Υπόθεση C-136/12

Consiglio nazionale dei geologi

κατά

Autorità garante della concorrenza e del mercato

και

Autorità garante della concorrenza e del mercato

κατά

Consiglio nazionale dei geologi

(αίτηση του Consiglio di Stato για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)

«Άρθρο 267, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ — Έκταση της υποχρεώσεως υποβολής προδικαστικού ερωτήματος εκ μέρους των δικαστηρίων τελευταίου βαθμού δικαιοδοσίας — Άρθρο 101 ΣΛΕΕ — Κώδικας δεοντολογίας επαγγελματικού συλλόγου ο οποίος απαγορεύει την εφαρμογή αμοιβών που δεν αντιστοιχούν στην αξιοπρέπεια του επαγγέλματος»

Περίληψη — Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 18ης Ιουλίου 2013

1. Προδικαστικά ερωτήματα – Παραπομπή ζητήματος στο Δικαστήριο – Ζητήματα ερμηνείας – Υποχρέωση υποβολής προδικαστικού ερωτήματος – Όρια – Λυσιτέλεια των ερωτημάτων – Έννοια – Εκτίμηση του εθνικού δικαστηρίου οι αποφάσεις του οποίου δεν υπόκεινται σε ένδικα μέσα

   (Άρθρο 267, εδ. 3, ΣΛΕΕ)

2. Προδικαστικά ερωτήματα – Παραπομπή ζητήματος στο Δικαστήριο – Αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων – Καθορισμός και διατύπωση προδικαστικών ερωτημάτων

   (Άρθρο 267, εδ. 3, ΣΛΕΕ)

3. Προδικαστικά ερωτήματα – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Όρια – Ερωτήματα προδήλως άσχετα με την υπόθεση και υποθετικά ερωτήματα υποβαλλόμενα σε πλαίσιο που αποκλείει τη δυνατότητα να δοθεί χρήσιμη απάντηση – Ερωτήματα άσχετα με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης – Αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου

   (Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)

4. Προδικαστικά ερωτήματα – Παραδεκτό – Εξήγηση των λόγων για τους οποίους απαιτείται απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα – Δεν χωρεί – Απαράδεκτο

   (Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)

5. Συμπράξεις – Αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων – Έννοια – Κανόνες προβλεπόμενοι από κώδικα δεοντολογίας για την άσκηση του επαγγέλματος του γεωλόγου – Δεσμευτικός χαρακτήρας – Δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση μη τηρήσεώς του – Εμπίπτει

   (Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)

6. Συμπράξεις – Αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων – Έννοια – Κανόνες προβλεπόμενοι από κώδικα δεοντολογίας για την άσκηση του επαγγέλματος του γεωλόγου οι οποίοι προβλέπουν ως κριτήριο καθορισμού των αμοιβών των γεωλόγων, εκτός από την ποιότητα και το μέγεθος της παρεχόμενης υπηρεσίας, την αξιοπρέπεια του επαγγέλματος – Εμπίπτουν

   (Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)

1.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψεις 25-27)

2.  Το άρθρο 267, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι απόκειται αποκλειστικώς στο αιτούν δικαστήριο να καθορίσει και να διατυπώσει τα προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης τα οποία κρίνει ότι είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Εθνικοί κανόνες που ενδεχομένως θίγουν αυτήν την αρμοδιότητα θα πρέπει να παραμένουν ανεφάρμοστοι.

   (βλ. σκέψεις 31, 36, διατακτ. 1)

3.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψη 35)

4.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψεις 39, 40)

5.  Στον τομέα του ανταγωνισμού, όσον αφορά την έννοια της αποφάσεως ενώσεως επιχειρήσεων, έννοια κρίσιμη σύμφωνα με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, ακόμη και η σύσταση τιμών, οποιαδήποτε κι αν είναι η ακριβής νομική φύση της, μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά τέτοια απόφαση. Εν προκειμένω, ο δεσμευτικός χαρακτήρας του κώδικα δεοντολογίας επαγγελματικού συλλόγου, όπως του επαγγελματικού συλλόγου των γεωλόγων, καθώς και η δυνατότητα επιβολής κυρώσεων εις βάρος τους σε περίπτωση μη τηρήσεως του εν λόγω κώδικα επιβάλλει το συμπέρασμα ότι οι κανόνες που περιλαμβάνει ο κώδικας πρέπει να θεωρηθούν ως απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ.

   (βλ. σκέψεις 46, 47)

6.  Κανόνες όπως οι προβλεπόμενοι από τον κώδικα δεοντολογίας οι οποίοι προβλέπουν ως κριτήριο καθορισμού των αμοιβών των γεωλόγων, εκτός από την ποιότητα και το μέγεθος της παρεχόμενης υπηρεσίας, την αξιοπρέπεια του επαγγέλματος συνιστούν απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων υπό την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ η οποία είναι δυνατό να περιορίσει τον ανταγωνισμό εντός της εσωτερικής αγοράς. Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, λαμβανομένου υπόψη του γενικού πλαισίου εντός του οποίου ο κώδικας αυτός αναπτύσσει τα αποτελέσματά του, συμπεριλαμβανομένων του όλου νομικού πλαισίου καθώς και της εφαρμογής στην πράξη του εν λόγω κώδικα από τον εθνικό σύλλογο γεωλόγων, αν επέρχεται τέτοιο αποτέλεσμα εν προκειμένω. Το εν λόγω δικαστήριο πρέπει επίσης να εξετάσει αν, υπό το πρίσμα όλων των κρίσιμων στοιχείων που έχει στη διάθεσή του, οι κανόνες του ιδίου κώδικα, και δη εκείνοι που προβλέπουν το σχετικό με την αξιοπρέπεια του επαγγέλματος κριτήριο, μπορούν να θεωρηθούν αναγκαίοι για την επιδίωξη του εν λόγω θεμιτού σκοπού ο οποίος συνδέεται με τις εγγυήσεις τις παρεχόμενες στους τελικούς αποδέκτες των υπηρεσιών των γεωλόγων, λαμβανομένου υπόψη ειδικότερα του ότι το εν λόγω κριτήριο προστίθεται σε άλλα κριτήρια καθορισμού των αμοιβών που συνδέονται στενά με την ποιότητα της εργασίας των εν λόγω γεωλόγων, όπως τον όγκο και τη δυσκολία της εργασίας, τις τεχνικές γνώσεις και τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις.

   (βλ. σκέψεις 55, 57, διατακτ. 2)

Υπόθεση C-136/12

Consiglio nazionale dei geologi

κατά

Autorità garante della concorrenza e del mercato

και

Autorità garante della concorrenza e del mercato

κατά

Consiglio nazionale dei geologi

(αίτηση του Consiglio di Stato για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)

«Άρθρο 267, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ — Έκταση της υποχρεώσεως υποβολής προδικαστικού ερωτήματος εκ μέρους των δικαστηρίων τελευταίου βαθμού δικαιοδοσίας — Άρθρο 101 ΣΛΕΕ — Κώδικας δεοντολογίας επαγγελματικού συλλόγου ο οποίος απαγορεύει την εφαρμογή αμοιβών που δεν αντιστοιχούν στην αξιοπρέπεια του επαγγέλματος»

Περίληψη — Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 18ης Ιουλίου 2013

1. Προδικαστικά ερωτήματα — Παραπομπή ζητήματος στο Δικαστήριο — Ζητήματα ερμηνείας — Υποχρέωση υποβολής προδικαστικού ερωτήματος — Όρια — Λυσιτέλεια των ερωτημάτων — Έννοια — Εκτίμηση του εθνικού δικαστηρίου οι αποφάσεις του οποίου δεν υπόκεινται σε ένδικα μέσα

   (Άρθρο 267, εδ. 3, ΣΛΕΕ)

2. Προδικαστικά ερωτήματα — Παραπομπή ζητήματος στο Δικαστήριο — Αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων — Καθορισμός και διατύπωση προδικαστικών ερωτημάτων

   (Άρθρο 267, εδ. 3, ΣΛΕΕ)

3. Προδικαστικά ερωτήματα — Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου — Όρια — Ερωτήματα προδήλως άσχετα με την υπόθεση και υποθετικά ερωτήματα υποβαλλόμενα σε πλαίσιο που αποκλείει τη δυνατότητα να δοθεί χρήσιμη απάντηση — Ερωτήματα άσχετα με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης — Αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου

   (Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)

4. Προδικαστικά ερωτήματα — Παραδεκτό — Εξήγηση των λόγων για τους οποίους απαιτείται απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα — Δεν χωρεί — Απαράδεκτο

   (Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)

5. Συμπράξεις — Αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων — Έννοια — Κανόνες προβλεπόμενοι από κώδικα δεοντολογίας για την άσκηση του επαγγέλματος του γεωλόγου — Δεσμευτικός χαρακτήρας — Δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση μη τηρήσεώς του — Εμπίπτει

   (Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)

6. Συμπράξεις — Αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων — Έννοια — Κανόνες προβλεπόμενοι από κώδικα δεοντολογίας για την άσκηση του επαγγέλματος του γεωλόγου οι οποίοι προβλέπουν ως κριτήριο καθορισμού των αμοιβών των γεωλόγων, εκτός από την ποιότητα και το μέγεθος της παρεχόμενης υπηρεσίας, την αξιοπρέπεια του επαγγέλματος — Εμπίπτουν

   (Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)

1.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψεις 25-27)

2.  Το άρθρο 267, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι απόκειται αποκλειστικώς στο αιτούν δικαστήριο να καθορίσει και να διατυπώσει τα προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης τα οποία κρίνει ότι είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Εθνικοί κανόνες που ενδεχομένως θίγουν αυτήν την αρμοδιότητα θα πρέπει να παραμένουν ανεφάρμοστοι.

   (βλ. σκέψεις 31, 36, διατακτ. 1)

3.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψη 35)

4.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψεις 39, 40)

5.  Στον τομέα του ανταγωνισμού, όσον αφορά την έννοια της αποφάσεως ενώσεως επιχειρήσεων, έννοια κρίσιμη σύμφωνα με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, ακόμη και η σύσταση τιμών, οποιαδήποτε κι αν είναι η ακριβής νομική φύση της, μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά τέτοια απόφαση. Εν προκειμένω, ο δεσμευτικός χαρακτήρας του κώδικα δεοντολογίας επαγγελματικού συλλόγου, όπως του επαγγελματικού συλλόγου των γεωλόγων, καθώς και η δυνατότητα επιβολής κυρώσεων εις βάρος τους σε περίπτωση μη τηρήσεως του εν λόγω κώδικα επιβάλλει το συμπέρασμα ότι οι κανόνες που περιλαμβάνει ο κώδικας πρέπει να θεωρηθούν ως απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ.

   (βλ. σκέψεις 46, 47)

6.  Κανόνες όπως οι προβλεπόμενοι από τον κώδικα δεοντολογίας οι οποίοι προβλέπουν ως κριτήριο καθορισμού των αμοιβών των γεωλόγων, εκτός από την ποιότητα και το μέγεθος της παρεχόμενης υπηρεσίας, την αξιοπρέπεια του επαγγέλματος συνιστούν απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων υπό την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ η οποία είναι δυνατό να περιορίσει τον ανταγωνισμό εντός της εσωτερικής αγοράς. Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, λαμβανομένου υπόψη του γενικού πλαισίου εντός του οποίου ο κώδικας αυτός αναπτύσσει τα αποτελέσματά του, συμπεριλαμβανομένων του όλου νομικού πλαισίου καθώς και της εφαρμογής στην πράξη του εν λόγω κώδικα από τον εθνικό σύλλογο γεωλόγων, αν επέρχεται τέτοιο αποτέλεσμα εν προκειμένω. Το εν λόγω δικαστήριο πρέπει επίσης να εξετάσει αν, υπό το πρίσμα όλων των κρίσιμων στοιχείων που έχει στη διάθεσή του, οι κανόνες του ιδίου κώδικα, και δη εκείνοι που προβλέπουν το σχετικό με την αξιοπρέπεια του επαγγέλματος κριτήριο, μπορούν να θεωρηθούν αναγκαίοι για την επιδίωξη του εν λόγω θεμιτού σκοπού ο οποίος συνδέεται με τις εγγυήσεις τις παρεχόμενες στους τελικούς αποδέκτες των υπηρεσιών των γεωλόγων, λαμβανομένου υπόψη ειδικότερα του ότι το εν λόγω κριτήριο προστίθεται σε άλλα κριτήρια καθορισμού των αμοιβών που συνδέονται στενά με την ποιότητα της εργασίας των εν λόγω γεωλόγων, όπως τον όγκο και τη δυσκολία της εργασίας, τις τεχνικές γνώσεις και τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις.

   (βλ. σκέψεις 55, 57, διατακτ. 2)