούν το αντικείμενο της παρούσας συζήτησης. Πρώτον, ακόμα και αν υπάρχουν διαφορετικοί όροι ζήτησης σε κάθε κράτος μέλος τόσο όσον αφορά το είδος γάλακτος όσο και το είδος χάρτινου κουτιού, όλα τα είδη χάρτινων κουτιών και μηχανών υπάρχουν σε μεγάλη έκταση σε όλα τα κράτη μέλη. Δεύτερον, οι δαπάνες μεταφοράς για τις μηχανές και τα χάρτινα κουτιά δεν είναι σημαντικές. Πράγματι οι μηχανές συσκευασίας που πωλούνται στα γαλακτοκομεία στην Κοινότητα προέρχονται από κατασκευαστές απ' όλο τον κόσμο (από την Κοινότητα, τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και την Ιαπωνία). Πάντως, είναι απαραίτητο να υπάρχουν σε κάθε κράτος μέλος τοπικές

μονάδες διανομής για να πραγματοποιούν την εγκατάσταση, τη συντήρηση και τις επιδιορθώσεις των μηχανών συσκευασίας. Αυτό ρυθμίζεται είτε απευθείας ή μέσω εξειδικευμένων διανομέων ή των τοπικών κατασκευαστών χάρτινων κουτιών. Τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι κατασκευαστές μηχανών για την είσοδο στην αγορά (ιδιαίτερα των μηχανών UHT) είναι μάλλον τεχνικά παρά γεωγραφικά. Επίσης, οι δαπάνες μεταφοράς των χάρτινων κουτιών σε παραλληλεπίπεδα ή κυλίνδρους δεν είναι τέτοιες ώστε να εμποδίζουν έναν κατασκευαστή να προμηθεύει τις περισσότερες, αν όχι όλες, τις περιοχές της Κοινότητας από λίγα σχετικά κέντρα παραγωγής και να μεταφέρει τα χάρτινα κουτιά σε σημαντικές αποστάσεις.

ΙΙΙ. Άρθρο 86

(42) Σύμφωνα με το άρθρο 86 της συνθήκης είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και απαγορεύεται, στο μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους μέσα στην κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της.

α) Επιχειρήσεις

(43) Η Tetra είναι επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 86. Η Tetra απέκτησε τον όμιλο Liquipak και διαπραγματεύθηκε κατευθείαν με τη BTG για τη μεταβίβαση της σχετικής άδειας εκμετάλλευσης, είναι δε, τώρα ο νέος δικαιούχος αυτής της άδειας.

β) Δεσπόζουσα θέση

(44) Η θέση της Tetra στην εξεταζόμενη σχετική αγορά περιγράφηκε ανωτέρω. Από την κατάσταση αυτή και τις άλλες συνθήκες που επικρατούν στην εξεταζόμενη αγορά, μπορεί να συναχθεί ότι η Tetra κατέχει δεσπόζουσα θέση. Οι παράγοντες που οδηγούν στο συμπέρασμα αυτό είναι οι ακόλουθοι:

1. Η Tetrapak κατέχει το 91,8 % της κοινοτικής αγοράς για μηχανές ικανές να πληρούν χάρτινα κουτιά χρησιμοποιώντας ασηπτική μέθοδο, με υγρά επεξεργασμένα σε υψηλές θερμοκρασίες ( UHT). Εκτός από την Tetra, μόνον η PKL διαθέτει τεχνολογία διάθεσιμη στην Κοινότητα με την οποία μπορεί να γίνει η ίδια εργασία. Η μέθοδος της PKL δεν μπορεί να είναι τόσο αυτοματοποιημένη όπως αυτή της Tetra, δεδομένου ότι η τελευταία προμηθεύει χάρτινα κουτιά σε συνεχείς κυλίνδρους ενώ η PKL προμηθεύει μόνον χωριστά πεπλατυσμένα παραλληλεπίπεδα τεμάχια. Ως εκ τούτου, η σημερινή τεχνολογία της Tetra, είναι πιθανόν, ανώτερη από εκείνη του μοναδικού της ανταγωνιστή. Εξάλλου η απόκτηση από την Tetra της αποκλειστικής άδειας της BTG, για μια ανταγωνιστική τεχνολογία εμποδίζει πλήρως τους νέους εν δυνάμει ανταγωνιστές να χρησιμοποιούν αυτή την τεχνολογία για να εισχωρήσουν σε μία ήδη πολύ έντονα συγκεντρωτική αγορά.

2. Η Tetra είναι η μεγαλύτερη επιχείρηση ασηπτικής πλήρωσης σε παγκόσμια κλίμακα και όχι μόνον στην Κοινότητα. Ήταν η πρώτη που ανέπτυξε την τεχνολογία και διαθέτει τεράστια εμπειρία στις μηχανές, στη μέθοδο και στα χάρτινα κουτιά για ασηπτικά και νωπά προϊόντα. Η τεχνολογία της και οι μηχανές της προστατεύονται εν μέρει με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, όπως επίσης και αυτά που αποκτήθηκαν με την ανάληψη.

3. Τα εμπόδια εισόδου στην αγορά μηχανών ασηπτικής συσκευασίας είναι ιδιαίτερα μεγάλα, πράγμα που περιορίζει σημαντικά την είσοδο νέων ανταγωνιστών. Η ανάληψη της αποκλειστικής άδειας μείωσε έτσι ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα εισόδου άλλης επιχείρησης σ' αυτήν την αγορά.

4. Με την αποκλειστικότητα της τεχνολογίας BTG, η οποία συνεπάγεται σημαντικά τεχνικά προτερήματα έναντι των άλλων χρησιμοποιούμενων μεθόδων αποστείρωσης με τη χρησιμοποίηση διαλύματος υπεροξειδίου του υδρογόνου, η θέση της Tetra, από τεχνική άποψη, έναντι άλλων δυνάμει ανταγωνιστών ενισχύεται, γεγονός που συνεπάγεται τον περαιτέρω περιορισμό της δυνατότητας να υπάρξει πραγματικός ανταγωνισμός.

5. Η αγορά γάλακτος είναι ήδη διαμορφωμένη και δεν υπάρχουν πλέον παρά μικρά μόνο ή καθόλου περιθώρια για επέκταση. Τα γαλακτοκομεία είναι ήδη εξοπλισμένα με μηχανές συσκευασίας οι οποίες, υπό κανονικές συνθήκες, έχουν προβλεπόμενη διάρκεια ζωής, από οικονομική και τεχνική άποψη, ανώτερη των 10 ετών. Αυτό καθιστά δύσκολη την είσοδο νέων επιχειρήσεων, δεδομένου ότι για να πωλήσουν τα προϊόντα τους, πρέπει είτε να ανταγωνισθούν στην περιορισμένη αγορά ανανέωσης του παλαιού εξοπλισμού, ή να πείσουν τα γαλακτοκομεία να αντικαταστήσουν τον υπάρχοντα εξοπλισμό τους.

Υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες συνεπώς, η θέση που κατείχε η Tetra πληροί όλους τους όρους που καθορίζονται από το Δικαστήριο ώστε να χαρακτηρισθεί δεσπόζουσα.

γ) Κατάχρηση

(45) Η Tetra διέπραξε κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της όταν, μέσω της αγοράς του ομίλου Liquipak, απέκτησε την αποκλειστική άδεια εκμετάλλευσης της τεχνολογίας BTG. Στις συγκεκριμένες συνθήκες της παρούσας υπόθεσης, η απόκτηση της αποκλειστικότητας της άδειας συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Η απόκτηση αυτή όχι μόνον ενίσχυσε την ήδη σημαντικά δεσπόζουσα θέση της Tetra, αλλά είχε επίσης ως αποτέλεσμα να εμποδίσει ή τουλάχιστον να επιβραδύνει σημαντικά την είσοδο ενός νέου ανταγωνιστή, σε μία αγορά στην οποία ασκείται μικρός ή/και καθόλου ανταγωνισμός. Η κατάχρηση, ως εκ τούτου, διήρκεσε μέχρι την ημερομηνία κατά την οποία η Tetra παραιτήθηκε από την αποκλειστικότητα. (46) Το Δικαστήριο, στην απόφαση του Continental Can, τόνισε ειδικά ότι το άρθρο 86 αφορά όχι μόνον τις πρακτικές ή τη συμπεριφορά που ζημιώνουν άμεσα τους καταναλωτές, αλλά και εκείνες που βλάπτουν αυτούς μέσω της επίδρασης που έχουν στη διάρθρωση του ανταγωνισμού (σημείο 26 του αιτιολογικού). Κατάχρηση μπορεί να προκύψει όταν μια επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση ενισχύει τη θέση της αυτή κατά τέτοιο τρόπο ώστε ο βαθμός κυριαρχίας που επιτυγχάνεται να περιορίζει ουσιαστικά τον ανταγωνισμό (σημείο 26 του αιτιολογικού). Η ενίσχυση της θέσης μιας επιχείρησης μπορεί να αποτελεί κατάχρηση και απαγορεύεται σύμφωνα με το άρθρο 86 της συνθήκης, ανεξάρτητα από τα μέσα και τη διαδικασία με την οποία επιτυγχάνεται, εφόσον έχει τα προαναφερόμενα αποτελέσματα (σημείο 27 του αιτιολογικού).

(47) Στην παρούσα υπόθεση, πληρούνται οι εν λόγω προϋποθέσεις. Η κατάχρηση που αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας απόφασης έγκειται στην απόκτηση μιας αποκλειστικής άδειας εκμετάλλευσης τη στιγμή της εξαγοράς της Liquipak. Στην περίπτωση αυτή η απόκτηση της αποκλειστικής άδειας αποτελεί το γραπτό αποτέλεσμα, στην κοινή αγορά, της εξαγοράς. Η εξαγορά αυτή όχι μόνον ενίσχυσε τη δεσπόζουσα θέση της Tetra, αλλά είχε πράγματι σαν αποτέλεσμα να εμποδίζει ή να καθυστερεί την είσοδο στην αγορά αυτή ενός νέου ανταγωνιστή.

1. Υπήρχαν πολλές άλλες επιχειρήσεις ανταγωνιστικές της Tetra και της Liquipak στον τομέα των μηχανών νωπού γάλακτος. Όμως, μόνον η Liquipak διέθετε την αποκλειστική άδεια εκμετάλλευσης της τεχνολογίας αποστείρωσης της BTG, η απόκτηση της οποίας έδωσε τη δυνατότητα στην Tetra να ενισχύσει την ήδη δεσπόζουσα θέση που κατέχει στην αγορά ασηπτικών μηχανών σε τέτοιο βαθμό ώστε να περιορίζεται ουσιαστικά ή να καθίσταται πρακτικά αδύνατος ο ανταγωνισμός. Η τεχνολογία αποτελεί το κλειδί για την είσοδο στην αγορά μηχανών ασηπτικής συσκευασίας του γάλακτος. Η τεχνολογία για την αποστείρωση των χάρτινων κουτιών (η οποία αποτελεί το αντικείμενο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας BTG), αποτελεί ζωτικής σημασίας στοιχείο της τεχνολογίας που είναι απαραίτητη για την κατασκευή μηχανών ασηπτικής συσκευασίας γάλακτος. Η απόκτηση αυτή ενίσχυσε, συνεπώς, τη δεσπόζουσα θέση της Tetra στο πλαίσιο του υπάρχοντος ανταγωνισμού, καθιστώντας αποτελεσματικότερα τα τεχνικά της πλεονεκτήματα έναντι του ελάχιστου ανταγωνισμού που απομένει. Τούτο ίσχυε ιδιαίτερα στην περίπτωση που η τεχνολογία της BTG αποδειχθεί ότι παρουσιάζει τεχνικά πλεονεκτήματα έναντι της σήμερα χρησιμοποιούμενης μεθόδου αποστειρώσεως που βασίζεται στο συμπυκνωμένο υπεροξείδιο του υδρογόνου.

2. Η επίπτωση της απόκτησης αυτής στην αγορά δεν ήταν υποθετική, αλλά έντονα πραγματική. Το αποτέλεσμα, υπό τις συνθήκες της παρούσας υπόθεσης, ήταν να αποκλεισθεί η πιθανότητα νέου ανταγωνισμού (ειδικότερα εκ μέρους της Elopak η οποία ήταν σχεδόν έτοιμη να επιχειρήσει την είσοδό της στην αγορά). Έτσι, η Tetra ύψωσε σημαντικά, αν όχι ανυπέρβλητα εμπόδια για την είσοδο στην αγορά. Το αποτέλεσμα του αποκλεισμού ή της καθυστέρησης για την είσοδο στην αγορά ενός νέου ανταγωνιστή καθίσταται ακόμη σοβαρότερο σε μια αγορά όπως η εξεταζόμενη εδώ, στην οποία δεσπόζει η Tetra, επειδή η άφιξη ενός νέου ανταγωνιστή στην αγορά συνιστά προς το παρόν, τον μοναδικό τρόπο για να αμφισβητηθεί η ισχύς της Tetra στην αγορά αυτή.

3. Κατά συνέπεια, με την απόκτηση της αποκλειστικής άδειας εκμετάλλευσης, η Tetra, όχι μόνον ενίσχυσε την ήδη σε σημαντικό βαθμό δεσπόζουσα θέση της, αλλά μείωσε ακόμη περισσότερο την πιθανότητα να ασκείται πραγματικός ανταγωνισμός. Η συμπεριφορά αυτή συνιστά συνεπώς κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της. Η κατάχρηση αυτή συνεχίστηκε επί όσο διάστημα η Tetra διέθετε την αποκλειστικότητα της εν λόγω άδειας εκμετάλλευσης.

δ) Επίδραση στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών

(48) Η απόκτηση εκ μέρους της Tetra της αποκλειστικής άδειας να εκμεταλλεύεται την τεχνολογία BTG στο σύνολο σχεδόν της Κοινότητας έχει σημαντικότατη επίδραση στη δομή του ανταγωνισμού σε όλη την κοινή αγορά. Οι δυνάμει ανταγωνιστές, και ιδιαίτερα η Elopak, αποκλείονταν από την είσοδό τους στην αγορά επειδή δεν είχαν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία BTG, εκτός αν, η Tetra αποφάσιζε να χορηγήσει περαιτέρω άδειες. Συνεπώς, η ροή του εμπορίου εξελίχθηκε διαφορετικότερα απ' ότι αν έλειπαν οι ρήτρες αποκλειστικότητας και οι δυνάμει δικαιούχοι άδειας αποκλειστικότητας εμποδίζοντο να ασκούν εμπορικές δραστηριότητες από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Δεδομένου ότι, όπως συμβαίνει στην παρούσα υπόθεση, σχεδόν δεν υπάρχουν ανταγωνιστικές τεχνολογίες και η Tetra διαθέτει ποσοστό 90 % της αγοράς, η επίδραση στο εμπόριο και στη διάρθρωση του ανταγωνισμού είναι ιδιαίτερα σοβαρή. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι ροές των προϊόντων μεταξύ των κρατών μελών είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Η Tetra προμηθεύει μηχανές σε όλη την Κοινότητα, από τις εγκαταστάσεις της στη Σουηδία και το εργοστάσιο συναρμολογήσεως που έχει στην Ιταλία. Διαθέτει μονάδες παραγωγής χαρτόκουτων στη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία και την Ισπανία, που τροφοδοτούν την Κοινότητα. Η PKL μαζί με τη δικαιούχο στο Ηνωμένο Βασίλειο, προμηθεύει την Κοινότητα από τα εργοστάσιά της στη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στην αγορά νωπού γάλακτος η Elopak διανέμει μηχανές εισαγωγής σε ολόκληρη την Κοινότητα και προμηθεύει κουτιά μέσω λιγότερων μονάδων απ' ό,τι η Tetra (π.χ. η Elopak προμηθεύει ολόκληρη την ιταλική αγορά με εισαγωγές από άλλα κράτη μέλη).

(1) Οι χυμοί φρούτων αποτελούν πιθανόν τη μόνη εξαίρεση με την έννοια ότι τα χάρτινα κουτιά αντιπροσωπεύουν ένα μεγάλο ποσοστό της χρησιμοποιούμενης συσκευασίας· τα γυάλινα δοχεία αποτελούν τη μόνη υπάρχουσα εναλλακτική μορφή συσκευασίας.

ε) Μη αντικειμενική δικαιολογία

(49) Υπό τις περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι όροι αποκλειστικότητας της άδειας είναι αντικειμενικά δικαιολογημένοι. Στην παρούσα υπόθεση, η ελάχιστη προστασία που μπορεί να ήταν αναγκαία για να ενθαρρυνθεί η Tetra να αναλάβει τους οποιουσδήποτε τεχνικούς και εμπορικούς κινδύνους που συνδέονται με την ανάπτυξη και διάδοση της νέας τεχνολογίας, δεν είναι αρκετή για να αντισταθμιστούν τα ιδιαίτερα σημαντικά μειονεκτήματα που προκύπτουν από την απώλεια του ανταγωνισμού που συνεπάγεται αυτή η αποκλειστικότητα. Επιπλέον, στο πλαίσιο της παρούσας υπόθεσης, στην οποία ο δικαιοδόχος της άδειας επιχείρησης κατέχει δεσπόζουσα θέση, υπάρχει μικρότερη ανάγκη αποκλειστικής προστασίας δεδομένου ότι δεν υπάρχει υποχρέωση του δικαιοδόχου να εκχωρεί πίσω στον δικαιοπάροχο τις ενδεχόμενες βελτιώσεις του στην τεχνολογία. Κατά συνέπεια, ο δικαιοδόχος μπορεί να κρατήσει, για αποκλειστική του χρήση, όλες τις βελτιώσεις ή τροποποιήσεις.

Περιορισμένοι εμπορικοί κίνδυνοι

(50) Η Tetra είναι η δεσπόζουσα επιχείρηση στον τομέα που αποτελεί το αντικείμενο της άδειας εκμετάλλευσης όπου τα εμπόδια που υπάρχουν για την είσοδο στον τομέα αυτόν είναι ιδιαίτερα μεγάλα. Προμηθεύει εξοπλισμό ασηπτικής συσκευασίας του γάλακτος από το 1961 και πωλεί το ασηπτικό «παραλληλεπίπεδο » σύστημά της από το 1969. Οι ανάγκες όλων των καταναλωτών και των αγορών στην ήδη διαμορφωμένη αγορά συσκευασίας γάλακτος είναι γνωστές στην Tetrapak. Ακόμη και με την επέκταση της συσκευασίας που στηρίζεται σε ασηπτικά χάρτινα κουτιά για ειδικά προϊόντα ή τρόφιμα ή τη χρησιμοποιήση ασηπτικού συστήματος με τα πυραμιδωτά κουτιά της Tetra Rex, η Tetra διαθέτει μεγάλη εμπορική πείρα υπό την ιδιότητα της παγκόσμια κορυφαίας επιχείρησης, έτσι ώστε να μην χρειάζεται αποκλειστική άδεια για να φέρει τους περιορισμένους εμπορικούς κινδύνους που μπορεί να συνεπάγεται η διάθεση μηχανών που εμπεριέχουν τη νέα τεχνολογία BTG. Αντίθετα άλλες επιχειρήσεις μπορεί να αντιμετωπίσουν ορισμένους εμπορικούς κινδύνους κατά τη διάθεση αυτού του νέου προϊόντος λόγω του ότι δεν διαθέτουν την απαραίτητη πείρα στον συγκεκριμένο τομέα.

Εξουδετέρωση των τεχνικών κινδύνων

(51) Όταν η NRDC παραχώρησε τη νέα μέθοδο αποστείρωσης στον όμιλο Liquipak, αυτή η τελευταία διέθετε τη δέουσα εμπειρία μόνο στον τομέα των μηχανών για τη συσκευασία νωπών υγρών σε χάρτινα κουτιά. Ήταν απαραίτητο να προβεί σε σημαντικές εργασίες έρευνας και ανάπτυξης με τη βοήθεια της Elopak, για να κατασκευάσει μια μηχανή ικανή να λειτουργεί ικανοποιητικά σε γαλακτοκομεία. Από την εργασία αυτή, με τους συνεπαγόμενους κινδύνους και δαπάνες, κατασκευάσθηκε η βελτιωμένη μηχανή 820Α όταν η Tetra ανέλαβε την επιχείρηση. Έτσι, παρά το γεγονός ότι είναι απαραίτητη, σύμφωνα με την Tetra, η περαιτέρω ανάπτυξη της μεθόδου αποστείρωσης BTG, αποκτήθηκε σημαντική τεχνογνωσία από τη Liquipak κατά τη διάρκεια των προηγούμενων εργασιών ανάπτυξης. Αυτή η τεχνογνωσία βρίσκεται τώρα στη διάθεση της Tetra και της παρέχει ουσιαστικό χρονικό προβάδισμα σε σχέση με οποιονδήποτε άλλον μελλοντικό δικαιούχο, ο οποίος θα αρχίσει ίσως τις εργασίες ανάπτυξης της τεχνολογίας BTG όταν δοθεί η δυνατότητα να χορηγηθούν άλλες άδειες. Εξαιτίας αυτού του χρονικού προβαδίσματος και του γεγονότος ότι έχει γίνει ήδη ένα μεγάλο μέρος των εργασιών ανάπτυξης, μολονότι εναπομένουν ορισμένοι τεχνικοί κίνδυνοι για την Tetra, αυτοί δεν επαρκούν για να δικαιολογήσουν την αποκλειστική άδεια και τις κατ' εξοχήν αρνητικές επιπτώσεις της στον ανταγωνισμό. Επιπλέον, η Tetra διαθέτει μακροχρόνια και εκτεταμένη εμπειρία στην κατασκευή ασηπτικών μηχανών και, κατ' αυτό τον τρόπο, είναι εξοικειωμένη με τα είδη των τεχνικών κινδύνων που ενδεχόμενα θα αντιμετωπίσει κατά την εφαρμογή της νέας μεθόδου αποστείρωσης BTG. Στη συγκεκριμένη περίπτωση επίσης, η Tetra δεν έχει ανάγκη προστασίας έναντι του δικαιοπάροχου, ο οποίος δεν μπορεί να εκμεταλλευθεί την προστατευόμενη τεχνολογία, δεδομένου ότι ο ρόλος του περιορίζεται στη διάδοση τεχνολογίας. Η Tetra δεν χρειάζεται ούτε προστασία από άλλους ενδεχόμενους δικαιούχους (στην περίπτωση που υπήρχαν άλλοι δικαιούχοι) επειδή, εκτός της PKL, καμία επιχείρηση δεν διαθέτει ουσιαστική πρακτική εμπειρία στις μηχανές πλήρωσης χάρτινων κουτιών με ασηπτική μέθοδο.

(52) Ως προς το ζήτημα κατά πόσον η προστασία που παρέχει η αποκλειστικότητα είναι πραγματικά απαραίτητη για να παρακινήσει τους δικαιοδόχους να φέρουν τον οιονδήποτε περαιτέρω εμπορικό ή τεχνικό κίνδυνο, πρέπει να σημειωθεί ότι η Elopak ήταν διατεθειμένη να δεχθεί μία μη αποκλειστική άδεια. Η Elopak υποστηρίζει ότι η τεχνολογία αποστείρωσης BTG είναι ικανοποιητική και ότι μπορεί επίσης να υπερβεί χωρίς μεγάλες δυσκολίες το πρόβλημα της ενσωμάτωσης αυτής της τεχνολογίας σε μία μηχανή. Η ίδια η Elopak θεωρεί ότι η βελτιωμένη μηχανή 820Α της Liquipak είναι έτοιμη για τουλάχιστον περιορισμένη εμπορική εκμετάλλευση.

ΙV. Άρθρο 85 παράγραφος 1 και άρση της απαλλαγής που προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2349/84

(53) Η Επιτροπή θεωρεί, για τους λόγους που παρατίθενται κατωτέρω, ότι η αποκλειστικότητα της άδειας, από την ημερομηνία απόκτησής της από την Tetra μέχρι την παραίτηση της τελευταίας από αυτήν, εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 85 παράγραφος 1. Δεδομένου ότι η αποκλειστική άδεια δεν περιλάμβανε περιορισμούς που υπερβαίνουν αυτούς που αναφέρονται στα άρθρα 1 και 2 του κανονισμόυ (ΕΟΚ) αριθ. 2349/84 θα εφαρμοζόταν, υπό τους όρους του άρθρου 9 του εν λόγω κανονισμού, αυτόματα η απαλλαγή για την περίοδο της αποκλειστικότητας. Εντούτοις επειδή η Επιτροπή θεωρεί ότι μετά την απόκτηση αυτής της αποκλειστικότητας από την Tetra, δεν πληρούντο πλέον οι όροι εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 3 όσον αφορά την αποκλειστική άδεια, είχε την πρόθεση, για τους λόγους που παρατίθενται κατωτέρω, να αποσύρει το ευεργέτημα της απαλλαγής σύμφωνα με το προαναφερόμενο άρθρο 9 αν δεν μεσολαβούσε παραίτηση από την αποκλειστικότητα. Η Tetra έχει πλέον, μετά από την παρέμβαση της Επιτροπής, παραιτηθεί από κάθε αποκλειστικότητα ως προς την εν λόγω άδεια εκμετάλλευσης, η δε BTG έχει δηλώσει ότι διατίθεται ενδεχομένως να παραχωρεί μη αποκλειστικές άδειες. Η τυχόν άρση της απαλλαγής θα μπορούσε να αρχίσει να ισχύει μόνον από της ημερομηνίας της απόφασης της Επιτροπής. Πάντως, για πληρέστερη κατανόηση της παρούσας υπόθεσης και της θέσης που έλαβε σχετικά η Επιτροπή, είναι αναγκαίο να αναφερθούν οι λόγοι για τους οποίους η αποκλειστικότητα ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1 και οι λόγοι για τους οποίους δεν εφαρμόζεται το άρθρο 85 παράγραφος 3.

α) Άρθρο 85 παράγραφος 1

(54) Τόσο η Tetra όσο και η BTG είναι επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1. Οι όροι αποκλειστικότητας της άδειας εμπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 85 παράγραφος 1 εφόσον εμπόδιζαν την BTG είτε να εκμεταλλεύεται η ίδια την τεχνολογία της είτε να προσφέρει άδειες σε άλλες επιχειρήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να ενδιαφέρονται για την τεχνολογία αυτή. Πρόκειται για σοβαρή απειλή του ανταγωνισμού τόσο λόγω της ιδιαίτερα συγκεντρωτικής δομής της αγοράς όσο και εξαιτίας του γεγονότος ότι η δυνατότητα κατασκευής μιας παραδεκτής μηχανής (για την οποία η τεχνική της αποστείρωσης είναι απαραίτητη), αποτελεί το κλειδί για την είσοδο στην αγορά αυτή όπου τα εμπόδια εισόδου είναι ιδιαίτερα μεγάλα. Στην πράξη η απόκτηση της Liquipak και της άδειας καθυστέρησε σημαντικά τις προσπάθειες της Elopak να εισέλθει στην αγορά.

(55) Οι περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης δεν είναι συγκρίσιμες με αυτές που σχετίζονται με την υπόθεση των σπόρων υβριδίων αραβοσίτου, όπου το Δικαστήριο έκρινε ότι μια ανοιχτή αποκλειστική άδεια δεν εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 85 παράγραφος 1 όταν αφορά την εισαγωγή και προστασία νέας τεχνολογίας σε συμβατική περιοχή, στην οποία η τεχνολογία αυτή δεν είναι γνωστή (1). Στην εν λόγω υπόθεση, ο δικαιοδόχος της άδειας δεν παρήγαγε προηγουμένως το προϊόν και χρειαζόταν την προστασία του έμπειρου δικαιοπάροχου ώστε να είναι σε θέση να αναλάβει τους απαραίτητους σημαντικούς τεχνικούς και εμπορικούς κινδύνους για την εκμετάλλευση του προϊόντος. Στην παρούσα υπόθεση, η Tetra είναι μια δεσπόζουσα εταιρεία και είναι αδιανόητο ότι η BTG θα μπορούσε να εκμεταλλευθεί την εν λόγω τεχνολογία.

Επίσης, η προστασία που η Tetra ισχυρίζεται ότι είναι απαραίτητη για να αναλάβει τους τεχνικούς και εμπορικούς κινδύνους που συνδέονται με τη διάδοση νέας τεχνολογίας, δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει τα μειονεκτήματα που δημιουργούνται από τη μείωση του ανταγωνισμού. Στην πράξη, η περιορισμένη έκταση των εμπορικών και τεχνικών κινδύνων που αναλαμβάνει η Tetra περιγράφηκε ανωτέρω.

(56) Επιπλέον, στην υπόθεση σπόρων προς σπορά αραβοσίτου, ένα σημαντικό στοιχείο στην επιχειρηματολογία του Δικαστηρίου που εξήρε την ανοιχτή αποκλειστικότητα από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1 ήταν το γεγονός ότι, μια τέτοια προστασία ήταν απαραίτητη για να τονώσει τόσο τον οριζόντιο ανταγωνισμό μεταξύ διαφόρων προϊόντων όσο και τον κάθε ανταγωνισμό στο πλαίσιο της εμπορίας του ίδιου προϊόντος. Υπό τις περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης, όπου η Tetra είναι δεσπόζουσα εταιρεία και τα εμπόδια εισόδου στην αγορά ιδιαίτερα μεγάλα, το αποτέλεσμα της αποκλειστικότητας είναι όχι να ενθαρρύνει αλλά μάλλον να εμποδίζει την εκδήλωση κάθετου ή οριζόντιου ανταγωνισμού. Ο μεταξύ των διαφόρων κατασκευαστών ανταγωνισμός βλάπτεται επειδή οι ανταγωνιστές της Tetra (ιδιαίτερα η Elopak) εμποδίζονται να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία για να επενδύσουν στην αγορά. Ο ανταγωνισμός στο πλαίσιο του ίδιου προϊόντος βλάπτεται επειδή δεν είναι δυνατόν να δοθούν άλλες άδειες και ο ίδιος ο δικαιοπάροχος δεν μπορεί να παράγει το προϊόν, πράγμα που καθιστά τις παράλληλες εισαγωγές αδύνατες.

(57) Ως εκ τούτου, αυτός καθαυτός ο ανταγωνισμός που το Δικαστήριο επιχείρησε να ενθαρρύνει με την εξαίρεση των ανοικτών αποκλειστικών αδειών από το πεδίο του άρθρου 85 παράγραφος 1, θίγεται πράγματι από την αποκλειστικότητα της άδειας όπου καταργεί τον ανταγωνισμό. Έτσι, σε συνθήκες αγοράς όπου η αποκλειστικότητα είναι αναγκαία για να ενθαρρύνει τον ανταγωνισμό, η αποκλειστικότητα αυτή είναι δυνατόν να μην εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 85 παράγραφος 1 αλλά, σε άλλες συνθήκες της αγοράς όπου καταστρέφει τον ανταγωνισμό πρέπει να εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 85 παράγραφος 1 (2). Τέλος, υπάρχουν σημαντικές επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών (βλέπε σημείο 48).

β) Άρθρο 85 παράγραφος 3

(58) Η Επιτροπή μπορεί να άρει το ευεργέτημα της απαλλαγής που προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2349/84 όταν οι προϋποθέσεις του άρθρου 85 παάγραφος 3 της συνθήκης δεν πληρούνται, και ιδίως όταν τα προϊόντα που αφορά η άδεια εκμετάλλευσης ή οι υπηρεσίες που παρέχονται σύμφωνα με μέθοδο της οποίας παραχωρήθηκε η εκμετάλλευση, δεν βρίσκονται, στην παραχωρηθείσα περιοχή, σε πραγματική κατάσταση ανταγωνισμού με προϊόντα ή υπηρεσίες που είναι ταυτόσημα ή θεωρούνται από τον καταναλωτή ως ομοειδή λόγω των ιδιοτήτων, της τιμής και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Στην παρούσα υπόθεση, η δεσπόζουσα θέση της Tetra που περιγράφηκε ανωτέρω, και ιδιαίτερα το μερίδιο που κατέχει στην αγορά ασηπτικής πληρώσεως του γάλακτος και χαρτοκυτίων, παρέχει σ' αυτήν τη δυνατότητα να καταργήσει τον ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα των σχετικών προϊόντων.

(59) Επιπλέον, λόγω αυτής της κατάργησης του ανταγωνισμού για ουσιαστικό μέρος των σχετικών προϊόντων, είναι δύσκολο να διαπιστωθεί με ποιο τρόπο οι καταναλωτές μπορούν να έχουν δίκαιο, ή οιοδήποτε έστω τμήμα από το όφελος που προκύπτει. Περαιτέρω, η συγκέντρωση της δύναμης στην αγορά στα χέρια της Tetra ενδέχεται να είναι καταστροφική για τη βελτίωση της παραγωγής και της διανομής και μπορεί να εμποδίσει την προώθηση της τεχνικής και οικονομικής προόδου που, κατά κανόνα, ευδοκιμούν καλύτερα σε ανταγωνιστικό περιβάλλον. Επιπλέον, υπό τις συνθήκες της παρούσας περίπτωσης, είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι η αποκλειστική άδεια είναι απαραίτητη για την επίτευξη οποιουδήποτε αντικειμενικού πλεονεκτήματος. Τέλος, όπως σημειώνεται ανωτέρω, (σημεία 49 έως 52), δεν υπάρχει κανένας αντικειμενικός λόγος που να δικαιολογεί την αποκλειστικότητα στην παρούσα υπόθεση.

V. Συμπεράσματα

Άρθρο 86

(60) Η Επιτροπή θεωρεί ότι η στιγμή της απόκτησης του ομίλου Liquipak και της εκχώρησης της άδειας εκμετάλλευσης, η Tetra κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά της Κοινότητας για την κατασκευή μηχανών, στις οποίες έχει ενσωματωθεί η τεχνολογία για την αποστείρωση χάρτινων κουτιών και οι οποίες χρησιμοποιούνται για την πλήρωση, υπό άσηπτες συνθήκες, χάρτινων κουτιών με υγρά επεξεργασμένα με την μέθοδο UHT, συμπεριλαμβανομένου ιδίως του γάλακτος. Η Tetra καταχράσθηκε τη δεσπόζουσα θέση της αποκτώντας αυτήν την αποκλειστική άδεια, πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα την ενίσχυση της ήδη δεσπόζουσας θέσης της, ενώ κατέστησε ασθενέστερο τον ασκούμενο ανταγωνισμό και ακόμη δυσχερέστερη τη συμμετοχή σ' αυτόν οποιουδήποτε νέου ανταγωνιστή. Η κατάχρηση αυτή διήρκεσε μέχρι την ημερομηνία κατά την οποία η Tetra παραιτήθηκε από κάθε αξίωσή της προς την αποκλειστικότητα αυτή.

Άρθρο 85 παράγραφος 1

(61) Βασιζόμενη στους ανωτέρω εκτιθέμενους λόγους, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ρήτρες αποκλειστικότητας, στο μέτρο που παράγουν αποτελέσματα στην κοινή αγορά, οι οποίες περιλαμβάνονται στη συμφωνία για την άδεια εκμετάλλευσης που έχει συναφθεί μεταξύ του NRDC και της Novus Corp. στις 27 Αυγούστου 1981, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1, τουλάχιστον από την εκχώρηση αυτής της άδειας στην Tetra και μέχρις ότου η Tetra παραιτήθηκε από τις αξιώσεις της ως προς την αποκλειστικότητα.

Συνεπώς, αν η Tetra δεν είχε παραιτηθεί εντελώς από την αποκλειστικότητα, η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2349/84, θα είχε άρει το ευεργέτημα της απαλλαγής που προβλέπεται βάσει του εν λόγω κανονισμού, επειδή δεν πληρούνται οι αναγκαίοι όροι για χορήγηση απαλλαγής βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3.

VI. Τερματισμός της παράβασης και επιφύλαξη του δικαιώματος λήψης περαιτέρω μέτρων

(62) Μολονότι η Tetra έχει παραιτηθεί από κάθε αποκλειστικότητα ως προς την εν λόγω άδεια εκμεταλλεύσεως, η δε BTG έχει ανακοινώσει ότι διαπραγματεύεται, τόσο με την Tetra όσο και με την Elopak, την παραχώρηση μη αποκλειστικών αδειών εκμετάλλευσης, η Επιτροπή θεωρεί, για τους λόγους που παρατίθενται κατωτέρω ότι υπέχει υποχρέωση εκδόσεως αποφάσεως στην παρούσα υπόθεση (1).

1. Η Tetra διέπραξε σοβαρή κατάχρηση του άρθρου 86 και, μαζί με την BTG, παρέβη το άρθρο 85 παράγραφος 1 με τρόπο που δεν θα μπορούσε να τύχει απαλλαγής βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3. Αυτές οι καταστρατηγήσεις των κανόνων ανταγωνισμού τερματίστηκαν μόνον όταν η Tetra μετέβαλε τη στάση της μετά από παρέμβαση της Επιτροπής κατά τη διάρκεια της επίσημης έρευνας.

2. Αν το είδος των παραβάσεων των κανόνων ανταγωνισμού δεν ήταν σχετικά πρόσφατο, η Επιτροπή θα είχε επιβάλει πρόστιμο στην Tetra λόγω της συμπεριφοράς της. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η έκδοση επίσημης απόφασης θα διευκρινίσει τη θέση της στον σχετικό τομέα και θα αποτελέσει επίσημη προειδοποίηση όχι μόνον για την Tetra αλλά επίσης τις άλλες επιχειρήσεις που ενδέχεται να υιοθετήσουν παρόμοια τακτική.

3. Μολονότι η Tetra δέχτηκε οικειοθελώς να παραιτηθεί από την αποκλειστικότητα, εξακολουθεί να αρνείται το γεγονός ότι κατέχει δεσπόζουσα θέση ή ότι έχει διαπράξει κατάχρηση ή παράβαση του άρθρου 85 παράγραφος 1 με τρόπο που δεν μπορεί να τύχει απαλλαγής. Επιπλέον, η BTG δήλωσε ότι

θα προτιμούσε, παρόλα αυτά να παραχωρεί αποκλειστική άδεια εκμετάλλευσης. Συνεπώς, η έκδοση απόφασης είναι αναγκαία ώστε να εξασφαλιστεί ότι τα μέρη δεν πρόκειται να επικαλεστούν εκ νέου την αποκλειστικότητα για να δηλωθεί η θέση της Επιτροπής όσον αφορά άλλη παρόμοια συμπεριφορά.

4. Τέλος, η Επιτροπή δεν μπορεί να αντιπαρέλθει το νόμιμο συμφέρον της Elopak, η οποία υπέβαλε αίτηση στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17. Άλλοι εν δυνάμει ανταγωνιστές έχουν επίσης έννομο συμφέρον για την ασφάλεια δικαίου που προκύπτει από την απόφαση της Επιτροπής.

(63) Επιπλέον, η Επιτροπή διατηρεί το δικαίωρα να συνεχίσει τις έρευνές της όσον αφορά τη γενικότερη εμπορική τακτική της Tetra στις αγορές χαρτοκυτίων γάλακτος (τόσο νωπού όσο και ασηπτικά διατηρούμενου) και μηχανών πληρώσεως και συσκευασίας (επίσης νωπών ή ασηπτικά διατηρούμενων υγρών), ώστε να διαπιστώσει κατά πόσον η Tetra έχει διαπράξει άλλες παραβάσεις του άρθρου 85 ή του άρθρου 86,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η απόκτηση, από ή για λογαριασμό της Tetra Pak Rausing SA, της αποκλειστικότητας της άδειας που έχει χορηγηθεί από την NRDC στη Novus Corp. στις 27 Αυγούστου 1981 μέσω της εξαγοράς του ομίλου Liquipak, στο μέτρο που παράγει αποτελέσματα στην Κοινότητα, συνιστά παράβαση του άρθρου 86 από την ημερομηνία της απόκτησης και μέχρις ότου η αποκλειστικότητα αυτή πράγματι τερματίστηκε.

Άρθρο 2

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην:

Tetra Pak Rausing SA

70 avenue General Guisan,

PO Box 181,

CH-1009 Pully/Lausanne·

c/o Tetra Pak Italiana SpA

Via Delfini 1,

I-41100, Modena.

Βρυξέλλες, 26 Ιουλίου 1988.

Για την Επιτροπή

Peter SUTHERLAND

Μέλος της Επιτροπής

(1) Nungesser κατά Επιτροπής, υπόθεση αριθ. 258/78, συλλογή ΔΕΚ 1982, σ. 2015.

(2) Αυτή η επιχειρηματολογία συμφωνεί με αποφάσεις του Δικαστηρίου σε άλλους τομείς π.χ. επιλεκτική διανομή (SABA Ι και ΙΙ - Metro κατά Επιτροπής Υπόθεση αριθ. 26/76, συλλογή ΔΕΚ 1977, σ. 1875 και Metro-SG-Grossmaerkte GmbH 123 & Co KG., υπόθεση αριθ. 75/84, απόφαση 22ας Οκτωβρίου 1986, καμμία από τες οποίες δεν έχει δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα) όπου, υπό ορισμένες συνθήκες αγοράς, η επιλεκτική διανομή εκφεύγει του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1 ενώ, υπό άλλες συνθήκες, η επιλεκτική διανομή εμπίπτει ενδεχομένως στο πεδίο του άρθρου 85 παράγραφος 1.

(1) Βλέπε Gesellschaft zur Verwertung von Leistungsschutzrechten mbH (GVL) κατά Επιτροπής, υπόθεση αριθ. 7/82, συλλογή ΔΕΚ 1983, σ. 483.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Πίνακας 1

Πωληθέντα χαρτοκιβώτια 1985

(εκατομμύρια συσκευασιών)

1.2,3.4,5 // // // // // Ασηπτικά

// Μη ασηπτικά

1.2.3.4.5 // // Tetra // Άλλοι // Tetra // Άλλοι // // // // // // Βέλγιο/Λουξεμβούργο // 502 // 100 // 21 // 50 // (%)

// (83,4) // (16,6) // (29,6) // (70,4) // Δανία // 237 // - // 343 // 650 // (%)

// (100,0) // // (34,5) // (65,5) // Γαλλία // 2 916 // 200 // 253 // 200 // (%)

// (93,6) // (6,4) // (55,8) // (44,2) // Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της

Γερμανίας // 3 262 // 750 // 793 // 1 100 // (%)

// (81,3) // (18,7) // (41,9) // (58,1) // Ελλάδα // 66 // 50 // 10 // 50 // (%)

// (56,9) // (43,1) // (16,7) // (88,3) // Ιρλανδία // 15 // 50 // 337 // 150 // (%)

// (23,1) // (76,9) // (69,2) // (30,8) // Ιταλία // 2 756 // 50 // 1 288 // 400 // (%)

// (98,2) // (1,8) // (76,3) // (23,7) // Κάτω Χώρες // 269 // 200 // 379 // 800 // (%)

// (57,4) // (42,6) // (32,1) // (67,9) // Πορτογαλία // 539 // - // 20 // - // (%)

// (100,0) // // (100,0) // // Ισπανία // 1 408 // - // 127 // 100 // (%)

// (100,0) // // (55,9) // (44,1) // Ηνωμένο Βασίλειο // 1 108 // 200 // 821 // 1 200 // (%)

// (84,7) // (15,3) // (40,6) // (59,4) // // // // // // Σύνολο ΕΟΚ

// 13 078 // 1 600 // 4 392 // 4 700 // (%)

// (89,1) // (10,9) // (48,3) // (52,7) // // // // //

Πηγή: Tetra

Πίνακας 2

Μηχανές συσκευασίας που πουλήθηκαν

ή παραχωρήθηκαν με Leasing και βρίσκονται σε λειτουργία

στο τέλος του 1985 κατά κράτος μέλος

1.2,3.4,5 // // // // // Ασηπτικές

// Μη ασηπτικές

// // 1.2.3.4.5 // // Tetra // Άλλοι // Tetra // Άλλοι // // // // // // Βέλγιο/Λουξεμβούργο // 58 // 5 // 9 // 3 // (%) // (92,1) // (7,9) // (75,0) // (25,0) // Δανία // 48 // - // 54 // 101 // (%) // (100,0) // // (34,8) // (65,2) // Γαλλία // 276 // 14 // 29 // 48 // (%) // (95,2) // (4,8) // (37,7) // (62,3) // Ομοσπονδιακή Δημοκρατία

της Γερμανίας // 332 // 73 // 116 // 150 // (%) // (82,0) // (18,0) // (43,6) // (56,4) // Ελλάδα // 10 // 2 // 4 // 5 // (%) // (83,3) // (16,6) // (44,4) // (55,6) // Ιρλανδία // 4 // - // 61 // 27 // (%) // (100,0) // // (69,3) // (30,7) // Ιταλία // 428 // 6 // 328 // 96 // (%) // (98,6) // (1,4) // (77,4) // (22,6) // Κάτω Χώρες // 42 // 31 // 30 // 50 // (%) // (57,5) // (42,5) // (37,5) // (62,5) // Πορτογαλία // 52 // - // 4 // 1 // (%) // (100,0) // // (80,0) // (20,0) // Ισπανία // 172 // - // 50 // 57 // (%) // (100,0) // // (46,7) // (53,3) // Ηνωμένο Βασίλειο // 148 // 10 // 122 // 215 // (%) // (93,7) // (6,3) // (36,2) // (63,8) // // // // // // Σύνολο ΕΟΚ

// 1 570 // 141 // 807 // 753 // (%) // (91,8) // (8,2) // (51,7) // (48,3) // // // // //

Πηγή: Tetra