Υπόθεση C‑428/15

Child and Family Agency

κατά

J. D.

[αίτηση του Supreme Court (Ιρλανδία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή — Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις — Δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας — Κανονισμός (ΕΚ) 2201/2003 — Άρθρο 15 — Παραπομπή της υπόθεσης σε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους — Πεδίο εφαρμογής — Προϋποθέσεις εφαρμογής — Δικαστήριο που είναι σε θέση να κρίνει καλύτερα την υπόθεση — Ύψιστο συμφέρον του παιδιού»

Περίληψη – Απόφαση του Δικαστηρίου (τρίτο τμήμα) της 27ης Οκτωβρίου 2016

1. Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας – Κανονισμός 2201/2003 – Διεθνής δικαιοδοσία ως προς τη γονική μέριμνα – Παραπομπή σε δικαστήριο που είναι σε θέση να κρίνει καλύτερα την υπόθεση – Πεδίο εφαρμογής – Περίπτωση όπου αρμόδια αρχή κράτους μέλους κινεί, βάσει του δημοσίου δικαίου, ένδικη διαδικασία η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο της προστασίας παιδιού και έχει ως αντικείμενο τη λήψη μέτρων σχετικών με τη γονική μέριμνα – Εφόσον δικαστήριο άλλου κράτους μέλους κηρυχθεί αρμόδιο να την κρίνει, θα πρέπει οπωσδήποτε οι αρχές του δεύτερου αυτού κράτους μέλους να κινήσουν εν συνεχεία χωριστή, σε σχέση με εκείνη στο πρώτο κράτος μέλος, ένδικη διαδικασία η οποία θα στηρίζεται στο δικό τους εθνικό δίκαιο – Περίπτωση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής

   (Κανονισμός 2201/1 του Συμβουλίου, άρθρα 1 §§ 1 και 2, 2, σημεία 7, 8 και 15)

2. Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας – Κανονισμός 2201/2003 – Διεθνής δικαιοδοσία ως προς τη γονική μέριμνα – Υποχρέωση να ληφθεί υπόψη το ύψιστο συμφέρον του παιδιού – Περιεχόμενο

   (Κανονισμός 2201/2003 του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 12 και 33 και άρθρο 15)

3. Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας – Κανονισμός 2201/2003 – Διεθνής δικαιοδοσία ως προς τη γονική μέριμνα – παραπομπή σε δικαστήριο που είναι σε θέση να κρίνει καλύτερα την υπόθεση – Υποχρέωση στενής ερμηνείας

   (Κανονισμός 2201/2003 του Συμβουλίου, άρθρα 8 § 1 και 15 § 1)

4. Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας – Κανονισμός 2201/2003 – Διεθνής δικαιοδοσία ως προς τη γονική μέριμνα – Παραπομπή σε δικαστήριο που είναι σε θέση να κρίνει καλύτερα την υπόθεση – Περιεχόμενο των εννοιών «δικαστήριο που είναι σε θέση να κρίνει καλύτερα» και «ύψιστο συμφέρον του παιδιού» – Κριτήρια εκτιμήσεως

   (Κανονισμός 2201/2003 του Συμβουλίου, άρθρα 8 § 1 και 15 §§ 1 και 3)

5. Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας – Κανονισμός 2201/2003 – Διεθνής δικαιοδοσία ως προς τη γονική μέριμνα – Παραπομπή σε δικαστήριο που είναι σε θέση να κρίνει καλύτερα την υπόθεση – Προϋποθέσεις υπό τις οποίες χωρεί – Το δικαστήριο κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία δεν οφείλει να λάβει υπόψη ούτε τον αντίκτυπο τον οποίο θα έχει ενδεχόμενη παραπομπή της υπόθεσης σε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους επί του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας άλλων ενδιαφερόμενων προσώπων, πέραν του ίδιου του παιδιού, ούτε τους λόγους για τους οποίους η μητέρα του παιδιού έκανε χρήση του συγκεκριμένου δικαιώματος

   (Κανονισμός 2201/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 1)

1.  Το άρθρο 15 του κανονισμού 2201/2003 του Συμβουλίου, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό 1347/2000, έχει την έννοια ότι τυγχάνει εφαρμογής σε υπόθεση όπου η αρμόδια αρχή ενός κράτους μέλους έχει κινήσει, βάσει του δημοσίου δικαίου, ένδικη διαδικασία για τη λήψη μέτρων προστασίας παιδιού, σε περίπτωση που, εφόσον δικαστήριο άλλου κράτους μέλους κηρυχθεί αρμόδιο να την κρίνει, θα πρέπει οπωσδήποτε οι αρχές του δεύτερου αυτού κράτους μέλους να κινήσουν εν συνεχεία χωριστή, σε σχέση με εκείνη στο πρώτο κράτος μέλος, ένδικη διαδικασία η οποία θα στηρίζεται στο δικό τους εθνικό δίκαιο και, ενδεχομένως, σε διαφορετικά πραγματικά περιστατικά.

   Ειδικότερα, το άρθρο 15 του κανονισμού 2201/2003 περιλαμβάνεται στο τμήμα 2 του κεφαλαίου ΙΙ του εν λόγω κανονισμού, όπου θεσπίζεται μια δέσμη κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας για τις υποθέσεις γονικής μέριμνας. Λαμβανομένης υπόψη της όλης οικονομίας του εν λόγω τμήματος 2 του κεφαλαίου ΙΙ και της θέσης του άρθρου 15 μέσα σε αυτό, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του συγκεκριμένου άρθρου είναι το ίδιο όπως και όλων των υπόλοιπων κανόνων δικαιοδοσίας που προβλέπονται στο οικείο τμήμα, μεταξύ των οποίων και του άρθρου 8 του εν λόγω κανονισμού. Ομολογουμένως, από το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 2201/2003 προκύπτει ότι αυτοί οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας έχουν εφαρμογή σε «αστικές υποθέσεις» οι οποίες αφορούν την ανάθεση, την άσκηση, την ανάθεση σε τρίτον και την ολική ή μερική αφαίρεση της γονικής μέριμνας, όπως η τελευταία ορίζεται στο άρθρο 2, σημείο 7, του ίδιου κανονισμού. Εντούτοις, οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας τους οποίους θέτει ο κανονισμός 2201/2003 για τις υποθέσεις γονικής μέριμνας πρέπει να ερμηνεύονται, λαμβανομένης υπόψη και της αιτιολογικής σκέψης 5 του κανονισμού, υπό την έννοια ότι τυγχάνουν εφαρμογής και σε υποθέσεις γονικής μέριμνας με αντικείμενο τη λήψη μέτρων προστασίας παιδιού, περιλαμβανομένων των περιπτώσεων όπου τέτοια μέτρα θεωρείται, κατά την εσωτερική νομοθεσία του αντίστοιχου κράτους μέλους, ότι διέπονται από το δημόσιο δίκαιο.

   Πάντως, με δεδομένο ότι, αν υπάρχει εθνικός δικονομικός κανόνας που προβλέπει ότι, εφόσον κηρυχθεί δικαστήριο άλλου κράτους μέλους αρμόδιο, θα πρέπει οπωσδήποτε οι αρχές του εν λόγω κράτους μέλους να κινήσουν εν συνεχεία χωριστή ένδικη διαδικασία από εκείνη στο πρώτο κράτος μέλος, η εφαρμογή του κανόνα αυτού θα έπεται, κατ’ ανάγκη, χρονικά τόσο της απόφασης με την οποία το δικαστήριο του πρώτου κράτους μέλους που έχει κανονικά διεθνή δικαιοδοσία ζήτησε την παραπομπή της υπόθεσης στο δικαστήριο του άλλου κράτους μέλους δυνάμει της παραγράφου 1 του άρθρου 15 του κανονισμού 2201/2003 όσο και της απόφασης με την οποία το άλλο δικαστήριο κήρυξε εαυτό αρμόδιο βάσει της παραγράφου 5 του ίδιου άρθρου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι τέτοιος δικονομικός κανόνας συνιστά εμπόδιο για την έκδοση των δύο αυτών αποφάσεων.

   (βλ. σκέψεις 29-32, 36, 38, διατακτ. 1)

2.  Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 12 του κανονισμού 2201/2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό 1347/2000, οι κανόνες αρμοδιότητας που θεσπίζονται δυνάμει του κανονισμού αυτού για τις υποθέσεις γονικής μέριμνας έχουν διαμορφωθεί υπό το πρίσμα του συμφέροντος του παιδιού. Η απαίτηση να εξυπηρετεί η παραπομπή της υπόθεσης σε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους, υπό την έννοια του άρθρου 15 του εν λόγω κανονισμού, το ύψιστο συμφέρον του παιδιού συνιστά έκφραση της κατευθυντήριας αρχής που, αφενός, ενέπνευσε τον νομοθέτη κατά την κατάρτιση του κανονισμού και, αφετέρου, πρέπει να διέπει την εφαρμογή του στις υποθέσεις γονικής μέριμνας οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του. Σημειωτέον επίσης ότι το ύψιστο συμφέρον του παιδιού πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στο πλαίσιο του κανονισμού 2201/2003 προς διασφάλιση, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 33 του κανονισμού, του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων του παιδιού.

   (βλ. σκέψεις 42-44)

3.  Ο κανόνας της παραπομπής σε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους, όπως προβλέπεται στο άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 2201/2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό 1347/2000, συνιστά ειδικό κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας που εισάγει εξαίρεση από τον γενικό κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 8, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού και, επομένως, πρέπει να ερμηνεύεται στενά. Κατόπιν τούτου, το άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 2201/2003 έχει την έννοια ότι το δικαστήριο του κράτους μέλους που έχει κανονικά διεθνή δικαιοδοσία προς εκδίκαση της υπόθεσης έχει τη δυνατότητα να ζητήσει την παραπομπή της σε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους μόνον αν ανατρέψει το ισχυρό τεκμήριο υπέρ της διατήρησης της δικής του αρμοδιότητας, όπως αυτό απορρέει από τον ίδιο τον κανονισμό.

   (βλ. σκέψεις 48, 49)

4.  Το άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 2201/2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό 1347/2000, έχει την έννοια ότι το δικαστήριο κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία, αφενός, προτού καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δικαστήριο άλλου κράτους μέλους, με το οποίο το παιδί έχει ιδιαίτερη σχέση, είναι σε θέση να κρίνει την υπόθεση καλύτερα, οφείλει να βεβαιωθεί ότι η παραπομπή της στο δικαστήριο αυτό μπορεί να έχει πραγματική και συγκεκριμένη προστιθέμενη αξία για την εξέταση της υπόθεσης, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των εφαρμοστέων δικονομικών κανόνων στο άλλο κράτος μέλος, και, αφετέρου, προτού καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η παραπομπή της υπόθεσης εξυπηρετεί το ύψιστο συμφέρον του παιδιού, οφείλει να βεβαιωθεί ειδικότερα ότι δεν συντρέχει κίνδυνος να έχει η παραπομπή επιζήμιες συνέπειες για την κατάσταση του παιδιού.

   Ειδικότερα, δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 2201/2003 το δικαστήριο κράτους μέλους μπορεί να παραπέμψει υπόθεση σχετική με γονική μέριμνα αποκλειστικώς και μόνο σε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους με το οποίο το παιδί έχει «ιδιαίτερη σχέση». Προκειμένου να γίνει δεκτό ότι υπάρχει τέτοια ιδιαίτερη σχέση σε δεδομένη υπόθεση, πρέπει να ελεγχθούν τα στοιχεία τα οποία απαριθμούνται εξαντλητικώς στο άρθρο 15, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ έως εʹ, του εν λόγω κανονισμού. Όλα αυτά τα στοιχεία πιστοποιούν –αν όχι ευθέως, τουλάχιστον κατ’ ουσίαν– την εγγύτητα μεταξύ του παιδιού και ενός κράτους μέλους άλλου από εκείνο του οποίου τα δικαστήρια έχουν, βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, διεθνή δικαιοδοσία προς εκδίκαση της υπόθεσης. Πάντως, η ύπαρξη, μεταξύ του παιδιού και ενός άλλου κράτους μέλους, τέτοιας «ιδιαίτερης σχέσης» που είναι η κρίσιμη διάταξη λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της υπόθεσης, δεν προδικάζει κατ’ ανάγκη, αυτή και μόνον, το ζήτημα αν συγκεκριμένο δικαστήριο του άλλου αυτού κράτους μέλους είναι, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, «σε θέση να κρίνει την υπόθεση καλύτερα» απ’ ό,τι το δικαστήριο που έχει διεθνή δικαιοδοσία, ούτε και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, το ζήτημα αν η παραπομπή στο εν λόγω δικαστήριο του άλλου κράτους μέλους εξυπηρετεί το ύψιστο συμφέρον του παιδιού.

   Στο πλαίσιο αυτό, δύναται να λάβει υπόψη, μεταξύ άλλων στοιχείων, τους δικονομικούς κανόνες στο άλλο κράτος μέλος, όπως παραδείγματος χάρη τις διατάξεις οι οποίες ισχύουν όσον αφορά τη συλλογή των αποδεικτικών στοιχείων που είναι αναγκαία για την εκδίκαση της υπόθεσης. Αντιθέτως, το δικαστήριο που έχει διεθνή δικαιοδοσία δεν θα πρέπει να λάβει υπόψη, στο πλαίσιο της εξέτασης αυτής, το ουσιαστικό δίκαιο του άλλου κράτους μέλους, το οποίο θα εφαρμοστεί ενδεχομένως από το τελευταίο στην περίπτωση όπου η υπόθεση παραπεμφθεί ενώπιόν του.

   Προς τούτο, το δικαστήριο που έχει διεθνή δικαιοδοσία οφείλει να εξετάσει τον αρνητικό αντίκτυπο τον οποίο θα μπορούσε να έχει η παραπομπή στις συναισθηματικές, οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις του παιδιού ή και στην πραγματική του κατάσταση.

   (βλ. σκέψεις 50-52, 55-59, 61, διατακτ. 2)

5.  Το άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 2201/2003 έχει την έννοια ότι το δικαστήριο κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία δεν οφείλει να λάβει υπόψη, κατά την εφαρμογή της διάταξης αυτής σε συγκεκριμένη υπόθεση γονικής μέριμνας, ούτε τον αντίκτυπο ενδεχόμενης παραπομπής της σε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους επί του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας άλλων ενδιαφερόμενων προσώπων, πέραν του ίδιου του παιδιού, ούτε τους λόγους για τους οποίους η μητέρα του παιδιού έκανε χρήση του συγκεκριμένου δικαιώματος προτού κινηθεί η ένδικη διαδικασία ενώπιόν του, εκτός αν τα ως άνω στοιχεία ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την κατάσταση του παιδιού.

   (βλ. σκέψη 67, διατακτ. 3)