Doelmatigheid en rechtvaardigheid in onderwijs- en opleidingsstelsels van de EU

KERNPUNTEN

• Het onderwijs- en opleidingsbeleid kan aanzienlijke positieve effecten op de economie en de maatschappij hebben, maar onrechtvaardigheden in onderwijs en opleidingen brengen ook enorme verborgen kosten met zich mee, waaronder gederfde inkomstenbelasting, de grotere vraag naar gezondheidszorg en de kosten van meer criminaliteit. Beleidsmaatregelen die dit soort kosten verminderen, kunnen zowel in termen van doelmatigheid als rechtvaardigheid veel opleveren.
• Door in beslissingen over stelselhervormingen zowel aandacht te schenken aan doelmatigheid als aan rechtvaardigheid kunnen EU-landen het rendement van hun onderwijs- en opleidingsstelsels maximaliseren. Zij moeten een beleid formuleren voor het hele traject dat in het kader van een leven lang leren wordt afgelegd, waarbij ruimte wordt geboden voor planning op de lange termijn op lokaal en nationaal niveau bij beslissingen over bekostigingsprioriteiten.

Voorschools onderwijs: focus op leren op heel jonge leeftijd

• Voorschools onderwijs levert de beste resultaten op qua prestaties als socialisatie van kinderen. EU-landen zouden meer moeten investeren in voorschools onderwijs als het fundament voor het leren op latere leeftijden, het voorkomen van schooluitval en meer rechtvaardigheid in termen van onderwijsresultaten en algemene vaardigheidsniveaus. Wordt er te weinig in het leren op heel jonge leeftijd geïnvesteerd, dan moet er op latere leeftijd veel meer voor remedial teaching worden uitgegeven. Dit is minder kosteneffectief en kan gepaard gaan met hogere uitgaven in verband met criminaliteit, gezondheidszorg, werkloosheid en ander sociaal beleid.
• Programma’s die niet alleen op leren gericht zijn, maar ook op persoonlijke en sociale competenties, hebben meer resultaat en werken later in het leven van kinderen ook in andere opzichten positief door, terwijl het van belang is dat ouders hierbij worden betrokken. Het aanbod aan specifiek opgeleid onderwijspersoneel voor voorschools onderwijs moet in tal van landen worden verbeterd.

Basis- en voortgezet onderwijs: verbetering van de kwaliteit van basisopleiding voor iedereen

• Onderwijs- en opleidingsstelsels moeten de basisopleiding en kerncompetenties bieden die iedereen nodig heeft, maar dit is vooral van belang voor bepaalde achterstandsgroepen en in EU-landen die onderwijs verzorgen voor een groot aantal migranten en etnische minderheden.
• Uit de meeste onderzoeken komt naar voren dat vroege selectie³ van leerlingen de effecten van sociaal-economische achtergronden op het opleidingsniveau versterken en op de lange termijn niet doelmatiger worden. Door de selectie uit te stellen tot de tweede fase van het voortgezet onderwijs en door overstapmogelijkheden van het ene naar een ander onderwijstype kan men segregatie tegengaan en rechtvaardigheid bevorderen zonder daarbij afbreuk te doen aan de doelmatigheid.
• Lokale autonomie en centrale accountabilitysystemen kunnen de prestaties van leerlingen verbeteren, maar er moet een volledige verbintenis tot rechtvaardigheid worden ingebouwd.
• Kwaliteit, ervaring en motivatie van leerkrachten, die een belangrijke rol spelen bij de participatie van jongeren uit groepen met de grootste achterstanden, zijn voor doelmatigheid en rechtvaardigheid van het allergrootste belang. Er dient prioriteit te worden gegeven aan een aanwervingsbeleid dat garandeert dat achterstandsleerlingen onderwijs van hoge kwaliteit krijgen.

Hoger onderwijs: betere financiering en meer studenten uit alle geledingen van de maatschappij

• Gratis hoger onderwijs garandeert niet automatisch rechtvaardigheid. Om het hoger onderwijs doelmatiger en rechtvaardiger te maken moeten EU-landen voorwaarden scheppen en prikkels geven voor meer investeringen vanuit de publieke en private sector, waar nodig ook in de vorm van collegegeld naast financiële maatregelen voor achterstandsgroepen.
• Instellingen voor hoger onderwijs moeten een groter scala aan studiemogelijkheden en stimulansen bieden die aansluiten op de steeds diverser wordende maatschappelijke en economische eisen.
• EU-landen moeten heldere, uiteenlopende trajecten in het beroepsonderwijs en leerlingstelsel uitwerken die het mogelijk maken om al werkend verder te leren. Ook moeten zij verbetering brengen in door de overheid gefinancierde opleidingsprogramma’s voor werklozen en lerenden met achterstanden.

EU-actie

• Het is vooral aan de EU-landen om deze uitdagingen aan te pakken, terwijl de EU ervoor zorgt dat onderling verschillende onderwijs- en opleidingsstelsels best practice met elkaar uitwisselen, met name over voorschools onderwijs.
• In het Programma voor een leven lang leren zal steun worden verleend voor de mobiliteit van miljoenen mensen waardoor zij zich nieuwe vaardigheden eigen maken en zich beter kunnen toerusten voor de EU-arbeidsmarkt, waarbij zij profiteren van EU-structuurfondsen voor stelselhervormingen en de uitbouw van het onderwijs- en opleidingsaanbod.