Rechtsbijstand in strafprocedures

KERNPUNTEN

Toepassingsgebied

De regels zijn van toepassing op:

• verdachten en beklaagden in strafprocedures:
  • van wie de vrijheid is ontnomen;
  • die dienen te worden bijgestaan door een advocaat overeenkomstig het EU- of het nationale recht, en zich dat niet kunnen veroorloven, of
  • van wie wordt verlangd of aan wie wordt toegestaan aanwezig te zijn bij een onderzoekshandeling of een handeling voor het vergaren van bewijsmateriaal, die ten minste het volgende omvat: meervoudige confrontaties (een rij mensen, waaronder een persoon die wordt verondersteld een misdrijf te hebben gepleegd, die aan een getuige ter identificatie worden getoond), confrontaties, reconstructies van de plaats van een delict, en
• personen tegen wie een Europees aanhoudingsbevel (EAB) is uitgevaardigd.

Zij gelden voor alle EU-burgers en voor alle EU-landen behalve Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk (¹).

Het recht op rechtsbijstand in strafprocedures

EU-landen:

• moeten ervoor zorgen dat verdachte en beklaagde personen die niet over toereikende financiële middelen beschikken om de bijstand van een advocaat te betalen, recht hebben op rechtsbijstand wanneer de belangen van een behoorlijke rechtspleging dit eisen;
• kunnen verschillende toetsen uitvoeren om te bepalen of rechtsbijstand wordt verleend:
  • een draagkrachttoets (op basis van de middelen van de betrokkene, met inbegrip van inkomen en vermogen), en/of
  • een gegrondheidstoets (gebaseerd op de noodzaak om in de omstandigheden van de zaak de daadwerkelijke toegang tot de rechter te waarborgen);
• moet voldoen aan de criteria die zijn vastgesteld om deze toetsen vast te stellen, met name dat de verdienste wordt geacht te bestaan wanneer de persoon voor een rechtbank wordt gebracht voor een beslissing over detentie en tijdens de detentie;
• moet zonder onnodige vertraging rechtsbijstand verlenen — uiterlijk — voordat de betrokkene wordt ondervraagd door de politie, een andere wetshandhavingsautoriteit of een gerechtelijke autoriteit, of voordat de specifieke onderzoeks- of bewijsverzamelingshandelingen worden verricht.

Het recht op rechtsbijstand in EAB-procedures

Gevraagde personen³ hebben recht op rechtsbijstand:

• van het uitvoerende EU-land², bij aanhouding totdat zij worden overgedragen aan het uitvaardigende EU-land⁴ of totdat de beslissing om hen niet over te leveren definitief wordt;
• van het uitvaardigende land, wanneer zij gebruikmaken van hun recht om in het uitvaardigende land een advocaat aan te wijzen om de advocaat in het uitvoerende land bij te staan overeenkomstig de EU-regels inzake het recht op toegang tot een advocaat, voor zover rechtsbijstand noodzakelijk is om de daadwerkelijke toegang tot de rechter te waarborgen.

Dit recht kan worden onderworpen aan een draagkrachttoets op grond van dezelfde criteria als voor strafrechtelijke procedures.

Besluitvorming, rechtsmiddelen en kwetsbare personen

Verdachten, beklaagden en gezochte personen moeten:

• schriftelijk op de hoogte worden gebracht indien hun verzoek om rechtsbijstand wordt afgewezen;
• beschikken op grond van het nationale recht over een doeltreffende voorziening in rechte in gevallen waarin hun uit deze richtlijn voortvloeiende rechten zijn geschonden;
• zien dat er rekening wordt gehouden met hun specifieke behoeften als zij kwetsbaar zijn.