Vrijstelling voor specialisatieovereenkomsten (vanaf 2023)

KERNPUNTEN

Soorten overeenkomsten die onder de verordening vallen

De verordening heeft betrekking op drie soorten productieovereenkomsten, die gezamenlijk specialisatieovereenkomsten worden genoemd:

• eenzijdige specialisatieovereenkomsten²,
• wederkerige specialisatieovereenkomsten³,
• gezamenlijke productieovereenkomsten⁴.

De verordening is ook van toepassing op specialisatieovereenkomsten die:

• bepalingen bevatten betreffende de toekenning of licentiëring van intellectuele-eigendomsrechten aan een of meer van de partijen als die bepalingen noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de overeenkomst en niet het hoofddoel van de overeenkomst zijn;
• exclusieve afname- of exclusieve leveringsverplichtingen bevatten;
• betrekking hebben op de gezamenlijke distributie van de specialisatieproducten⁵.

Marktaandeeldrempel

• De in de verordening voorziene vrijstelling is van toepassing op voorwaarde dat het gezamenlijke marktaandeel van de partijen op de relevante markt(en) waartoe de specialisatieproducten behoren, niet meer dan 20 % bedraagt. Indien die producten intermediaire producten zijn die door een of meer van de partijen als input worden gebruikt voor de productie van downstreamproducten die zij ook verkopen, mag het gezamenlijke marktaandeel van de partijen op de relevante markt waartoe de downstreamproducten behoren ook niet meer dan 20 % bedragen.
• Wanneer het gezamenlijke marktaandeel van de partijen aanvankelijk onder de drempel van 20 % ligt, maar later boven deze drempel stijgt, blijft de vrijstelling van toepassing gedurende een respijtperiode van twee opeenvolgende kalenderjaren.
• Marktaandelen worden berekend op basis van gegevens betreffende de waarde van de verkopen of, indien deze gegevens niet beschikbaar zijn, op basis van andere betrouwbare marktinformatie, met inbegrip van de omvang van de verkopen.

Hardcore beperkingen

De vrijstelling is niet van toepassing op specialisatieovereenkomsten die “hardcore beperkingen” bevatten, waaronder beperkingen die:

• de prijzen bij verkoop van de producten aan derden vaststellen, met uitzondering van de prijzen die aan directe afnemers in rekening worden gebracht wanneer de overeenkomst voorziet in gezamenlijke distributie;
• de productie of de verkoop beperken, met uitzondering van:
  • de overeengekomen hoeveelheden producten in eenzijdige of wederkerige specialisatieovereenkomsten,
  • de overeengekomen capaciteit en productievolumes in gezamenlijke productieovereenkomsten,
  • de overeengekomen verkoopdoelstellingen in het kader van gezamenlijke distributie;
• de toewijzing van markten of klanten.

Intrekking van de groepsvrijstelling

Het voordeel van de groepsvrijstelling kan worden ingetrokken door de Europese Commissie of door nationale mededingingsautoriteiten op grond van artikel 29 van Verordening (EG) nr. 1/2003 indien zij tot de bevinding komen dat een bepaalde specialisatieovereenkomst gevolgen heeft die onverenigbaar zijn met artikel 101, lid 3, VWEU.

De Commissie kan deze bevoegdheid met name gebruiken in gevallen waarin de relevante markt zeer geconcentreerd is en de concurrentie al zwak is, bijvoorbeeld als gevolg van:

• de individuele marktposities van de andere marktdeelnemers;
• door parallelle specialisatieovereenkomsten tot stand gebrachte banden tussen andere marktdeelnemers;
• banden tussen de partijen en andere marktdeelnemers.

Er zijn overgangsbepalingen voor overeenkomsten die op 30 juni 2023 reeds van kracht waren en die onder de vorige groepsvrijstelling voor specialisatieovereenkomsten vielen (Verordening (EU) nr. 1218/2010), maar die niet voldoen aan de voorwaarden van de nieuwe groepsvrijstelling. Deze overeenkomsten blijven vrijgesteld onder de groepsvrijstelling tot en met 30 juni 2025.