ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 20.11.2017

COM(2017) 657 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ

1.Εισαγωγή

Το Σύμφωνο του Άμστερνταμ, που συμφωνήθηκε από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) τον Μάιο του 2016, έχει εκπονηθεί σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή. Θεσπίζει το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ, το οποίο αποτελεί ιστορικό βήμα προς την κατεύθυνση μιας στενότερης σύνδεσης των πόλεων για την ανάπτυξη ενωσιακών και εθνικών πολιτικών. Δίνει στις πόλεις την ευκαιρία να υποβάλουν συγκεκριμένες δράσεις υπέρ της βελτίωσης της νομοθεσίας, της βελτίωσης της χρηματοδότησης και της βελτίωσης της γνώσης των ενωσιακών και εθνικών πολιτικών. Πρόκειται για μια καινοτόμο μέθοδο εργασίας, που εφαρμόζει την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση στην πράξη, δεδομένου ότι το θεματολόγιο καθοδηγείται από κοινού από όλους τους εμπλεκόμενους εταίρους σε οικειοθελή, χωρίς αποκλεισμούς και ισότιμη βάση. Έχουν προσδιοριστεί δώδεκα θέματα που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αστική ανάπτυξη και θα καλυφθούν με ενιαίο τρόπο. Τον Ιούνιο του 2016 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1 επιβεβαίωσε τη σημασία του Αστικού Θεματολογίου για την ΕΕ και κάλεσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ να συμμετάσχουν ενεργά στην εφαρμογή του.

Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τους στόχους και τις προτεραιότητες της ΕΕ και των κρατών μελών της, που εγκρίθηκαν για την τρίτη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τη στέγαση και τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη (Habitat III), παρουσιάζουν ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά για την αστική ανάπτυξη. Απευθύνουν έκκληση για μια ολοκληρωμένη και τοποκεντρική προσέγγιση, μαζί με ένα μακροπρόθεσμο όραμα, το οποίο είναι απαραίτητο για την προώθηση πόλεων κάθε μεγέθους που θα χαρακτηρίζονται από καλή διαχείριση, χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς, και θα είναι ασφαλείς, ανθεκτικές, ενεργειακά αποδοτικές και περιβαλλοντικά βιώσιμες, καθώς και οικονομικά ευημερούσες 2 . Το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ είναι σε πλήρη ευθυγράμμιση με αυτά.

Οι πόλεις είναι σημαντικοί μοχλοί οικονομικής ανάπτυξης στην ΕΕ. Στις πόλεις ζει η πλειονότητα των πολιτών, εκεί παράγεται το μεγαλύτερο μερίδιο του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, εκεί εφαρμόζεται μεγάλο μέρος των πολιτικών και της νομοθεσίας της ΕΕ και εκεί δαπανάται σημαντικό μερίδιο των κονδυλίων της ΕΕ. Επιπλέον, οι πόλεις είναι φορείς ανοικτής καινοτομίας, καθιστώντας δυνατές τις πολυεπίπεδες, πολυδιάστατες και πολυτομεακές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διάφορων ενδιαφερόμενων φορέων που συμμετέχουν στη συνδημιουργία, τον κοινό σχεδιασμό και την από κοινού εφαρμογή ολοκληρωμένων και καινοτόμων λύσεων.

Οι πόλεις είναι επίσης οι χώροι όπου μπορεί κανείς να αδράξει τις ευκαιρίες που προκύπτουν από το αστικό περιβάλλον (για παράδειγμα, μετάβαση σε χαμηλές εκπομπές, κυκλική οικονομία, καθαρή κινητικότητα, πολιτιστική προσφορά κ.λπ.). Ταυτόχρονα, πολλές προκλήσεις έχουν ισχυρό αντίκτυπο στις πόλεις και εκεί αντιμετωπίζονται καλύτερα. Οι προκλήσεις αυτές μπορούν να αφορούν παγκόσμια ζητήματα (π.χ. την ανεργία, τη μετανάστευση, τις επιπτώσεις των καταστροφών οι οποίες επιδεινώνονται από την κλιματική αλλαγή, τη λειψυδρία, τη βιώσιμη παραγωγή και κατανάλωση ή την απώλεια της βιοποικιλότητας, την γκρίζα και τη μαύρη οικονομία κ.λπ.), αλλά μπορούν επίσης να αφορούν τοπικά ζητήματα, που συνδέονται στενά με την ποιότητα ζωής των πολιτών τους (π.χ. ποιότητα του αέρα, χώροι αναψυχής, επίπεδα θορύβου και κίνησης, ρύπανση των υδάτων κ.λπ.). Η Λευκή Βίβλος για το μέλλον της Ευρώπης υπογράμμισε ότι «πολλοί Ευρωπαίοι θεωρούν είτε ότι η Ένωση είναι υπερβολικά απόμακρη είτε ότι παρεμβαίνει υπερβολικά στην καθημερινή ζωή τους» 3 . Δεδομένου ότι οι πόλεις αποτελούν το πλησιέστερο επίπεδο διακυβέρνησης για τους πολίτες, η συνεργασία μ’ αυτές μπορεί να φέρει την ΕΕ πιο κοντά στους πολίτες. Ως εκ τούτου, η ΕΕ και οι πόλεις, από κοινού με τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τους ενδιαφερόμενους φορείς θα πρέπει να συνεργαστούν στενά για να προσαρμόσουν τις πολιτικές στις ανάγκες των πόλεων και, ως εκ τούτου, να παρέχουν ορατές βελτιώσεις στην καθημερινή ζωή των πολιτών.

Η ώθηση για τα αστικά ζητήματα δεν είναι σε άνοδο μόνο στην ΕΕ, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο, όπου η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν διαδραματίσει καίριο ρόλο στη διαμόρφωση του Νέου Αστικού Θεματολογίου. Το δεύτερο αντικατοπτρίζει και ενισχύει τις αρχές και τα βασικά μηνύματα του Συμφώνου του Άμστερνταμ. Το Νέο Αστικό Θεματολόγιο δημιουργεί μια αμοιβαία επωφελή σχέση μεταξύ αστικοποίησης και βιώσιμης ανάπτυξης και θα κατευθύνει τις πολιτικές αστικής ανάπτυξης και χρηματοδότησης για τα επόμενα 20 έτη. Το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ συμβάλλει στην εξωτερική συνεργασία προς την κατεύθυνση των βιώσιμων πόλεων σε παγκόσμιο επίπεδο και ενισχύει το δυναμικό για συμμετοχική, ασφαλή, ανθεκτική και βιώσιμη αστική ανάπτυξη, στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανάπτυξη 4 και του επικείμενου εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για τις πόλεις και τοπικές αρχές σε τρίτες χώρες. Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αναγνωρίσει ότι το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ είναι βασικός μηχανισμός για την υλοποίηση του Νέου Αστικού Θεματολογίου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης 5 .

Το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ παρέχει, επίσης, σημαντική ώθηση σε διάφορες άλλες διεθνείς συμφωνίες. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τον στόχο βιώσιμης ανάπτυξης 11 της Ατζέντας 2030, που ζητεί οι «πόλεις και οι οικισμοί» να είναι «ασφαλείς, ανθεκτικοί, βιώσιμοι και χωρίς αποκλεισμούς», καθώς και για άλλους σχετικούς αστικούς στόχους. Υποστηρίζει, επίσης, τη συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή 6 , η οποία αποτελεί την πρώτη στα χρονικά καθολική, νομικά δεσμευτική, παγκόσμια συμφωνία για το κλίμα που αναγνωρίζει τον κρίσιμο ρόλο των πόλεων όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών, καθώς και το πλαίσιο Σεντάι για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών 7 . Τέλος, ενέπνευσε την ανάπτυξη του πρόσφατα εγκριθέντος «Αστικού θεματολογίου της Ένωσης για τη Μεσόγειο».

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να περιγράψει το αρχικό στάδιο εφαρμογής και τα προκαταρκτικά αποτελέσματα του Αστικού Θεματολογίου για την ΕΕ έως τον Οκτώβριο του 2017. Το πρώτο μέρος είναι αφιερωμένο στην υλοποίηση και υπογραμμίζει τα βασικά χαρακτηριστικά της μεθόδου εργασίας. Το δεύτερο μέρος είναι αφιερωμένο στα αποτελέσματα και παρουσιάζει τις συνέπειες που είχε μέχρι στιγμής το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ στη χάραξη πολιτικής, καθώς και ορισμένες προκαταρκτικές προτάσεις όσον αφορά τη βελτίωση της νομοθεσίας, της χρηματοδότησης και της γνώσης μέσω των πρώτων σχεδίων δράσης.

2.Υλοποίηση

Το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ αποτελεί την «ομπρέλα» για όλες τις πρωτοβουλίες αστικής πολιτικής. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να εφαρμόζεται από όλους τους σχετικούς παράγοντες σε όλα τα επίπεδα.

Οι εταιρικές σχέσεις (ομάδες εμπειρογνωμόνων από την Επιτροπή, τα κράτη μέλη, τις πόλεις και τους ενδιαφερόμενους φορείς) διαδραματίζουν βασικό ρόλο. Σε αυτές, όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης συμμετέχουν σε κάθε στάδιο και εργάζονται σε ισότιμη βάση, αναλαμβάνοντας έτσι από κοινού την ευθύνη των αποτελεσμάτων και συνεργαζόμενα σε καθημερινή βάση: θεσμικά όργανα της ΕΕ και συμβουλευτικά όργανα, υπουργεία των κρατών μελών, περιφερειακές αρχές, αστικές αρχές καθώς και ενδιαφερόμενοι φορείς. Μετά την εμπειρία ενός έτους, τα μέλη θεωρούν ότι η μέθοδος εργασίας είναι πολύ θετική, διότι προάγει την υπευθυνότητα και βελτιώνει το περιεχόμενο των αποτελεσμάτων.

Στο Σύμφωνο του Άμστερνταμ έχουν προσδιοριστεί δώδεκα θέματα προτεραιότητας. Τα θέματα αυτά επελέγησαν με γνώμονα τις προτεραιότητες της στρατηγικής ΕΕ 2020 για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη: ένταξη των μεταναστών και των προσφύγων· αστική φτώχεια· στέγαση· ποιότητα του αέρα· κυκλική οικονομία· απασχόληση και δεξιότητες στην τοπική οικονομία· προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (συμπεριλαμβανομένων λύσεων πράσινων υποδομών)· ενεργειακή μετάβαση· βιώσιμη χρήση της γης και λύσεις βασισμένες στη φύση· αστική κινητικότητα· ψηφιακή μετάβαση· και καινοτόμες και υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις. Τα εν λόγω θέματα προτεραιότητας αντιμετωπίζονται λαμβάνοντας υπόψη ορισμένα οριζόντια ζητήματα που αντικατοπτρίζουν κάποιες από τις σημαντικές πολιτικές της ΕΕ, ιδίως την εδαφική διάσταση: την ανάγκη καλής συνεργασίας μεταξύ πόλεων και αγροτικών περιοχών· τη σημασία των μικρών και μεσαίων πόλεων· την προστιθέμενη αξία του άρτιου πολεοδομικού σχεδιασμού που μπορεί να επηρεάσει την άτακτη αστική εξάπλωση και δραστηριότητα στα κέντρα των πόλεων· τους δεσμούς με τη διεθνή διάσταση, ιδίως το Νέο Αστικό Θεματολόγιο και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης· τη γενική αρχή της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου κ.λπ.

Οι εταιρικές σχέσεις αναλύουν τις προκλήσεις και τις στενώσεις, για να προτείνουν εστιασμένες, συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες δράσεις με τη μορφή σχεδίου δράσης που πρέπει να ολοκληρωθεί εντός δύο ετών από την έναρξη των εργασιών τους. Οι προτάσεις τους, που εγκρίνονται ομόφωνα, καλύπτουν βελτιώσεις της νομοθεσίας, της χρηματοδότησης και της γνώσης, αλλά μπορεί επίσης να επεκτείνονται σε πολιτικές, διακυβέρνηση και πρακτικές. Η προσέγγιση αυτή λαμβάνει υπόψη την ποικιλομορφία των πόλεων και το ευρύτερο εδαφικό τους πλαίσιο, προκειμένου να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου της Ένωσης για εδαφική συνοχή.

Και οι δώδεκα εταιρικές σχέσεις συστάθηκαν σε τρία στάδια μεταξύ Μαΐου 2016 και Ιουνίου 2017 (τέσσερις εταιρικές σχέσεις στο πλαίσιο της ολλανδικής Προεδρίας, τέσσερις στο πλαίσιο της σλοβακικής Προεδρίας και τέσσερις στο πλαίσιο της μαλτεζικής Προεδρίας). Τα συμμετέχοντα κράτη μέλη και πόλεις προτάθηκαν από τα κράτη μέλη, την Επιτροπή των Περιφερειών, την ομάδα Eurocities, το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών, καθώς και το πρόγραμμα URBACT 8 , και επιλέχθηκαν από την ομάδα γενικών διευθυντών σχετικά με τα αστικά θέματα 9 . Πολλές πόλεις και εταίροι εξέφρασαν το ενδιαφέρον τους για συμμετοχή στις εταιρικές σχέσεις (παραλήφθηκαν συνολικά περίπου 250 αιτήσεις). Η κάλυψη των εταιρικών σχέσεων είναι πολύ ευρεία: 22 κράτη μέλη, 84 πόλεις, 13 Γενικές Διευθύνσεις 10 της Επιτροπής, δύο ενώσεις πόλεων (Eurocities και το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών), η ΕΤΕπ (σε 8 εταιρικές σχέσεις) και αρκετοί ενδιαφερόμενοι φορείς, όπως ενώσεις, μη κυβερνητικές οργανώσεις, ερευνητικοί και εκπαιδευτικοί φορείς, καθώς και επιχειρηματικές αντιπροσωπείες [π.χ. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εθνικών Οργανώσεων που εργάζονται με τους αστέγους (FEANTSA), Polis - δίκτυο ευρωπαϊκών πόλεων και περιφερειών με αντικείμενο τις τοπικές μεταφορές, Housing Europe]. Επίσης, αξίζει να υπογραμμιστεί ότι η σύνθεση των εταιρικών σχέσεων είναι ισορροπημένη με τα περισσότερα κράτη μέλη να συμμετέχουν, με πόλεις όλων των μεγεθών, από όλα τα μέρη της ΕΕ και όλα τα επίπεδα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, καθώς και με ορισμένα περιφερειακά δίκτυα πόλεων και περιφερειών.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι εταιρικές σχέσεις παραμένουν επιχειρησιακές, το μέγεθός τους περιορίζεται σε 15-20 μέλη. Είναι, συνεπώς, βασικής σημασίας η συνεργασία με πλήρη διαφάνεια και η παροχή δυνατότητας έκφρασης σε εκείνους που δεν είναι μέλη της. Αυτό έγινε μέσω ενός διαδραστικού δικτυακού τόπου, του λεγόμενου «Futurium», που επιτρέπει σε όλους τους ενδιαφερομένους να ενημερώνονται και να διατυπώνουν τις παρατηρήσεις τους (π.χ. σχετικά με τα πρώτα σχέδια δράσης που προτείνονται από τις εταιρικές σχέσεις) 11 , μέσω μιας σειράς εργαστηρίων και, επίσης, μέσω διάσκεψης υψηλού επιπέδου που διοργανώνεται από την Επιτροπή κάθε δύο χρόνια, η οποία ονομάζεται «Φόρουμ των Πόλεων» 12 .

Το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ απαιτεί την αντιμετώπιση των ζητημάτων με ολοκληρωμένο τρόπο. Τα θέματα προτεραιότητας απαιτούν τη συνεισφορά και τη συνεργασία εμπειρογνωμόνων από διάφορους τομείς πολιτικής. Για παράδειγμα, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα αποτελεί ζήτημα που σχετίζεται με τις μεταφορές, την ενέργεια, τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, τις λύσεις που βασίζονται στη φύση, την υγεία, τη διακυβέρνηση, τη στέγαση, τις υποδομές, την επιχειρηματική δραστηριότητα, τις κατασκευές 13 , τα χρηματοοικονομικά μοντέλα, καθώς και την έρευνα και την καινοτομία.

Με βάση την προσέγγιση αυτή, στις εργασίες των εταιρικών σχέσεων συμμετέχουν εμπειρογνώμονες από διάφορες Γενικές Διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γεγονός που διασφαλίζει, ειδικότερα, ότι καλύπτουν τα πολυάριθμα μέσα και πολιτικές της ΕΕ για τις πόλεις και ότι συνεργάζονται για την αποφυγή αλληλεπικαλύψεων, τη δημιουργία συμπληρωματικότητας και την αξιοποίηση των συνεργειών. Επίσης, οι εταιρικές σχέσεις συντονίζουν τις εργασίες τους μεταξύ τους, με σκοπό την ενίσχυση της ολοκληρωμένης προσέγγισης των αστικών ζητημάτων και τη διατύπωση συνεπών προτάσεων για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων.

3.Πρώτα αποτελέσματα

3.1.Αντίκτυπος στη χάραξη πολιτικής

3.1.1.Πόλεις

Στις πόλεις όχι μόνο εφαρμόζονται τα μέσα και οι πολιτικές της ΕΕ, αλλά μπορούν επίσης να αποτελέσουν παράγοντες ανάπτυξης πολιτικών της ΕΕ, αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Πράγματι, μέσω του έργου που γίνεται στο πλαίσιο των εταιρικών σχέσεων, πολλές πόλεις έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να συμβάλλουν με ουσιαστικό τρόπο στη διαδικασία χάραξης πολιτικής της ΕΕ. Ωστόσο, δεν μπορούν όλες οι πόλεις να επενδύσουν χρόνο και πόρους για να εργαστούν σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο. Είναι, επομένως, σημαντικό να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση και να ενισχυθεί η δέσμευση των πόλεων που δεν συμμετέχουν άμεσα στο έργο των εταιρικών σχέσεων. Επιπλέον, παρότι δεν πολλαπλασιάζονται οι πρωτοβουλίες και τα δίκτυα, αποτελεί σημαντική πρόκληση για τα επόμενα χρόνια η υποστήριξη και δημιουργία ικανοτήτων, ούτως ώστε οι πόλεις να είναι σε θέση να εφαρμόσουν ολοκληρωμένες προσεγγίσεις σε τοπικό επίπεδο μέσω της καινοτόμου συνεργασίας μεταξύ της διοίκησης, του επιχειρηματικού τομέα και των πολιτών.

3.1.2.Κράτη μέλη

Τα κράτη μέλη είναι ιδιαίτερα ενεργά στην εφαρμογή του Αστικού Θεματολογίου για την ΕΕ και έχουν διαδραματίσει βασικό ρόλο στη διακυβέρνηση της διαδικασίας. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών Προεδριών (ολλανδική, σλοβακική και μαλτεζική Προεδρία), η διαδικασία αυτή συνεχίστηκε ομαλά με την επιλογή των εταίρων για καθεμία από τις δώδεκα εταιρικές σχέσεις, την παρακολούθηση των ήδη καθιερωμένων εταιρικών σχέσεων και τις συζητήσεις για την καθοδήγηση της όλης διαδικασίας.

Επίσης, το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ και το Νέο Αστικό Θεματολόγιο κέντρισαν εκ νέου το ενδιαφέρον ορισμένων κρατών μελών για τη χάραξη πολιτικής με σκοπό την ανάπτυξη ή ενίσχυση της εθνικής αστικής πολιτικής τους 14 . Η διαδικασία αυτή έχει ευρύ δυναμικό, με τη βέλτιστη αξιοποίηση του δυναμισμού των πόλεων και τη διασφάλιση της ενσωμάτωσης των αστικών πρωτοβουλιών και του σχεδιασμού στις εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές για την ανάπτυξη της χώρας. Μπορεί να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ του εθνικού και του τοπικού επιπέδου και να οδηγήσει στη συμμετοχή των πόλεων και των ενδιαφερόμενων φορέων στον σχεδιασμό πολιτικών που θα επιτρέψουν την ανταλλαγή γνώσεων και ορθών πρακτικών σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος.

3.1.3.Θεσμικά όργανα και φορείς της ΕΕ

Η Επιτροπή διευκολύνει τη συνολική διαδικασία, προσφέροντας την εμπειρογνωμοσύνη πολιτικής της ΕΕ στις συνεδριάσεις των εταιρικών σχέσεων, παρέχοντας Γραμματεία για τις εταιρικές σχέσεις και διατηρώντας δραστηριότητες επικοινωνίας με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Η Επιτροπή ενίσχυσε τον συντονισμό της πολιτικής για να εξασφαλιστεί καλύτερη συνοχή μεταξύ των πολιτικών της ΕΕ, να αποφευχθούν οι επικαλύψεις, να επιτευχθεί συμπληρωματικότητα και να αξιοποιηθούν οι συνέργειες. Αυτός ο συντονισμός πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω κατά τα προσεχή έτη για την πλήρη επίτευξη αποτελεσμάτων. Πιο συγκεκριμένα, ο συντονισμός λαμβάνει χώρα τόσο σε πολιτικό επίπεδο, στην ομάδα έργου για τα αστικά θέματα, και σε επιχειρησιακό επίπεδο, στη διυπηρεσιακή ομάδα για τα αστικά θέματα, που συντονίζει τις εξελίξεις πολιτικής.

Το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ αποτελεί το κοινό πλαίσιο για τις πρωτοβουλίες αστικής πολιτικής που δρομολογεί η Επιτροπή. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομίας για τις έξυπνες πόλεις και κοινότητες 15 , την πρωτοβουλία κοινού προγραμματισμού «Η Ευρώπη των πόλεων» 16 , το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» 17 , το Σύμφωνο των Δημάρχων 18 (όπου πολλές δράσεις ευθυγραμμίζονται με τις βασικές προτεραιότητες τόσο του Αστικού Θεματολογίου για την ΕΕ όσο και του Νέου Αστικού Θεματολογίου, δηλαδή το δικαίωμα στην πόλη· οι δημόσιοι χώροι· η ανθεκτικότητα των αστικών περιοχών), τις αστικές καινοτόμες δράσεις (εφόσον οι προσκλήσεις έχουν ευθυγραμμιστεί με τα δώδεκα θέματα του Αστικού Θεματολογίου για την ΕΕ) και για τις διεθνείς δεσμεύσεις.

Συνεπώς, το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ είναι πλήρως ενσωματωμένο στις εργασίες όλης της Επιτροπής και αναφέρεται σε πολλά βασικά έγγραφα πολιτικής, όπως: η ανακοίνωση «Η Ευρώπη σε κίνηση: Θεματολόγιο για κοινωνικά δίκαιη μετάβαση σε καθαρή, ανταγωνιστική και συνδεδεμένη κινητικότητα για όλους» 19 · το σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 20 στο πλαίσιο της στρατηγικής της Ψηφιακής Ενιαίας Αγοράς για την Ευρώπη, που περιλαμβάνει τις εργασίες της εταιρικής σχέσης «Ψηφιακή μετάβαση» ως μία από τις βασικές δράσεις του 21 · η ανακοίνωση με τίτλο «Επιτάχυνση της καινοτομίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας», όπου περιλαμβάνονται οι αστικές πτυχές, με μια ειδική δράση για «Έξυπνα, βιώσιμα και χωρίς αποκλεισμούς έργα αστικής επίδειξης και βέλτιστες πρακτικές στις πόλεις»· και το σχέδιο δράσης για την ένταξη των αλλοδαπών 22 , που αναφέρεται στην εταιρική σχέση με θέμα την ένταξη μεταναστών και προσφύγων ως πλαίσιο για την ανταλλαγή εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι πολύ σημαντικός παράγοντας στο Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ μέσω των ενεργειών πολιτικής στις εταιρικές σχέσεις και χρηματοδότησης της Γραμματείας. Όταν οι δράσεις οριστικοποιηθούν, θα διαβιβαστούν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για να εξεταστεί πώς μπορούν να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο των εργασιών του ως συννομοθέτη.

Η Επιτροπή των Περιφερειών και η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπήρξαν σημαντικοί υποστηρικτές του Αστικού θεματολογίου της ΕΕ και συνεχίζουν να συζητούν αστικά θέματα σε τακτική βάση. Ειδικότερα, η επιτροπή COTER συμφώνησε σε μια «Στρατηγική παρακολούθησης της υλοποίησης του Αστικού Θεματολογίου για την ΕΕ» 23 .

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) συμμετέχει ενεργά στο Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ. Ειδικότερα, η ΕΤΕπ δημιούργησε ομάδα εργασίας για το Αστικό Θεματολόγιο, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι από όλες τις υπηρεσίες της ΕΤΕπ, για να επανεξετάσουν τους πολλούς τρόπους με τους οποίους η ΕΤΕπ μπορεί να συμβάλει στο Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ 24 .

3.2.Δράσεις που προτείνονται από τις εταιρικές σχέσεις

Κάθε εταιρική σχέση πρέπει να διατυπώσει σχέδιο δράσης με συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση της νομοθεσίας, της χρηματοδότησης και της γνώσης, που συνδέονται με το θέμα της εταιρικής σχέσης. Οι τρεις πρώτες υπέβαλαν τα σχέδια δράσης τους 25 στα μέσα του 2017, τα οποία θα οριστικοποιηθούν έως τα τέλη του 2017 (σχετικά με την αστική φτώχεια, τη στέγαση, καθώς και την ένταξη μεταναστών και προσφύγων). Στη συνέχεια, οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις μπορούν να συνεχίσουν να καταβάλλουν προσπάθειες για την εφαρμογή των προτεινόμενων δράσεων, καθώς και πιθανών περαιτέρω δράσεων. Τα σχέδια δράσης των υπόλοιπων εταιρικών σχέσεων αναμένεται να υποβληθούν το 2018/2019.

Δεν υπάρχει νομική υποχρέωση για την εφαρμογή των δράσεων οι οποίες είναι, ως εκ τούτου, οικειοθελείς για τους αποδέκτες των δράσεων. Ωστόσο, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη, οι πόλεις και τα ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμόσουν τις δράσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους. Η Επιτροπή σκοπεύει να το πράξει και μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο εφαρμογής ορισμένων από αυτές που της απευθύνονται υπό μορφή νομοθετικών προτάσεων, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτικών μέσων, των συμμετοχικών διαδικασιών χάραξης πολιτικής ή βελτιωμένων μηχανισμών για την ανταλλαγή εμπειριών. Κατά περίπτωση, οι δράσεις μπορούν να περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT) για πιθανές τροποποιήσεις της νομοθεσίας.

3.2.1.Βελτίωση της νομοθεσίας

Οι πόλεις αντιμετωπίζουν πολλά στρώματα νομοθεσίας που παράγεται σε ενωσιακό, εθνικό και, ενίοτε, επίσης σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Η εφαρμογή των κανονισμών αυτών είναι ενίοτε δύσκολη, επειδή οι κανόνες δεν έχουν αναγκαστικά καταρτιστεί με αστική προοπτική.

Στο πλαίσιο του Αστικού Θεματολογίου για την ΕΕ, η Επιτροπή διερευνά τρόπους για την καλύτερη αξιολόγηση του αντικτύπου της νομοθεσίας της ΕΕ στις αστικές περιοχές, χρησιμοποιώντας τα διαθέσιμα εργαλεία και με μεγαλύτερη συμμετοχή των ενδιαφερομένων. Η Επιτροπή αναλύει 26 ήδη τις δυνητικές εδαφικές επιπτώσεις των νομοθετικών πρωτοβουλιών ή των πρωτοβουλιών πολιτικής που έχουν αστική διάσταση. Το 2016 και το 2017 η Επιτροπή δοκίμασε τις διαθέσιμες μεθόδους σε πέντε περιπτώσεις: αξιολόγηση της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων· νέο Θεματολόγιο Δεξιοτήτων για την Ευρώπη· λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής αποβλήτων πλοίου και καταλοίπων φορτίου· ελάχιστες απαιτήσεις ποιότητας για το επαναχρησιμοποιούμενο νερό στην ΕΕ· και καθαρά και ενεργειακά αποδοτικά οχήματα οδικών μεταφορών.

Οι εκτιμήσεις των εδαφικών επιπτώσεων έδωσαν την ευκαιρία σε εμπειρογνώμονες των πόλεων, των περιφερειών και των κρατών μελών να εκφράσουν τις απόψεις τους στην Επιτροπή σχετικά με τις πρωτοβουλίες της ΕΕ και, ως εκ τούτου, να παράσχουν χρήσιμες πληροφορίες όσον αφορά τις διάφορες πιθανές επιπτώσεις στις πόλεις. Τα αποτελέσματα των εκτιμήσεων των εδαφικών επιπτώσεων χρησιμοποιούνται για τις εκτιμήσεις επιπτώσεων που εκπόνησε η Επιτροπή σχετικά με τις πρωτοβουλίες πολιτικής της. Επιπλέον, η διαδικασία επέτρεψε τον στενό συντονισμό πολιτικής μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής. Το επόμενο βήμα θα είναι να αντληθούν συμπεράσματα από τις περιπτώσεις δοκιμής, ώστε να διασφαλιστεί ότι βελτιωμένες μεθοδολογίες εδαφικών επιπτώσεων εφαρμόζονται ευρύτερα στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη.

Τα πρώτα σχέδια δράσεων των εταιρικών σχέσεων για τη βελτίωση της νομοθεσίας εστιάζονται στην πιθανή βελτίωση των διαδικασιών χάραξης πολιτικής και της νομοθεσίας. Υπερβαίνουν την αλλαγή της νομοθεσίας και περιλαμβάνουν νέες μη νομοθετικές προτάσεις. Αυτές οι δράσεις θα μπορούσαν να εξεταστούν από την Επιτροπή στο πλαίσιο της πλατφόρμας REFIT 27 ή μέσω άλλων διαύλων. Ορισμένα παραδείγματα σχεδίων δράσεων που έχουν αναπτυχθεί από εταιρικές σχέσεις είναι 28 :

·Αναθεώρηση της απόφασης για τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος σχετικά με την ομάδα-στόχο για την κοινωνική στέγαση – Ο στόχος είναι η αναθεώρηση του ισχύοντος ορισμού της ομάδας-στόχου για κοινωνική στέγαση στην απόφαση για τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Σκοπός είναι να βελτιωθεί η ασφάλεια δικαίου για τους δημόσιους και ιδιωτικούς επενδυτές της κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης.

·Θέσπιση ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά — Ο στόχος είναι να μειωθούν τα επίπεδα της φτώχειας των παιδιών και των νέων σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, με μια Εγγύηση για τα Παιδιά. Η δράση απαιτεί τον καθορισμό ενός συνόλου ρεαλιστικών και μετρήσιμων στόχων, τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών μέσω εθνικού σχεδίου ή στρατηγικής που βασίζεται στα δικαιώματα των παιδιών για την καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας, καθώς και την εξασφάλιση επαρκών πόρων.

·Δημιουργία Ευρωπαϊκής Συμβουλευτικής Επιτροπής Μεταναστών – Ο στόχος είναι η συμμετοχή προσφύγων και άλλων μεταναστών στον σχεδιασμό πολιτικών σχετικά με την ένταξή τους. Η ανωτέρω Συμβουλευτική Επιτροπή θα αποτελείται από μετανάστες και πρόσφυγες. Σε πρώτο στάδιο, η εν λόγω επιτροπή θα παρέχει συμβουλές στην εταιρική σχέση (με την πιθανή ανάπτυξη περαιτέρω δράσεων), ενώ σε μεταγενέστερο στάδιο θα μπορούσε να διευρυνθεί ώστε να παρέχει συμβουλές στην ΕΕ, σε εθνικούς και τοπικούς φορείς χάραξης πολιτικής.

3.2.2.Βελτίωση της χρηματοδότησης

Βασικές ευρωπαϊκές προκλήσεις, όπως η ενεργειακή μετάβαση, η απασχόληση και η κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς, απαιτούν επενδύσεις στην έξυπνη και βιώσιμη ενέργεια, τις βιώσιμες μεταφορές, τις υποδομές τεχνολογιών της πληροφορίας και των επικοινωνιών, την κοινωνική και βασιζόμενη στη φύση καινοτομία, την οικονομικά προσιτή και ενεργειακά αποδοτική στέγαση, την εκπαίδευση, τις υποδομές υγείας, την ποιότητα του αέρα ή την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, οι πόλεις αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη χρηματοδότηση αυτών των επενδύσεων, μετά την απότομη μείωση των δημόσιων επενδύσεων από την κρίση του 2010 29 .

Στις πόλεις διατίθενται πολλά μέσα της ΕΕ και ευκαιρίες χρηματοδότησης. Για παράδειγμα, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) επενδύει περίπου 100 δισ. EUR (2014-2020) στις πόλεις και, από αυτά, τα 15 δισ. EUR τα διαχειρίζονται απευθείας οι πόλεις, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν τις δικές τους στρατηγικές (παρεμβάσεις ενσωμάτωσης από διάφορους τομείς πολιτικής, με βάση τις τοπικές προκλήσεις και ευκαιρίες) και να επιλέγουν τα πλέον κατάλληλα έργα για χρηματοδότηση. Το ΕΤΠΑ χρηματοδοτεί επίσης «Αστικές καινοτόμες δράσεις», με προϋπολογισμό ύψους 370 εκατ. EUR (2015-2020), που υποστηρίζουν τις πόλεις στη δοκιμή νέων λύσεων για την αστική ανάπτυξη. Ένα άλλο σημαντικό παράδειγμα είναι το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», που έχει επενδύσει 1,5 δισ. EUR (2014-2017) σε δράσεις αστικής έρευνας και καινοτομίας, από τα οποία τα 435 εκατ. EUR (2014-2017) αφιερώθηκαν σε δράσεις καινοτομίας για Έξυπνες και Βιώσιμες Πόλεις. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) επένδυσε 116 δισ. EUR (2011-2016) στην αστική ανάπτυξη της ΕΕ και δάνεισε άμεσα σε πάνω από 150 δήμους με πληθυσμό άνω των 75 000 κατοίκων, καθώς και έμμεσα σε εκατοντάδες ακόμη μέσω διευκολύνσεων με αναπτυξιακές τράπεζες.

Ωστόσο, πρέπει να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις υφιστάμενες πρωτοβουλίες και να εξορθολογιστεί το ισχύον συμβουλευτικό και χρηματοδοτικό τοπίο. Η Επιτροπή, προκειμένου να διευκολύνει την ανταλλαγή εμπειριών σε θέματα χρηματοδότησης αστικών έργων, δημιούργησε το δίκτυο αστικής ανάπτυξης 30 . Παράλληλα, οι υφιστάμενες πηγές πρέπει να είναι καλύτερα προσαρμοσμένες στις ανάγκες και τις προκλήσεις των πόλεων, αξιοποιώντας επίσης άλλα υφιστάμενα δίκτυα. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, η Επιτροπή και η ΕΤΕπ εργάζονται προς μια νέα «Πλατφόρμα αστικών επενδύσεων και συμβουλευτική πλατφόρμα», που θα παρέχει χρηματοδοτικές και τεχνικές συμβουλευτικές υπηρεσίες για τις πόλεις. Η πλατφόρμα θα προσφέρει εξατομικευμένη στήριξη σε όλες τις κομβικές φάσεις προετοιμασίας και υλοποίησης ολοκληρωμένων αστικών έργων, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης επενδυτικών στρατηγικών, της προετοιμασίας του διαύλου έργων και της διερεύνησης καινοτόμων εργαλείων χρηματοδότησης, όπως ο συνδυασμός των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων.

Τα πρώτα σχέδια δράσεων των εταιρικών σχέσεων για τη βελτίωση της χρηματοδότησης εστιάζονται στη βελτίωση της πρόσβασης των πόλεων στη χρηματοδότηση της ΕΕ με βάση τις ανάγκες των τοπικών αρχών και το πλαίσιο της πολιτικής για τη συνοχή μετά το 2020. Ορισμένα παραδείγματα σχεδίων δράσεων που έχουν αναπτυχθεί από εταιρικές σχέσεις είναι 31 :

·Θέσπιση συνολικής επιχορήγησης για τις αστικές αρχές με σκοπό την καταπολέμηση της φτώχειας στο πλαίσιο της πολιτικής για τη συνοχή μετά το 2020 – Ο στόχος είναι να διευκολυνθεί η πρόσβαση των πόλεων σε κονδύλια της ΕΕ, μέσω της εισαγωγής ενός νέου θεματικού στόχου για την αστική ανάπτυξη με την αντίστοιχη εκ των προτέρων αιρεσιμότητα και πιθανή διάθεση πόρων για την αστική φτώχεια.

·Παροχή καλύτερης πρόσβασης για τις πόλεις στα κονδύλια της ΕΕ για την υποστήριξη της ένταξης των προσφύγων και άλλων μεταναστών – Ο στόχος είναι να δοθεί στις πόλεις καλύτερη πρόσβαση σε κονδύλια της ΕΕ για την προαγωγή της ένταξης των προσφύγων και άλλων μεταναστών. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι πόλεις δεν έχουν άμεση πρόσβαση σε κονδύλια της ΕΕ, αλλά πρέπει να περάσουν πρώτα από το κράτος μέλος ή την περιφέρειά τους, που είναι αρμόδια για τη διαχείριση των κονδυλίων. Επιπλέον, η πρόσβαση στα εν λόγω κονδύλια μπορεί να είναι περίπλοκη, πράγμα το οποίο αποτελεί πρόκληση για τις πόλεις που έχουν περιορισμένη διοικητική ικανότητα και/ή πρέπει να δράσουν κατεπειγόντως. Η δράση αποσκοπεί στη βελτίωση της κατάστασης στο επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (μετά το 2020). 

3.2.3.Βελτίωση της γνώσης

Οι πόλεις πρέπει να προσαρμοστούν σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο. Οι αποφάσεις τους θα πρέπει να βασίζονται σε ακριβή στοιχεία και μπορούν να εμπνέονται από την εμπειρία άλλων πόλεων. Οι πολιτικές, η νομοθεσία και τα μέσα της ΕΕ πρέπει επίσης να βασίζονται σε ισχυρά και αξιόπιστα στοιχεία για τα αστικά ζητήματα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ έχει ως στόχο τη βελτίωση της βάσης γνώσεων και την προαγωγή της ανταλλαγής ορθών πρακτικών. Η Επιτροπή, για να βελτιώσει την πρόσβαση στα δεδομένα, έχει δημιουργήσει την «πλατφόρμα αστικών δεδομένων» 32 , η οποία συγκεντρώνει, για πρώτη φορά, τα διαθέσιμα στοιχεία από την Eurostat σχετικά με τις βασικές αστικές προκλήσεις (π.χ. στέγαση, βασικοί ρύποι ή κυκλοφορία) και παρέχει βασικούς δείκτες, όχι μόνο σε επίπεδο πόλης αλλά και για τις λειτουργικές αστικές περιοχές και τις μητροπολιτικές περιφέρειες. Επιπλέον, δύο σημαντικές πρόσφατες δημοσιεύσεις συμβάλλουν στην κατανόηση των ευρωπαϊκών πόλεων: «H Ευρώπη των πόλεων: στατιστικά στοιχεία για τις πόλεις, τις κωμοπόλεις και τα προάστια» 33 (2016), που παρέχει λεπτομερείς στατιστικές· η δεύτερη παρουσιάζει την κατάσταση των ευρωπαϊκών πόλεων 34 , τονίζοντας τον τρόπο με τον οποίο τα μοναδικά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών πόλεων μπορούν να υποστηρίξουν τις προτεραιότητες της ΕΕ για την απασχόληση και την ανάπτυξη, τη μετανάστευση και τη δράση για την κλιματική αλλαγή, με την ενίσχυση της καινοτομίας, την ένταξη ατόμων από διαφορετικό υπόβαθρο και τη μείωση του αντικτύπου στον πλανήτη.

Στη συνολική κατανόηση των αστικών θεμάτων θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά ένας παγκόσμιος, εναρμονισμένος ορισμός των πόλεων 35 , ως μέσο για την προώθηση παγκόσμιων συζητήσεων βάσει τεκμηρίωσης για την αστικοποίηση και την αστική ανάπτυξη. Η Επιτροπή, για να επιτευχθεί πρόοδος ως προς αυτόν τον στόχο, ανέλαβε δέσμευση προς τη διεθνή κοινότητα για την ανάπτυξη ενός τέτοιου ορισμού.

Η Επιτροπή βοηθά επίσης τις πόλεις να σχεδιάσουν καλύτερα τις δικές τους πολιτικές, για παράδειγμα, στην αυτοαξιολόγηση των περιβαλλοντικών τους επιδόσεων και της βιώσιμης προσέγγισης σχετικά με βασικά περιβαλλοντικά θέματα μέσω ενός εργαλείου συγκριτικής αξιολόγησης που ονομάζεται «εργαλείο πράσινης πόλης» 36 .

Οι γνώσεις και οι πληροφορίες πρέπει επίσης να ανταλλάσσονται με τις πόλεις με ενοποιημένο τρόπο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή έχει δημιουργήσει ενιαίο δικτυακό σημείο εισόδου για τις πόλεις και τους ενδιαφερόμενους φορείς, την «υπηρεσία μίας στάσης» 37 για όλες τις πρωτοβουλίες της ΕΕ για το αστικό περιβάλλον, η οποία παρέχει πλήρη, αξιόπιστη και εξατομικευμένη πληροφόρηση σχετικά με τις κανονιστικές ρυθμίσεις, τους πόρους και τις γνώσεις της ΕΕ.

Είναι σημαντικό να αξιοποιηθούν οι γνώσεις και η πείρα που αποκτώνται. Για τον σκοπό αυτό, είναι απαραίτητη μια νέα θεώρηση για την κεφαλαιοποίηση των γνώσεων, τη δημιουργία ικανοτήτων και τα δίκτυα 38 . Πράγματι, η γνώση, η οποία έχει δημιουργηθεί με την πάροδο δεκαετιών, με τη στήριξη της ΕΕ, είναι κατακερματισμένη, διατίθεται μέσω μεμονωμένων έργων και, κατά συνέπεια, είναι συχνά πολύ δύσκολα προσβάσιμη για τις πόλεις και τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής. Οι επιστημονικές γνώσεις (π.χ. από τον πυλώνα «Επιστήμη αριστείας» της πρωτοβουλίας «Ορίζοντας 2020», τη Civitas, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος ή το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) και οι εφαρμοσμένες γνώσεις (π.χ. από την πρωτοβουλία κοινού προγραμματισμού «Η Ευρώπη των πόλεων», τα προγράμματα URBACT ή ESPON 39 ) πρέπει να συγκεντρώνονται, να συνοψίζονται και να διατίθενται εύκολα για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής. Έχουν ήδη καταβληθεί ορισμένες προσπάθειες, όπως το Δίκτυο Αστικής Ανάπτυξης ή η Πλατφόρμα Ανταλλαγής Γνώσης, για την αξιοποίηση των γνώσεων που δημιουργούνται στο πλαίσιο των προγραμμάτων της ΕΕ (για παράδειγμα, η Πλατφόρμα Ανταλλαγής Γνώσης παρουσιάζει στις πόλεις τις νέες λύσεις έρευνας και καινοτομίας ως ανταπόκριση στις πολυάριθμες κοινωνικές προκλήσεις). Αυτή η μεταφορά γνώσεων έχει επίσης μεγάλη σημασία για την εξωτερική συνεργασία, καθώς η ΕΕ έχει πολλές εμπειρίες σχετικά με την αστική ανάπτυξη τις οποίες μπορεί να μοιραστεί με άλλες χώρες.

Τα σχέδια δράσεων της πρώτης εταιρικής σχέσης για βελτίωση της γνώσης εστιάζουν στην ανάγκη να συνεχιστεί η ανάπτυξη των τοπικών στοιχείων και η καλύτερη χρήση τους για τη χάραξη πολιτικής σε όλα τα επίπεδα. Δράσεις με στόχο τη συλλογή δεδομένων διαδίδονται από ομάδες-στόχους και τομεακές πολιτικές. Προκειμένου να βελτιωθεί η χάραξη αστικής πολιτικής, οι δράσεις στον τομέα αυτό ενδέχεται να προβλέπουν ορισμένους ελέγχους συνέπειας. Ορισμένα παραδείγματα σχεδίων δράσεων που έχουν αναπτυχθεί από εταιρικές σχέσεις είναι 40 :

·Σχέδιο καθοδήγησης σχετικά με τη νομοθεσία της ΕΕ και δημόσια στήριξη για την οικονομικά προσιτή στέγαση – Ο στόχος είναι να βελτιωθεί η ασφάλεια δικαίου και η σαφήνεια για τους δημόσιους και ιδιωτικούς επενδυτές. Η εταιρική σχέση «Στέγαση» εκπόνησε μια εις βάθος ανάλυση των συνεπειών του ισχύοντος κανόνα περί κρατικών ενισχύσεων της ΕΕ στην οικονομικά προσιτή στέγαση. Η ανάλυση αυτή έχει ως αποτέλεσμα ένα έγγραφο καθοδήγησης που εξετάζει τα βασικά σημεία ανησυχίας των παρόχων κοινωνικής, οικονομικά προσιτής και δημοτικής στέγασης, καθώς και των νομοθετών στα κράτη μέλη και σε επίπεδο ΕΕ.  

·Δημιουργία ακαδημίας ομοτίμων σχετικά με τις στρατηγικές και τις πρακτικές ένταξης – Ο στόχος είναι η προσφορά επιμορφώσεων και διάφορων ειδών δραστηριοτήτων για την ενίσχυση των γνώσεων και της ικανότητας των φορέων χάραξης πολιτικής να προωθούν την ένταξη των προσφύγων και άλλων μεταναστών. Πράγματι, οι τοπικές αρχές βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα πολύπλοκο φάσμα προκλήσεων που σχετίζονται με την ένταξη και, όλο και περισσότερο, απαιτείται απ’ αυτές να ενεργούν γρήγορα και να αντιδρούν στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις και ανάγκες του πληθυσμού τους. Ο εφοδιασμός με τις απαραίτητες γνώσεις και ικανότητες είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη κατάλληλων και αποτελεσματικών πολιτικών ένταξης. 

·Δημιουργία αξιόπιστης στατιστικής βάσης σχετικά με τα δεδομένα ένταξης στο αστικό και περιφερειακό επίπεδο — Ο στόχος είναι να διευκολυνθούν οι πολιτικές ένταξης βάσει στοιχείων στις πόλεις. Επί του παρόντος, σε τοπικό επίπεδο, υπάρχει άνιση διαθεσιμότητα στατιστικών για την ένταξη, περιορισμένη συμμετοχή των πόλεων στα δεδομένα, ενώ δεν υπάρχουν συγκρίσιμοι δείκτες ένταξης. Επιπλέον, και κατά συνέπεια, περιορίζεται η μεταφορά γνώσεων μεταξύ των πόλεων.

·Δημιουργία βάσης δεδομένων και εργαλειοθήκης για την ένταξη των μεταναστών και την οικονομικά προσιτή στέγαση – Ο στόχος είναι να διευκολυνθούν οι πολιτικές βάσει στοιχείων στις πόλεις, μέσω αξιόπιστων δεδομένων και μεταφοράς γνώσεων. Σήμερα υπάρχουν διαφορές όσον αφορά τη διαθεσιμότητα των στατιστικών σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, υπάρχει περιορισμένη μεταφορά γνώσεων μεταξύ των πόλεων.

4. Συμπέρασμα και επόμενα βήματα

Έπειτα από ένα μόνο έτος, το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ έχει ήδη αποφέρει τα πρώτα απτά αποτελέσματα. Οι δώδεκα εταιρικές σχέσεις είναι λειτουργικές, έχει τεθεί σε εφαρμογή ένα σύστημα διακυβέρνησης και έχουν καταρτιστεί τρία σχέδια δράσης. Στην Επιτροπή, τα αστικά ζητήματα είναι στην ημερήσια διάταξη και έχουν καταβληθεί προσπάθειες για τη βελτίωση του εσωτερικού συντονισμού, την αύξηση της συμμετοχής των πόλεων και την παροχή εύκολης πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με τις ευκαιρίες της ΕΕ για τις πόλεις. Η μέθοδος εργασίας —πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, συμμετοχή πολλών ενδιαφερόμενων φορέων και ολοκληρωμένη προσέγγιση— αποφέρει αποτελέσματα και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε άλλους τομείς πολιτικής.

Η δέσμευση για το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ, που άρχισε κατά τη διάρκεια της ολλανδικής Προεδρίας της ΕΕ, εξακολουθεί να είναι υψηλή. Η Επιτροπή, τα κράτη μέλη και οι πόλεις είναι πρόθυμα να ενισχύσουν την αστική διάσταση των δραστηριοτήτων τους, καθώς αυτός είναι ένας τρόπος για να βρίσκονται πιο κοντά στους πολίτες: η χάραξη ορθών πολιτικών με θετικά αποτελέσματα στην καθημερινή τους ζωή. Αυτό το ενδιαφέρον παρατηρείται επίσης σε διεθνές επίπεδο, εφόσον η έννοια του «Αστικού Θεματολογίου» είναι ευρέως κατανοητή και έχει αναπτυχθεί επίσης με το Νέο Αστικό Θεματολόγιο και το Αστικό Θεματολόγιο της Ένωσης για τη Μεσόγειο. Επιπλέον, οι πόλεις και οι τοπικές αρχές αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία στο πλαίσιο διεθνών διαδικασιών στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης, της κλιματικής αλλαγής και της μείωσης του κινδύνου καταστροφών.

Ήδη μετά το πρώτο έτος εφαρμογής, το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ έδειξε ότι υπάρχει περιθώριο για την ενίσχυση της αστικής πολιτικής στην ΕΕ και η αναγκαιότητα να συζητηθεί το θέμα αυτό περαιτέρω. Βρισκόμαστε ακόμα στα πρώτα στάδια, αλλά υπάρχουν ήδη ορισμένα συγκεκριμένα ορόσημα: στις 27-28 Νοεμβρίου θα συζητηθεί η πρόοδος του Αστικού Θεματολογίου για την ΕΕ κατά τη διάρκεια του Φόρουμ των Πόλεων· το 2018/2019 και οι δώδεκα εταιρικές σχέσεις θα πρέπει να έχουν οριστικοποιήσει τα σχέδια δράσης τους· το 2018 αναμένεται να εκδοθεί το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για τις πόλεις και τις τοπικές αρχές σε τρίτες χώρες· μεταξύ 2018 και 2021 αναμένεται να υλοποιηθούν ορισμένες από τις δράσεις αυτές· έως το τέλος του 2019, η Επιτροπή σκοπεύει να πραγματοποιήσει αξιολόγηση σχετικά με το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ. Όλα αυτά αναμένεται να οδηγήσουν σε μια κοινή αντίληψη των βέλτιστων τρόπων συνεργασίας με πόλεις και υποστήριξής τους στην ανάπτυξή τους. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να συνεχίσει να προάγει το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ, δεδομένου ότι είναι πεπεισμένη ότι οι πόλεις είναι σημαντικοί παράγοντες, οι οποίοι πρέπει να συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στην εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ.

(1)   http://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2016/06/24-conclusions-eu-urban-agenda/

(2)   http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-8824-2016-INIT/el/pdf

(3)  COM(2017) 2025 final.

(4)   http://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2017/05/19-european-consensus-on-development/

(5)   http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-8824-2016-INIT/el/pdf

(6)   http://unfccc.int/paris_agreement/items/9485.php

(7)   http://www.unisdr.org/we/coordinate/sendai-framework

(8) http://urbact.eu/

(9) Η ομάδα των γενικών διευθυντών σχετικά με τα αστικά θέματα αποτελείται από όλα τα κράτη μέλη, την Επιτροπή και τους εκπροσώπους των πόλεων (Επιτροπή των Περιφερειών, Eurocities, Συμβούλιο των Δήμων και Περιφερειών της Ευρώπης). Στην ομάδα αυτή συμπροεδρεύουν η χώρα που ασκεί την Προεδρία της ΕΕ και η Επιτροπή.

(10) ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης, ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης, ΓΔ Δράσης για το Κλίμα, ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών, ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης, ΓΔ Ενέργειας, ΓΔ Κινητικότητας και Μεταφορών, ΓΔ Περιβάλλοντος, ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ, ΓΔ Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων, ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, ΓΔ Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας, Κοινό Κέντρο Ερευνών.

(11)   https://ec.europa.eu/futurium/en/urban-agenda

(12)   https://ec.europa.eu/futurium/en/content/save-date-cities-forum-2728-november-rotterdam

(13)  COM(2012) 433 final.

(14)   http://www.oecd.org/regional/regional-policy/the-state-of-national-urban-policy-in-oecd-countries-9789264271906-en.htm .

(15)   http://ec.europa.eu/eip/smartcities/

(16)   http://www.jpi-urbaneurope.eu/  

(17)   https://ec.europa.eu/programmes/horizon2020/en/what-horizon-2020

(18)   http://www.simfonodimarxon.eu/about/covenant-of-mayors_el.html

(19)  COM(2017) 283 final και SWD(2017) 177 final.

(20)  COM(2016) 179 final ( http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52016DC0179&rid=1 ).

(21) https://ec.europa.eu/futurium/en/blog/commission-adds-urban-digital-transition-actions-its-egovernment-action-plan-reflect-role-local

(22)  COM(2016) 377 final.

(23)   https://memportal.cor.europa.eu/Handlers/ViewDoc.ashx?doc=COR-2016-04284-00-01-TCD-TRA-EL.docx

(24)  Δημοσίευση από την ΕΤΕπ και την Επιτροπή των Περιφερειών με τίτλο «Το Αστικό Θεματολόγιο για την ΕΕ – Εργαλειοθήκη».

(25)   https://ec.europa.eu/futurium/en/urban-agenda

(26)  Σε συνεργασία με την Επιτροπή των Περιφερειών (η οποία έχει πειραματιστεί επίσης με μεθοδολογίες «Εκτίμησης των εδαφικών επιπτώσεων»), ειδικότερα την παροχή από κοινού σεμιναρίων και τη διάδοση μεθοδολογιών.

(27)  Η πλατφόρμα REFIT δημιουργήθηκε τον Μάιο του 2015 για να συμβουλεύει την Επιτροπή σχετικά με το πώς θα μπορούσε η ενωσιακή νομοθεσία να γίνει αποδοτικότερη και αποτελεσματικότερη, με παράλληλη μείωση του φόρτου και χωρίς να υπονομεύονται οι στόχοι πολιτικής. Αποτελείται από μια ομάδα εκπροσώπων των κυβερνήσεων, με μία έδρα ανά κράτος μέλος, και μια ομάδα ενδιαφερόμενων μερών, με 18 μέλη και δύο εκπροσώπους από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών.

(28)  Οι δράσεις αυτές αποτελούν ιδιοκτησία των εταιρικών σχέσεων. Καθώς δεν έχουν καταρτιστεί από την Επιτροπή, ενδέχεται να μην αντικατοπτρίζουν τις απόψεις της Επιτροπής και ενδέχεται να μην εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της.

(29)  Η κατάσταση των ευρωπαϊκών πόλεων το 2016, σ. 192.

(30)   http://ec.europa.eu/regional_policy/el/policy/themes/urban-development/network/

(31)  Οι δράσεις αυτές αποτελούν ιδιοκτησία των εταιρικών σχέσεων. Καθώς δεν έχουν καταρτιστεί από την Επιτροπή, ενδέχεται να μην αντικατοπτρίζουν τις απόψεις της Επιτροπής και ενδέχεται να μην εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της.

(32)   http://urban.jrc.ec.europa.eu/

(33)   http://ec.europa.eu/eurostat/web/products-statistical-books/-/KS-01-16-691

(34)   http://ec.europa.eu/regional_policy/el/policy/themes/urban-development/cities-report

(35)   http://europa.eu/rapid/press-release_IP-16-3477_el.htm

(36)   http://ec.europa.eu/environment/urban/tool.htm

(37)   https://ec.europa.eu/info/eu-regional-and-urban-development/cities_en

(38)  Υπάρχουν πολλά στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πηγή έμπνευσης, όπως τα «δίκτυα μεταφοράς» στο πλαίσιο του προγράμματος URBACT ( http://urbact.eu/capitalisation-and-dissemination ) ή το δίκτυο ομοτίμων TAIEX REGIO, που βοηθά τους δημόσιους υπαλλήλους στην ανταλλαγή γνώσεων, βελτιώνοντας, ως εκ τούτου, τις διοικητικές τους ικανότητες ( http://ec.europa.eu/regional_policy/en/policy/how/improving-investment/taiex-regio-peer-2-peer/ ).

(39)   https://www.espon.eu/

(40)  Οι δράσεις αυτές αποτελούν ιδιοκτησία των εταιρικών σχέσεων. Καθώς δεν έχουν καταρτιστεί από την Επιτροπή, ενδέχεται να μην αντικατοπτρίζουν τις απόψεις της Επιτροπής και ενδέχεται να μην εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της.