Δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Εφαρμογή

Η οδηγία εφαρμόζεται:

• από τη στιγμή που ένα πρόσωπο ενημερώνεται από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους της ΕΕ ότι θεωρείται ύποπτο ή κατηγορείται για την τέλεση αξιόποινης πράξης·
• μέχρι την ολοκλήρωση της ποινικής διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένης, κατά περίπτωση, της επιμέτρησης της ποινής και της εκδίκασης τυχόν προσφυγής.

Δικονομικά δικαιώματα

• Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την ενημέρωση του υπόπτου ή κατηγορούμενου όσον αφορά τα ακόλουθα δικονομικά δικαιώματα:
  • το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο·
  • τυχόν δικαίωμα παροχής νομικών συμβουλών δωρεάν και τις σχετικές προϋποθέσεις τέτοιας παροχής νομικών συμβουλών·
  • το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία, π.χ. την αξιόποινη πράξη την οποία φέρεται, ή κατηγορείται, ότι διέπραξε·
  • το δικαίωμα διερμηνείας και μετάφρασης·
  • το δικαίωμα σιωπής.
• Η παραπάνω ενημέρωση πρέπει να παρέχεται σε απλή και κατανοητή γλώσσα, προφορικώς ή εγγράφως, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών αναγκών των ευάλωτων προσώπων.

Έγγραφο δικαιωμάτων

• Σε υπόπτους ή κατηγορούμενους που συλλαμβάνονται ή κρατούνται πρέπει να παρέχεται έγγραφο δικαιωμάτων, το οποίο μπορούν να διαβάσουν και επιτρέπεται να διατηρούν στην κατοχή τους καθ’ όλη τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας τους.
• Εκτός από τις πληροφορίες για τα παραπάνω δικονομικά δικαιώματα, το έγγραφο δικαιωμάτων πρέπει να περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τα ακόλουθα δικαιώματα, ως ισχύουν σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο:
  • το δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της δικογραφίας·
  • το δικαίωμα ενημέρωσης των προξενικών αρχών και ενός προσώπου·
  • το δικαίωμα πρόσβασης σε επείγουσα ιατρική περίθαλψη·
  • τον ανώτατο αριθμό ωρών ή ημερών κατά τις οποίες ο ύποπτος ή κατηγορούμενος δύναται να στερηθεί της ελευθερίας του προτού προσαχθεί ενώπιον μιας δικαστικής αρχής·
  • τυχόν δυνατότητες προσβολής του νόμιμου χαρακτήρα της σύλληψης, επανεξέτασης της κράτησης ή υποβολής αίτησης για προσωρινή απόλυση.
• Το έγγραφο δικαιωμάτων πρέπει να συντάσσεται σε απλή και κατανοητή γλώσσα και να χορηγείται στους υπόπτους ή κατηγορουμένους σε γλώσσα που κατανοούν. Όταν το έγγραφο δικαιωμάτων δεν είναι διαθέσιμο στην κατάλληλη γλώσσα, τα πρόσωπα πρέπει να ενημερώνονται για τα δικαιώματά τους προφορικά σε γλώσσα που κατανοούν. Το έγγραφο δικαιωμάτων πρέπει στη συνέχεια να παρέχεται, το συντομότερο δυνατό, σε γλώσσα που κατανοούν.
• Στα άτομα που συλλαμβάνονται για τον σκοπό της εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, που εισήχθη με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ (βλέπε σύνοψη), πρέπει να παρέχεται άμεσα έγγραφο δικαιωμάτων με πληροφορίες για τα δικαιώματά τους σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο του εκάστοτε κράτους μέλους.

Δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία

• Τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν ώστε ο ύποπτος ή κατηγορούμενος να ενημερώνεται για την αξιόποινη πράξη την οποία φέρεται, ή κατηγορείται, ότι διέπραξε και για τους λόγους της σύλληψης ή κράτησής του.
• Το αργότερο με τη διαβίβαση του κατηγορητηρίου στο δικαστήριο, πρέπει να παρέχονται λεπτομερή στοιχεία για την ποινική κατηγορία, συμπεριλαμβανομένης της φύσης και του νομικού χαρακτηρισμού της αξιόποινης πράξης και του είδους της συμμετοχής του κατηγορουμένου.
• Τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν ώστε ο ύποπτος ή κατηγορούμενος να ενημερώνεται άμεσα για τυχόν αλλαγές στην ενημέρωση.

Δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της δικογραφίας

Όταν πρόσωπο συλλαμβάνεται και κρατείται στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας, πρέπει να χορηγούνται στον ίδιο ή τον συνήγορό του, το σύνολο των εγγράφων σχετικά με τη συγκεκριμένη υπόθεση τα οποία είναι στην κατοχή των αρμόδιων αρχών και τα οποία είναι ουσιώδη για την προσβολή της νομιμότητας της σύλληψης ή κράτησης.

Οι ύποπτοι και κατηγορούμενοι ή οι συνήγοροί τους πρέπει να διαθέτουν πρόσβαση στο σύνολο του αποδεικτικού υλικού που κατέχουν οι αρμόδιες αρχές εγκαίρως ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισης και το αργότερο έως την υποβολή των στοιχείων της κατηγορίας στην κρίση του δικαστηρίου.

Η πρόσβαση στο υλικό της δικογραφίας θα πρέπει να χορηγείται δωρεάν.

Τρόποι επανόρθωσης

Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι ο ύποπτος ή κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του έχει το δικαίωμα προσφυγής κατά της ενδεχόμενης παράλειψης ή άρνησης της αρμόδιας αρχής να παράσχει τις πληροφορίες σύμφωνα με την παρούσα οδηγία.