Wyłączenie dla porozumień badawczo-rozwojowych (od 2023 r.)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Rodzaje porozumień badawczo-rozwojowych objętych zakresem rozporządzenia

Rozporządzenie obejmuje porozumienia zawierane między co najmniej dwoma stronami, które przewidują:

• wspólne prace badawczo-rozwojowe dotyczące produktów lub technologii, w tym wspólne wykorzystywanie wyników tych prac badawczo-rozwojowych (produkcja lub dystrybucja uzyskanych produktów lub wykorzystywanie praw własności intelektualnej wynikających z tych prac);
• opłacane prace badawczo-rozwojowe dotyczące produktów lub technologii, w tym wspólne wykorzystywanie wyników tych prac badawczo-rozwojowych;
• wspólne wykorzystywanie wyników wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych przeprowadzonych na podstawie zawartego wcześniej porozumienia między tymi samymi stronami.

Rozporządzenie stosuje się również w przypadku, gdy porozumienie badawczo-rozwojowe zawiera postanowienia dotyczące przeniesienia praw własności intelektualnej na strony lub podmiot utworzony przez strony lub dotyczące udzielenia im licencji na te prawa, jeśli postanowienia takie są niezbędne do wprowadzenia porozumienia w życie i nie są jego głównym przedmiotem.

Warunki wyłączenia

Porozumienie badawczo-rozwojowe musi zapewniać wszystkim stronom pełny dostęp do ostatecznych wyników wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych na potrzeby prowadzenia dalszych prac badawczo-rozwojowych oraz na potrzeby wykorzystania wyników, w tym wszelkich uzyskanych praw własności intelektualnej i know-how (praktyczne informacje, które są niejawne, istotne i określone). Istnieją wyjątki dotyczące porozumień, w których zadania związane z produkcją lub dystrybucją powierza się jednej stronie lub większej liczbie stron, oraz porozumień obejmujących instytuty badawcze, instytucje akademickie lub przedsiębiorstwa, które prowadzą prace badawczo-rozwojowe na zasadzie świadczenia usług, zasadniczo nie wykorzystując wyników tych prac.

W przypadku gdy porozumienie badawczo-rozwojowe nie obejmuje wspólnego wykorzystywania wyników, porozumienie musi zapewniać każdej ze stron dostęp do już istniejącego know-how innych stron, jeśli takie know-how jest niezbędne do wykorzystania wyników.

Wszelkie wspólne wykorzystywanie musi być ograniczone do wyników, które są niezbędne do produkcji produktów lub stosowania technologii będących wynikiem wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych i które są chronione prawami własności intelektualnej lub stanowią know-how.

W przypadku gdy produkcję produktów będących wynikiem wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych powierza się jednej stronie lub większej liczbie stron, porozumienie musi zobowiązywać takie strony do realizacji zamówień na produkty złożonych przez inne strony. Wyjątkiem są przypadki, gdy:

• porozumienie badawczo-rozwojowe przewiduje, że dystrybucję prowadzi wspólny zespół, wspólny podmiot lub osoba trzecia; lub
• strony uzgodniły, że dystrybucję produktów prowadzić może jedynie strona lub strony, które je produkują.

Progi udziału w rynku i okres wyłączenia

W przypadku gdy strony porozumienia badawczo-rozwojowego są rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami na rynkach dostaw istniejących produktów lub technologii, które mogą zostać ulepszone lub zastąpione substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami będącymi wynikiem wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych, wyłączenie stosuje się przez czas trwania prac badawczo-rozwojowych, jeśli łączny udział stron w rynku na tych rynkach nie przekracza 25% w momencie zawierania porozumienia badawczo-rozwojowego. W przypadku porozumień dotyczących opłacanych prac badawczo-rozwojowych istnieją szczególne zasady obliczania udziałów w rynku.

W przypadku gdy strony nie są rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami na rynkach dostaw istniejących produktów lub technologii, które mogą zostać ulepszone lub zastąpione substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami będącymi wynikiem wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych, nie istnieje próg udziału w rynku, a wyłączenie stosuje się przez czas trwania prac badawczo-rozwojowych.

W odniesieniu do porozumień badawczo-rozwojowych, które przewidują wspólne wykorzystywanie wyników, wyłączenie stosuje się nadal przez siedem lat od chwili pierwszego wprowadzenia na rynek wewnętrzny produktów lub technologii będących wynikiem prac badawczo-rozwojowych. Po upływie tego okresu wyłączenie stosuje się nadal tak długo, jak łączny udział stron w rynku nie przekracza 25% na rynkach właściwych dla tych produktów lub technologii. Po przekroczeniu tego progu wyłączenie ma nadal zastosowanie przez okres karencji o długości dwóch kolejnych lat kalendarzowych.

Udziały w rynku oblicza się na podstawie wartości sprzedaży rynkowej, a jeśli takie dane nie są dostępne, na podstawie wielkości sprzedaży rynkowej lub innych wiarygodnych informacji rynkowych, takich jak wydatki na prace badawczo-rozwojowe.

Najpoważniejsze ograniczenia konkurencji

Wyłączenie nie ma zastosowania do porozumień badawczo-rozwojowych zawierających najpoważniejsze ograniczenia konkurencji, w tym:

• ograniczenia swobody strony w niezależnym prowadzeniu prac badawczo-rozwojowych w niepowiązanej dziedzinie lub, po zakończeniu prac objętych wspólnym porozumieniem, w tej samej lub powiązanej dziedzinie;
• ograniczenia produkcji lub sprzedaży, z wyjątkiem ustalania docelowych poziomów produkcji i sprzedaży, jeśli strony wspólnie wykorzystują wyniki prac badawczo-rozwojowych;
• ustalanie cen w ramach sprzedaży uzyskanych produktów lub technologii osobom trzecim, z wyjątkiem ustalania cen stosowanych wobec bezpośrednich klientów, jeśli porozumienie badawczo-rozwojowe przewiduje wspólną dystrybucję;
• ograniczenia terytoriów lub klientów, na których lub którym strony mogą czynnie lub biernie sprzedawać uzyskane produkty lub technologie, z wyjątkiem porozumień badawczo-rozwojowych, które przewidują udzielenie stronom wyłącznych licencji na wyniki lub udzielenie jednej ze stron praw do wyłącznej dystrybucji.

Wykluczone ograniczenia

Wyłączenie nie ma zastosowania do następujących zobowiązań w porozumieniach badawczo-rozwojowych (jeśli dane zobowiązanie można oddzielić od porozumienia, pozostała część porozumienia może nadal podlegać wyłączeniu):

• zobowiązania do niekwestionowania, po zakończeniu prac badawczo-rozwojowych, praw własności intelektualnej, które przysługują stronom na rynku wewnętrznym i które mają znaczenie dla prac badawczo-rozwojowych, bez uszczerbku dla możliwości stanowienia o rozwiązaniu porozumienia w przypadku zakwestionowania takich praw;
• zobowiązania do niekwestionowania, po wygaśnięciu porozumienia badawczo-rozwojowego, praw własności intelektualnej, które przysługują stronom na rynku wewnętrznym i które chronią wyniki prac badawczo-rozwojowych, bez uszczerbku dla możliwości stanowienia o rozwiązaniu porozumienia w przypadku zakwestionowania takich praw;
• zobowiązania do nieudzielania osobom trzecim licencji na produkcję lub stosowanie uzyskanych produktów lub technologii, z wyjątkiem porozumień badawczo-rozwojowych, które przewidują wykorzystywanie wyników przez jedną stronę lub większą liczbę stron.

Cofnięcie wyłączenia

Na podstawie art. 29 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 Komisja Europejska lub krajowe organy ochrony konkurencji mogą cofnąć przywilej wyłączenia grupowego, jeśli uznają, że w danym przypadku porozumienie badawczo-rozwojowe wywołuje skutki niezgodne z art. 101 ust. 3 TFUE.

W szczególności Komisja może skorzystać z tego uprawnienia w przypadku, gdy:

• istnienie porozumienia badawczo-rozwojowego istotnie ogranicza zakres prowadzenia przez osoby trzecie prac badawczo-rozwojowych w powiązanych dziedzinach;
• strony nie wykorzystują wyników prac badawczo-rozwojowych względem osób trzecich bez uzasadnionego powodu;
• uzyskane produkty lub technologie nie są przedmiotem efektywnej konkurencji;
• istnienie porozumienia badawczo-rozwojowego znacznie ograniczyłoby konkurencję w sferze innowacji.

Istnieją przepisy przejściowe dotyczące porozumień, które 30 czerwca 2023 r. były już w mocy i które były objęte poprzednim wyłączeniem grupowym dla porozumień badawczo-rozwojowych (rozporządzenie (UE) nr 1217/2010), ale które nie spełniają warunków nowego wyłączenia grupowego. Porozumienia te podlegają wyłączeniu grupowemu do 30 czerwca 2025 r.