Unijne wytyczne dotyczące rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• Polityka dotycząca transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T) zakłada utworzenie multimodalnej sieci linii kolejowych, dróg, śródlądowych dróg wodnych i szlaków żeglugi morskiej bliskiego zasięgu połączonych z węzłami miejskimi, portami morskimi i śródlądowymi oraz portami lotniczymi i ich terminalami w całej Unii Europejskiej (UE). Ma ona cztery cele:
  • zrównoważoność – uzyskaną w szczególności poprzez wspieranie mobilności bezemisyjnej i niskoemisyjnej oraz szersze wykorzystanie bardziej zrównoważonych rodzajów transportu;
  • spójność – osiągniętą dzięki sprawieniu, by wszystkie regiony UE były dostępne i połączone (dotyczy to w szczególności regionów najbardziej oddalonych oraz innych regionów odległych, wyspiarskich, peryferyjnych i górzystych, a także obszarów słabo zaludnionych);
  • efektywność – uzyskaną poprzez wyeliminowanie wąskich gardeł i rozwiązanie problemu brakujących połączeń kolejowych;
  • zwiększenie korzyści dla użytkowników – poprzez zapewnienie dostępności, w szczególności dla osób w trudnej sytuacji, w tym osób z niepełnosprawnościami lub osób o ograniczonej możliwości poruszania się.
• Polityka ta była wcześniej oparta na wytycznych UE z 2013 r., w których ustanowiono wymogi techniczne dotyczące infrastruktury i określono układ sieci.
• Niniejsze rozporządzenie aktualizuje i zastępuje tamte wytyczne, zmienia rozporządzenia (UE) 2021/1153 (zob. streszczenie) i (UE) nr 913/2010 (zob. streszczenie) oraz uchyla rozporządzenie (UE) nr 1315/2013.

Rozwój

Rozwój lub modernizacja sieci odbywa się w trzech etapach.

1. Sieć bazowa zostanie ukończona do 31 grudnia 2030 r.
2. Rozszerzona sieć bazowa zostanie ukończona do 31 grudnia 2040 r.
3. Sieć kompleksowa zostanie ukończona do 31 grudnia 2050 r.

Korytarze transportowe

• Aby planowanie infrastruktury było zgodne z potrzebami operacyjnymi, rozporządzenie integruje korytarze sieci bazowej oraz kolejowe korytarze towarowe w celu utworzenia europejskich korytarzy transportowych.
• Obejmują one najważniejsze dalekobieżne przepływy transportowe, przekraczają co najmniej dwie granice i wykorzystują co najmniej trzy rodzaje transportu.
• W odpowiedzi na rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie oraz w celu zapewnienia lepszej łączności z kluczowymi krajami sąsiadującymi rozporządzenie rozszerza cztery korytarze transportowe na Mołdawię i Ukrainę, obniżając jednocześnie rangę połączeń transgranicznych z Białorusią i Rosją.

Infrastruktura transportu kolejowego

Rozporządzenie podkreśla istotną rolę, jaką kolei odgrywa w związku z przechodzeniem na zrównoważone rodzaje transportu. W związku z tym, a także w celu zapewnienia lepszego funkcjonowania sieci kolejowej TEN-T koncentruje się ono na szeregu środków nacelowanych na zagwarantowanie wystarczającej przepustowości i płynnej, nieprzerwanej eksploatacji całej sieci. Obejmują one:

• wdrożenie europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym;
• rozwój rozszerzonej sieci bazowej i sieci kompleksowej;
• przejście na standardową europejską nominalną szerokość toru;
• zapewnienie możliwości kursowania pociągów towarowych o długości 740 metrów;
• wprowadzenie minimalnej prędkości na linii równej 160 km/h w odniesieniu do pociągów pasażerskich.

Infrastruktura żeglugi śródlądowej

W rozporządzeniu ustanawia się minimalne standardy w zakresie infrastruktury i minimalne poziomy usług dla dróg wodnych i portów, aby zapewnić użytkownikom wydajną, niezawodną i bezpieczną żeglugę w całej sieci śródlądowych dróg wodnych.

Infrastruktura transportu morskiego i europejski obszar transportu morskiego

W rozporządzeniu ustanawia się minimalne standardy w zakresie infrastruktury dla portów morskich w celu promowania żeglugi morskiej bliskiego zasięgu i połączeń (kolejowych) z terenami w głębi lądu. Ponadto wprowadza się europejski obszar transportu morskiego w celu uzyskania efektywnej, rentownej i trwałej integracji wymiaru morskiego z innymi rodzajami transportu.

Infrastruktura transportu drogowego

• Rozporządzenie wymaga, aby wszystkie drogi sieci bazowej i rozszerzonej sieci bazowej były projektowane, budowane lub modernizowane specjalnie na potrzeby ruchu zmotoryzowanego. Wymaga również zapewnienia oddzielnych jezdni dla obu kierunków ruchu. Jezdnie te powinny być oddzielone od siebie pasem rozdzielającym nieprzeznaczonym do ruchu lub, w wyjątkowych wypadkach, w inny sposób.
• W rozporządzeniu ustanowiono także wymóg zapewnienia bezpiecznych i chronionych parkingów wzdłuż dróg sieci bazowej i rozszerzonej sieci bazowej w celu zagwarantowania lepszych warunków pracy i odpoczynku dla kierowców zawodowych.

Infrastruktura transportu lotniczego

Rozporządzenie wymaga, aby duże porty lotnicze obsługujące rocznie ponad 12 mln pasażerów były połączone dalekobieżnymi liniami kolejowymi, co ma sprawić, że kolej będzie stanowić konkurencyjną alternatywę dla krajowych lotów dowożących.

Infrastruktura multimodalnych terminali towarowych

Rozporządzenie promuje zwiększenie liczby i przepustowości terminali przeładunkowych w celu zaspokojenia potrzeb w zakresie ruchu. Obejmuje to umożliwienie przyjmowania pociągów o długości 740 metrów, promowanie przechodzenia na zrównoważone rodzaje transportu i wzmocnienie europejskiego sektora transportu kombinowanego.

Mobilność miejska

Na wszystkie duże miasta wzdłuż sieci TEN-T rozporządzenie nakłada obowiązek opracowania planów zrównoważonej mobilności miejskiej w celu promowania mobilności bezemisyjnej i niskoemisyjnej.

Zarządzanie

Rozporządzenie rozszerza zakres zadań koordynatorów w celu odzwierciedlenia nowych priorytetów polityki TEN-T oraz umożliwienia koordynatorom współpracy z uczestniczącymi państwami trzecimi. Ponadto daje ono Komisji możliwość przyjmowania aktów wykonawczych dotyczących każdego europejskiego korytarza transportowego oraz wymaga lepszego dostosowania krajowych planów transportowych do polityki TEN-T.

Przepisy horyzontalne

Sieć TEN-T ma być planowana, rozwijana i eksploatowana w zasobooszczędny sposób poprzez:

• utrzymywanie istniejącej infrastruktury transportowej przez cały okres jej użytkowania;
• optymalizację wykorzystania infrastruktury, w szczególności poprzez sprawne zarządzanie przepustowością i ruchem oraz wspieranie multimodalności;
• optymalizację możliwych synergii z innymi sieciami (transeuropejskie sieci energetyczne, transeuropejskie sieci cyfrowe, mobilność wojskowa);
• uwzględnienie odporności sieci transportowej oraz jej infrastruktury i usług na zmianę klimatu i kontekst geopolityczny.