ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 18.11.2015

COM(2015) 576 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Έκθεση για τη λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα

που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Έκθεση προόδου της δράσης για το κλίμα, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης για τη λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα και της έκθεσης για τη λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα και της έκθεσης σχετικά με την επανεξέταση της οδηγίας 2009/31/ΕΚ για την αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς

{SWD(2015) 246 final}

Πίνακας περιεχομένων

1.    ΕΙΣΑΓΩΓΗ    

2.    ΤΟ ΣΕΔΕ ΤΗΣ ΕΕ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΕΜΠΟΡΙΑΣ    

3.    ΥΠΟΔΟΜΗ ΣΕΔΕ ΤΗΣ ΕΕ    

3.1.    Κάλυψη των δραστηριοτήτων, των εγκαταστάσεων και των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών    

3.2.    Ενωσιακό μητρώο    

4.    ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΤΟ 2013 ΚΑΙ ΤΟ 2014    

4.1.    Προσφορά: δικαιώματα εκπομπής που τίθενται σε κυκλοφορία    

4.1.1.    Ανώτατο όριο    

4.1.2.    Εκχωρούμενα δικαιώματα εκπομπής    

4.1.2.1.    Δωρεάν κατανομή    

4.1.2.2.    Πρόγραμμα NER 300    

4.1.2.3.    Πλειστηριασμός των δικαιωμάτων    

4.1.2.4.    Παρέκκλιση από τους πλήρεις πλειστηριασμούς για τον τομέα της ενέργειας    

4.1.3.    Διεθνή πιστωτικά μόρια    

4.2.    Ζήτηση: δικαιώματα εκπομπής που αποσύρονται από την κυκλοφορία    

4.3.    Εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης    

5.    ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ    

6.    ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ    

6.1.    Νομικός χαρακτήρας και φορολογική μεταχείριση των δικαιωμάτων εκπομπής    

7.    ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ, ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΞΑΚΡΙΒΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ    

7.1.    Απαιτήσεις κατά την 3η περίοδο    

7.2.    Εφαρμογή της παρακολούθησης    

7.3.    Διαπιστευμένη επαλήθευση    

8.    ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ    

9.    ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΟΛΗ    

10.    ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΕΔΕ ΤΗΣ ΕΕ    

10.1.    Παρακράτηση και αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς    

10.2.    Μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ της ΕΕ    

11.    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ    

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ    

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μια φιλόδοξη πολιτική για το κλίμα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πρωτοβουλίας για την Ενεργειακή Ένωση 1 , όπως αντικατοπτρίζεται επίσης στο πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030 που εγκρίθηκε από τους ευρωπαίους ηγέτες τον Οκτώβριο του 2014 2 . Το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ) – ο ακρογωνιαίος λίθος της στρατηγικής της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου – που ξεκίνησε το 2005, έκλεισε μία δεκαετία το 2015. Ως αποτέλεσμα του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς και των μέτρων που απαιτούνται και έχουν προταθεί για την επίτευξη του πιο φιλόδοξου στόχου που καθορίστηκε στο πλαίσιο δράσης για το 2030, το ΣΕΔΕ της ΕΕ θα εξασφαλίζει εύλογες τιμές για τις εκπομπές άνθρακα, θα προωθεί τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και θα διαδραματίζει ρόλο τεχνολογικά ουδέτερου, οικονομικά αποδοτικού και ενωσιακής κλίμακας παράγοντα προώθησης των επενδύσεων σε χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Το σύστημα δεν ενισχύει μόνο τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας μέσω της διαμόρφωσης των τιμών σε επίπεδο ΕΕ, αλλά και τονώνει τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλων τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα και υψηλής ενεργειακής απόδοσης.

Η πρώτη έκθεση σχετικά με την κατάσταση της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα 3 δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2012 (έκθεση για την αγορά άνθρακα 2012). Σκοπός της ήταν να αναλυθεί η λειτουργία της αγοράς άνθρακα και να εξεταστεί αν ήταν αναγκαίο να αναληφθεί κανονιστική δράση υπό το πρίσμα του αυξανόμενου πλεονάσματος δικαιωμάτων εκπομπής.

Η παρούσα έκθεση σχετικά με τη λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα, η οποία απαιτείται σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 5 και το άρθρο 21 παράγραφος 2 της οδηγίας 2003/87/ΕΚ 4 (οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ) καλύπτει δύο έτη: το 2013, το πρώτο έτος της τρίτης περιόδου διαπραγματεύσεων που επέφερε πολλές εξελίξεις στο ΣΕΔΕ της ΕΕ, και το 2014. Επιπλέον, παρουσιάζει επίσης ορισμένες πρωτοβουλίες που προτάθηκαν ή που συμφωνήθηκαν το 2015. Εκτός εάν ορίζεται κάτι διαφορετικό, τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για την παρούσα έκθεση ήταν τα μόνα διαθέσιμα στο κοινό και τα μόνα που ήταν στη διάθεση της Επιτροπής έως τον Ιούνιο του 2015.

Τον Ιούλιο του 2015 το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσίευσε ειδική έκθεση σχετικά με την ακεραιότητα και την εφαρμογή του ΣΕΔΕ της ΕΕ 5 . Στον βαθμό που απαιτείται, η παρούσα έκθεση πραγματοποιεί επίσης αναφορές σε θέματα που εξετάστηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Τα ζητήματα που αφορούν τις αεροπορικές μεταφορές περιγράφονται κυρίως στο τμήμα 5 της παρούσας έκθεσης.

2.ΤΟ ΣΕΔΕ ΤΗΣ ΕΕ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΕΜΠΟΡΙΑΣ

Το ΣΕΔΕ της ΕΕ δρομολογήθηκε το 2005 και αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την οικονομικά αποδοτική μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) και άλλων αερίων θερμοκηπίου. Το σύστημα δεν είναι μόνο η πρώτη μεγάλη αγορά άνθρακα παγκοσμίως, αλλά εξακολουθεί να είναι η μεγαλύτερη, καλύπτοντας πάνω από τα τρία τέταρτα της εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής στη διεθνή αγορά άνθρακα.

Το ΣΕΔΕ της ΕΕ καλύπτει σήμερα πάνω από 11 000 σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και βιομηχανικές εγκαταστάσεις στα 28 κράτη μέλη της ΕΕ, την Ισλανδία, τη Νορβηγία και το Λιχτενστάιν, καθώς και τις εκπομπές περισσότερων από 600 αεροπορικών εταιρειών που εκτελούν πτήσεις μεταξύ ευρωπαϊκών αερολιμένων.

Το ΣΕΔΕ της ΕΕ λειτουργεί με βάση την αρχή «ανώτατων ορίων και δικαιωμάτων εμπορίας». Επιβάλλεται ένα «ανώτατο όριο» στη συνολική ποσότητα ορισμένων αερίων θερμοκηπίου που μπορούν να εκπέμπονται από τις βιομηχανίες, τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας και άλλες εγκαταστάσεις στο σύστημα. Το ανώτατο όριο μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, έτσι ώστε να επέλθει μείωση των συνολικών εκπομπών.

Το 2020 οι εκπομπές από τομείς που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕE θα είναι κατά 21% χαμηλότερες απ’ ό,τι το 2005. Έως το 2030 προβλέπεται ότι θα είναι κατά 43 % χαμηλότερες.

Το 2013 ξεκίνησε η τρίτη πολυετής περίοδος διαπραγματεύσεων του ΣΕΔΕ της ΕΕ, που θα διαρκέσει μέχρι το 2020. Μετά από μια σημαντική αναθεώρηση του συστήματος, που συμφωνήθηκε το 2009 6 , στο εξής το σύστημα λειτουργεί σύμφωνα με περισσότερο εναρμονισμένους κανόνες. Η τρίτη περίοδος επέφερε πολλές βελτιώσεις στον σχεδιασμό του συστήματος, συμπεριλαμβανομένων των κυριότερων:

Ένα ενιαίο για όλη την ΕΕ ανώτατο όριο δικαιωμάτων που θα μειώνεται ετησίως κατά ποσοστό 1,74%, προς αντικατάσταση του προηγούμενου συστήματος εθνικών ανώτατων ορίων και ενίσχυση της προβλεψιμότητας και της σταθερότητας·

 Ο πλειστηριασμός, και όχι η δωρεάν κατανομή, γίνεται η προκαθορισμένη μέθοδος για την κατανομή των δικαιωμάτων εκπομπής και διέπεται από τον κανονισμό για τους πλειστηριασμούς του ΣΕΔΕ της ΕΕ 7 που διασφαλίζει μια ανοικτή, διαφανή, εναρμονισμένη και χωρίς διακρίσεις διαδικασία για τον πλειστηριασμό των δικαιωμάτων·

 Εναρμονισμένοι κανόνες κατανομής για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, που βασίζονται σε φιλόδοξους, ενωσιακών διαστάσεων, εκ των προτέρων δείκτες αναφοράς επιδόσεων·

Κανονισμοί για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων 8 και για την επαλήθευση των εκθέσεων που αφορούν τις εκπομπές και τη διαπίστευση και εποπτεία των ελεγκτών 9 ·

Αυστηρότεροι κανόνες και προϋποθέσεις για τη χρήση των διεθνών πιστωτικών μορίων εκπομπών άνθρακα στο ΣΕΔΕ της ΕΕ με εναρμονισμένα όρια για τη χρήση τους από τους φορείς εκμετάλλευσης 10 ·

Κεντρικό ηλεκτρονικό μητρώο της Ένωσης για την αντικατάσταση των εθνικών μητρώων, το οποίο διέπεται από κανονισμό για το μητρώο 11 ·

Τα δικαιώματα εκπομπής, τα παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα ή τα εκπλειστηριαζόμενα προϊόντα που βασίζονται σε αυτά υπόκεινται στην οδηγία για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και στον κανονισμό στο πλαίσιο της δέσμης MiFID2 12 (από τον Ιανουάριο του 2017), καθώς και στον κανονισμό για την κατάχρηση της αγοράς 13 (από τον Ιανουάριο του 2017).

Μολονότι τα αρχικά προβλήματα του ΣΕΔΕ της ΕΕ αντιμετωπίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από αυτή τη μεταρρύθμιση, ο αντίκτυπος της οικονομικής κρίσης που άρχισε το 2008 ήταν άνευ προηγουμένου. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση πλεονάσματος δικαιωμάτων εκπομπής, που αυξήθηκε με την πάροδο του χρόνου και έφτασε στα δύο δισ. δικαιώματα εκπομπής το 2012. Η πρώτη έκθεση για την αγορά άνθρακα, που δημοσιεύτηκε το 2012, ανέφερε ότι αναμενόταν πλεόνασμα περίπου 2 δισ. δικαιωμάτων εκπομπής μέχρι το 2013, πτωτική ταχύτητα συσσώρευσης του πλεονάσματος μέχρι το 2014, ενώ δεν αναμενόταν καμία μείωση του συνολικού πλεονάσματος μέχρι το 2020. Αυτή η αυξανόμενη ανισορροπία της αγοράς, σε συνδυασμό με μια χαμηλή ενδεικτική τιμή, πυροδότησαν έντονη δημόσια συζήτηση σχετικά με τις επιλογές πολιτικής που παρουσιάζονται στην έκθεση για την αγορά άνθρακα του 2012 για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετώπιζε το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Το σύστημα δεν καθοδηγούσε επαρκώς τις επενδύσεις σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ταυτόχρονα αυξανόταν η πιθανότητα θέσπισης νέων εθνικών πολιτικών. Κατά συνέπεια, τον Νοέμβριο του 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα βραχυπρόθεσμο μέτρο για την αναβολή («παρακράτηση») του πλειστηριασμού 900 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπής έως το 2019 και το 2020. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν την πρόταση τον Δεκέμβριο του 2013 14 και η εφαρμογή της παρακράτησης ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2014. Η έκθεση για την αγορά άνθρακα του 2012 περιείχε διάφορες διαρθρωτικές λύσεις για την αντιμετώπιση της συσσωρευμένης μεγάλης ανισορροπίας των δικαιωμάτων. Εν συνεχεία, τον Ιανουάριο του 2014 υποβλήθηκε νομοθετική πρόταση για την καθιέρωση αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς, παράλληλα με την ανακοίνωση σχετικά με το πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια το 2030 15 (βλ. τμήμα 10.1.). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν την πρόταση τον Οκτώβριο του 2015 16 .

Τον Οκτώβριο του 2014 οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ συμφώνησαν όσον αφορά τους πρωταρχικούς στόχους και την αρχιτεκτονική για το πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030. Οι στόχοι που συμφωνήθηκαν περιλαμβάνουν μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40% έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Ο εν λόγω εθνικός στόχος για τη μείωση των εκπομπών τουλάχιστον κατά 40% θα επιτευχθεί συλλογικά από την ΕΕ κατά τρόπο οικονομικά αποδοτικό, με μειώσεις τόσο στους εντός όσο και στους εκτός ΣΕΔΕ τομείς. Ένα εύρυθμο, αναμορφωμένο ΣΕΔΕ της ΕΕ μαζί με ένα μέσο για τη σταθεροποίηση της αγοράς σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής θα αποτελούν τον βασικό μηχανισμό για την επίτευξη του στόχου αυτού, που αντιστοιχεί στη μείωση των εκπομπών κατά 43% σε σύγκριση με το 2005 στους τομείς που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Στις 15 Ιουλίου 2015, η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετική πρόταση για την αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής της ΕΕ σύμφωνα με το πλαίσιο για το 2030 (βλ. τμήμα 10.2.).

3.ΥΠΟΔΟΜΗ ΣΕΔΕ ΤΗΣ ΕΕ

Στην παρούσα ενότητα περιγράφονται οι βασικές υποδομές του συστήματος ΣΕΔΕ της ΕΕ: περιλαμβάνεται το πεδίο εφαρμογής του (δηλ. τι είδους εγκαταστάσεις και αέρια καλύπτονται από το σύστημα) και το ενωσιακό μητρώο στο οποίο καταγράφεται η αποθεματοποίηση των δικαιωμάτων και οι συναλλαγές με αυτά.

3.1.Κάλυψη των δραστηριοτήτων, των εγκαταστάσεων και των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών

Από την 3η περίοδο, οι τομείς με σταθερές εγκαταστάσεις που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ είναι ενεργοβόρες βιομηχανίες, οι οποίες περιλαμβάνουν σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες εγκαταστάσεις καύσης, με ονομαστική θερμική ισχύ ≥20MW (εκτός εγκαταστάσεων επικίνδυνων ή αστικών αποβλήτων), διυλιστήρια πετρελαίου, εγκαταστάσεις οπτανθρακοποίησης, σίδηρο και χάλυβα, κλίνκερ τσιμέντου, παραγωγή γυαλιού, ασβέστη, τούβλων, κεραμικών ειδών, χαρτοπολτού, χαρτιού και χαρτονιού, αλουμινίου, πετροχημικών προϊόντων, αμμωνίας, νιτρικού, αδιπικού οξέος, γλυοξάλης και γλυοξυλικού οξέος, δέσμευση CO2, μεταφορά με αγωγούς και αποθήκευση CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς. Tο πεδίο εφαρμογής του ΣΕΔΕ της ΕΕ στην αεροπορία περιορίζεται στις πτήσεις εντός του ΕΟΧ μέχρι το 2016 17 .

Όσον αφορά τα αέρια του θερμοκηπίου, το ΣΕΔΕ της ΕΕ καλύπτει πλέον τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2), τις εκπομπές υποξειδίου του αζώτου (N2O) από το σύνολο της παραγωγής νιτρικού οξέος, αδιπικού οξέος, γλυοξάλης και γλυοξυλικού οξέος, καθώς και τις εκπομπές υπερφθορανθράκων (PFC) από την παραγωγή αλουμινίου.

Από την έναρξη της 3ης περιόδου, το σύστημα καλύπτει περίπου το ήμισυ των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ. Τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να προσθέτουν περισσότερους τομείς και εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στο ΣΕΔΕ της ΕΕ (διαδικασία προαιρετικής συμμετοχής - «opt-in»).

Στις εκθέσεις τους για το 2015 που αντιστοιχούν στο έτος αναφοράς 2014 18 , τα κράτη μέλη 19 ανέφεραν ότι συνολικά περίπου 11 200 εγκαταστάσεις περιλαμβάνονται στο ΣΕΔΕ της ΕΕ, σε σύγκριση με περίπου 11 400 για το προηγούμενο έτος αναφοράς 2013. Οι εγκαταστάσεις αυτές είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους ως προς τα χαρακτηριστικά τους και, επομένως, ο κανονισμός για την παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων καθορίζει 4 κατηγορίες εγκαταστάσεων με βάση τις μέσες ετήσιες εκπομπές τους 20 . Σύμφωνα με τις εκθέσεις του άρθρου 21, για το 2014, όπως και το 2013, το 72% των εγκαταστάσεων ανήκαν στην κατηγορία Α, το 21% στην κατηγορία Β και μόνο το 7% (868 εγκαταστάσεις) στην κατηγορία Γ. Το 2014 περισσότερες από 5700 εγκαταστάσεις (το 51% του συνόλου) χαρακτηρίζονταν ως «εγκαταστάσεις με χαμηλά επίπεδα εκπομπών», σε σύγκριση με 5600 εγκαταστάσεις, δηλαδή το 49% του συνόλου, κατά το έτος αναφοράς 2013. Το υψηλό ποσοστό των εγκαταστάσεων με χαμηλά επίπεδα εκπομπών και των εγκαταστάσεων της κατηγορίας A επιβεβαιώνει την καταλληλότητα της βαθμιδωτής αρχιτεκτονικής του συστήματος παρακολούθησης, υποβολής εκθέσεων και εξακρίβωσης που έχει σχεδιαστεί με βάση την αρχή της αναλογικότητας.

Παρότι όσον αφορά τις κατηγορίες εγκαταστάσεων η εικόνα είναι αρκετά ομοιογενής μεταξύ των κρατών μελών, η κατάσταση ποικίλλει ανάλογα με τους κλάδους της βιομηχανίας ή τις δραστηριότητες που καλύπτονται. Εγκαταστάσεις του ΣΕΔΕ της ΕΕ που περιλαμβάνουν δραστηριότητες καύσης υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη. Άλλες δραστηριότητες που αναφέρονται από τα περισσότερα κράτη μέλη είναι η διύλιση πετρελαίου, η παραγωγή χάλυβα, τσιμέντου, ασβέστη, γυαλιού, κεραμικών και χαρτοπολτού και χαρτιού. Μόνο δύο χώρες (FR και ΝΟ) ανέφεραν το 2014 ότι είχαν εκδώσει άδειες για δραστηριότητες δέσμευσης και αποθήκευσης CO2. Όσον αφορά τα νέα αέρια (εκείνα που προστίθενται στο παράρτημα I της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ προς συμπερίληψη στο σύστημα από την έναρξη της 3ης περιόδου), σε 13 χώρες έχουν εκδοθεί άδειες για δραστηριότητες που συνεπάγονται εκπομπές υπερφθορανθράκων (PFC), ενώ σε 20 κράτη μέλη έχουν εκδοθεί άδειες για δραστηριότητα «παραγωγής νιτρικού οξέος». Οι άλλοι τομείς του N2O υπάρχουν μόνο σε τρία κράτη μέλη (DE, FR, IT).

Λίγα μόνο κράτη μέλη έχουν κάνει χρήση της δυνατότητας να εξαιρούν τους μικρούς προξένους εκπομπών από το ΣΕΔΕ της ΕΕ σύμφωνα με το άρθρο 27 της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Η δυνατότητα αυτή παρέχεται από την οδηγία προκειμένου να μειωθούν τα διοικητικά έξοδα των εγκαταστάσεων χαμηλών εκπομπών και επιτρέπεται μόνο εάν ισχύουν ισοδύναμα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με τις εκθέσεις που υποβλήθηκαν το 2015, 8 χώρες (DE, ES, FR, HR, IS, IT, SI, UK) κάνουν χρήση αυτής της δυνατότητας, ιδίως για εγκαταστάσεις με δραστηριότητες καύσης και παραγωγής κεραμικών. Η ποσότητα των εκπομπών που εξαιρούνται είναι περίπου 3,9 εκατ. τόνοι CO2, ή το 0,2% του συνόλου των εξακριβωμένων εκπομπών το 2014, σε σύγκριση με 4,7 εκατ. τόνους CO2 το 2013.

Όσον αφορά την κάλυψη των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών, ο αριθμός των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών που υπάγονται σήμερα στο ΣΕΔΕ της ΕΕ εκτιμήθηκε σε περίπου 600 το 2014.

3.2.Ενωσιακό μητρώο

Το ενωσιακό μητρώο, που καταγράφει την αποθεματοποίηση των δικαιωμάτων εκπομπής και τις σχετικές με τα δικαιώματα αυτά συναλλαγές, συγκεντρώνει τις εργασίες αυτές από το 2012. Η λειτουργία και η διατήρηση αυτού του ενιαίου μητρώου πραγματοποιείται από την Επιτροπή, ενώ οι διαχειριστές των εθνικών μητρώων και στις 31 χώρες που συμμετέχουν στο ΣΕΔΕ της ΕΕ παραμένουν το σημείο επαφής για τους εκπροσώπους περισσότερων από 20 000 λογαριασμών (εταιρείες ή φυσικά πρόσωπα).

Το 2013 ο κανονισμός για το μητρώο αναθεωρήθηκε, προκειμένου να ολοκληρωθούν οι λειτουργίες που απαιτούνται για την 3η περίοδο του ΣΕΔΕ της ΕΕ και να ενσωματωθεί η λογιστική καταγραφή των συναλλαγών βάσει της απόφασης για τον επιμερισμό των προσπαθειών 21 . Σε σχέση με το ΣΕΔΕ της ΕΕ, ο αναθεωρημένος κανονισμός για το μητρώο προβλέπει επίσης τον μηχανισμό εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 11α της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ, σύμφωνα με το οποίο οι φορείς εκμετάλλευσης μπορούν να ανταλλάσσουν διεθνή πιστωτικά μόρια για δικαιώματα εκπομπής (βλ. επίσης τμήμα 4.1.3.).

Σύμφωνα με την οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ και τον κανονισμό για το μητρώο, οι διαδικασίες κατανομής κατά την 3η περίοδο του ΣΕΔΕ της ΕΕ πραγματοποιούνται σε κεντρικό επίπεδο στο ενωσιακό μητρώο, τόσο για την κατανομή δικαιωμάτων δωρεάν σε σταθερούς φορείς εκμετάλλευσης και φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών (βλ. επίσης τμήματα 4.1.2.1. και 4.1.2.4.), όσο και για τον πλειστηριασμό των δικαιωμάτων εκπομπής μέσω του κοινού χώρου πλειστηριασμών και δύο χώρων αυτοεξαίρεσης πλειστηριασμών (βλ. επίσης τμήμα 4.1.2.3.). Η Επιτροπή, ως ο κεντρικός διαχειριστής του ενωσιακού μητρώου, επιδιώκει επίσης τη συνεχή βελτίωση των λειτουργιών του μητρώου, της ασφάλειας και του φιλικού προς τον χρήστη χαρακτήρα, σε διαβούλευση με τους διαχειριστές των εθνικών μητρώων.

4.ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΤΟ 2013 ΚΑΙ ΤΟ 2014 

Το κεφάλαιο αυτό καλύπτει τα κύρια χαρακτηριστικά του ΣΕΔΕ της ΕΕ, τόσο από την πλευρά της προσφοράς όσο και της ζήτησης. Παρέχει πληροφορίες σχετικά με το ανώτατο όριο, τη δωρεάν κατανομή, τον πλειστηριασμό και την παρέκκλιση από τον πλήρη πλειστηριασμό για τον τομέα της ενέργειας σε ορισμένα κράτη μέλη. Καλύπτει επίσης τη χρήση των διεθνών πιστωτικών μορίων.

Από την πλευρά της ζήτησης, παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις εξακριβωμένες εκπομπές και την εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης.

4.1.Προσφορά: δικαιώματα εκπομπής που τίθενται σε κυκλοφορία

4.1.1.Ανώτατο όριο

Το ΣΕΔΕ της ΕΕ λειτουργεί με βάση την αρχή των «ανώτατων ορίων και δικαιωμάτων εμπορίας». Το ανώτατο όριο είναι η απόλυτη ποσότητα των αερίων του θερμοκηπίου που μπορούν να εκπέμπονται στο σύστημα για να εξασφαλιστεί η επίτευξη του στόχου μείωσης των εκπομπών και αντιστοιχεί στον αριθμό των δικαιωμάτων εκπομπής που βρίσκονται σε κυκλοφορία σε συγκεκριμένο στάδιο εμπορίας.

Από την 3η περίοδο, η οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ ορίζει ένα ενωσιακό ανώτατο όριο. Το ανώτατο όριο θα μειώνεται κάθε έτος κατά ένα ποσό που αντιστοιχεί στο 1,74% του ποσού των δικαιωμάτων το 2010. Αυτό το ποσοστό μείωσης είναι γνωστό ως γραμμικός συντελεστής μείωσης. Σε απόλυτους όρους αυτό σημαίνει ότι ο αριθμός των δικαιωμάτων εκπομπής θα μειώνεται ετησίως κατά έναν καθορισμένο αριθμό περίπου 38 εκατομμυρίων δικαιωμάτων. Αυτός ο γραμμικός συντελεστής μείωσης αποφασίστηκε στο πλαίσιο του συνολικού στόχου μείωσης κατά 20% και οδηγεί σε μείωση κατά 21% σε σύγκριση με τις εκπομπές στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ το 2005.

Στα στάδια 1 και 2 το ενωσιακό ανώτατο όριο καθορίστηκε, από τη βάση προς τα πάνω, από τη σωρευμένη συνολική ποσότητα δικαιωμάτων εκπομπής που όρισαν τα κράτη μέλη στα εθνικά τους σχέδια κατανομής (NAP).

Η συνολική ποσότητα των δικαιωμάτων εκπομπής που εκχωρήθηκαν το 2013 ανέρχεται σε 2 084 301 856 δικαιώματα. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται τα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με το ανώτατο όριο για κάθε έτος της περιόδου 2013-2020.

Πίνακας 1: Ανώτατο όριο για το ΣΕΔΕ της ΕΕ, 2013-2020

4.1.2.Εκχωρούμενα δικαιώματα εκπομπής

4.1.2.1.Δωρεάν κατανομή

Το στάδιο 3 του ΣΕΔΕ της ΕΕ, εισήγαγε σημαντικές αλλαγές όσον αφορά τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής: καταρχήν η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έπαψε να λαμβάνει δωρεάν δικαιώματα εκπομπής (βλ. κατωτέρω τμήμα 4.1.2.4.) και ο πλειστηριασμός έγινε ο ως εξ ορισμού κανόνας.

Οι αρχές στις οποίες στηρίζεται η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής σε κλάδους στο ΣΕΔΕ της ΕΕ έχουν αλλάξει ριζικά σε σύγκριση με τις δύο προηγούμενες περιόδους. Πρώτον, τα δικαιώματα εκπομπής κατανέμονται δωρεάν σύμφωνα με εναρμονισμένους κανόνες σε επίπεδο ΕΕ, πράγμα που σημαίνει ότι οι ίδιοι κανόνες ισχύουν για τις εγκαταστάσεις του ίδιου τύπου σε όλα τα κράτη μέλη. Δεύτερον, η δωρεάν κατανομή βασίζεται σε δείκτες επιδόσεων, ώστε να ενισχύονται τα κίνητρα για μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και να επιβραβεύονται οι πλέον αποδοτικές εγκαταστάσεις. Τρίτον, προβλέπεται ένα απόθεμα για νεοεισερχομένους (NER) που αντιστοιχεί στο 5% του συνολικού αριθμού δικαιωμάτων για την 3η περίοδο. Το πρόγραμμα NER300 διέθεσε 300 εκατ. δικαιώματα από το αποθεματικό αυτό για να προωθήσει την κατασκευή και λειτουργία μεγάλης κλίμακας έργων επίδειξης της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS), καθώς και καινοτομικές τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Προτείνεται (βλ. τμήμα 10.2.) να χρησιμοποιηθούν και τα υπόλοιπα δικαιώματα στο NER για τη δωρεάν κατανομή σε νέες και αναπτυσσόμενες εγκαταστάσεις στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ από το 2021.

Παρέχεται δωρεάν κατανομή στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις για την αντιμετώπιση του δυνητικού κινδύνου διαρροής άνθρακα (βιομηχανίες που μεταφέρουν την παραγωγή σε τρίτες χώρες με λιγότερο αυστηρούς περιορισμούς όσον αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, γεγονός που οδηγεί σε αύξηση των εκπομπών παγκοσμίως) για τις ενεργοβόρες μεταποιητικές βιομηχανίες. Η παροχή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής περιορίζει ουσιωδώς το κόστος για τις ενωσιακές βιομηχανίες που εκτίθενται στον διεθνή ανταγωνισμό. Οι τομείς και οι κλάδοι τομέων που αντιμετωπίζουν ανταγωνισμό από βιομηχανίες εκτός ΕΕ θεωρείται ότι διατρέχουν κίνδυνο διαρροής άνθρακα και, ως εκ τούτου, λαμβάνουν υψηλότερο μερίδιο δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής απ’ ό,τι οι βιομηχανίες που δεν θεωρείται ότι διατρέχουν τέτοιον κίνδυνο.

Ο πρώτος κατάλογος προσδιορισμού των τομέων και κλάδων τομέων που θεωρείται ότι εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα (ο κατάλογος διαρροής άνθρακα) 22 εγκρίθηκε από την Επιτροπή το 2009 και εφαρμόστηκε για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων το 2013 και 2014. Νέοι τομείς και κλάδοι τομέων προστέθηκαν στον κατάλογο διαρροής άνθρακα κατά τα έτη 2011, 2012 και 2013. Δεδομένου ότι ο πρώτος κατάλογος διαρροής άνθρακα έληξε το 2014, ύστερα από εκτεταμένες διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών, της βιομηχανίας, των ΜΚΟ και των πανεπιστημίων, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 23 για την παράταση του ισχύοντος καταλόγου διαρροής άνθρακα για την περίοδο 2015-2019.

Κατά την 3η περίοδο, εκτιμάται ότι περίπου το 43% του συνολικού ανώτατου ορίου της 3ης περιόδου (που αντιστοιχεί σε 6,6 δισ. δικαιώματα εκπομπής) θα κατανεμηθεί δωρεάν σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Περαιτέρω δωρεάν κατανομή είναι διαθέσιμη για τους νεοεισερχομένους από το ΝΕR.

Πίνακας 2: Ο αριθμός των δικαιωμάτων (σε εκατομμύρια μονάδες) που κατανεμήθηκαν στη βιομηχανία δωρεάν το 2013, το 2014 και το 2015 24

Στην 3η περίοδο, οι νέες εγκαταστάσεις που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ και οι εγκαταστάσεις που αυξάνουν την παραγωγική τους ικανότητα είναι επιλέξιμες για πρόσθετη δωρεάν κατανομή από το NER. Το αρχικό NER, μετά την αφαίρεση 300 εκατ. δικαιωμάτων εκπομπής για το πρόγραμμα NER 300, διέθετε 480,2 εκατ. δικαιώματα εκπομπής. Έως τον Ιούλιο του 2015 έχουν δεσμευτεί 91,3 εκατ. δικαιώματα εκπομπής για 369 εγκαταστάσεις για το σύνολο της 3ης περιόδου. Το υπόλοιπο NER μπορεί να διανεμηθεί στο μέλλον σε περίπτωση που υπάρχουν νέες εγκαταστάσεις ή υφιστάμενες εγκαταστάσεις που αυξάνουν την παραγωγική τους ικανότητα. Ωστόσο, αναμένεται ότι σημαντικός αριθμός από τα δικαιώματα αυτά θα παραμείνουν μη κατανεμημένα.

Έως τον Ιούλιο του 2015 η κατανομή έχει μειωθεί κατά περίπου 165,4 εκατ. δικαιώματα εκπομπής λόγω εγκαταστάσεων οι οποίες έκλεισαν ή μείωσαν την παραγωγή τους ή την παραγωγική τους ικανότητα σε σύγκριση με εκείνη που χρησιμοποιήθηκε αρχικά για τον υπολογισμό της κατανομής κατά την 3η περίοδο.

4.1.2.2.Πρόγραμμα NER 300

Το πρόγραμμα NER 300 είναι ένα από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά προγράμματα στον κόσμο για καινοτομικά έργα επίδειξης ενεργειακής απόδοσης με χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Χρηματοδοτείται από τη χρηματική αποτίμηση των 300 εκατ. δικαιωμάτων εκπομπής από το NER που έχει συσταθεί για την τρίτη περίοδο του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Τα κεφάλαια από τη χρηματική αποτίμηση διανέμονται σε έργα που επιλέγονται μέσω δύο κύκλων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Οι επιχορηγήσεις βάσει των επιδόσεων στο πλαίσιο της πρώτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων καταβλήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2012, όταν 1,1 δισ. ευρώ κατανεμήθηκαν σε 20 έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ). Τον Ιούλιο του 2014 η Επιτροπή χορήγησε χρηματοδότηση ύψους 1 δισ. ευρώ σε ένα έργο δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS) και σε 18 έργα ΑΠΕ στο πλαίσιο της δεύτερης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων.

Στόχος του προγράμματος είναι η επιτυχής επίδειξη περιβαλλοντικώς ασφαλούς δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και καινοτομικών τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε εμπορική κλίμακα, με σκοπό την κλιμάκωση της παραγωγής τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στην ΕΕ.

Το πρόγραμμα εφαρμόζεται με επιτυχία και τρία έργα, που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο της πρώτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του NER 300, παράγουν ήδη καθαρή ενέργεια:

Το ιταλικό έργο βιοενέργειας BEST μετατρέπει επιλεγμένες ενεργειακές καλλιέργειες σε βιοκαύσιμα δεύτερης γενιάς σε μονάδα επίδειξης στο Crescentino, κοντά στο Τορίνο. Η εξαιρετικά καινοτομική μονάδα ενοποιημένων βιοκαυσίμων χρησιμοποιεί το καλάμι, μια νέα και ταχείας ανάπτυξης ενεργειακή καλλιέργεια ανθεκτική στην ξηρασία, καθώς και άχυρο σίτου για την παραγωγή αιθανόλης. Η μονάδα διαθέτει ετήσια παραγωγική ικανότητα 51 εκατ. λίτρων ανά έτος. To BEST, με επικεφαλής την εταιρεία Italian Bio Product S.p.A., τέθηκε σε λειτουργία την 1η Ιουνίου 2013 και έλαβε συγχρηματοδότηση ύψους 28,4 εκατ. ευρώ από το NER 300.

Το Verbiostraw είναι ένα γερμανικό έργο βιοενέργειας που μετατρέπει γεωργικά απόβλητα σε βιοαέριο μέσω μιας μονάδας πρώτης στο είδος της. Το έργο έχει δυναμικότητα 16,5 MW και θα αποφέρει ετησίως 136 gigawatt-ώρες από βιοαέριο, χρησιμοποιώντας περίπου 40 000 τόνους άχυρο ετησίως. Η πρώτη ύλη είναι μόνο γεωργικά απόβλητα και, ως εκ τούτου, η μονάδα δεν χρειάζεται γεωργικές εκτάσεις για ενεργειακές καλλιέργειες. Το προετοιμασμένο βιοαέριο είτε θα τροφοδοτεί το δίκτυο φυσικού αερίου ή θα χρησιμοποιείται ως προηγμένο βιοκαύσιμο στον τομέα των μεταφορών. Το Verbiostraw, με επικεφαλής την εταιρεία VERBIO Ethanol Schwedt GmbH & Co, βρίσκεται στην πόλη Schwedt/Oder της Γερμανίας. Τέθηκε σε λειτουργία στις 3 Ιανουαρίου 2014 και έλαβε συγχρηματοδότηση ύψους 22,3 εκατ. ευρώ από το NER 300.

Το σουηδικό έργο αιολικής ενέργειας Windpark Βlaiken αφορά την ανάπτυξη αιολικού πάρκου δυναμικότητας 225 MW στο αρκτικό κλίμα της βόρειας Σουηδίας. Όταν θα είναι σε πλήρη λειτουργία, θα περιλαμβάνει 90 ανεμογεννήτριες, εξοπλισμένες με ένα καινοτομικό σύστημα αποπάγωσης, αποτελούμενο από θερμαντικά στοιχεία στα χείλη προσβολής των πτερυγίων. Το έργο, το οποίο είναι κατασκευασμένο σε 3 τμήματα 30 ανεμογεννητριών για περίοδο τριών ετών, είναι συνδεδεμένο με το εθνικό ηλεκτρικό δίκτυο. Τα δύο πρώτα τμήματα των ανεμογεννητριών βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, ενώ το τρίτο θα τεθεί σε λειτουργία το 2015. To έργο, με επικεφαλής την εταιρεία Blaiken Vind AB, τέθηκε σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2015 και έλαβε συγχρηματοδότηση ύψους 15 εκατ. ευρώ από το NER 300.

4.1.2.3.Πλειστηριασμός των δικαιωμάτων

Από την 3η περίοδο, ο πλειστηριασμός μέσω της πρωτογενούς αγοράς έγινε η προκαθορισμένη μέθοδος για την κατανομή των δικαιωμάτων. Σύμφωνα με την οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ, η Επιτροπή όφειλε να εκδώσει κανονισμό σχετικά με τον χρόνο, τη διαχείριση και άλλες πτυχές των πλειστηριασμών, ώστε να διασφαλίζεται ότι διενεργούνται κατά τρόπο ανοικτό, διαφανή, εναρμονισμένο και χωρίς διακρίσεις. Κατά συνέπεια, ο κανονισμός για τους πλειστηριασμούς 26 εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 2010. Ο κανονισμός προβλέπει ότι τα συμμετέχοντα κράτη μέλη και η Επιτροπή συνάπτουν από κοινού συμβάσεις για τη δημιουργία κοινού χώρου για τον πλειστηριασμό των δικαιωμάτων εκπομπής εξ ονόματος των κρατών μελών, αλλά προβλέπει επίσης τη δυνατότητα αυτοεξαίρεσης μεμονωμένων κρατών μελών. Η Γερμανία, η Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν τη δυνατότητα αυτή και να ορίσουν δικό τους χώρο πλειστηριασμών. Ο εν λόγω ορισμός υπόκειται στην εγγραφή στο παράρτημα ΙΙΙ του κανονισμού για τους πλειστηριασμούς 27 .

Ο κανονισμός για τους πλειστηριασμούς προβλέπει τον ορισμό των χώρων πλειστηριασμών βάσει διαδικασιών υποβολής προσφορών· για τον ορισμό του κοινού χώρου πλειστηριασμών έχει υπογραφεί και τεθεί σε ισχύ μια συμφωνία σύναψης συμβάσεων από κοινού μεταξύ των κρατών μελών που συμμετέχουν στην κοινή ενέργεια και της Επιτροπής. Τον Αύγουστο του 2012 το European Energy Exchange (ΕΕΧ) ορίστηκε ως ο πρώτος κοινός χώρος πλειστηριασμών.

Ο κανονισμός για τους πλειστηριασμούς προβλέπει περαιτέρω τον διορισμό επιτηρητή πλειστηριασμών βάσει μιας συμφωνίας σύναψης συμβάσεων από κοινού μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής και επί του παρόντος αξιολογούνται οι επιλογές για το θέμα αυτό.

Κάθε χώρος πλειστηριασμών οφείλει να καθορίζει και να δημοσιεύει τις ποσότητες και τις ημερομηνίες κάθε επιμέρους πλειστηριασμού (το αποκαλούμενο ημερολόγιο πλειστηριασμών), πριν από την έναρξη κάθε ημερολογιακού έτους.

Έως την 30ή Ιουνίου 2015 είχαν διεξαχθεί περισσότεροι από 650 πλειστηριασμοί για την 3η περίοδο. Ο πίνακας που ακολουθεί παρέχει μια επισκόπηση των ποσοτήτων δικαιωμάτων της 3ης περιόδου που εκπλειστηριάστηκαν από το EEX και το ΔΧΕ το 2012 (οι αποκαλούμενοι πρώιμοι πλειστηριασμοί 28 ), το 2013, το 2014 και το 2015. Το ΕΕΧ, διεξάγοντας πλειστηριασμό εξ ονόματος 27 κρατών μελών (25 κρατών μελών που συνεργάζονται σε κοινό χώρο πλειστηριασμών, της Γερμανίας και της Πολωνίας), έθεσε σε πλειστηριασμό το 88% του συνολικού ποσού που είχε εκπλειστηριαστεί το 2012 έως το 2014, ενώ το ΔΧΕ διεξήγαγε πλειστηριασμό για το 12% της συνολικής ποσότητας εξ ονόματος του Ηνωμένου Βασιλείου.

Οι πλειστηριασμοί διεξήχθησαν σε γενικές γραμμές ομαλά και οι τιμές εκκαθάρισης πλειστηριασμού ήταν εν γένει σύμφωνες με τις τιμές στη δευτερογενή αγορά, χωρίς την εμφάνιση σημαντικών προβλημάτων ή συμβάντων. Το 2013 ακυρώθηκαν τρεις φορές πλειστηριασμοί στο ΕΕΧ σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 6 του κανονισμού για τους πλειστηριασμούς, λίγο μετά την έναρξη των πλειστηριασμών.

Οι ποσότητες που επρόκειτο να τεθούν σε πλειστηριασμό το 2014 αναθεωρήθηκαν στις 12 Μαρτίου 2014 (ΔΧΕ) και στις 17 Μαρτίου 2014 (ΕΕΧ) σύμφωνα με την απόφαση για την παρακράτηση 900 εκατ. δικαιωμάτων από το 2014, το 2015 και το 2016 στο 2019 και στο 2020, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 176/2014 της Επιτροπής. Ο πλειστηριασμός των δικαιωμάτων εκπομπής του κλάδου των αεροπορικών μεταφορών ανεστάλη το 2012, μετά την απόφαση «για το πάγωμα του χρόνου» 29 , και άρχισε εκ νέου το 2014. Η Κροατία άρχισε τον πλειστηριασμό του μεριδίου των δικαιωμάτων της τον Ιανουάριο του 2015. Η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και η Νορβηγία δεν έχουν αρχίσει ακόμα τους πλειστηριασμούς δικαιωμάτων.

Πίνακας 3: Ποσότητες δικαιωμάτων εκπομπής της 3ης περιόδου που τέθηκαν σε πλειστηριασμό από το EEX και το ΔΧΕ

Το σύνολο των εσόδων που προέρχονται από τους πλειστηριασμούς μεταξύ 2012 και Ιουνίου 2015 υπερέβαινε τα 8,9 δισ. ευρώ. Η οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ προβλέπει ότι τουλάχιστον το 50% των εσόδων από πλειστηριασμούς ή ποσό ίσο με τα συγκεκριμένα έσοδα από τους πλειστηριασμούς, περιλαμβανομένων όλων των εσόδων που προκύπτουν από τα δικαιώματα εκπομπής που κατανέμονται για τους σκοπούς της αλληλεγγύης και της ανάπτυξης, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για σκοπούς που σχετίζονται με το κλίμα και την ενέργεια. Κατά μέσο όρο, το 2014 τα κράτη μέλη έχουν χρησιμοποιήσει ή σκοπεύουν να χρησιμοποιήσουν το 87% περίπου των εσόδων αυτών ή το αντίστοιχο σε οικονομική αξία για σκοπούς που σχετίζονται με το κλίμα και την ενέργεια, κυρίως για τη στήριξη των εγχώριων επενδύσεων στους τομείς του κλίματος και της ενέργειας (βλ. σημείο 6.1.1. της έκθεσης προόδου της δράσης για το κλίμα).

Οι χώροι πλειστηριασμών δημοσιεύουν τα λεπτομερή αποτελέσματα κάθε πλειστηριασμού σε ειδικούς ιστοτόπους. Επιπλέον, η Γερμανία, η Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο καθώς και η Επιτροπή εξ ονόματος των κρατών μελών που κάνουν χρήση του κοινού χώρου πλειστηριασμών, δημοσιεύουν μηνιαίες εκθέσεις σχετικά με τους πλειστηριασμούς 31 .

4.1.2.4.Παρέκκλιση από τους πλήρεις πλειστηριασμούς για τον τομέα της ενέργειας

Στο άρθρο 10γ της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ προβλέπεται μια παρέκκλιση από τον γενικό κανόνα του πλειστηριασμού, με σκοπό να επιτρέπονται οι επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας σε ορισμένα κράτη μέλη. Οκτώ από τα δέκα επιλέξιμα κράτη μέλη 32 κάνουν χρήση αυτής της παρέκκλισης και κατανέμουν δωρεάν στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας ορισμένα δικαιώματα εκπομπής, υπό την προϋπόθεση ότι πραγματοποιούνται οι αντίστοιχες επενδύσεις. Τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπής δυνάμει του άρθρου 10γ αφαιρούνται από την ποσότητα δικαιωμάτων που το αντίστοιχο κράτος μέλος θα εκπλειστηρίαζε σε διαφορετική περίπτωση. Ανάλογα με τους εθνικούς κανόνες για την εφαρμογή της παρέκκλισης, οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα εκπομπής, αξίας ισοδύναμης προς τις επενδύσεις που πραγματοποιούν ή έχουν πραγματοποιήσει μεταξύ των επενδύσεων που περιλαμβάνονται στο εθνικό σχέδιο επενδύσεων, ή ισοδύναμης προς τις πληρωμές που πραγματοποιούνται σε εθνικό ταμείο μέσω του οποίου μπορούν να χρηματοδοτηθούν αυτές οι επενδύσεις.

Ο αριθμός των δικαιωμάτων αυτών που κατανέμονται δωρεάν σε παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας για το 2013 και το 2014 αναφέρεται στον Table 4. Εάν ο αριθμός των δικαιωμάτων εκπομπής που κατανέμονται είναι χαμηλότερος από τον μέγιστο επιτρεπόμενο, τα εν λόγω «μη χρησιμοποιηθέντα» δικαιώματα εκπομπής επιτρέπεται να κατανεμηθούν δωρεάν κατά το/-α επόμενο/-α έτος/-η, ανάλογα με τους σχετικούς εθνικούς κανόνες του κράτους μέλους. Τελικά, τα δικαιώματα εκπομπής που δεν κατανέμονται δωρεάν σύμφωνα με την παρέκκλιση θα τίθενται σε πλειστηριασμό. Κατά το πρώτο έτος θα μπορούσαν να δηλωθούν οι επενδύσεις που είχαν πραγματοποιηθεί από τον Ιούνιο του 2009 και εξής από το εθνικό σχέδιο. Για το 2013 και το 2014 δηλώθηκαν δαπάνες για 500 επενδύσεις, από τις οποίες 135 είχαν ολοκληρωθεί, ενώ δηλώθηκε ότι 22 επενδύσεις είχαν ακυρωθεί και ότι οι υπόλοιπες βρίσκονται σε εξέλιξη, αλλά δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Η συνολική αξία των επενδυτικών δαπανών που δηλώθηκαν για την περίοδο 2009-2013 ανέρχεται σε 5,9 δισ. ευρώ και σε 1,9 δισ. ευρώ για το 2014. Περίπου το 80% του ποσού αυτού αφιερώθηκε στην αναβάθμιση και μετασκευή των υποδομών, ενώ οι υπόλοιπες επενδύσεις αφορούσαν καθαρές τεχνολογίες ή τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού. Στα παραδείγματα επενδύσεων περιλαμβάνονται ένας νέος ατμοστρόβιλος συμπύκνωσης για συμπαραγωγή στην Εσθονία (αναβάθμιση υποδομών), η αποκατάσταση δικτύων τηλεθέρμανσης στη Βουλγαρία (μετασκευή υποδομής), η υποκατάσταση του άνθρακα από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μέσω της χρησιμοποίησης αποβλήτων στην Τσεχική Δημοκρατία (καθαρές τεχνολογίες) και η κατασκευή αγωγού διασύνδεσης για το φυσικό αέριο στην Ουγγαρία (διαφοροποίηση του εφοδιασμού).

Πίνακας 4: Αριθμός δωρεάν δικαιωμάτων που εκχωρήθηκαν (ή που θα εκχωρηθούν) σύμφωνα με το άρθρο 10γ

Η οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ προβλέπει ότι τα κράτη μέλη που κάνουν χρήση της παρέκκλισης οφείλουν να δημοσιεύουν ετήσιες εκθέσεις για την υλοποίηση των επενδύσεων από τα εθνικά τους σχέδια. Οι αιτήσεις θα πρέπει επίσης να δημοσιεύονται. Η εμπειρία δείχνει ότι οι υφιστάμενες εκθέσεις που έχουν δημοσιευτεί ποικίλλουν ως προς τη μορφή και το περιεχόμενό τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη περιορίζουν ή συγκεντρώνουν τις πληροφορίες που παρέχονται σχετικά με το κόστος των επενδύσεων για λόγους επιχειρηματικού απορρήτου.   Κατά κανόνα, οι εκθέσεις δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του αρμόδιου υπουργείου, π.χ. Υπουργείο Ενέργειας (Βουλγαρία, Ρουμανία, Λιθουανία) ή Υπουργείο Περιβάλλοντος (Τσεχική Δημοκρατία, Κύπρος, Εσθονία, Ουγγαρία, Πολωνία).

4.1.3.Διεθνή πιστωτικά μόρια

Μέχρι το 2020, το ΣΕΔΕ της ΕΕ επιτρέπει στους συμμετέχοντες να χρησιμοποιούν πιστωτικά μόρια του μηχανισμού καθαρής ανάπτυξης (MKA) και της κοινής εφαρμογής (KE) – δύο προγράμματα πιστωτικών μορίων που οργανώνονται από τον ΟΗΕ – με σκοπό την εκπλήρωση μέρους των υποχρεώσεών τους στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ, με εξαίρεση πυρηνικά έργα και έργα δάσωσης και αναδάσωσης 33 . Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 550/2011 της Επιτροπής 34 , τα πιστωτικά μόρια που προέρχονται από έργα τα οποία αφορούν την καταστροφή βιομηχανικών αερίων (HFC23 και αδιπικό N2O) δεν επιτρέπονται πλέον από την έναρξη της 3ης περιόδου. Επιπλέον, στην 3η περίοδο τέθηκαν σε ισχύ περαιτέρω περιορισμοί για πιστωτικά μόρια που προέρχονται από έργα τα οποία έχουν εγγραφεί μετά το 2013 σε χώρες άλλες από τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Επίσης, από την 31η Μαρτίου 2015 και σύμφωνα με το άρθρο 11α παράγραφοι 3 και 4 της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ, τα πιστωτικά μόρια που εκχωρήθηκαν για μειώσεις των εκπομπών κατά την πρώτη περίοδο δεσμεύσεων του Πρωτοκόλλου του Κιότο (2008-2012) δεν είναι πλέον επιλέξιμα για ανταλλαγή με δικαιώματα εκπομπής του συστήματος ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Το άρθρο 11α παράγραφος 8 της οδηγίας για το ΣΕΔE της ΕΕ περιλαμβάνει επίσης διατάξεις σχετικά με τα επίπεδα χρήσης των διεθνών πιστωτικών μορίων ανά κατηγορία φορέα εκμετάλλευσης και φορέα εκμετάλλευσης αεροσκαφών, και καθορίζει ελάχιστα δικαιώματα εκπομπής στο πλαίσιο αυτό. Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1123/2013 της Επιτροπής καθορίζει τους κανόνες για τον προσδιορισμό των δικαιωμάτων των μεμονωμένων φορέων εκμετάλλευσης και των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών έως το 2020.

Αν και το ακριβές ποσό των πιστωτικών δικαιωμάτων στη διάρκεια της 2ης και 3ης περιόδου θα εξαρτηθεί εν μέρει από την ποσότητα των μελλοντικών εξακριβωμένων εκπομπών, οι αναλυτές της αγοράς εκτιμούν ότι θα ανέλθει σε περίπου 1,6 δισ. πιστωτικά μόρια. Στην 3η περίοδο τα πιστωτικά μόρια δεν επιστρέφονται πλέον άμεσα, αλλά είναι ανταλλάξιμα ανά πάσα στιγμή καθ’ όλη τη διάρκεια του ημερολογιακού έτους για τα δικαιώματα εκπομπής. Από τις 30 Απριλίου 2015 ο συνολικός αριθμός των διεθνών πιστωτικών μορίων που χρησιμοποιούνται ή ανταλλάσσονται ανέρχεται σε 1445 εκατομμύρια.

Πίνακας 5: Σύνοψη της ανταλλαγής διεθνών πιστωτικών μορίων έως τις 30 Απριλίου 2015

4.2.Ζήτηση: δικαιώματα εκπομπής που αποσύρονται από την κυκλοφορία

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν καταγραφεί στο ενωσιακό μητρώο, το 2014 οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από σταθερές εγκαταστάσεις που συμμετέχουν στο ΣΕΔΕ της ΕΕ εκτιμάται ότι μειώθηκαν κατά περίπου 4,5% σε σύγκριση με το επίπεδο του 2013, γεγονός που συνιστά ταχύτερη μείωση σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Το 2013 οι εξακριβωμένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου εκτιμάται ότι μειώθηκαν τουλάχιστον κατά 3% σε σύγκριση με το 2012.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, λόγω της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής του ΣΕΔΕ της ΕΕ από τη 2η στην 3η περίοδο, υπάρχουν ορισμένες μεθοδολογικές δυσκολίες ως προς την αξιολόγηση με βεβαιότητα της μεταβολής των εκπομπών σε σύγκριση με το 2012. Ωστόσο, οι εκτιμώμενες εκπομπές το 2013 σε παρόμοια βάση ήταν τουλάχιστον 3% χαμηλότερες από το επίπεδο του 2012 για εγκαταστάσεις σε τομείς που περιλαμβάνονται τόσο στη 2η όσο και στην 3η περίοδο. Λαμβανομένου υπόψη ότι οι εξακριβωμένες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από σταθερές εγκαταστάσεις ανήλθαν σε 1895 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2 το 2013, εκτιμάται ότι οι εκπομπές που καλύπτονται επιπροσθέτως από το ΣΕΔΕ της ΕΕ λόγω της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής του ανέρχονται σε 79 έως 100 εκατ. τόνους. Εν κατακλείδι, η οικονομική ύφεση που ξεκίνησε το 2008 είχε σημαντικό αντίκτυπο στις εκπομπές, αλλά ακόμη και με τη διόρθωση για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής μεταξύ της 2ης και της 3ης περιόδου, οι εκπομπές κατά το 2014 είναι χαμηλότερες από τα προ της κρίσης επίπεδα. Η μεταβλητότητα των ετήσιων εκπομπών δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με οικονομικούς παράγοντες, αλλά οφείλεται επίσης σε βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης και σε καθαρότερο ενεργειακό μείγμα.

Πίνακας 6: Εξακριβωμένες εκπομπές

Πηγή: Δημόσιος ιστότοπος του Ημερολογίου Συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUTL) (http://ec.europa.eu/environment/ets/)

Στοιχεία για το ΑΕΠ, όπως αναφέρονται στη διεύθυνση http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115

Ο αριθμός των δικαιωμάτων εκπομπής που ακυρώνονται (δεν χρησιμοποιούνται για τη συμμόρφωση) σε εθελοντική βάση ανέρχεται σε 13 219 δικαιώματα εκπομπής το 2013 και σε 47 278 δικαιώματα εκπομπής το 2014.

4.3.Εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης

Όπως αναφέρεται στην έκθεση για την αγορά άνθρακα του 2012, κατά την έναρξη της 3ης περιόδου, το ΣΕΔΕ της ΕΕ χαρακτηριζόταν από μεγάλη ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης δικαιωμάτων εκπομπής, με αποτέλεσμα ένα πλεόνασμα περίπου 2 δισ. δικαιωμάτων εκπομπής. Για το 2013 το πλεόνασμα αυτό αυξήθηκε περαιτέρω σε περισσότερο από 2,1 δισ. μονάδες. Για το 2014 μειώθηκε ελαφρώς σε περίπου 2,07 δισεκατομμύρια. Οι ποσότητες που τέθηκαν σε πλειστηριασμό το 2014 μειώθηκαν κατά 400 εκατ. δικαιώματα εκπομπής λόγω της έναρξης εφαρμογής του μέτρου παρακράτησης, το οποίο αναβάλλει τον εκπλειστηριασμό αυτών των δικαιωμάτων εκπομπής. Ελλείψει παρακράτησης, το 2014 το πλεόνασμα θα ανερχόταν σε σχεδόν 2,5 δισ. δικαιώματα εκπομπής.

Οι λόγοι της ανισορροπίας αυτής περιγράφηκαν στην έκθεση για την αγορά άνθρακα του 2012. Πρόκειται κυρίως για μια αναντιστοιχία μεταξύ των προσφερόμενων σε πλειστηριασμό δικαιωμάτων εκπομπής, ο αριθμός των οποίων καθορίζεται ως αποτέλεσμα του ανώτατου ορίου εκπομπών, και της ζήτησης για τα δικαιώματα αυτά, η οποία είναι ευέλικτη και επηρεάζεται από τους οικονομικούς κύκλους, τις τιμές των ορυκτών καυσίμων, καθώς και άλλους παράγοντες, όπως οι συμπληρωματικές πολιτικές και οι τεχνολογικές εξελίξεις. Η εισροή των διεθνών πιστωτικών μορίων είχε επίσης επιπτώσεις στην προσφορά δικαιωμάτων εκπομπής με αποτέλεσμα σημαντική αύξηση. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής, η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετική πρόταση για την καθιέρωση αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς και για αύξηση της ευελιξίας της προσφοράς δικαιωμάτων εκπομπής σε πλειστηριασμό. Το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς έχει ως στόχο να σταθεροποιήσει την αγορά μέσω της αντιμετώπισης της ανισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης (βλ. τμήμα 10.1.).

Μια βασική έννοια για τη λειτουργία του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς είναι ο συνολικός αριθμός των δικαιωμάτων εκπομπής που βρίσκονται σε κυκλοφορία (ΣΜΔΕ). Τα δικαιώματα εκπομπής θα προστίθενται στο αποθεματικό εάν ο ΣΜΔΕ υπερβαίνει ένα προκαθορισμένο ανώτατο όριο (833 εκατ. δικαιώματα εκπομπής) και τα δικαιώματα εκπομπής θα απελευθερώνονται από το αποθεματικό εάν ο αριθμός είναι χαμηλότερος από ένα προκαθορισμένο κατώτατο όριο (κάτω των 400 εκατ. δικαιωμάτων εκπομπής ή όταν λαμβάνονται μέτρα βάσει του άρθρου 29α της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ). Έτσι, το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς απορροφά ή απελευθερώνει δικαιώματα εκπομπής, εάν ο ΣΜΔΕ βρίσκεται έξω από ένα προκαθορισμένο εύρος. Το αποθεματικό θα τροφοδοτείται επίσης από τα παρακρατηθέντα και τα μη κατανεμημένα δικαιώματα εκπομπής 37 .

Η προσφορά δικαιωμάτων εκπομπής συνίσταται στα δικαιώματα εκπομπής που μεταφέρονται από τη 2η περίοδο, στα δικαιώματα που τίθενται σε πλειστηριασμό, στα δικαιώματα που κατανέμονται δωρεάν και στα δικαιώματα στο NER· ενώ η ζήτηση εξαρτάται από τις εκπομπές των εγκαταστάσεων και τα ακυρωθέντα δικαιώματα εκπομπής. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. πίνακα στο παράρτημα.

Το σημείο εκκίνησης για τον προσδιορισμό του συνολικού αριθμού δικαιωμάτων εκπομπής σε κυκλοφορία είναι ο συνολικός αριθμός δικαιωμάτων εκπομπής που απομένουν μετά τη 2η περίοδο του ΣΕΔΕ της ΕΕ (2008-2012), τα οποία δεν επιστράφηκαν ούτε ακυρώθηκαν. Αυτά τα δικαιώματα εκπομπής αντικαταστάθηκαν από δικαιώματα εκπομπής της 3ης περιόδου στο τέλος της δεύτερης περιόδου εμπορίας. Κανένα άλλο δικαίωμα εκπομπής πριν από την τρίτη περίοδο εμπορίας δεν συμβάλλει στον συνολικό αριθμό των δικαιωμάτων εκπομπής που βρίσκονται σε κυκλοφορία 38 . Αυτό το «σύνολο μεταφορών δικαιωμάτων» αντιπροσωπεύει, συνεπώς, τον ακριβή αριθμό των δικαιωμάτων εκπομπής του ΣΕΔΕ που βρίσκονται σε κυκλοφορία κατά την έναρξη της τρίτης περιόδου εμπορίας του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Το σύνολο μεταφορών δικαιωμάτων ανέρχεται σε 1 749 540 826 δικαιώματα εκπομπής (ο αριθμός αυτός δεν περιλαμβάνει τα δικαιώματα εκπομπής των πρώιμων πλειστηριασμών της 3ης περιόδου που διενεργήθηκαν το 2012, αλλά αντικατοπτρίζει τη χρήση των διεθνών πιστωτικών μορίων πριν από την έναρξη της 3ης περιόδου. Το συνολικό ποσό των διεθνών πιστωτικών μορίων που χρησιμοποιήθηκαν από το 2008 περιλαμβάνεται στο τμήμα 4.1.3.).

Ο συνολικός αριθμός των δικαιωμάτων εκπομπής που βρίσκονται σε κυκλοφορία όσον αφορά την απορρόφηση και την απελευθέρωση στο αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς υπολογίζεται με τον ακόλουθο τύπο:

TNAC = Προσφορά – (Ζήτηση 39 + δικαιώματα εκπομπής στο αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς)

Η ετήσια έκθεση για την αγορά άνθρακα επιτρέπει την ενοποίηση των δεδομένων της προσφοράς και της ζήτησης που δημοσιεύονται σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα των υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων οι οποίες απορρέουν από την οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ και τις εκτελεστικές της διατάξεις. Το εν λόγω χρονοδιάγραμμα, τα σχετικά δεδομένα και το πεδίο εφαρμογής παρουσιάζονται στον πίνακα 7.

Πίνακας 7: Χρονοδιάγραμμα για τη δημοσίευση δεδομένων

Δεδομένου ότι το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς θα καταστεί λειτουργικό το 2019, η Επιτροπή θα δημοσιεύει τακτικά στα μέσα Μαΐου τον συνολικό αριθμό των δικαιωμάτων σε κυκλοφορία για το προηγούμενο έτος, αρχής γενομένης από το 2017.

Το σχήμα 1 παρουσιάζει τα σωρευτικά στοιχεία της προσφοράς και της ζήτησης μέχρι το τέλος του 2014, αντίστοιχα. Η συνολική προσφορά το 2013 ήταν περίπου 2,18 δισ. δικαιώματα εκπομπής και η συνολική ζήτηση ήταν περίπου 1,96 δισ. δικαιώματα εκπομπής. Το 2014 τόσο η συνολική προσφορά όσο και η συνολική ζήτηση μειώθηκαν σε περίπου 1,87 δισ. δικαιώματα εκπομπής. Κατά συνέπεια, το πλεόνασμα αυξήθηκε το 2013 κατά περίπου 220 εκατ. δικαιώματα εκπομπής και υπερέβη τα 2 δισ. δικαιώματα εκπομπής, ενώ παρέμεινε σταθερό το 2014. Η μείωση της προσφοράς και ζήτησης το 2014 αντικατοπτρίζει τη μικρότερη δραστηριότητα πλειστηριασμών λόγω της παρακράτησης δικαιωμάτων εκπομπής, καθώς και της συνεχιζόμενης μείωσης των εκπομπών. Κατά την εξέταση των στοιχείων αυτών σε σχέση με τα έτη 2013 και 2014, θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα στοιχεία βασίζονται στα πλέον πρόσφατα δεδομένα που σχετίζονται με τα εν λόγω έτη, όπως μπορεί να συναχθεί από το ημερολόγιο συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUTL). Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να περιλαμβάνουν πρόσφατα στοιχεία για τα έτη 2013 και 2014.

Διάγραμμα 1: Ισορροπία μεταξύ σωρευτικής προσφοράς και ζήτησης έως το τέλος του 2014

5.ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ

Οι αεροπορικές δραστηριότητες εντάχθηκαν στο ΣΕΔΕ της ΕΕ με την οδηγία 2008/101/ΕΚ 41 . Η οδηγία προβλέπει ότι, από τις αρχές του 2012, οι εκπομπές από όλες τις πτήσεις εντός των αερολιμένων του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), από τις αναχωρήσεις από αερολιμένες του ΕΟΧ προς τρίτες χώρες και, εάν δεν απαλλάσσονται μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, από τις εισερχόμενες πτήσεις προς αερολιμένες του ΕΟΧ από τρίτες χώρες, περιλαμβάνονται στο ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Τον Σεπτέμβριο του 2013 η συνέλευση του ΔΟΠΑ συμφώνησε να αναπτύξει έως το 2016 έναν παγκόσμιο αγορακεντρικό μηχανισμό (ΠΑΜ) που θα εφαρμοστεί από το 2020, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα των εκπομπών από τις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές. Το αποτέλεσμα αυτό έγινε δεκτό με ικανοποίηση από την ΕΕ, η οποία, ανταποκρινόμενη, τροποποίησε την ενωσιακή νομοθεσία. Στο πλαίσιο αυτό, ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 421/2014 42 μειώνει προσωρινά το πεδίο εφαρμογής του ΣΕΔΕ της ΕΕ στις εκπομπές από τις πτήσεις εντός του ΕΟΧ μεταξύ του 2013 και του 2016.

Σύμφωνα με τις εκθέσεις του άρθρου 21 που υποβλήθηκαν το 2015, 611 φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών διαθέτουν σχέδιο παρακολούθησης. Από αυτούς, το 50% (305) ήταν εμπορικοί φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών και το υπόλοιπο 50% (306) ήταν μη εμπορικοί φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών. Συνολικά 329 φορείς (το 53,8% του συνόλου) χαρακτηρίζονταν ως μικροί πρόξενοι εκπομπών.

Σύμφωνα με τον δημόσιο ιστότοπο του EUTL, οι εξακριβωμένες εκπομπές CO2 από αεροπορικές δραστηριότητες που διεξάγονται μεταξύ αερολιμένων που βρίσκονται στον ΕΟΧ ανήλθαν σε 53,4 εκατ. τόνους CO2 το 2013 και σε 54,9 εκατ. τόνους CO2 το 2014, ποσοστό που αντιπροσωπεύει αύξηση 2,8% το 2014 σε σύγκριση με το 2013. 

Η αρχική κατανομή των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών προσαρμόστηκε επίσης στη μείωση του πεδίου εφαρμογής εντός του ΕΟΧ. Η προσαρμοσμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής ανήλθε 43 σε 32,4 εκατ. μονάδες το 2013 και σε 32,3 εκατ. μονάδες το 2014.

Τα ποσά των δικαιωμάτων εκπομπής προς πλειστηριασμό για τα έτη 2013 και 2014 καθορίστηκαν με βάση ένα αναμενόμενο ετήσιο ποσό 5,7 εκατ. μονάδων, μετά τις προσαρμογές που έγιναν στις ποσότητες που θα τεθούν σε πλειστηριασμό σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 421/2014. Τα εν λόγω δικαιώματα εκπομπής τέθηκαν σε πλειστηριασμό μεταξύ 1ης Ιανουαρίου και 30ής Απριλίου 2015.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι υπήρξαν μειώσεις εκπομπών κατά περίπου 32 εκατ. τόνους το 2013 και το 2014.

6.ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

Η μερίδα του λέοντος των συναλλαγών σε δικαιώματα εκπομπής έχει τη μορφή παραγώγων [συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, προθεσμιακά συμβόλαια, δικαιώματα προαίρεσης (οψιόν), πράξεις ανταλλαγής (swaps)], που υπόκεινται ήδη σε ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών της ΕΕ [συμπεριλαμβανομένης της επί του παρόντος ισχύουσας οδηγίας για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (MiFID)] 44 . Αυτή αντικαθίσταται από τη δέσμη MiFID2, που θα τεθεί σε εφαρμογή τον Ιανουάριο του 2017 και απαιτεί τη θέσπιση πολυάριθμων εκτελεστικών μέτρων.

Βάσει της MiFID2, τα δικαιώματα εκπομπής θα κατατάσσονται και αυτά στα χρηματοπιστωτικά μέσα. Αυτό σημαίνει ότι οι κανόνες της MiFID2 που εφαρμόζονται για τις παραδοσιακές χρηματοπιστωτικές αγορές (που περιλαμβάνουν τις συναλλαγές παραγώγων άνθρακα στους κορυφαίους χώρους) θα ισχύουν επίσης για το τμήμα άμεσης παράδοσης της δευτερογενούς αγοράς άνθρακα (συναλλαγές σε δικαιώματα εκπομπής για άμεση παράδοση στη δευτερογενή αγορά, που επί του παρόντος δεν ρυθμίζεται σε επίπεδο ΕΕ), θέτοντάς το σε ισότιμη θέση με την αγορά παραγώγων σε ό,τι αφορά τη διαφάνεια, την προστασία των επενδυτών και την ακεραιότητα 45 . 

Επιπλέον, βάσει διασταυρούμενων αναφορών στους ορισμούς των χρηματοπιστωτικών μέσων της MiFID2, θα εφαρμόζονται άλλου είδους διατάξεις της νομοθεσίας για τη χρηματοπιστωτική αγορά. Αυτό συμβαίνει ιδίως στην περίπτωση του κανονισμού για την κατάχρηση της αγοράς (ΚΚΑ), ο οποίος θα καλύπτει τις συναλλαγές και τη συμπεριφορά όσον αφορά τα δικαιώματα εκπομπής, τόσο σε δευτερογενείς αγορές όσο και στους πλειστηριασμούς του ΣΕΔΕ της ΕΕ στην πρωτογενή αγορά. Ομοίως, μια διασταυρούμενη αναφορά στη MiFID2 στην οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες θα συνεπάγεται την υποχρεωτική εφαρμογή ελέγχων της δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη εκ μέρους των εμπόρων άνθρακα με άδειες βάσει της MiFID2 προς τους πελάτες τους στη δευτερογενή αγορά άμεσης παράδοσης για τα δικαιώματα εκπομπής 46 .

Η MiFID2 και ο ΚΚΑ, που εγκρίθηκαν το 2014, προβλέπουν ορισμένες προσαρμογές του γενικού καθεστώτος στις ιδιαιτερότητες της αγοράς άνθρακα, που περιλαμβάνουν:

ειδικές εξαιρέσεις από τη ΜiFID2 για τους συμμετέχοντες στην αγορά άνθρακα (μεταξύ άλλων, λόγω του επικουρικού χαρακτήρα της εν λόγω δραστηριότητας σε σχέση με την κύρια δραστηριότητα, που απευθύνεται κατ’ ουσία σε αγοραστές που υπόκεινται σε υποχρέωση συμμόρφωσης και σε οντότητες που προβαίνουν σε εμπορία για λογαριασμό τρίτων σε περιορισμένη κλίμακα)·

υποχρέωση δημοσιοποίησης εμπιστευτικών πληροφοριών μόνο για τους μεγαλύτερους συμμετέχοντες/προξένους εκπομπών·

λεπτομερέστερη αναφορά θέσης (αλλά όχι των ορίων θέσης) από τους χώρους διαπραγμάτευσης·

διαχείριση των δικαιωμάτων εκπομπής ως χωριστής κατηγορίας στο πλαίσιο προσυναλλακτικών και μετασυναλλακτικών υποχρεώσεων (για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης προσαρμοσμένων κανόνων εφαρμογής)·

πλήρη κάλυψη των παραγώγων εκπομπών (όπως και για τα παράγωγα με υποκείμενο «χρηματοπιστωτικό μέσο» και σε αντίθεση με τα παράγωγα βασικών προϊόντων).

Κατά τη διάρκεια του 2014 και του 2015 αναπτύχθηκαν και πρόκειται να υιοθετηθούν διάφορα μέτρα του επιπέδου 2 που καλύπτουν λεπτομέρειες των διατάξεων σύμφωνα με τη MiFID2 και τον ΚΚΑ, συμπεριλαμβανομένου του προσδιορισμού των κατώτατων ορίων που θα χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό της επικουρικότητας βάσει της MiFID2, των κατώτατων ορίων για την εφαρμογή της υποχρέωσης δημοσιοποίησης εμπιστευτικών πληροφοριών στους συμμετέχοντες στην αγορά άνθρακα βάσει του ΚΚΑ και των απαιτήσεων διαφάνειας για τις δευτερογενείς αγορές όσον αφορά τα δικαιώματα εκπομπής και τα παράγωγά τους, συμπεριλαμβανομένων των κατώτατων ορίων που επιτρέπουν τον προσδιορισμό τους ως ρευστών αγορών βάσει της MiFID2.

6.1.Νομικός χαρακτήρας και φορολογική μεταχείριση των δικαιωμάτων εκπομπής

Όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, η νομική φύση των δικαιωμάτων εκπομπής και η φορολογική τους μεταχείριση δεν καθορίζονται στο επίπεδο της ΕΕ. Ωστόσο, παρά την έλλειψη εναρμόνισης, κατά την τελευταία δεκαετία έχει αναπτυχθεί μια ώριμη και πολύ ρευστή αγορά. Το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο προβλέπει την αναγκαία νομική βάση για μια διαφανή και ρευστή αγορά άνθρακα, εξασφαλίζοντας παράλληλα τη σταθερότητα και την ακεραιότητα της αγοράς. Αν και τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν έχουν εκφράσει την ανάγκη για μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με τον νομικό ορισμό των δικαιωμάτων εκπομπής, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να αναλύσει τα οφέλη της αποσαφήνισης του νομικού καθεστώτος τους μετά τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Σύμφωνα με τις εκθέσεις του άρθρου 21, 23 κράτη μέλη παρουσίασαν και περιέγραψαν τον νομικό χαρακτήρα ενός δικαιώματος εκπομπής στο πλαίσιο του εσωτερικού τους νομικού συστήματος. Τα δικαιώματα εκπομπής περιγράφονται άλλοτε ως χρηματοπιστωτικά μέσα, άλλοτε ως άυλα περιουσιακά στοιχεία, δικαιώματα ιδιοκτησίας και βασικά προϊόντα. Ένα κράτος μέλος (DE) αναγνωρίζει την ανάγκη για αναθεώρηση της νομοθεσίας. Άλλα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν τα δικαιώματα εκπομπής ως χρηματοπιστωτικά μέσα, τα ορίζουν ως δικαιώματα ιδιοκτησίας ή τα θεωρούν κρατική ιδιοκτησία.

Όσον αφορά τη φορολογική μεταχείριση των δικαιωμάτων εκπομπής, βάσει των εκθέσεων του άρθρου 21 λίγα κράτη μέλη ανέφεραν ότι ο φόρος προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) 47 ισχύει για την εκχώρηση δικαιωμάτων εκπομπής, ενώ ο ΦΠΑ καταλογίζεται για συναλλαγές δικαιωμάτων εκπομπής στη δευτερογενή αγορά σε 24 κράτη μέλη. Η πλειονότητα των κρατών μελών ανέφεραν στοιχεία για την εφαρμογή του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης 48 για τις συναλλαγές που αφορούν δικαιώματα εκπομπής. Τα δικαιώματα εκπομπής για επιχειρήσεις μπορούν επιπλέον να φορολογούνται. Δεκαέξι κράτη μέλη ανέφεραν ότι δεν φορολογούνται τα δικαιώματα εκπομπής, ούτε τα δικαιώματα εκπομπής των επιχειρήσεων.

7.ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ, ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΞΑΚΡΙΒΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ

7.1.Απαιτήσεις κατά την 3η περίοδο

Η ακριβής παρακολούθηση, υποβολή εκθέσεων και εξακρίβωση (ΠΕΕ) αποτελεί τον κορμό του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Συμπληρώνεται από ένα υγιές σύστημα διαπίστευσης για να εξασφαλίζεται η επαρκής ποιότητα των τρίτων ελεγκτών. Για τη βελτίωση και την εναρμόνιση των απαιτήσεων για ΠΕΕ στην 3η περίοδο, εκδόθηκε ο κανονισμός για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων (ΚΠΥΕ) και ο κανονισμός για την επαλήθευση και τη διαπίστευση (ΚΕΔ) (βλ. τμήμα 2).

Η Επιτροπή παρέσχε επίσης εκτενή σειρά εγγράφων καθοδήγησης και ηλεκτρονικών υποδειγμάτων υποβολής εκθέσεων, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως από τα κράτη μέλη.

Η αποτελεσματικότητα του συστήματος συμμόρφωσης έχει επίσης βελτιωθεί, δεδομένου ότι ο ΚΠΥΕ επιτρέπει στα κράτη μέλη να καταστήσουν υποχρεωτική την ηλεκτρονική υποβολή εκθέσεων. Δέκα κράτη μέλη ανέφεραν το 2015 ότι διέθεταν ειδικό ηλεκτρονικό σύστημα υποβολής εκθέσεων στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Το σύστημα παρακολούθησης του ΣΕΔΕ της ΕΕ έχει σχεδιαστεί ως σύστημα «δομικών στοιχείων» το οποίο επιτρέπει υψηλό βαθμό ευελιξίας, ώστε οι φορείς εκμετάλλευσης να εξασφαλίζουν καλή σχέση κόστους- αποδοτικότητας, ενώ ταυτόχρονα επιτυγχάνεται υψηλή αξιοπιστία της παρακολούθησης των δεδομένων για τις εκπομπές. Για τον σκοπό αυτό επιτρέπεται η χρήση διαφόρων μεθόδων παρακολούθησης («βάσει υπολογισμού 49 » ή «βάσει μετρήσεων 50 », καθώς και κατ’ εξαίρεση «εφεδρικές προσεγγίσεις»). Είναι δυνατός ο συνδυασμός των μεθόδων για τμήματα της εγκατάστασης. Η απαίτηση για τις εγκαταστάσεις και τους φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών να διαθέτουν εγκεκριμένο από την αρμόδια αρχή σχέδιο παρακολούθησης με βάση τον ΚΠΥΕ εμποδίζει οποιαδήποτε αυθαίρετη επιλογή των μεθόδων παρακολούθησης.

7.2.Εφαρμογή της παρακολούθησης

Σύμφωνα με τις εκθέσεις του άρθρου 21 που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή, οι οποίες καλύπτουν την εφαρμογή της οδηγίας για το ΣΕΔΕ το 2014, οι περισσότερες εγκαταστάσεις χρησιμοποιούν τη μέθοδο βάσει υπολογισμού. Μόνο 140 περίπου εγκαταστάσεις (σε 22 κράτη μέλη) ανέφεραν ότι χρησιμοποιούν συστήματα συνεχούς μέτρησης εκπομπών. Μόνο 13 κράτη μέλη ανέφεραν ότι η εφεδρική προσέγγιση χρησιμοποιείται από 32 εγκαταστάσεις συνολικά και καλύπτει 6,1 εκατ. τόνους CO2e.

Η ευελιξία ως προς την επιλογή των μεθόδων παρακολούθησης επιτρέπει να υπάρχει οικονομική αποδοτικότητα στο πλαίσιο της ΠΕΕ. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο που έχει σχεδιαστεί για τον σκοπό αυτό είναι η βαθμιδωτή προσέγγιση. Για όλες τις παραμέτρους που απαιτούνται για τον προσδιορισμό των δεδομένων για τις εκπομπές, ορίζονται οι λεγόμενες «βαθμίδες», έτσι ώστε οι προσπάθειες ή οι απαιτήσεις για το επίπεδο αβεβαιότητας να είναι ανάλογες με το μέγεθος της εγκατάστασης. Ο ΚΠΥΕ απαιτεί από όλους τους φορείς εκμετάλλευσης να πληρούν ορισμένες ελάχιστες βαθμίδες, ενώ οι μεγαλύτερες πηγές εκπομπών οφείλουν να πληρούν υψηλότερες βαθμίδες (δηλαδή με πιο αξιόπιστη ποιότητα δεδομένων), αν και, για λόγους οικονομικής αποδοτικότητας, για τις μικρότερες πηγές ισχύουν λιγότερο αυστηρές απαιτήσεις 51 .

Οι εγκαταστάσεις συνήθως πληρούν τις απαιτήσεις των ελάχιστων απαιτούμενων βαθμίδων. Μόνο 118 εγκαταστάσεις κατηγορίας Γ (14% του συνόλου) αναφέρθηκε ότι αποκλίνουν για τουλάχιστον μία παράμετρο από την απαίτηση να εφαρμόζουν τις ανώτατες βαθμίδες για τις μείζονες ροές πηγής (για το 2013, υπήρχαν 137 εγκαταστάσεις, 16% του συνόλου). Εντούτοις, ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι υψηλότερος, δεδομένου ότι δεν ανέφεραν όλα τα κράτη μέλη στοιχεία σχετικά με το θέμα αυτό. Οι αποκλίσεις αυτές επιτρέπονται μόνον εάν ο φορέας εκμετάλλευσης αποδεικνύει ότι η ανώτατη βαθμίδα δεν είναι τεχνικά εφικτή ή συνεπάγεται αδικαιολόγητο κόστος. Εάν διαπιστωθεί ότι οι όροι αυτοί δεν ισχύουν πλέον, οι φορείς εκμετάλλευσης θα πρέπει να βελτιώσουν τα συστήματα παρακολούθησής τους. Κατά παρόμοιο τρόπο, τα κράτη μέλη όφειλαν να αναφέρουν τον αριθμό των εγκαταστάσεων κατηγορίας Β που δεν πληρούν τις απαιτήσεις της ανώτατης βαθμίδας όσον αφορά τις μείζονες ροές πηγής ή τις πηγές εκπομπών. Μόνο 22 κράτη μέλη αναφέρθηκαν στο ζήτημα αυτό, δείχνοντας ότι, κατά μέσο όρο, το 28% των εγκαταστάσεων κατηγορίας Β αποκλίνουν από τις απαιτήσεις σε κάποιον βαθμό (για το 2013, από τις εκθέσεις 24 κρατών μελών φαινόταν ότι, κατά μέσο όρο, υπήρχε απόκλιση για το 28% των εγκαταστάσεων κατηγορίας Β). Με βάση τα παραπάνω στοιχεία, επιβεβαιώνεται ότι οι διατάξεις του ΚΠΥΕ σχετικά με τις εν λόγω αποκλίσεις (έχοντας κατά νου ότι οι αποκλίσεις πρέπει να αιτιολογούνται δεόντως από τον φορέα εκμετάλλευσης και να εγκρίνονται από την αρμόδια αρχή) εφαρμόζονται στην πράξη, και ότι η συμμόρφωση από τους φορείς εκμετάλλευσης εν γένει είναι καλή.

Για τους φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών, υπάρχουν λιγότερες επιλογές που μπορούν να εφαρμόζονται για την παρακολούθηση των εκπομπών. Οι προσεγγίσεις βάσει υπολογισμού είναι οι μόνες εφικτές, με την κατανάλωση καυσίμων να αποτελεί την κεντρική παράμετρο 52 που πρέπει να καθορίζεται για τις πτήσεις οι οποίες καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ.

7.3.Διαπιστευμένη επαλήθευση

Με τον κανονισμό για τη διαπίστευση και την επαλήθευση για την 3η περίοδο και μετέπειτα, έχει εισαχθεί σε ολόκληρη την ΕΕ μια εναρμονισμένη προσέγγιση όσον αφορά τη διαπίστευση των ελεγκτών. Οι ελεγκτές που είναι νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες πρέπει να είναι διαπιστευμένοι σε Εθνικό Οργανισμό Διαπίστευσης (ΕΟΔ), προκειμένου να διενεργούν επαληθεύσεις σύμφωνα με τον ΚΕΔ. Μόνο στην περίπτωση φυσικού προσώπου είναι δυνατό ένα κράτος μέλος να επιτρέψει πιστοποίηση εναλλακτικά προς τη διαπίστευση 53 . Το νέο ενιαίο σύστημα διαπίστευσης έχει το πλεονέκτημα ότι επιτρέπει στους ελεγκτές να ενεργούν με αμοιβαία αναγνώριση σε όλα τα κράτη μέλη και, συνεπώς, να υπάρχουν τα πλήρη οφέλη της εσωτερικής αγοράς και να εξασφαλίζεται επαρκής διαθεσιμότητα συνολικά.

Σύμφωνα με το άρθρο 21 της οδηγίας για το ΣΕΔE της ΕΕ, τα κράτη μέλη ανέφεραν τον αριθμό των ελεγκτών που έχουν διαπιστεύσει ανά πεδίο διαπίστευσης 54 . Ο αριθμός αυτός ανέρχεται συνολικά σε 1044 ελεγκτές με διαπίστευση σε όλα τα πεδία (οι ελεγκτές καλύπτουν πολλαπλά πεδία, οπότε ο αριθμός αυτός δεν ισούται με τον συνολικό αριθμό των ελεγκτών). Η αμοιβαία αναγνώριση των ελεγκτών μεταξύ κρατών μελών εφαρμόζεται με επιτυχία: τα περισσότερα κράτη μέλη (28) ανέφεραν ότι τουλάχιστον ένας ξένος ελεγκτής δραστηριοποιείται στην επικράτειά τους. Η διαθεσιμότητα των ελεγκτών δεν δημιούργησε συμφόρηση στο σύστημα κατά το πρώτο ή το δεύτερο έτος εφαρμογής του ΚΕΔ.

Διαπιστώθηκε ότι η συμμόρφωση των ελεγκτών με τον ΚΕΔ είναι υψηλή, δεδομένου ότι έχει αναφερθεί μικρός αριθμός διοικητικών μέτρων 55 που έχουν επιβληθεί από τα κράτη μέλη, με εξαιρέσεις μία αναστολή ελεγκτή, μία ανάκληση της διαπίστευσης και έξι περιορισμούς του πεδίου. Επτά κράτη μέλη ανέφεραν περιπτώσεις καταγγελιών κατά ελεγκτή, αλλά αυτές έχουν επιλυθεί στο 99% των περιπτώσεων. Οκτώ κράτη μέλη ανέφεραν ότι παρατηρήθηκαν κάποιες περιπτώσεις μη συμμόρφωσης σε σχέση με την ανταλλαγή πληροφοριών που απαιτείται μεταξύ των ΕΟΔ και των αρμόδιων αρχών.

8.ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

Το ΣΕΔΕ της ΕΕ εφαρμόζεται στα κράτη μέλη που χρησιμοποιούν διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά τις επικεφαλής αρμόδιες αρχές. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν χρησιμοποιήσει υπάρχουσες δομές, ενώ ένας μικρός αριθμός κρατών μελών έχουν ιδρύσει νέους φορείς ειδικά για την εφαρμογή του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Έτσι, σε ορισμένα κράτη μέλη εμπλέκονται πολλές τοπικές αρχές, ενώ σε άλλα ακολουθείται η προσέγγιση συγκέντρωσης σε κεντρικό επίπεδο. Οι εκθέσεις του άρθρου 21 δίνουν μια εικόνα της οργανωτικής δομής κάθε κράτους μέλους. Κατά μέσο όρο 4 διαφορετικές αρμόδιες αρχές συμμετέχουν στην εφαρμογή του ΣΕΔΕ της ΕΕ. 15 κράτη μέλη ανέφεραν ότι συμμετέχουν οι τοπικές αρχές, συνήθως για την έκδοση αδειών και ζητήματα ΠΕΕ. Ο συντονισμός μεταξύ των αρχών αποτελεί ένα από τα σημαντικά θέματα, προκειμένου να διασφαλίζεται η ενιαία και ορθή εφαρμογή των νομικών απαιτήσεων στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους. Αυτό εξασφαλίζεται από τις κατάλληλες διατάξεις του ΚΠΥΕ. Για τον συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων αρχών, τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι χρησιμοποιούν διαφορετικά εργαλεία κατά περίπτωση. Για το 2014, 10 κράτη μέλη ανέφεραν ότι έχουν νομοθετικές πράξεις για την κεντρική διαχείριση των σχεδίων παρακολούθησης ή τις εκθέσεις εκπομπών, και σε 8 περιπτώσεις ένα κεντρικό όργανο παρέχει δεσμευτικές οδηγίες και καθοδήγηση. Δώδεκα κράτη μέλη ανέφεραν ότι οργανώνουν τακτικά εργαστήρια για τις αρχές, αλλά μόνο 8 ανέφεραν ότι πραγματοποιείται κοινή κατάρτιση για τις αρμόδιες αρχές. Η χρήση κοινής πλατφόρμας ΤΠ αναφέρθηκε από 8 κράτη μέλη ως μέσο συντονισμού.

Για τα διοικητικά τέλη που χρεώνουν τα κράτη μέλη (σε σχέση με την αδειοδότηση και την έγκριση σχεδίων παρακολούθησης), 14 χώρες ανέφεραν ότι δεν χρεώνουν τέλη στους φορείς εκμετάλλευσης. Οι φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών δεν καταβάλλουν τέλη σε 16 χώρες. Έξι κράτη μέλη ανέφεραν ότι εισπράττουν ετήσια επιβάρυνση αποζημίωσης από φορείς εκμετάλλευσης ή φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών. Οι εν λόγω επιβαρύνσεις κυμαίνονται από 671 έως 5 250 ευρώ ανά έτος και ανά φορέα εκμετάλλευσης. Σε δύο περιπτώσεις που αναφέρθηκαν, εκφράζονται ως ποσό (0,02 έως 0,07 ευρώ) ανά δικαίωμα εκπομπής. Δεκαεπτά κράτη μέλη ανέφεραν ότι εισπράττουν τέλη για διάφορες ειδικές υπηρεσίες, όπως η έγκριση των σχεδίων παρακολούθησης ή οι επικαιροποιήσεις των σχεδίων παρακολούθησης ή των αδειών. Τα τέλη αυτά ποικίλλουν σημαντικά, από λιγότερο από 100 ευρώ έως πάνω από 3 000 ευρώ για έγκριση νέου σχεδίου παρακολούθησης.

Συνολικά, συνάγεται ότι τα συστήματα των κρατών μελών είναι σε μεγάλο βαθμό αποτελεσματικά, καθότι εναρμονίζονται με τη διοικητική οργάνωση της χώρας. Εφαρμόζεται η αρχή της επικουρικότητας. Η επικοινωνία μεταξύ των τοπικών αρχών των κρατών μελών και η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των αρμόδιων αρχών θα πρέπει να εξακολουθήσουν να ενισχύονται.

9.ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΟΛΗ

Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών συμβάλλουν σημαντικά στο υψηλό επίπεδο συμμόρφωσης των φορέων εκμετάλλευσης, με τη διεξαγωγή διαφόρων ελέγχων συμμόρφωσης στις ετήσιες εκθέσεις εκπομπών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες των εκθέσεων του άρθρου 21 που υποβλήθηκαν το 2015, όλα τα κράτη μέλη (εκτός της SE) έλεγξαν, από άποψη πληρότητας και εσωτερικής συνέπειας, μεταξύ του 95 και του 100% των ετήσιων εκθέσεων για τις εκπομπές. Επιπλέον, περίπου το 80% των εκθέσεων ελέγχθηκαν από άποψη συνέπειας με τα σχέδια παρακολούθησης και περίπου το 72% κατά μέσο όρο ελέγχθηκαν σε αντιπαραβολή με δεδομένα κατανομής. Είκοσι τέσσερα κράτη μέλη ανέφεραν ότι διενεργούν διασταυρούμενους ελέγχους με άλλα δεδομένα/λεπτομέρειες.

Όλοι οι παραπάνω έλεγχοι αποσκοπούν στη συμπλήρωση του έργου του ελεγκτή και στη διασφάλιση του υψηλού επιπέδου ποιότητας του συστήματος ΠΕΕ. Μετά την επαλήθευση, οι αρμόδιες αρχές εντόπισαν σφάλματα μόνο στο 0,2% των εκθέσεων το 2014 (και το 2013).

Ο αριθμός των περιπτώσεων που αναφέρθηκαν από τα κράτη μέλη, στις οποίες η αρμόδια αρχή έπρεπε να διενεργήσει συντηρητικές εκτιμήσεις των εκπομπών εγκαταστάσεων 56 , είναι άλλος ένας δείκτης που φανερώνει ότι το σύστημα συμμόρφωσης στο ΣΕΔΕ της ΕΕ λειτουργεί ικανοποιητικά. Δεκατέσσερα κράτη μέλη ανέφεραν συνολικά 37 τέτοιες περιπτώσεις (0,3% των εγκαταστάσεων) που συνεπάγονταν εκπομπές 9,1 εκατ. τόνων CO2 (0,5% του συνόλου των εξακριβωμένων εκπομπών που αναφέρθηκαν για το 2014). Συγκριτικά, δώδεκα κράτη μέλη ανέφεραν για το 2013 συνολικά 70 τέτοιες περιπτώσεις (0,6% των εγκαταστάσεων) που συνεπάγονταν εκπομπές 2,7 εκατ. τόνων CO2 (0,14% του συνόλου των εξακριβωμένων εκπομπών που αναφέρθηκαν για το 2013).

Τα ανωτέρω αριθμητικά στοιχεία αποδεικνύουν ότι οι έλεγχοι από την αρμόδια αρχή είναι σημαντικοί, παρά την επαλήθευση από τρίτο μέρος. Ωστόσο, τα αποτελέσματα δείχνουν επίσης ότι το 99,5% των εγκαταστάσεων συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων του ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Η οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ προβλέπει χρηματική κύρωση υπό μορφή «προστίμου για υπέρβαση εκπομπών» ύψους 100 ευρώ για κάθε τόνο εκπεμπόμενου CO2 για τον οποίο δεν έχει επιστραφεί δικαίωμα εκπομπής σε εύθετο χρόνο. Όπως σημειώθηκε από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο 57 , το ΣΕΔΕ της ΕΕ έχει πολύ υψηλό ποσοστό συμμόρφωσης: κάθε χρόνο, περίπου το 99% των εκπομπών καλύπτονται πράγματι από τον απαιτούμενο αριθμό δικαιωμάτων. Το επίπεδο συμμόρφωσης με τους κανόνες του ΣΕΔΕ της ΕΕ ήταν επίσης πολύ υψηλό στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών: οι φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών, που είναι υπεύθυνοι για το 99,5% των εκπομπών των αεροπορικών μεταφορών που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ, συμμορφώθηκαν. Αυτό περιλαμβάνει περισσότερες από 100 εμπορικές εταιρείες εκμετάλλευσης αεροσκαφών που εδρεύουν εκτός της ΕΕ, οι οποίες εκτέλεσαν πτήσεις εντός του ΕΟΧ.

Για το 2014 η εφαρμογή του «προστίμου για υπέρβαση εκπομπών» αναφέρθηκε για χαμηλό αριθμό περιπτώσεων (περίπου το 0,1% των εγκαταστάσεων) σε 6 κράτη μέλη (DE, ES, PL, PT, RO, UK). Όπως προβλέπεται από την οδηγία, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αυξήσουν το πρόστιμο σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό δείκτη τιμών καταναλωτή 58 .

Οι λοιπές πιθανές κυρώσεις στα κράτη μέλη είναι πολύ διαφορετικές, ως προς τα είδη παραβάσεων που καλύπτονται και το εύρος των κυρώσεων. Πολλά κράτη μέλη ανέφεραν ότι τα πρόστιμα θα καθορίζονται από το Δικαστήριο βάσει της σχετικής υπόθεσης. Τα περισσότερα κράτη μέλη ανέφεραν ένα κατώτατο και/ή ανώτατο όριο για το πρόστιμο (ανάλογα με την περίπτωση), με ελάχιστο ποσό που κυμαίνεται από λίγες εκατοντάδες ευρώ έως και 75 000 ευρώ, και μέγιστο ποσό που κυμαίνεται από 5 000 έως 15 εκατ. ευρώ. Επτά κράτη μέλη ανέφεραν πιθανές κυρώσεις υπό μορφή φυλάκισης.

Για το 2014, καθώς και για το 2013, πάνω από το 99% των εγκαταστάσεων συμμορφώθηκαν με την απαίτηση υποβολής έκθεσης για τις εξακριβωμένες ετήσιες εκπομπές εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας. Είναι επίσης σημαντικό οι φορείς εκμετάλλευσης να συμμορφώνονται με την άδειά τους για εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου και με το εγκεκριμένο σχέδιο παρακολούθησης. Σύμφωνα με το άρθρο 21, τα κράτη μέλη έχουν υποβάλει εκθέσεις σχετικά με τα μέτρα που εφαρμόζουν για την εξασφάλιση των υψηλότερων δυνατών επιπέδων συμμόρφωσης. Για το έτος αναφοράς 2014, 25 από τις 31 χώρες που υπέβαλαν έκθεση ανέφεραν ότι οργάνωναν τακτικές συναντήσεις με τον κλάδο και/ή τους ελεγκτές. 23 κράτη μέλη ανέφεραν ότι οι αρμόδιες αρχές διενεργούν επιτόπιες επιθεωρήσεις και δειγματοληπτικούς ελέγχους. Είκοσι δύο κράτη μέλη δήλωσαν ότι απαγορεύουν την πώληση των δικαιωμάτων εκπομπής επί όσο χρονικό διάστημα οι εγκαταστάσεις δεν συμμορφώνονται. Μόνον 11 κράτη μέλη ανέφεραν ότι δημοσιεύουν τις επωνυμίες των φορέων εκμετάλλευσης που δεν συμμορφώνονται με τον ΚΠΥΕ/τον ΚΕΔ. Τα εν λόγω μέτρα φαίνονται αρκετά αποτελεσματικά. Για το 2014, μόνο 10 κράτη μέλη ανέφεραν ότι επιβλήθηκαν πρόστιμα. Δεν αναφέρθηκαν φυλακίσεις. Συχνότερες αιτίες για τα πρόστιμα ήταν η μη υποβολή επαληθευμένης έκθεσης εγκαίρως (σε 7 κράτη μέλη — ES, HU, PL, PT, RO, SK, UK), καθώς και περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με τους όρους της άδειας (5 κράτη μέλη — ES, GR, HU, NL, UK).

Το φόρουμ συμμόρφωσης του ΣΕΔΕ της ΕΕ εξακολουθεί να προσφέρει έναν αποτελεσματικό μηχανισμό για την ανταλλαγή πληροφοριών ΠΕΕ μεταξύ των κρατών μελών και των αρμόδιων αρχών και για τον προσδιορισμό των βέλτιστων πρακτικών για την αποτελεσματική εφαρμογή. Κατά κανόνα, διεξάγεται ετήσια διάσκεψη συμμόρφωσης, με σκοπό να εξασφαλίζεται η ευρύτερη δυνατή ευαισθητοποίηση σχετικά με τις δραστηριότητες του φόρουμ συμμόρφωσης, ιδίως όσον αφορά τις πέντε επιχειρησιακές ομάδες του για την παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων, τη διαπίστευση και εξακρίβωση, τις αεροπορικές μεταφορές, το ηλεκτρονικό σύστημα αναφοράς και τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα. Στο διάστημα που μεσολαβεί, οι λεπτομέρειες σχετικά με τις συναντήσεις και τις εν εξελίξει εργασίες των επιχειρησιακών ομάδων τίθενται στη διάθεση όλων των αρμόδιων αρχών του ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Η ομάδα εργασίας των διαχειριστών μητρώου είναι ένα φόρουμ συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής ως κεντρικού διαχειριστή επί θεμάτων και διαδικασιών που συνδέονται με τη λειτουργία του μητρώου της Ένωσης και την εφαρμογή του κανονισμού για το μητρώο.

10.ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΕΔΕ ΤΗΣ ΕΕ

10.1.Παρακράτηση και αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς

Η ευρωπαϊκή αγορά άνθρακα χαρακτηρίζεται σήμερα από αυξανόμενη ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης δικαιωμάτων εκπομπής (βλέπε τμήμα 4.3.).

Ως βραχυπρόθεσμο μέτρο για τον μετριασμό των επιπτώσεων του πλεονάσματος, αποφασίστηκε η αναβολή («παρακράτηση») του πλειστηριασμού 900 εκατ. δικαιωμάτων εκπομπής κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών της 3ης περιόδου. Παράλληλα, λαμβανομένης υπόψη της διαρθρωτικής και μακράς διαρκείας φύσης του πλεονάσματος, η Επιτροπή συνέχισε τη δημόσια διαβούλευσή της σχετικά με τις επιλογές για τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ της ΕΕ που καθορίζονται στην έκθεση για την αγορά άνθρακα του 2012. Η έννοια ενός αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς το οποίο θα μπορούσε να κάνει πιο ευέλικτη την προσφορά δικαιωμάτων εκπομπής σε πλειστηριασμό και να αυξήσει την ανθεκτικότητα σε κρίσεις, προέκυψε από τη συζήτηση αυτή ως η προτιμώμενη επιλογή. Η Επιτροπή υπέβαλε αντίστοιχη νομοθετική πρόταση για την καθιέρωση αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς τον Ιανουάριο του 2014. Με την απόφαση (ΕΕ) 2015/1814 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2015, δημιουργείται αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς.

Ο σκοπός του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς είναι διττός: πρώτον, να αντιμετωπίσει την υφιστάμενη ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης δικαιωμάτων εκπομπής στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ και, δεύτερον, να καταστήσει το ΣΕΔΕ της ΕΕ πιο ανθεκτικό σε μεγάλες κρίσεις ζήτησης ή προσφοράς στο μέλλον.

Το αποθεματικό θα αρχίσει να λειτουργεί τον Ιανουάριο του 2019. Τα δικαιώματα εκπομπής θα προστίθενται στο αποθεματικό αν ο συνολικός αριθμός των δικαιωμάτων εκπομπής σε κυκλοφορία υπερβαίνει τα 833 εκατ. δικαιώματα. Επίσης, θα μεταβιβαστούν στο αποθεματικό 900 εκατ. δικαιώματα που έχουν παρακρατηθεί και μια επί του παρόντος άγνωστη ποσότητα μη κατανεμημένων δικαιωμάτων εκπομπής. Τα δικαιώματα εκπομπής θα απελευθερώνονται από το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς, αν ο συνολικός αριθμός των δικαιωμάτων εκπομπής σε κυκλοφορία είναι μικρότερος των 400 εκατ. δικαιωμάτων ή όταν λαμβάνονται μέτρα βάσει του άρθρου 29α της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Το αποθεματικό είναι πλήρως ενσωματωμένο στο υφιστάμενο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Για περισσότερες τεχνικές επεξηγήσεις σχετικά με τη λειτουργία του, βλ. τμήμα 4.3.

10.2.Μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ της ΕΕ

Τον Οκτώβριο του 2014 οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ αποφάσισαν - εντός του πλαισίου για το κλίμα και την ενέργεια 2030 - ότι ένα εύρυθμο, αναμορφωμένο ΣΕΔΕ της ΕΕ, μαζί με το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς, θα αποτελούν τον βασικό μηχανισμό για την επίτευξη μείωσης των εκπομπών στο ΣΕΔΕ της ΕΕ κατά 43% σε σύγκριση με το 2005. Τον Ιούλιο του 2015 η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετική πρόταση για την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ της ΕΕ κατά την 4η περίοδο (2021-2030). Οι βασικές αλλαγές είναι οι εξής:

Ο συνολικός αριθμός δικαιωμάτων εκπομπής θα μειώνεται ετησίως κατά 2,2% από το 2021 και μετά, σε σύγκριση με το 1,74% που ισχύει σήμερα.

Η πρόταση αναπτύσσει περαιτέρω προβλέψιμους, ισχυρούς και δίκαιους κανόνες για την αντιμετώπιση του κινδύνου της διαρροής άνθρακα. Το σύστημα δωρεάν κατανομής αναθεωρείται, με στόχο την κατανομή των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπής με τον πλέον αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο στους τομείς που αντιμετωπίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο μεταφοράς της παραγωγής τους εκτός ΕΕ (περίπου 50 τομείς συνολικά).

Θα συσταθεί Ταμείο Καινοτομίας, έτσι ώστε η υφιστάμενη στήριξη για την παρουσίαση καινοτόμων τεχνολογιών να επεκταθεί και στις καινοτομίες αιχμής για τη βιομηχανία. Δωρεάν δικαιώματα εκπομπής θα συνεχίσουν να διατίθενται για τον εκσυγχρονισμό του τομέα της ενέργειας στα οικονομικά ασθενέστερα κράτη μέλη. Επιπλέον, θα συσταθεί ειδικό Ταμείο Εκσυγχρονισμού, αφενός, για να διευκολυνθούν οι επενδύσεις εκσυγχρονισμού του τομέα της ενέργειας και των ευρύτερων ενεργειακών συστημάτων και, αφετέρου, για να αυξηθεί η ενεργειακή απόδοση στα εν λόγω κράτη μέλη.

Η πρόταση έχει υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για έγκριση, καθώς και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για γνωμοδότηση.

11.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

Κατά την τελευταία δεκαετία, το ΣΕΔΕ της ΕΕ έχει επιτύχει μειώσεις των εκπομπών στην ΕΕ και ενέπνευσε άλλους διεθνείς εταίρους να χρησιμοποιήσουν την τιμολόγηση των εκπομπών άνθρακα ως οικονομικά αποτελεσματική κινητήρια δύναμη για μια σταδιακή αλλά βιώσιμη απεξάρτηση των οικονομιών τους από τον άνθρακα, προς όφελος των μελλοντικών γενεών. Από το 2005 έχει δώσει ενδεικτικές τιμές για τις βιομηχανίες, τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες εγκαταστάσεις που καλύπτονται από το σύστημα, προκειμένου να δοθεί ώθηση στις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Το σύστημα απέδειξε ότι η τιμολόγηση του διοξειδίου του άνθρακα αποτελεί αποτελεσματικό τρόπο για την επίτευξη οικονομικά αποδοτικών μειώσεων των εκπομπών, ώστε να παρασχεθούν κίνητρα στις επιχειρήσεις και βοήθεια για την εισαγωγή καινοτομικών τεχνολογιών στην αγορά.

Τα αρχικά προβλήματα που αντιμετώπισε το ΣΕΔΕ της ΕΕ κατά τα πρώτα στάδια έχουν αντιμετωπιστεί σε μεγάλο βαθμό. Για παράδειγμα, η σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων για σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας το 2013 αντιμετώπισε με επιτυχία το ζήτημα των απροσδόκητων κερδών για τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που με μεγάλη ευκολία μετακύλισαν το κόστος των εκπομπών άνθρακα στις τιμές της ενέργειας. Τα δύο πρώτα έτη της 3ης περιόδου έδειξαν ότι η αρχιτεκτονική του συστήματος είναι ισχυρή και ότι το ΣΕΔΕ της ΕΕ έχει δημιουργήσει μια λειτουργική υποδομή αγοράς και μια ρευστή αγορά.

Ενώ τα αρχικά προβλήματα αντιμετωπίστηκαν, οι ευρύτερες μακροοικονομικές συνθήκες στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 είχαν αποφασιστική σημασία για την ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στο ΣΕΔΕ της ΕΕ και οδήγησαν, εντός περιόδου 24 μηνών, στην εμφάνιση πλεονάσματος στην αγορά ύψους άνω των 2 δισ. δικαιωμάτων εκπομπής, το οποίο επρόκειτο να επεκταθεί περαιτέρω κατά το επόμενο έτος και πιθανώς θα εξακολουθήσει να κυμαίνεται περίπου στο ισχύον επίπεδο έως το 2030. Οι έντονες συζητήσεις κατά τα τελευταία έτη ως προς τον τρόπο αντίδρασης στο απροσδόκητο και αιφνίδιο φαινόμενο οδήγησαν σε αποφάσεις για αρχική «παρακράτηση», η οποία έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή, και για ένα αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς, που θα υλοποιηθεί από το 2019. Οι εν λόγω αποφάσεις έχουν θέσει το ΣΕΔΕ της ΕΕ σε πορεία προοδευτικής ανάκτησης σημασίας κατά τα προσεχή έτη.

Μαζί με την προτεινόμενη αναθεώρηση του συστήματος που θα εφαρμοστεί κατά την 4η περίοδο (2021-2030), τα μέτρα αυτά θα εξασφαλίσουν ότι το ΣΕΔΕ της ΕΕ – ο ακρογωνιαίος λίθος της κλιματικής πολιτικής της ΕΕ – παραμένει ένας αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση των εκπομπών κατά την επόμενη δεκαετία. Η φιλόδοξη δράση για το κλίμα δημιουργεί επιχειρηματικές ευκαιρίες και ανοίγει νέες αγορές για καινοτομία και χρήση τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί την αγορά άνθρακα και θα παρουσιάσει την επόμενη έκθεση στα τέλη του 2016.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 

Πίνακας: Στοιχεία προσφοράς και ζήτησης του ΣΕΔΕ

(1)

  http://ec.europa.eu/priorities/energy-union/docs/energyunion_en.pdf

(2)

http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/145356.pdf

(3)

COM(2012) 652 τελικό, http://ec.europa.eu/clima/policies/ets/reform/docs/com_2012_652_el.pdf

(4)

Οδηγία 2003/87/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/EΚ του Συμβουλίου, ΕΕ L 275 της 25.10.2003, σ. 32.

(5)

 http://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR15_06/SR15_06_EN.pdf

(6)

Οδηγία 2009/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, για τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ με στόχο τη βελτίωση και την επέκταση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου της Κοινότητας, ΕΕ L 140 της 5.6.2009, σ. 63.

(7)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1031/2010 της Επιτροπής, της 12ης Νοεμβρίου 2010, για τον χρόνο διεξαγωγής, τη διαχείριση και τις λοιπές πτυχές των πλειστηριασμών δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου κατ’ εφαρμογήν της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας, ΕΕ L 302 της 18.11.2010, σ. 1.

(8)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 601/2012 της Επιτροπής, της 21ης Ιουνίου 2012, για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατ' εφαρμογή της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 181 της 12.7.2012, σ. 30.

(9)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 600/2012 της Επιτροπής, της 21ης Ιουνίου 2012, για την επαλήθευση των εκθέσεων που αφορούν τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και τα τονοχιλιόμετρα και για τη διαπίστευση των ελεγκτών σύμφωνα με την οδηγία 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 181 της 12.7.2012, σ. 1.

(10)

Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1123/2013 της Επιτροπής, της 8ης Νοεμβρίου 2013, σχετικά με τον προσδιορισμό διεθνών δικαιωμάτων πιστωτικών μορίων δυνάμει της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 299 της 9.11.2013, σ. 32), καθορίζει διεθνή δικαιώματα πιστωτικών μορίων για κάθε φορέα εκμετάλλευσης και φορέα εκμετάλλευσης αεροσκαφών μέχρι το 2020.

(11)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 389/2013 της Επιτροπής, της 2ας Μαΐου 2013, για τη σύσταση ενωσιακού μητρώου δυνάμει της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των αποφάσεων αριθ. 280/2004/ΕΚ και αριθ. 406/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 920/2010 και αριθ. 1193/2011 της Επιτροπής, ΕΕ L 122 της 3.5.2013, σ. 1.

(12)

Οδηγία 2014/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την τροποποίηση της οδηγίας 2002/92/ΕΚ και της οδηγίας 2011/61/ΕΚ, ΕΕ L 173 της 12.6.2014, σ. 349 και κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 600/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012, ΕΕ L 173 της 12.6.2014, σ. 84.

(13)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για την κατάχρηση της αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) και την κατάργηση της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 2003/124/ΕΚ, 2003/125/ΕΚ και 2004/72/ΕΚ, ΕΕ L 173 της 12.6.2014, σ. 1.

(14)

Απόφαση αριθ. 1359/2013/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, που τροποποιεί την οδηγία 2003/87/ΕΚ, διασαφηνίζοντας τις διατάξεις για τον χρόνο διεξαγωγής των πλειστηριασμών δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, ΕΕ L 343 της 19.12.2013, σ. 1.

(15)

COM(2014) 15 τελικό, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2014:0015:FIN:EL:PDF

(16)

Απόφαση (ΕΕ) 2015/1814 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2015, σχετικά με τη θέσπιση και τη λειτουργία αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς όσον αφορά το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου και την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ, ΕΕ L 264 της 9.10.2015, σ. 1.

(17)

Στις αεροπορικές δραστηριότητες του αρχικού πεδίου εφαρμογής του ΣΕΔΕ της ΕΕ περιλαμβάνονταν όλες οι πτήσεις από ή προς αεροδρόμια που βρίσκονται στο έδαφος κράτους μέλους στο οποίο εφαρμόζεται η συνθήκη, με ορισμένες εξαιρέσεις που απαριθμούνται στο παράρτημα I της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Ωστόσο, υπό το πρίσμα των διαπραγματεύσεων στους κόλπους του ΔΟΠΑ που επιδιώκουν να προτείνουν έναν παγκόσμιο μηχανισμό με βάση την αγορά για τη μείωση των εκπομπών από τις αεροπορικές μεταφορές, το πεδίο αυτό έχει περιοριστεί προσωρινά. Επί του παρόντος (μέχρι το τέλος του 2016) καλύπτονται μόνο οι πτήσεις εντός του ΕΟΧ.

(18)

Οι εκθέσεις του άρθρου 21 για το έτος (Ν) πρέπει να υποβάλλονται έως τις 30 Ιουνίου του επόμενου έτους (Ν+1). Οι εκθέσεις υποβάλλονται μέσω του EIONET το οποίο είναι ένα δίκτυο σύμπραξης για τις ροές δεδομένων και πληροφοριών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), των χωρών μελών του και των συνεργαζόμενων χωρών.

(19)

 Για την αναφορά στις εκθέσεις του άρθρου 21, ο όρος «κράτη μέλη» περιλαμβάνει τα 28 κράτη μέλη της ΕΕ και τις χώρες του ΕΟΧ (Ισλανδία, Νορβηγία και Λιχτενστάιν).

(20)

Βλέπε κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 601/2012 της Επιτροπής, όπου οι εγκαταστάσεις κατηγορίας Γ εκπέμπουν περισσότερο από 500 000 τόνους CO2e ετησίως, οι εγκαταστάσεις κατηγορίας Β εκπέμπουν μεταξύ 500 000 και 50 000 τόνων CO2e ετησίως και οι εγκαταστάσεις κατηγορίας Α εκπέμπουν λιγότερο από 50 000 τόνους CO2e ετησίως. Επιπλέον, «εγκαταστάσεις με χαμηλά επίπεδα εκπομπών» είναι οι εγκαταστάσεις κατηγορίας Α που εκπέμπουν λιγότερους από 25 000 τόνους CO2e ετησίως.

(21)

 Απόφαση αριθ. 406/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, περί των προσπαθειών των κρατών μελών να μειώσουν τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, ώστε να τηρηθούν οι δεσμεύσεις της Κοινότητας για μείωση των εκπομπών αυτών μέχρι το 2020, ΕΕ L 140 της 5.6.2009, σ. 136.

(22)

Απόφαση 2010/2/EΕ της Επιτροπής, της 24ης Δεκεμβρίου 2009, που προσδιορίζει, σύμφωνα με την οδηγία 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, κατάλογο τομέων και κλάδων οι οποίοι θεωρείται ότι εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα, ΕΕ L 1 της 5.1.2010, σ. 10.

(23)

Απόφαση 2014/746/ΕΕ της Επιτροπής, της 27ης Οκτωβρίου 2014, σχετικά με τον προσδιορισμό, σύμφωνα με την οδηγία 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, καταλόγου τομέων και κλάδων, οι οποίοι θεωρείται ότι εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα, για την περίοδο 2015 έως 2019, ΕΕ L 308 της 29.10.2014, σ. 114.

(24)

Τα αριθμητικά στοιχεία περιλαμβάνουν τις κοινοποιήσεις που υποβλήθηκαν έως τον Ιούλιο του 2015 και μπορεί να υπόκεινται σε μεγάλες αλλαγές που οφείλονται σε μεταγενέστερες κοινοποιήσεις από τα κράτη μέλη.

(25)

Αρχικό ποσό, πριν από την εφαρμογή των μειώσεων που αναφέρονται παρακάτω στον πίνακα.

(26)

Βλ. υποσημείωση 7.

(27)

Το ευρωπαϊκό ενεργειακό χρηματιστήριο European Energy Exchange AG (EEX) και το διηπειρωτικό χρηματιστήριο εμπορευμάτων Intercontinental Commodity Exchange (ΔΧΕ) περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙΙ του κανονισμού για τους πλειστηριασμούς ως χώροι αυτοεξαίρεσης πλειστηριασμών για τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αντίστοιχα. Η Πολωνία δεν έχει ακόμη ορίσει δικό της χώρο αυτοεξαίρεσης πλειστηριασμών και, ελλείψει εγγραφής, κάνει χρήση του μεταβατικού κοινού χώρου πλειστηριασμών.

(28)

 Το 2012 πραγματοποιήθηκαν πρώιμοι πλειστηριασμοί δικαιωμάτων της 3ης περιόδου στο πλαίσιο της διαδεδομένης εμπορικής πρακτικής στον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας να πωλείται ενέργεια εκ των προτέρων και οι απαιτούμενες εισροές (συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων) να αγοράζονται όταν πωλείται η παραγωγή τους.

(29)

Απόφαση αριθ. 377/2013/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 2013, για προσωρινή παρέκκλιση από την οδηγία 2003/87/ΕΚ σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας, ΕΕ L 113 της 25.4.2013, σ. 1.

(30)

Για το 2015 ο αριθμός αναφέρεται στον αριθμό των δικαιωμάτων που θα εκπλειστηριαστούν σύμφωνα με τα δημοσιευμένα προγράμματα πλειστηριασμών.

(31)

Οι εν λόγω εκθέσεις είναι διαθέσιμες στον ειδικό ιστότοπο της Επιτροπής όπου μπορούν να αναζητηθούν και άλλες πληροφορίες σχετικά με τους πλειστηριασμούς, στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/clima/policies/ets/cap/auctioning/documentation_en.htm

(32)

Η Βουλγαρία, η Κύπρος, η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Μάλτα, η Πολωνία και η Ρουμανία είναι επιλέξιμες για την παρέκκλιση. Η Μάλτα και η Λετονία αποφάσισαν να μην κάνουν χρήση της παρέκκλισης.

(33)

Τόσο τα έργα του MKA όσο και τα έργα της KE παράγουν πιστωτικά μόρια εκπομπών άνθρακα του Κιότο: πιστοποιημένες μειώσεις των εκπομπών (CER) και μονάδες μείωσης των εκπομπών (ERU), αντίστοιχα, καθεμία από τις οποίες ισοδυναμεί με 1 τόνο CO2.

(34)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 550/2011 της Επιτροπής, της 7ης Ιουνίου 2011, για τον καθορισμό ορισμένων περιορισμών που εφαρμόζονται στη χρήση διεθνών πιστωτικών μορίων από έργα που σχετίζονται με τα βιομηχανικά αέρια, βάσει της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 149 της 8.6.2011, σ. 1.

(35)

 Η κοινή εφαρμογή της 1ης οδού αναφέρεται στη διαδικασία κατά την οποία ένα μέρος υποδοχής μπορεί να εκχωρεί πιστωτικά μόρια ΚΕ κατόπιν εξακρίβωσης, χωρίς παραπομπή στην εποπτική επιτροπή για την κοινή εφαρμογή (JISC).

(36)

 Η κοινή εφαρμογή της 2ης οδού αναφέρεται στη διαδικασία κατά την οποία η εξακρίβωση πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διαδικασίες που καθορίζονται στο πλαίσιο της εποπτικής επιτροπής για την κοινή εφαρμογή (JISC) . Στο πλαίσιο της 2ης οδού ένας ανεξάρτητος φορέας διαπιστευμένος από την JISC οφείλει να προσδιορίσει αν πληρούνται οι σχετικές απαιτήσεις πριν καταστεί δυνατό για το μέρος υποδοχής να εκχωρεί και να μεταβιβάζει πιστωτικά μόρια.

(37)

Μη κατανεμημένα δικαιώματα είναι τα δικαιώματα εκπομπής που δεν κατανέμονται σύμφωνα με το άρθρο 10α παράγραφος 7 της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ, δηλ. τα δικαιώματα εκπομπής που απομένουν στο αποθεματικό για τους νεοεισερχομένους και που προκύπτουν από την εφαρμογή του άρθρου 10α παράγραφοι 19 και 20, δηλαδή δικαιώματα εκπομπής που προβλέπονται για δωρεάν κατανομή σε εγκαταστάσεις, τα οποία όμως παραμένουν μη κατανεμημένα λόγω (μερικής) παύσης λειτουργίας ή σημαντικών μειώσεων της παραγωγικής ικανότητας.

(38)

Για την εξήγηση σχετικά με τη μεταφορά των δικαιωμάτων εκπομπής βλ.: http://ec.europa.eu/clima/policies/ets/registry/faq_en.htm

(39)

Αυτό περιλαμβάνει επίσης τα ακυρωθέντα δικαιώματα εκπομπής.

(40)

ΕΜΕ είναι τα εθνικά μέτρα εφαρμογής σύμφωνα με την απόφαση 2011/278/ΕΕ της Επιτροπής, που περιέχει τον προκαταρκτικό υπολογισμό του αριθμού των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής που πρόκειται να κατανεμηθούν σε κάθε εγκατάσταση στο έδαφος όλων των κρατών μελών και των κρατών ΕΟΧ-ΕΖΕΣ και που έχουν κοινοποιηθεί στην Επιτροπή.

(41)

Οδηγία 2008/101/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 2008, για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ ώστε να ενταχθούν οι αεροπορικές δραστηριότητες στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας, ΕΕ L 8 της 13.1.2009, σ. 3.

(42)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 421/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας, ενόψει της εφαρμογής έως το 2020 μιας διεθνούς συμφωνίας για τη θέσπιση ενός ενιαίου παγκόσμιου αγορακεντρικού μέτρου σχετικά με τις εκπομπές που οφείλονται στις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές, ΕΕ L 129 της 30.4.2014, σ. 1.

(43)

Στοιχεία από τον Σεπτέμβριο του 2015.

(44)

Οδηγία 2004/39/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων, για την τροποποίηση των οδηγιών 85/611/ΕΟΚ και 93/6/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 2000/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση της οδηγίας 93/22/ΕΟΚ του Συμβουλίου, ΕΕ L 145 της 30.4.2004, σ. 1.

(45)

Η εποπτεία στην πρωτογενή αγορά θα εξακολουθήσει να καλύπτεται από τον κανονισμό για τους πλειστηριασμούς, εκτός των θεμάτων που συνδέονται με την κατάχρηση της αγοράς, για τα οποία θα ισχύει άμεσα ο κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς.

(46)

Οι έλεγχοι της δέουσας επιμέλειας είναι ήδη υποχρεωτικοί στην πρωτογενή αγορά, καθώς και στη δευτερογενή αγορά για τα παράγωγα δικαιωμάτων εκπομπής.

(47)

Τα δικαιώματα εκπομπής υπόκεινται σε ΦΠΑ, δεδομένου ότι είναι φορολογητέα παροχή υπηρεσιών.

(48)

Ο μηχανισμός αντιστροφής της επιβάρυνσης μεταφέρει την ευθύνη για την καταβολή του ΦΠΑ της συναλλαγής από τον πωλητή στον αγοραστή εμπορεύματος ή υπηρεσίας και συνιστά αποτελεσματική προστασία από την απάτη στον τομέα του ΦΠΑ.

(49)

Μολονότι καλείται μέθοδος «βάσει υπολογισμού» απαιτεί ορισμένες μετρήσεις. Πρέπει ιδίως να μετράται η ποσότητα καυσίμων και υλικών που οδηγούν σε εκπομπές. Οι εκπομπές υπολογίζονται στη συνέχεια ως «ποσότητα επί συντελεστή εκπομπών (επί άλλους συντελεστές, εάν συντρέχει περίπτωση)». Απαιτούνται χημικές αναλύσεις για τον προσδιορισμό των συντελεστών εκπομπών, σε περίπτωση υψηλών εκπομπών και/ή πιο ετερογενών καυσίμων και υλικών. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν προκαθορισμένοι συντελεστές.

(50)

Οι «μεθοδολογίες βάσει μετρήσεων» αφορούν τη χρήση συστημάτων συνεχούς μέτρησης εκπομπών (ΣΣΜΕ).

(51)

Άρθρο 26 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 601/2012 της Επιτροπής.

(52)

Άλλες παράμετροι είναι ο συντελεστής εκπομπών, για τον οποίο συνήθως εφαρμόζεται μια προκαθορισμένη τιμή, καθώς και η πυκνότητα των καυσίμων, η οποία μπορεί επίσης συχνά να βασίζεται σε μια προκαθορισμένη τιμή.

(53)

Μόνο ένα κράτος μέλος ανέφερε ότι έχει τέτοιο σύστημα πιστοποίησης και μόνο ένας ελεγκτής έχει πιστοποιηθεί βάσει του συστήματος αυτού.

(54)

Τα πεδία ορίζονται στο παράρτημα Ι του ΚΕΔ, το οποίο δημιουργεί σύνδεσμο με τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα I της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ.

(55)

Τα ενδεχόμενα διοικητικά μέτρα είναι η αναστολή ή η ανάκληση της διαπίστευσης, ή ο περιορισμός του πεδίου της διαπίστευσης.

(56)

Αυτό συμβαίνει όταν ο φορέας εκμετάλλευσης δεν υποβάλλει έκθεση εξακριβωμένων εκπομπών ή εάν η αρμόδια αρχή διαπιστώσει σοβαρές ανακρίβειες ή ελλείψεις συμμόρφωσης στην έκθεση.

(57)

Βλ. υποσημείωση 5.

(58)

http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Glossary:Harmonised_index_of_consumer_prices_ (ΕνΔΤΚ)

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 18.11.2015

COM(2015) 576 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Έκθεση σχετικά με την επανεξέταση της οδηγίας 2009/31/EΚ σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς

που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Έκθεση προόδου της δράσης για το κλίμα, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης για τη λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα και της έκθεσης σχετικά με την επανεξέταση της οδηγίας 2009/31/EΚ για την αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς
(που απαιτείται σύμφωνα με το άρθρο 21 του κανονισμού (EΕ) αριθ. 525/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Mαΐου 2013, σχετικά με μηχανισμό παρακολούθησηςκαι υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και άλλων πληροφοριών σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο που αφορούν την κλιματική αλλαγή και την κατάργηση της απόφασης αριθ. 280/2004/EΚ, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 5 και άρθρο 21 παράγραφος 2 της οδηγίας 2003/87/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/EΚ του Συμβουλίου και σύμφωνα με το άρθρο 38 της οδηγίας 2009/31/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς)

{SWD(2015) 246 final}

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

H οδηγία 2009/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς [οδηγία δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (Carbon Capture and Storage - CCS)] εγκρίθηκε ως μέρος της δέσμης μέτρων για το κλίμα και την ενέργεια 2009. Η οδηγία παρέχει ένα νομικό πλαίσιο για την ασφαλή για το περιβάλλον αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CO2) σε γεωλογικούς σχηματισμούς. Η οδηγία έχει σκοπό να διασφαλίσει ότι δεν υφίσταται σημαντικός κίνδυνος διαρροής CO2 ή βλάβης της δημόσιας υγείας ή του περιβάλλοντος και να αποτρέψει τυχόν δυσμενείς συνέπειες για την ασφάλεια του δικτύου μεταφορών ή των τόπων αποθήκευσης, αντιμετωπίζοντας με τον τρόπο αυτό τις ανησυχίες των πολιτών. Επίσης, η οδηγία περιέχει διατάξεις σχετικά με τις πτυχές της CCS όσον αφορά τη δέσμευση και τη μεταφορά, αν και οι δραστηριότητες αυτές καλύπτονται κυρίως από την ισχύουσα περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ, όπως την οδηγία για την εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον 1 και την οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές 2 .

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο έχουν ολοκληρωθεί για όλα τα κράτη μέλη, εκτός από ένα κράτος μέλος με το οποίο συνεχίζονται οι συζητήσεις. Η Επιτροπή σημειώνει πρόοδο στους ελέγχους της συμμόρφωσης με τα εν λόγω μέτρα.

Το άρθρο 38 της οδηγίας CCS απαιτεί από την Επιτροπή να αξιολογήσει την οδηγία CCS σε μια έκθεση που πρέπει να διαβιβαστεί έως τις 31 Μαρτίου 2015 προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και να υποβάλει πρόταση για την αναθεώρηση της οδηγίας, εφόσον χρειάζεται.

Η έκθεση αυτή, επιπλέον, αξιολογεί την οδηγία όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα, τη συνοχή, τη συνάφεια και την προστιθέμενη αξία για την ΕΕ βάσει της πρωτοβουλίας της Επιτροπής «Πρόγραμμα βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT)» 3 .

Εξετάζει επίσης τον βαθμό ανάπτυξης των τεχνολογιών CCS και επισημαίνει περαιτέρω μέτρα που πρέπει να ληφθούν όσον αφορά το ευρύτερο οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον για την επιτάχυνση της ανάπτυξης.

2.ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Προς στήριξη των πορισμάτων της παρούσας έκθεσης διοργανώθηκε διαδικτυακή έρευνα και διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους φορείς και εμπειρογνώμονες. Στην έρευνα ελήφθησαν περισσότερες από 100 απαντήσεις από τη βιομηχανία και επιχειρήσεις κοινής ωφελείας, ερευνητικές οργανώσεις και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Οι απαντήσεις αυτές συμπληρώθηκαν με στοχευμένες συνεντεύξεις, βιβλιογραφική ανασκόπηση και περιπτωσιολογικές μελέτες. Επιπλέον, η Επιτροπή πραγματοποίησε διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη μέσω της ομάδας ανταλλαγής πληροφοριών που συστάθηκε σύμφωνα με το άρθρο 27 παράγραφος 2 της οδηγίας. Η έρευνα και η ανάλυση βασίστηκαν στην επανεξέταση θεμάτων που παρατίθενται στο άρθρο 38 και στα κριτήρια του προγράμματος REFIT. Περαιτέρω λεπτομέρειες δίδονται στην έκθεση αξιολόγησης 4 .

Έναν περιορισμό για την επανεξέταση αποτελεί το γεγονός ότι ο αριθμός των εγκαταστάσεων CCS (σχετικά με τη δέσμευση, τη μεταφορά και την αποθήκευση CO2) που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα είναι πολύ μικρότερος από αυτόν που αναμενόταν όταν εκδόθηκε η οδηγία. Ένα μόνο έργο - το έργο ROAD στις Κάτω Χώρες 5 - έχει πρακτική εμπειρία στην εφαρμογή της οδηγίας, διαφορετική από εκείνη που έχει σχέση με τις άδειες εξερεύνησης και την σκοπιμότητα του εκ των υστέρων εξοπλισμού των μεγάλων εγκαταστάσεων καύσης με δυνατότητα CCS. Για να δοκιμαστεί συνολικά το περιεχόμενο της οδηγίας και να πραγματοποιηθεί λεπτομερέστερη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητάς της, θα ήταν αναγκαία μεγαλύτερη εμπειρία από την εφαρμογή της οδηγίας και γενικότερα από την CCS.

3.ΤΡΕΧΟΥΣΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ CCS

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 2008 ζήτησε από την Επιτροπή να προτείνει το συντομότερο δυνατόν ένα μηχανισμό παροχής κινήτρων για τα κράτη μέλη και τον ιδιωτικό τομέα ώστε να εξασφαλιστούν η ανέγερση και η λειτουργία έως και 12 μονάδων επίδειξης για την CCS μέχρι το 2015 προκειμένου να συμβάλουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Ο στόχος αυτός δεν έχει επιτευχθεί και υπάρχουν μόνο δύο μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις CCS που λειτουργούν στην Ευρώπη (και οι δύο στη Νορβηγία).

Η θέση της Επιτροπής όσον αφορά την CCS έχει επιβεβαιωθεί σε διάφορες πολιτικές ανακοινώσεις 6 . Για την επίτευξη των στόχων μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η CCS θα πρέπει, από το 2030 και μετά περίπου, να αξιοποιηθεί στον τομέα παραγωγής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα 7 . Μακροπρόθεσμα, η CCS ενδέχεται να αποτελεί τη μόνη διαθέσιμη επιλογή για τη μείωση των άμεσων εκπομπών από βιομηχανικές διεργασίες σε μεγάλη κλίμακα 8 .

Μέχρι σήμερα, σε ένα έργο CCS — στο έργο White Rose στο Ηνωμένο Βασίλειο, χορηγήθηκε ποσό 300 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της δεύτερης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων για το πρόγραμμα NER 300 9 . Επιπλέον, το ΗΒ έχει αναθέσει συμβάσεις μελετών για τα έργα White Rose και Peterhead 10 . Στο Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (ΕΕΠΑ) 11 δεσμεύτηκε ποσό ύψους 1 δισ. ευρώ για έργα επίδειξης CCS. Επί του παρόντος, είναι σε εξέλιξη δύο έργα — το έργο ROAD στις Κάτω Χώρες και το Don Valley στο Ηνωμένο Βασίλειο. Συνολικά, υπάρχουν τέσσερα έργα στο στάδιο του σχεδιασμού στην ΕΕ, τα οποία θα μπορούσαν να τεθούν σε λειτουργία το 2020. Όταν αρχίσουν να λειτουργούν, τα έργα αυτά θα συμπληρώσουν την εμπειρία των δύο νορβηγικών εμπορικών σχεδίων, που συνδέονται με την παραγωγή φυσικού αερίου — Sleipner και Snøhvit. Ωστόσο, αυτός ο ρυθμός προόδου με μεγάλης κλίμακας έργα CCS στην Ευρώπη είναι πολύ βραδύτερος από τον αναμενόμενο.

Εκτός της ΕΕ, επί του παρόντος 20 έργα μεγάλης κλίμακας CCS βρίσκονται είτε σε λειτουργία είτε υπό κατασκευή. Πρόκειται κυρίως για βιομηχανικά σχέδια που συνδέονται με τη βελτιωμένη ανάκτηση πετρελαίου που παρέχουν πρόσθετα οικονομικά οφέλη 12 .

Η δέσμευση και χρήση άνθρακα (Carbon capture and utilisation - CCU) αποτελεί σχετικά νέα εξέλιξη που προσφέρει τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης του CO2 ως τροφοδοτικής ύλης για διάφορες εφαρμογές. Η CCU αναμένεται να έχει πολύ μικρότερης κλίμακας αντίκτυπο στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής από την CCS, αλλά έχει πολλά δυνητικά οφέλη, προσθέτοντας μεταξύ άλλων οικονομική αξία σε έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS).

4.ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ CCS

Η οδηγία CCS παρέχει το νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με την αποθήκευση CO2 όσον αφορά το περιβάλλον, την υγεία και την ασφάλεια. Εναρμονίζει τις διοικητικές διαδικασίες για ολόκληρο τον κύκλο δέσμευσης, μεταφοράς και αποθήκευσης άνθρακα σε όλα τα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, δημιουργεί την αναγκαία ασφάλεια δικαίου για τους επενδυτές στην κατασκευή εγκαταστάσεων μεγάλης κλίμακας για τη δέσμευση CO2 και αγωγών μεταφοράς και στην ανάπτυξη εγκαταστάσεων αποθήκευσης CO2.

Αυτό το τμήμα εξετάζει τις συγκεκριμένες ερωτήσεις, που κλήθηκε να απαντήσει η Επιτροπή για τη διαδικασία του προγράμματος REFIT και το άρθρο 38 της οδηγίας.

Αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα

Ο αριθμός των εγκαταστάσεων CCS που κατασκευάστηκαν είναι πολύ μικρότερος από αυτόν που αναμενόταν λόγω της έλλειψης εμπορικών εφαρμογών για την τεχνολογία, σε μεγάλο βαθμό λόγω της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης και των χαμηλών τιμών του άνθρακα. Η έλλειψη πρακτικής εμπειρίας για την τεχνολογία καθιστά δυσχερή την αξιολόγηση της προόδου προς την επίτευξη των στόχων, όπως η δημιουργία ασφάλειας δικαίου, η εξασφάλιση ασφαλών εγκαταστάσεων για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία και ο προσδιορισμός της αποδοτικότητας μέσω της αξιολόγησης του διοικητικού κόστους ή των κανονιστικών επιβαρύνσεων. Η έλλειψη πρακτικής εμπειρίας με έργα CCS που υλοποιούνται μέσω της κανονιστικής διαδικασίας που περιγράφεται στην οδηγία CCS, καθιστά επίσης αδύνατο τον προσδιορισμό στοιχείων σχετικά με το κόστος της υλοποίησης που έχουν επιβαρύνει τα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της οδηγίας.

Συνάφεια

Η οδηγία εστιάζεται στα βασικά ζητήματα που απαιτούνται για μια κοινή προσέγγιση όσον αφορά την ανάπτυξη των τεχνολογιών CCS. Η ανάγκη για δράση με στόχο τη μείωση των εκπομπών παραμένει υψηλή και η πιο πρόσφατη ανάλυση 13 υποδηλώνει ότι η αναγκαιότητα αυτή έχει γίνει ακόμη πιο επιτακτική.

Συνοχή

Οι διατάξεις της οδηγίας CCS παρουσιάζουν εσωτερική συνοχή και η οδηγία είναι ευθυγραμμισμένη με το γενικό πλαίσιο για το κλίμα και την ενέργεια.

Προστιθέμενη αξία της ΕΕ

Η οδηγία παρέχει το γενικό πλαίσιο, ενώ τα κράτη μέλη καθορίζουν, αποφασίζουν και εφαρμόζουν τις ειδικές λεπτομέρειες των τόπων για εγκαταστάσεις CCS. Οι μέχρι στιγμής ενδείξεις φανερώνουν ότι από την προσέγγιση αυτή έχουν προκύψει επαρκείς ελάχιστες απαιτήσεις και κατευθυντήριες γραμμές για να διασφαλιστεί μια κοινή προσέγγιση, ενώ παράλληλα παρέχεται στα κράτη μέλη επαρκής ελευθερία κινήσεων για την προσαρμογή τους στις εθνικές τους συνθήκες.

Μονιμότητα της αποθήκευσης CO2

Λόγω της περιορισμένης εμπειρίας της ΕΕ με την CCS, η μόνιμη απομόνωση δεν έχει πλήρως αποδειχθεί σε μεγάλη κλίμακα. Τα αποτελέσματα από το φάσμα διερεύνησης τόπων αποθήκευσης και από έργα σε άλλες χώρες, ιδίως από τα δύο μεγάλης κλίμακας νορβηγικά έργα τα οποία πραγματοποιούν έγχυση CO2 σε αλατούχους υδροφόρους ορίζοντες στη Βόρεια Θάλασσα (από το 1996), δείχνουν ότι η ασφαλής και μακροχρόνια αποθήκευση χωρίς διαρροή είναι δυνατή.

Η Επιτροπή χρειάζεται να επανεξετάσει τα σχέδια αδειών αποθήκευσης και τα σχέδια αποφάσεων για τη μεταβίβαση ευθύνης

Μέχρι στιγμής, μόνο μία άδεια έχει χορηγηθεί δυνάμει της οδηγίας - στο έργο ROAD, από την αρμόδια αρχή στις Κάτω Χώρες. Η Επιτροπή διατύπωσε ευνοϊκή γνώμη σχετικά με το σχέδιο άδειας 14 . Η παραπομπή σχεδίων αδειών στην Επιτροπή προς επανεξέταση βάσει του άρθρου 10 δεν οδηγεί σε σημαντική παράταση του χρόνου που απαιτείται για την έκδοση άδειας.

Τα άρθρα 19 και 20 για τη χρηματοοικονομική ασφάλεια και τον χρηματοδοτικό μηχανισμό, παρέχουν στα κράτη μέλη επαρκές περιθώριο ώστε να αποφασίζουν με ποιο τρόπο οι φορείς εκμετάλλευσης τόπων αποθήκευσης πρέπει να αποδείξουν την ικανότητά τους για την ασφαλή λειτουργία και την παρακολούθηση ενός τόπου αποθήκευσης μέχρι τη στιγμή μεταβίβασης ευθύνης στην αρμόδια αρχή.

Δεν υπάρχει πρακτική εμπειρία με το άρθρο 18 για τη μεταβίβαση ευθύνης. Η εφαρμογή του εν λόγω άρθρου θα εξεταστεί κατά την επόμενη επανεξέταση της οδηγίας.

Κριτήρια αποδοχής ρεύματος CO2, διαδικασία που αναφέρεται στο άρθρο 12, πρόσβαση τρίτων μερών και διασυνοριακή συνεργασία

Δεν υπάρχει ακόμη πρακτική εμπειρία με τις απαιτήσεις αυτές και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν χρειάζεται δράση στο παρόν στάδιο. Τα εν λόγω άρθρα θα εξεταστούν κατά την επόμενη επανεξέταση της οδηγίας.

Εφαρμογή των διατάξεων για τις μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης

Στοιχεία σχετικά με την εφαρμογή από τα κράτη μέλη του άρθρου 33 σχετικά με τη σκοπιμότητα του εκ των υστέρων εξοπλισμού των εγκαταστάσεων για τη δέσμευση CO2 διατίθενται μόνο για το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι φορείς εκμετάλλευσης των μεγάλων εγκαταστάσεων καύσης πρέπει να αποδείξουν ότι διαθέτουν επαρκή χώρο για τη δέσμευση CO2 στο μέλλον 15 . Ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. η Γαλλία, η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Ρουμανία, η Σλοβενία και το Ηνωμένο Βασίλειο) ανέφεραν ότι έχουν εφαρμόσει το άρθρο 33, καθώς παρείχαν άδειες για νέες εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας με ορυκτά καύσιμα άνω των 300 MW 16 .

Προοπτικές αποθήκευσης CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς σε τρίτες χώρες

Επί του παρόντος δεν υπάρχουν σχέδια για την αποθήκευση CO2 σε τρίτες χώρες λόγω του κόστους της μεταφοράς και την ύπαρξη δυνατότητας αποθήκευσης εντός της ΕΕ.

Κριτήρια που αναφέρονται στο παράρτημα Ι και στο παράρτημα ΙΙ σχετικά με την καταλληλότητα των τόπων αποθήκευσης και σχετικά με τα σχέδια παρακολούθησης

Τα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό και την αξιολόγηση των τόπων αποθήκευσης που καθορίζονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό της καταλληλότητας για τη χρήση γεωλογικών σχηματισμών ως τόπων αποθήκευσης. Σε γενικές γραμμές θεωρούνται κατάλληλα από τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη ανέφεραν δυσκολίες συγκέντρωσης γεωλογικών δεδομένων από περιοχές που ερευνούνται ή χρησιμοποιούνται από εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υπάρχει ανάγκη για δράση σχετικά με την οδηγία. Ωστόσο, θα βοηθούσε τους νεοεισερχόμενους εάν τα κράτη μέλη εξέταζαν τις κανονιστικές διαδικασίες με σκοπό να προωθήσουν την εγκατάλειψη των κλειστών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων.

Το παράρτημα II της οδηγίας απαριθμεί τα κριτήρια για τη δημιουργία και την ενημέρωση των σχεδίων παρακολούθησης για την επιχειρησιακή λειτουργία και μετά το κλείσιμο. Τα κριτήρια αυτά είναι γενικά αποδεκτά ως εφικτά. Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι είναι πολύ νωρίς, λόγω της έλλειψης πρακτικής εμπειρίας, να τροποποιήσει τις ισχύουσες τεχνικές απαιτήσεις.

Κίνητρα για την εφαρμογή CCS στις εγκαταστάσεις καύσης βιομάζας

Οι προκλήσεις που συνδέονται με την ανάπτυξη δέσμευσης CO2 για εγκαταστάσεις καύσης βιομάζας δεν διαφέρουν σημαντικά από εκείνες που συνδέονται με CCS για εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας με καύση άνθρακα. Δεν υπάρχουν επί του παρόντος στην Ευρώπη ειδικά κίνητρα για την εφαρμογή CCS σε εγκαταστάσεις καύσης βιομάζας.

Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι από τη μεταφορά CO2

Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω ρύθμιση σε αυτό το στάδιο σχετικά με τη μεταφορά του CO2. Οι κίνδυνοι που συνδέονται με τη μεταφορά CO2 δεν είναι υψηλότεροι από εκείνους της μεταφοράς φυσικού αερίου ή πετρελαίου και δεν υπήρξαν περιστατικά ή προτάσεις που να δικαιολογούν οποιαδήποτε αλλαγή στις ισχύουσες κανονιστικές ρυθμίσεις.

Ανάγκη θέσπισης προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές (EPS) για νέες μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια

Το 2011 η Επιτροπή διεξήγαγε έρευνα σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις των προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές (EPS) για νεόδμητες εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής και την αλληλεπίδραση με το σύστημα εμπορίας εκπομπών 17 . Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, ακόμη και με βάση συντηρητικές παραδοχές σχετικά με την εξέλιξη του ΣΕΔΕ της ΕΕ, η εφαρμογή των EPS από 2020 δεν θα παράσχει πρόσθετα κίνητρα για την ανάπτυξη της CCS.

Με το πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια 2030, συμπεριλαμβανομένου και του στόχου της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40 % έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, που υποστηρίχθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου 2014, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι είναι αναγκαίο ή εφικτό να θεσπιστεί υποχρεωτική απαίτηση σχετικά με τα EPS για νέους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Η εν εξελίξει μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ της ΕΕ, με την προτεινόμενη δημιουργία αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς και την αύξηση των φιλοδοξιών του ΣΕΔΕ της ΕΕ μετά το 2020, με στόχο τη μείωση των εκπομπών κατά 43 % έως το 2030 σε σύγκριση με το 2005, αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά το επενδυτικό κλίμα για επενδύσεις σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε βάθος χρόνου.

5.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

5.1.Η οδηγία CCS

Με βάση τη μελέτη αξιολόγησης, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η οδηγία CCS είναι κατάλληλη για το σκοπό της. Σε γενικές γραμμές, και παρά τις περιορισμένες διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με την πρακτική εφαρμογή της, τα ενδιαφερόμενα μέρη είναι της άποψης ότι η οδηγία παρέχει το κανονιστικό πλαίσιο που απαιτείται για τη διασφάλιση της ασφαλούς δέσμευσης, μεταφοράς και αποθήκευσης CO2, ενώ παράλληλα παρέχει στα κράτη μέλη επαρκή ευελιξία. Ωστόσο, η έλλειψη πρακτικής εμπειρίας με έργα που υλοποιούνται μέσω της ρυθμιστικής διαδικασίας αποκλείει τη διαμόρφωση έγκυρης εκτίμησης όσον αφορά την αποδοτικότητα της οδηγίας. Τα ενδιαφερόμενα μέρη εκφράζουν την ανησυχία ότι η επανεξέταση της οδηγίας θα μπορούσε να αποβεί αντιπαραγωγική, καθώς θα μπορούσε να επιφέρει μια περίοδο αβεβαιότητας για την CCS, πράγμα που δεν θα ήταν χρήσιμο σε έναν τομέα όπου η εμπιστοσύνη των επενδυτών είναι ήδη χαμηλή.

Όσον αφορά την αξιολόγηση στο πλαίσιο του REFIT, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία στο στάδιο αυτό προκειμένου να εκτιμηθεί η πλήρης αποτελεσματικότητα της οδηγίας, να πραγματοποιηθεί ανάλυση της αποτελεσματικότητας του διοικητικού και κανονιστικού φόρτου και να εξεταστούν οι πτυχές απλούστευσης. Τα ενδιαφερόμενα μέρη και τα κράτη μέλη θεωρούν ότι η οδηγία είναι αναγκαία για την ασφάλεια της αποθήκευσης σε γεωλογικούς σχηματισμούς και για την κατοχύρωση της ασφάλειας δικαίου για τους επενδυτές. Η οδηγία συνάδει με τις εσωτερικές της διατάξεις και με άλλες συναφείς νομοθετικές πράξεις. Όσον αφορά την προστιθέμενη αξία της ΕΕ, η οδηγία θεωρείται γενικώς ότι προσφέρει μια καλή ισορροπία μεταξύ του καθορισμού μιας γενικής προσέγγισης σε επίπεδο ΕΕ και της ανάπτυξης από τα κράτη μέλη των δικών τους λεπτομερών και ειδικών κατά περίπτωση ερμηνειών.

Η επόμενη επανεξέταση της οδηγίας CCS θα πραγματοποιηθεί όταν θα υπάρχει μεγαλύτερη εμπειρία με την CCS στην ΕΕ.

5.2.Διευκόλυνση των πολιτικών

Είναι σημαντικό να συνεχιστεί η στήριξη για έργα επίδειξης σε εμπορική κλίμακα τόσο στον ενεργειακό όσο και στον βιομηχανικό τομέα, δεδομένου ότι αυτό έχει ζωτική σημασία για την απόκτηση εμπειρίας, για τη συμβολή στη μείωση του κόστους και για την απόδειξη ασφαλούς και αξιόπιστης υπόγειας αποθήκευσης CO2. Σε επίπεδο ΕΕ, το «Ταμείο για την καινοτομία», το οποίο θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί με 450 εκατ. δικαιωμάτων εκπομπών στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ, θα πρέπει να στηρίξει την CCS πέρα από τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας και τους ενεργοβόρους κλάδους παραγωγής 18 . Για την επιτυχία των έργων επίδειξης είναι σημαντική η συνεισφορά των κρατών μελών στη χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ, καθώς και η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.

Επειδή η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και άλλα βιομηχανικά έργα έχουν μακροχρόνιους επενδυτικούς κύκλους, είναι συνεπώς σημαντικό τα κράτη μέλη να θεωρήσουν την CCS ως μέρος του μακροπρόθεσμου προγραμματισμού τους (ιδανικά έως και το 2050), που πρέπει να αναπτυχθεί στο πλαίσιο της μελλοντικής διακυβέρνησης για την Ενεργειακή Ένωση.

Ενόψει της μελλοντικής αξιοποίησης της CCS, είναι σημαντικό να προγραμματιστεί επαρκής υποδομή μεταφοράς και αποθήκευσης CO2, και να εξεταστεί το ενδεχόμενο κοινοχρησίας των υποδομών για τη μείωση του κόστους. Η πρόοδος των γνώσεων σχετικά με τη συμπεριφορά του CO2 στον τόπο αποθήκευσης και η χαρτογράφηση των βασικών τόπων αποθήκευσης ανάλογα με τη συσσώρευση πηγών CO2 θα μπορούσαν να συμβάλουν στον καλύτερο σχεδιασμό του μελλοντικού δικτύου μεταφοράς και αποθήκευσης. Ο χρηματοδοτικός μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη των διασυνοριακών δικτύων στον τομέα των μεταφορών και της περιφερειακής συνεργασίας στον εν λόγω τομέα.

Η εντατικοποίηση των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας στο πεδίο αυτό είναι μία από τις δέκα δράσεις που περιλαμβάνονται στο νέο στρατηγικό σχέδιο για την ενεργειακή τεχνολογία με στόχο επίσπευση του μετασχηματισμού του ενεργειακού συστήματος και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και ανάπτυξης 19 . Η στήριξη θα συνεχιστεί μέσω του προγράμματος πλαισίου της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» 20 .

(1)

Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον.

(2)

Οδηγία 2010/75/ΕΕ περί βιομηχανικών εκπομπών (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης)

(3)

Η αξιολόγηση REFIT της οδηγίας CCS περιλαμβάνεται στο Πρόγραμμα Εργασίας της Επιτροπής για το 2015 Νέο ξεκίνημα, COM(2014) 910 τελικό.

(4)

«Μελέτη για τη στήριξη της επανεξέτασης της οδηγίας 2009/31/ΕΚ σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς (οδηγία CCS)», Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2015.

(5)

Το έργο επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης του Ρότερνταμ, http://road2020.nl/

(6)

Για παράδειγμα, στις ανακοινώσεις της Επιτροπής για «Το μέλλον της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στην Ευρώπη», COM(2013)180, και «Χάρτης πορείας για τη μετάβαση σε μια ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών επιπέδων ανθρακούχων εκπομπών το 2050, COM(2011)112.

(7)

Ενεργειακός χάρτης πορείας για το 2050, COM(2011)885.

(8)

Πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια κατά την περίοδο από το 2020 έως το 2030, COM(2014)15.

(9)

Το πρόγραμμα NER 300 είναι ένα από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά προγράμματα στον κόσμο για καινοτόμα έργα επίδειξης χαμηλών εκπομπών άνθρακα και έχει χορηγήσει ποσό συνολικού ύψους 2,1 δις ευρώ για 38 έργα στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ένα έργο CCS. Θεσπίστηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 10α παράγραφος 8 της οδηγίας 2003/87/ΕΚ και χρηματοδοτείται από την πώληση 300 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών από το απόθεμα για νεοεισερχομένους (New Entrants' Reserve-NER) που έχει συσταθεί για την τρίτη φάση του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ. Βλ. http://ec.europa.eu/clima/policies/lowcarbon/ner300/.

(10)

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον διαγωνισμό εμπορευματοποίησης CCS του Ηνωμένου Βασιλείου, βλ. https://www.gov.uk/uk-carbon-capture-and-storage-government-funding-and-support.

(11)

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1233/2010 για τη θέσπιση προγράμματος ενίσχυσης της οικονομικής ανάκαμψης με τη χορήγηση κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής για έργα στον τομέα της ενέργειας.

(12)

GCCSI, 2014, The Global Status of CCS.

(13)

IPCC AR 5 Οκτωβρίου 2014. http://www.ipcc.ch/.

(14)

Γνώμη της Επιτροπής σχετικά με το σχέδιο άδειας για τη μόνιμη αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα στο πεδίο τμήμα P 18-4 τμήμα P18α του τμήματος της ολλανδικής υφαλοκρηπίδας, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 1 της οδηγίας 2009/31/ΕΚ, της 23ης Απριλίου 2009, σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς, C(2012)1236.

(15)

Το Ηνωμένο Βασίλειο προσκόμισε επίσης ένα επεξηγηματικό σημείωμα με το οποίο εξηγεί τι είναι αυτό που θα πρέπει να εξετάσουν και να αποδείξουν οι κατασκευαστές εγκαταστάσεων με τους ελέγχους τους για τη σκοπιμότητα του εκ των υστέρων εξοπλισμού για τη δέσμευση CO 2: Carbon Capture Readiness (CCR) - A guidance note for Section 36 Electricity Act 1989 consent application URN 09D/810, Νοέμβριος 2009, https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/43609/Carbon_capture_readiness_-_guidance.pdf.     https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/43609/Carbon_capture_readiness_-_guidance.pdf .

(16)

Έκθεση όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας 2009/31/ΕΚ σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς, COM(2014)99.

(17)

Bloomberg New Energy Finance, 2011, Emission performance standards: Impacts of power plant CO2 emission performance standards in the context of the European carbon market (Επιπτώσεις της μονάδας παραγωγής ενέργειας για πρότυπα επιδόσεων των εκπομπών CO2 στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αγοράς δικαιωμάτων εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα,) http://ec.europa.eu/clima/policies/lowcarbon/ccs/docs/impacts_en.pdf.

(18)

Πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ με σκοπό την ενίσχυση οικονομικά αποδοτικών μειώσεων των εκπομπών και την προώθηση επενδύσεων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, COM(2015)337.

(19)

Ανακοίνωση της Επιτροπής Προς ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών (ΣΕΤ): Επιτάχυνση του μετασχηματισμού του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, C(2015) 6317 τελικό.

(20)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την σύσταση του προγράμματος Ορίζοντας 2020 - Το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (2014-2020).