EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52015JC0006
JOINT CONSULTATION PAPER Towards a new European Neighbourhood Policy
GEZAMENLIJK RAADPLEGINGSDOCUMENT Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid
GEZAMENLIJK RAADPLEGINGSDOCUMENT Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid
/* JOIN/2015/0006 final */
GEZAMENLIJK RAADPLEGINGSDOCUMENT Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid /* JOIN/2015/0006 final */
I. Inleiding. Een bijzondere
band
Ons buitenlandse
beleid heeft behoefte aan een sterker Europa. Wij moeten met de landen in onze
nabuurschap de samenwerking, associaties en partnerschappen versterken om onze
politieke en economische banden verder te verstevigen. Artikel 8,
lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie bepaalt dat "de Unie
bijzondere betrekkingen met de naburige landen [ontwikkelt], die erop gericht
zijn een ruimte van welvaart en goed nabuurschap tot stand te brengen welke
stoelt op de waarden van de Unie en welke gekenmerkt wordt door nauwe en
vreedzame betrekkingen die gebaseerd zijn op samenwerking". Het Europese
nabuurschapsbeleid werd in 2003 in het leven geroepen (mededeling "De
grotere Europese nabuurschap"[1])
om nauwere betrekkingen tussen de EU en haar naburige landen te ontwikkelen,
waaronder de kans op nauwere economische integratie met de EU en het
vooruitzicht op betere toegang tot de interne markt van de EU. De integratie
zou geleidelijk aan moeten verlopen, door ambitieuze politieke, economische en
institutionele hervormingen door te voeren, en door gehechtheid aan
gemeenschappelijke waarden. Er hebben zich
de afgelopen tien jaar belangrijke politieke ontwikkelingen in de nabuurschap
voorgedaan. De nabuurschap is nu minder stabiel dan tien jaar geleden. In het
Oosten bijvoorbeeld heeft het steeds assertievere buitenlandse beleid van
Rusland, dat eveneens de aanleiding is geweest voor groeiende conflicten tussen
Rusland en de EU, voor een aantal landen van het Oostelijk Partnerschap
toenemende problemen tot gevolg gehad, gaande van de crisis in Georgië in 2008
tot het nog voortdurende conflict in Oekraïne. In het Zuiden wordt Syrië sinds
2011 getroffen door een burgeroorlog die ernstige gevolgen heeft gehad voor
zijn buren. In Libië woedt momenteel een conflict. Egypte heeft de afgelopen
drie jaar eveneens complexe politieke veranderingen ondergaan. Ondanks
aanzienlijke inspanningen ligt het vredesproces in het Midden-Oosten momenteel
stil en zijn er ettelijke vijandelijkheden uitgebroken, onder meer in Gaza in
2014. Deze gebeurtenissen hebben de problemen waarmee zowel de EU als haar
partners worden geconfronteerd, verder vergroot en geleid tot meer economische
en sociale druk, illegale migratie en vluchtelingenstromen en uiteenlopende
verwachtingen. Het ENB heeft in
deze periode een evolutie doorgemaakt: de regionale component is versterkt
doordat het Barcelona-proces heeft geleid tot de oprichting van de Unie voor
het Middellandse Zeegebied in 2008 en doordat in 2009 het Oostelijk
Partnerschap werd gelanceerd. De inhoud van het beleid is ook aanzienlijk
uitgebreid. De naburige landen hebben nu diepe en brede vrijhandelsruimten in
het vooruitzicht, alsook mobiliteitspartnerschappen of een visumvrije regeling.
Sommige zijn al ondertekend. Bovendien werd het ENB in 2011[2]
herzien als antwoord op de gebeurtenissen van de “Arabische Lente”, waarbij
volksopstanden en de gevolgen ervan tot enige vooruitgang hebben geleid, zoals
in Tunesië, maar ook voor meer instabiliteit en politieke spanning hebben
gezorgd. Afhankelijk van het land waren de overgangsprocessen erg verschillend
van aard. Met het ENB kon
niet altijd afdoende worden gereageerd op deze recente ontwikkelingen of de
veranderende verwachtingen van onze partners. De eigen belangen van de EU zijn
daarom ook niet volledig gediend. De partners
hebben aangetoond dat zij niet allen even nauw samenwerken met de EU in haar
geheel en op verschillende beleidsterreinen. Het ENB heeft de invloed van de EU
in bepaalde opzichten uitgebreid. Op een aantal gebieden zijn de hervormingen
echter tot stilstand gekomen, deels door strijdende belangen en deels als
gevolg van het feit dat niet alle partners even geïnteresseerd lijken te zijn
in een bijzonder partnerschap met de EU volgens het model van pluralisme en
integratie. De EU heeft de afgelopen jaren ook te kampen gehad met een grote
economische crisis, hetgeen onvermijdelijk ook voor onze buren gevolgen heeft
gehad. Uit
de eigen ervaring van de EU blijkt dat politieke en economische hervormingen
een verregaande impact op samenlevingen en economieën hebben. De partners
beoordelen niet alleen de voordelen op lange termijn, maar ook de kosten die op
korte termijn ontstaan als gevolg van hun relatie met de EU in het kader van
het ENB. De
strategische koers van onze buren bepaalt hoe nauw elk van hen met diverse
actoren, waaronder de EU, wenst samen te werken. Sommige partners
hebben ervoor gekozen om nauwer met de EU samen te werken en de EU is bereid
deze betrekkingen te verdiepen. Andere partners verkiezen een andere weg te
bewandelen. De EU eerbiedigt deze soevereine keuzen en is bereid andere vormen
van betrokkenheid te zoeken. Tegen deze
achtergrond is het nu beslist nodig de veronderstellingen die aan de grondslag
liggen van het beleid, te herzien, alsook het bereik ervan en de manier waarop
de middelen moeten worden aangewend, met inbegrip van hoe verschillende
beleidssectoren beter kunnen bijdragen aan de samenwerking en interne en
externe prioriteiten met elkaar kunnen worden verbonden. Het doel van deze
herziening is ervoor te zorgen dat het ENB in de toekomst de ontwikkeling van
een ruimte van stabiliteit, veiligheid en welvaart met onze partners op een
doeltreffendere manier kan ondersteunen. In deze herziening moet ook worden nagegaan of alle mogelijkheden van de
“bijzondere band” worden verwezenlijkt en hoe deze band in het belang van zowel
de EU als haar partners kan worden versterkt. Een scherpere
analyse van de belangen van zowel de EU als haar partners is nodig om ervoor te
zorgen dat het ENB geschikt is voor het vooropgezette doel. Enerzijds is het
van essentieel belang om de partners te raadplegen over hun belangen en
ambities voor dit partnerschap. Anderzijds moet de EU haar eigen doelen en
belangen duidelijker vaststellen en tegelijk de waarden waarop zij stoelt,
blijven verdedigen. De herziening
moet voldoen aan de eisen van de partners die zeer verschillende ambitieniveaus
hebben. In de herziening moet, wanneer de partners zich reeds volledig inzetten
voor en betrokken zijn bij de integratie, worden nagegaan hoe wij ons
partnerschap kunnen versterken en verdiepen. De EU blijft ernaar streven dat
het potentieel van elk partnerschap ten volle wordt benut en wordt voortgebouwd
op het tot dusver bereikte. Wanneer de
partners minder of helemaal geen engagement tonen, moet in de herziening worden
nagegaan wat de reden hiervoor is en wat gedaan kan worden om de verwachtingen
aan beide kanten beter op elkaar af te stemmen. Ettelijke partners die
momenteel buiten het nabuurschap vallen, zouden er nauwer bij moeten worden
betrokken. Er moet ook worden nagegaan hoe de EU het beste kan reageren op
crisis- en conflictsituaties, met inbegrip van slepende conflicten, rekening
houdend met de invloedssferen en pressies op onze partners die hun politieke
standpunten mede bepalen, ook tegenover de EU. In dit verband
dient een doeltreffend ENB in het algemene buitenlandse beleid van de EU te
worden geïntegreerd met een alomvattende benadering waarbij alle beschikbare
instrumenten van zowel de EU als de lidstaten worden ingezet. Tegen deze
achtergrond heeft voorzitter Juncker besloten dat het ENB binnen het eerste
jaar van de ambtstermijn van de nieuwe Commissie zal worden herzien. De
lidstaten van de EU hebben eveneens om een herziening gevraagd en hebben reeds
voorstellen gedaan. De partnerlanden en de externe belanghebbenden, waaronder
maatschappelijke organisaties en de sociale partners, hebben aangegeven dat het
beleid moet worden aangepast. Parallel daarmee
stelt de Commissie haar uitbreidingsbeleid bij, dat los blijft staan van het
ENB. In deze context heeft voorzitter Juncker in zijn politieke beleidslijnen
verklaard dat de komende vijf jaar geen verdere uitbreiding zal plaatsvinden. Het doel van dit
document is de discussie over een grondige herziening van het ENB vorm te
geven. Deel II bevat enkele voorlopige bevindingen over de lessen die wij tot
dusver uit het ENB hebben getrokken. In deel III worden suggesties aangereikt
om een sterker partnerschap te ontwikkelen en een aantal kernvragen aan te
duiden die met de belangrijkste partners en belanghebbenden moeten worden
besproken. In deel IV wordt een samenvatting geboden van de volgende stappen
die moeten worden genomen om de openbare raadpleging te organiseren. De
resultaten van de raadpleging zullen worden gebruikt in een mededeling die in
het najaar van 2015 wordt gepubliceerd en waarin concrete voorstellen voor de
toekomstige koers van het ENB worden vastgelegd.
II. Nuttige ervaring en vragen
over de toekomstige koers van het ENB
Dit deel bouwt
voort op tien jaar ervaring bij de uitvoering van het beleid, zoals blijkt uit
de regelmatige en veelvuldige contacten met de EU-lidstaten en
ENB-partnerlanden en de huidige periode van informeel overleg, waaraan vele
partners reeds hebben deelgenomen. Het ENB biedt
sinds 2004 een raamwerk voor de betrekkingen van de EU met haar naburige
landen. Hierdoor wordt het voor de EU-lidstaten mogelijk om overeenstemming te
bereiken over een hechtere samenwerking met buurlanden in het Oosten en het
Zuiden. De betrekkingen van de EU met de naburige landen zijn in het kader van
het ENB aanzienlijk intensiever geworden doordat beide partijen duidelijke
toezeggingen hebben gedaan in de ENB-actieplannen. Het ENB heeft het mogelijk
gemaakt tegemoet te komen aan de vraag van de partners om nauwer met de Unie
samen te werken. De partnerschappen met de buurlanden zijn na 10 jaar
zichtbaarder in Europese aangelegenheden: de EU is de belangrijkste
handelspartner voor de meeste partnerlanden; de passagiers- en migratiestromen
tussen het ENB en de EU zijn constant toegenomen. De EU heeft het ENB gebruikt
om, op basis van de met de individuele partners overeengekomen actieplannen,
jaarlijks de hervormingsinspanningen in elk land te stimuleren en evalueren,
met name inzake bestuurskwesties. Er zijn echter
enkele tekortkomingen vastgesteld. Een aantal
partners streeft actief naar sterkere integratie met de EU. Voor andere
partners is een nauwere integratie met de EU niet, of momenteel niet,
aantrekkelijk en zij trekken hierbij een aantal veronderstellingen waarop het
ENB is gebaseerd, in twijfel. Hoewel het
concept van differentiatie van meet af aan aanwezig is, zijn individuele landen
van mening dat met hun specifieke verwachtingen niet altijd voldoende rekening
wordt gehouden. Het feit dat bij de partners een gevoel van gezamenlijkheid
ontbreekt, zorgt ervoor dat de mogelijkheden van het beleid niet ten volle
worden benut. De "meer
voor meer-benadering" onderstreept de gehechtheid van de EU aan haar
kernwaarden, maar is niet altijd gunstig geweest voor een atmosfeer van
gelijkwaardig partnerschap en is er niet altijd in geslaagd verder hervormingen
in de partnerlanden aan te moedigen. Met de vragen
die in deze mededeling aan bod komen wordt gepoogd na te gaan op welke manier
het ENB een doeltreffender middel kan worden om de belangen van zowel de EU als
haar partners te bevorderen en hoe het een kader kan worden dat bevorderlijker
is voor de ontwikkeling van meer bevredigende partnerschappen waarin beter
rekening wordt gehouden met de verwachtingen van beide partijen. ·
Het
staat buiten kijf dat het opbouwen van nauwere betrekkingen met de
partners van de EU van cruciaal belang is. Moet het ENB
worden voortgezet? Moet een enkel raamwerk op zowel het Oosten als het Zuiden van
toepassing blijven? ·
Het
huidige raamwerk van het ENB is van toepassing op 16 naburige landen.
Vele uitdagingen die de EU en haar buurlanden samen moeten aanpakken, kunnen
evenwel niet op toereikende wijze worden aangepakt zonder rekening te houden
met, of in sommige gevallen samen te werken met, de buurlanden van de
buurlanden. Moet het huidige
geografische toepassingsgebied worden gehandhaafd? Moet het ENB het mogelijk
maken om op een soepelere manier met de buurlanden van de buurlanden samen te
werken? Op welke manier kan de EU, door middel van het ENB-kader, haar
buurlanden ondersteunen in hun interacties met hun eigen buurlanden? Wat kan er
worden gedaan om voor meer samenhang te zorgen tussen het ENB en de
betrekkingen van de EU met Rusland, de partners in Centraal-Azië of in Afrika,
met name in de Sahel, in de Hoorn van Afrika, en met de Golfstaten? ·
Het
ENB is tot dusver voornamelijk door de EU-instellingen gevoerd, maar een
grotere betrokkenheid van de lidstaten zou tot betere resultaten kunnen leiden. Hoe kan een meer alomvattende
aanpak, waarbij de lidstaten actiever worden betrokken, het beleid grotere
slagkracht geven? Zouden de partners de voorkeur geven aan meer
verantwoordelijkheid voor het beleid? ·
Het
ENB heeft voor de partners die naar dit doel streven, middelen voor nauwere
politieke associatie en economische integratie ontwikkeld en toegepast,
waaronder verstrekkende overeenkomsten zoals de associatieovereenkomsten en de
diepe en brede vrijhandelsruimten (AO's/DCFTA's). Zijn de associatieovereenkomsten
en de diepe en brede vrijhandelsruimten het juiste doel voor iedereen of zouden
meer op maat gesneden alternatieven moeten worden ontwikkeld die de
verschillende belangen en ambities van sommige partners weerspiegelen? ·
De
ENB-actieplannen boden een kader voor de ontwikkeling van de
betrekkingen tussen de EU en de meeste ENB-partners. Zijn de
ENB-actieplannen het geschikte instrument om onze partnerschappen te verdiepen?
Is hun bereik te ruim voor sommige partners? Zou de EU of haar partners profijt
kunnen trekken van een beperkter toepassingsgebied en een sterkere
prioriteitenstelling? ·
De
voortgangsverslagen van het ENB hebben de EU geholpen de vooruitgang van
de ENB-partners met actieplannen op de voet te volgen, tegenover de gezamenlijk
overeengekomen doelstellingen van deze plannen. Is deze aanpak
geschikt voor alle partners? Biedt deze aanpak een meerwaarde voor de
betrekkingen van de EU met haar afzonderlijke partners? Zouden de belangen van
de EU en/of haar partners gediend zijn met een minder zwaar
rapportagemechanisme? Zou de verslaglegging aan de mate van betrokkenheid van
de betrokken ENB-partner moeten worden aangepast? Hoe kunnen wij de
belangrijkste elementen beter onder de aandacht brengen? ·
Het
ENB biedt een raamwerk voor sectorale samenwerking op een breed spectrum
van terreinen (met inbegrip van energie, vervoer, landbouw en
plattelandsontwikkeling, justitie en binnenlandse zaken, samenwerking op
douanegebied, belastingen, milieu, rampenbeheer, onderzoek en innovatie,
onderwijs, jeugd, gezondheid enz.). Is het mogelijk
om partnerschappen uitdrukkelijker op gemeenschappelijke belangen te richten om
de betrokkenheid van de partijen te vergroten? Hoe moet het ENB de
differentiatie opvangen die hiermee gepaard zou gaan? Zijn er nieuwe elementen
nodig om nauwere samenwerking op dit gebied of andere gebieden te ondersteunen?
·
Door
de processen inzake visumliberalisering en visumversoepeling is reizen
gemakkelijker geworden en zijn de hervormingen versterkt. De
mobiliteitspartnerschappen hebben, door programma's die deze processen
ondersteunen, de contacten verder ontwikkeld. Welke bijkomende
maatregelen moeten op dit gebied, dat door alle ENB-partners als cruciaal wordt
beschouwd, worden genomen? Hoe kan het ENB verder steun bieden voor het beheer
van de migratiestromen en helpen de voordelen van de mobiliteit te benutten? ·
De
EU tracht de welvaart van haar buurlanden te bevorderen. De welvaart van
de partnerlanden wordt negatief beïnvloed door structurele tekortkomingen,
zoals ongelijkheden, armoede, de informele economie, tekortkomingen in de
democratie, pluralisme en eerbiediging van de rechtsstaat. De economische en
sociale ontwikkeling van veel van de ENB-partners werd bovendien verstoord door
onrust als gevolg van conflicten of snelle interne veranderingen. Wat kan de EU
nog meer doen om de duurzame economische en sociale ontwikkeling in de
ENB-partnerlanden te ondersteunen? Hoe kunnen wij de jongere generaties op
economisch, politiek en sociaal vlak op eigen benen doen staan? Hoe kan
duurzame werkgelegenheid beter worden bevorderd? En hoe kunnen deze
doelstellingen beter worden gekoppeld aan de noodzakelijke hervormingen op het
gebied van corruptiebestrijding, justitiële hervorming, goed bestuur en
veiligheid, die noodzakelijk zijn voor directe buitenlandse investeringen? ·
De
EU tracht de stabiliteit van haar buurlanden te bevorderen. De EU moet
gebruik maken van al haar samenwerkingsinstrumenten om de bestaande uitdagingen
op een doeltreffende manier aan te pakken. De activiteiten in het kader van het
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en het
gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) zijn tot nu toe buiten
het ENB-kader uitgevoerd. De instabiliteit in sommige partnerlanden verstoort
niet enkel de vooruitgang in de richting van democratie, maar vormt ook een
bedreiging voor de rechtsstaat, is een schending van de mensenrechten en heeft
ernstige gevolgen voor de EU, zoals illegale migratiestromen en
veiligheidsdreigingen. Hoe moet het ENB conflicten en
crisissituaties in de nabuurschap aanpakken? Moeten de activiteiten van het
GBVB en GVDB beter in het ENB-raamwerk worden geïntegreerd? Moet het ENB een
grotere rol krijgen bij de ontwikkeling van vertrouwenwekkende maatregelen en
acties in de nasleep van een conflict, alsook activiteiten op het gebied van de
opbouw van een staat en institutionele opbouw? Moet er binnen het ENB een
sterkere nadruk worden gelegd op de samenwerking met de partners om
radicalisering te voorkomen en extremisme en georganiseerde misdaad te
bestrijden? Moet er binnen het ENB meer
belang worden gehecht aan de hervorming van de veiligheidssector? ·
Een
duidelijke doelstelling van het ENB is de bevordering van regionale
samenwerking. De EU streeft, samen met haar partners, een dergelijke
samenwerking na via de Unie voor het Middellandse Zeegebied (UMZ) in het Zuiden
en het Oostelijk Partnerschap in het Oosten. Kan de multilaterale dimensie
verdere meerwaarde bieden? Zijn deze structuren geschikt voor het vooropgezette
doel? Hoe kan hun doeltreffendheid worden vergroot? Kunnen wij op een
doeltreffendere manier gebruik maken van andere, flexibelere kaders? Kunnen wij
beter samenwerken met andere regionale actoren (de Raad van Europa, de OVSE, de
Liga van Arabische Staten, de Organisatie van de Islamitische Conferentie, de
Afrikaanse Unie)? ·
Binnen
het ENB wordt nauw samengewerkt met overheden, maar wordt eveneens getracht het
maatschappelijk middenveld erbij te betrekken, onder meer door de
bevordering van zijn toezichthoudende functie, met name in landen waar het
maatschappelijk middenveld vrij, of grotendeels vrij, werkt. Hoe moet het ENB
nauwer samenwerken met het maatschappelijk middenveld in de ruimste zin van het
woord? Kan er meer worden gedaan om de verschillende delen van de bevolking van
de partners met elkaar te verbinden? Wat kan er verder worden gedaan
om de banden tussen bedrijven, de banden met en tussen de sociale partners
(vakbonden en werkgeversorganisaties), alsook de sociale dialoog te bevorderen?
Wat kan worden ondernomen om de banden tussen wetenschappelijke gemeenschappen,
universiteiten, plaatselijke overheden, vrouwen, jongeren, de media aan te
halen? ·
Het
ENB streeft naar reële partnerschappen met de buurlanden van de EU en hierbij
moet de verscheidenheid tot uiting worden gebracht en worden omarmd. Wat kan het ENB
meer doen om de religieuze dialoog en het respect voor culturele
verscheidenheid te bevorderen en vooroordelen tegen te gaan? Moet een beter
begrip van elkaars cultuur een specifiek doel zijn van het ENB en hoe moet dit
doel worden nagestreefd? Hoe kan het ENB helpen om discriminatie jegens
kwetsbare groepen te bestrijden?
III. Naar een partnerschap met
een sterkere nadruk en een meer op maat gesneden samenwerking
De ervaring
en opmerkingen van een aantal EU-lidstaten en ENB-partnerlanden bij deze
beoordeling wijzen naar vier prioritaire gebieden die nader overleg en
bezinning vereisen: -
Differentiatie
-
Aandachtsgebieden -
Flexibiliteit -
Eigen
inbreng en zichtbaarheid
1.
De uitdagingen van differentiatie
Enkele partners
in het Oosten zijn bezig met het uitvoeren van diepgaande en uitgebreide
vrijhandelsovereenkomsten en streven naar een zo nauw mogelijke samenwerking
met de EU. Hoewel er in deze gevallen nog steeds nauwer kan worden
samengewerkt, bestaat hunnerzijds het verlangen om verder te gaan dan de
huidige associatieovereenkomsten en diepgaande en uitgebreide
vrijhandelsovereenkomsten. In het Zuiden
lopen de verwachtingen van de partnerlanden steeds meer uiteen en neemt de
instabiliteit als gevolg van gewapende conflicten toe. De gebeurtenissen
in de Arabische wereld in 2011 en de jaren daarna hebben de regio ingrijpend
veranderd. Voor een aantal partnerlanden in het Zuiden heeft dit tot positieve
politieke verandering geleid. Andere partners maken complexe transities door,
blijven in hoge mate de gevolgen van de Syrische crisis voelen, of blijven
vastzitten in aanslepende conflicten. Moet de EU
geleidelijk nieuwe vormen van samenwerking verkennen om aan de verwachtingen en
keuzen te voldoen van de partners die de associatieovereenkomsten niet
beschouwen als de laatste stap in het proces van politieke associatie en
economische integratie? Hoe kan de
langetermijndoelstelling, die tijdens het Oostelijk Partnerschap te Vilnius in
2013 is geformuleerd, van een bredere, gemeenschappelijke, op WTO-regels en
soevereine keuzen gebaseerde ruimte van economische welvaart binnen Europa en
daarbuiten door de EU worden verwezenlijkt? Is er binnen het
ENB ruimte voor enige vorm van variabele geometrie, met verschillende vormen
van betrekkingen naargelang van de mate van betrokkenheid van de partners?
2.
Aandachtsgebieden
Onze
samenwerking met de ENB-partners, zoals uiteengezet in de actieplannen, is
momenteel zeer uitgebreid. De ervaring leert dat het ENB de meeste vruchten
afwerpt wanneer de EU en haar partners daadwerkelijk een gezamenlijke agenda
delen. De herziening moet duidelijk maken wat de belangen van de EU en haar
partners zijn, en de gebieden waarop zij belangrijke gemeenschappelijke
belangen hebben. Dit zal bijdragen tot de versterking van het partnerschap
tussen de EU en onze naburige landen die vooruitgang boeken. De Commissie is,
op basis van onze informele gesprekken tot nu toe, initieel van oordeel dat de
EU en onze partners sterke gemeenschappelijke belangen hebben op de volgende
gebieden:
De bevordering van de handel
en inclusieve en duurzame economische ontwikkeling en de
verbetering van de werkgelegenheidskansen zijn prioritaire
aandachtsgebieden voor onze naburige landen en dienen ook de belangen van
de EU zelf, op gebieden die gaan van traditionele rurale bestaansmiddelen
tot onderzoek en digitale markten.
Beide partijen hebben ook sterke
gemeenschappelijke belangen op het gebied van de verbetering van de connectiviteit,
met name op het gebied van duurzaam vervoer en energie. Er is ook een
gemeenschappelijk belang bij een grotere energiezekerheid,
energie-efficiëntie en energieveiligheid.
Er zijn momenteel een aantal
conflicten in de nabuurschap aan de gang. Alleen bij stabiliteit kan
worden samengewerkt voor grotere welvaart. De EU en haar lidstaten moeten
samen met onze partners meer doen om het hoofd te bieden aan de
bedreigingen voor de veiligheid die uit conflictsituaties,
georganiseerde misdaad en terrorisme voortvloeien, en het vermogen ontwikkelen
om crises en rampen gezamenlijk aan te pakken.
Onze partners worden geconfronteerd
met bestuursuitdagingen. Het waarborgen van de rechtsstaat, de
mensenrechten en de democratie is eerst en vooral belangrijk voor hun
eigen burgers. Door de rechtszekerheid te verbeteren pakken zij ook
problemen aan die belangrijk zijn voor binnenlandse en buitenlandse
investeerders, zoals de strijd tegen corruptie en fraude en de versterking
van het beheer van de overheidsfinanciën, met inbegrip van openbare
interne controle op basis van internationale normen.
Migratie en mobiliteit
zijn een belangrijk samenwerkingsgebied voor de EU en onze partners. Het
vergroten van de mobiliteit, in het bijzonder voor onderwijs-,
wetenschappelijke, culturele, opleidings- en professionele doeleinden,
heeft positieve effecten op zowel de economie als de samenleving. De
bestrijding van mensensmokkel en illegale migratie vormt een
gemeenschappelijke uitdaging.
Andere gemeenschappelijke
uitdagingen met gevolgen over de grenzen heen zijn gezondheidszorg,
bedreigingen van het milieu en de klimaatverandering.
Een nauwere samenwerking met jongeren,
bijvoorbeeld door uitwisselingsprogramma's en andere netwerken, kan een
belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van een gemeenschappelijke
visie voor de toekomst. De EU zal zich verder blijven inzetten voor meer
kansen voor vrouwen.
De herziening is
een kans om sterke overeenstemming te bereiken tussen de EU en onze partners
over de belangrijkste gebieden van gemeenschappelijk belang. Dit zal als basis
dienen voor een sterker partnerschap dat vooruitgang boekt. In dit verband
zouden wij voorstellen om bij de besprekingen de nadruk op de volgende vragen
te leggen: -
Bent
u het eens met de voorgestelde aandachtsgebieden? Zo niet, welke andere of
bijkomende prioriteiten zou u voorstellen? -
Wat
zijn de prioriteiten van de partners wat betreft hun betrekkingen met de EU?
Welke sector of beleidsterreinen zouden zij verder willen ontwikkelen? Welke
gebieden zijn minder interessant voor de partners? -
Beschikt
het ENB momenteel over de juiste middelen om de prioriteiten aan te pakken
waarop volgens u de nadruk moet worden gelegd? Wat kan de bijdrage zijn van de
sectorale dialogen? -
Zo
niet, welke nieuwe instrumenten zouden nuttig kunnen zijn om de samenwerking in
deze sectoren te verdiepen? -
Hoe
kan de EU betere steun verlenen aan een beperkt aantal belangrijke sectoren,
voor partners die zulks verkiezen?
3.
Flexibiliteit – naar een flexibeler instrumentarium
De EU heeft de
afgelopen tien jaar de instrumenten van het ENB ontwikkeld en uitgebreid. Het
is momenteel gebaseerd op de volgende centrale elementen: o De betrekkingen
tussen de EU en het merendeel van de ENB-partnerlanden worden gestructureerd in
het rechtskader waarin de associatieovereenkomsten en partnerschaps- en
samenwerkingsovereenkomsten voorzien. o Met twaalf
ENB-partnerlanden zijn tot nu toe actieplannen of associatieagenda's
overeengekomen. Voor ieder land wordt jaarlijks een verslag over de uitvoering
van de prioriteiten van het actieplan opgesteld. o Naast de
jaarlijkse voortgangsverslagen omvat het jaarlijkse nabuurschapspakket ook een
strategische mededeling en twee verslagen over de tenuitvoerlegging van de
regionale samenwerkingsprioriteiten, een voor het partnerschap voor democratie
en gedeelde welvaart met de partners in het Zuiden en het andere voor het
Oostelijk Partnerschap. o De EU houdt op
regelmatige basis en in verschillende vormen bilaterale dialogen met de meeste
ENB-partnerlanden. Hieronder vallen ook formele gesprekken waarin de
associatieovereenkomsten of de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten
voorzien (associatie- en samenwerkingsraden, associatie-en
samenwerkingscomités, sectorale subcomités). Er bestaan ook vele andere
interfaces, zoals de mensenrechtendialoog en andere sectorspecifieke dialogen. o Er is al
aanzienlijke gerichte financiële steun aan de ENB-partnerlanden verleend. Voor
de periode 2014-2020 wordt nog eens 15 miljard euro uitgetrokken. In
2017 staat een tussentijdse herziening gepland. Dit is een belangrijke kans om
de toewijzing en uitvoering van de middelen van het Europees
nabuurschapsinstrument bij te sturen in het licht van de resultaten van deze
herziening en om ervoor te zorgen dat de EU beter in staat is door haar
financiële samenwerking flexibeler te reageren op de nieuwe ontwikkelingen in
de regio. o Hoe
kunnen de actieplannen worden gestroomlijnd om deze beter aan de noden en
prioriteiten van ieder land aan te passen? o Is het
nodig om jaarlijks verslag uit te brengen voor landen die geen nauwere
politieke en economische integratie wensen? o Hoe moet
de EU de betrekkingen regelen met de landen die momenteel geen actieplannen
hebben? o Hoe kan
de EU het "meer voor meer"-beginsel aanpassen aan een context
waarbinnen bepaalde partners niet voor nauwere integratie kiezen om hen ertoe
aan te zetten de fundamentele waarden te eerbiedigen en verdere belangrijke
hervormingen uit te voeren? o Hoe kan
de vooruitgang worden gemeten aan de hand van gezamenlijk overeengekomen
hervormingsdoelstellingen wanneer een partnerland onder aanzienlijke druk van
buitenaf staat, bijvoorbeeld gewapende conflicten of vluchtelingenstromen? o Hoe kan
de EU de ontwikkelingen in de door conflictsituaties getroffen partnerlanden
doeltreffender aankaarten en hierop flexibeler reageren? o Welke
instrumenten heeft de EU nodig om doeltreffender te kunnen reageren op de
snelle ontwikkelingen in de nabuurschap? o Zijn de
keuze van de sectoren en de afleveringsmechanismen voor de financiële steun van
de EU passend? Hoe kan de impact en zichtbaarheid ervan worden vergroot?
4.
Eigen inbreng en zichtbaarheid
Een van de punten van het ENB waarop al herhaaldelijk
kritiek is gegeven, is het feit dat de partners en hun samenlevingen er niet
genoeg bij worden betrokken, en het feit dat het grote publiek niet voldoende
op de hoogte is van de doelstellingen en de gevolgen van het beleid. Het is
duidelijk dat er in het kader van de herziening van het ENB aanzienlijke
inspanningen nodig zijn om zowel de eigen inbreng van de partnerlanden bij dit
beleid te verbeteren als de verspreiding van informatie over de desbetreffende
doelstellingen en resultaten zowel binnen de EU als in de partnerlanden te
optimaliseren. Wat verwachten de partners van het ENB? Hoe kan het ENB
het beste tegemoetkomen aan hun belangen en verwachtingen? Kunnen er werkmethoden worden ontwikkeld die door de
partners worden beschouwd als respectvoller en als een teken van een
gelijkwaardig partnerschap? Welke gevolgen moet dit hebben op de jaarlijkse
verslaglegging? Kunnen de structuren van het ENB meer op samenwerking
worden geschoeid om de eigen keuzen van de partners te onderlijnen en alle
actoren van het maatschappelijk middenveld van de partnerlanden de kans te
geven om deel te nemen? Kan het ENB op kortere termijn resultaten leveren zodat
het publiek de waarde van het beleid gemakkelijker kan begrijpen? Wat zou dit
van de EU vereisen? En van het partnerland? Hoe kan de EU optreden als investeerder in plaats van
donor, en het partnerland een actievere rol toebedelen? Hoe kunnen de EU-lidstaten effectiever worden betrokken
bij het ontwerpen en de uitvoering van het beleid, onder meer wat betreft
buitenlands beleid en activiteiten inzake veiligheid? Hoe kunnen de
activiteiten in de EU-lidstaten beter worden afgestemd op het ENB? Deze fase in de openbare raadpleging zal van cruciaal belang
zijn om voor meer eigen inbreng te zorgen en de weg vrij te maken voor een
doeltreffende communicatie over het ENB in de toekomst.
IV. Volgende stappen
Het doel van dit
document is het oriënterende debat over de toekomstige koers van het ENB vorm
te geven. Het is de bedoeling zoveel mogelijk de partners in de naburige landen
en de belanghebbenden in de hele Europese Unie te raadplegen. Wij zullen niet
enkel overleg plegen met de lidstaten en de partners, maar ook met een groot aantal
actoren uit parlementen, waaronder ook het Europees Parlement, het
maatschappelijk middenveld en denktanks, en met de sociale partners, het
bedrijfsleven en academische gemeenschappen. Wij zullen samenwerken met
belangrijke internationale organisaties die in de nabuurschap werkzaam zijn,
waaronder met name de Raad van Europa, de OVSE en de belangrijkste
internationale financieringsinstellingen. Belangstellende burgers hebben ook de
mogelijkheid om schriftelijke bijdragen te leveren. De raadpleging over dit
document loopt nog tot eind juni. [1] COM(2003)
104 final van 11.3.2003. [2] COM(2011)
303 van 25.5.2011.